Phần lớn học sinh vẽ bài đạt hiệu quả, các em tích cực, chủ động, sáng tạo tìm ra nhiều hình mảng, họa tiết, màu sắc cho bài trang trí của mình, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học m
Trang 21.1 Cơ sở lý luận
Hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục và đào tạo
là đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng môn học Một trong những môn học được đổi mới đó là môn Mĩ thuật Đây là môn học nhằm giáo dục thẩm mĩ cho học sinh, tạo điều kiện cho các em tiếp xúc và làm quen với cái đẹp của thiên nhiên, của tác phẩm mĩ thuật, tập tạo ra cái đẹp theo cảm nhận riêng, trên cơ sở đó thưởng thức và vận dụng những hiểu biết về cái đẹp vào cuộc sống hằng ngày Khác với một số môn học có công thức quy định rõ ràng đòi hỏi phải vận dụng đúng và chính xác Ở môn Mĩ thuật cũng có những vấn đề riêng, có những công thức quy ước riêng của nó Để vận dụng được vào bài học thì đòi hỏi người học luôn có sự sáng tạo Đổi mới phương pháp dạy học Mĩ thuật là giúp cho học sinh có sự sáng tạo, biết cảm nhận cái đẹp Phải làm sao cho tất cả các giờ học Mĩ thuật đều trở nên hấp dẫn, khơi gợi ở các em sự ham thích được học, được vẽ, được bộc lộ hết khả năng của mình, tạo điều kiện cho học sinh học Mĩ thuật đạt kết quả cao
1.2 Cơ sở thực tiễn
Trong chương trình môn Mĩ thuật ở bậc tiểu học, môn Mĩ thuật có 5 năm phân môn: Vẽ theo mẫu, vẽ tranh đề tài, vẽ trang trí, tập nặn tạo dáng, thường
thức Mĩ thuật Phân môn “Vẽ trang trí” là một trong những phân môn mà học
sinh rất thích học Bản thân phân môn này xuất phát từ thực tế cuộc sống, gần gũi với đời sống con người vì nó tạo ra những sản phẩm đẹp phục vụ cho sinh hoạt hằng ngày của con người Đây là môn học tạo nên sự lôi cuốn học sinh bởi
sự hấp dẫn của màu sắc và sự phong phú cũng như vẻ đẹp của hình mảng, họa tiết…vì vậy học trang trí đòi hỏi học sinh phải phát huy tính tích cưc, chủ động, sáng tạo để luôn tạo ra cái mới, cái lạ, cái đẹp, phải biết thể hiện nhiều cách từ bố
Trang 3cục, hình mảng đến màu sắc, nên học sinh rất khó hình dung và sáng tạo khi học trang trí nếu không có một biện pháp dạy học cụ thể nhất định nào đó thì học sinh sẽ rất chán học phân môn này.
Qua nhiều năm giảng dạy tôi thấy ở phân môn “Vẽ trang trí” rất khó đối
với học sinh tiểu học, tôi quyết định tìm hiểu và đi sâu vào phân môn trang trí ở khối lớp 4 Vì vậy trong quá trình giảng dạy tôi phải cố gắng chuẩn bị tốt các phương pháp đổi mới, thiết kế bài dạy như một kế hoạch tổ chức hoạt động để học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo tham gia và phát huy hết khả năng và năng lực của mình ở mỗi bài vẽ Qua việc dạy học trên tôi đã đạt được kết quả rất cao Phần lớn học sinh vẽ bài đạt hiệu quả, các em tích cực, chủ động, sáng tạo tìm ra nhiều hình mảng, họa tiết, màu sắc cho bài trang trí của mình, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Mĩ thuật ở trường chúng tôi, vì thế mà tôi muốn đề cập đến phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
trong phân môn “Vẽ trang trí”ở môn Mĩ thuật khối lớp 4 Làm sao cho bài giảng
đạt kết quả cao nhất, học sinh có nhiều sáng tạo về bố cục, hình mảng, họa tiết cũng như màu sắc để áp dụng vào bài vẽ trang trí Và tôi mạnh dạn xây dựng đề tài:
“Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong phân môn vẽ trang trí ở môn Mĩ thuật khối lớp 4”
2 Mục đích nghiên cứu
Với đề tài này tôi tập trung nghiên cứu phân môn“Vẽ trang trí” ở môn Mĩ
thuật khối lớp 4, tìm hiểu một số kinh nghiệm giảng dạy giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong bài vẽ trang trí của mình
Mục đích nghiên cứu của tôi là tìm ra một số giải pháp tốt, nhằm giúp việc
dạy và học phân môn“Vẽ trang trí ” đạt kết quả cao, đó là mục đích để tôi viết
Trang 43 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh khối lớp 4 của trường Tiểu học La Văn Cầu, huyện Tuy Đức,
tỉnh Đăk Nông
4 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Nghiên cứu qua các văn bản, chương trình, giáo trình, tài liệu sách báo về phương pháp dạy học môn Mĩ thuật
4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Điều tra phỏng vấn tình hình học sinh
- Dự chuyên đề trao đổi, dự giờ, rút kinh nghiệm về phương pháp giảng dạy môn Mĩ thuật
- Thực hành giảng dạy theo phương pháp mới
- Phương pháp quan sát, gợi mở, luyện tập, trực quan, nghiên cứu tâm lý học sinh
- Phương pháp thực nghiệm dạy thí điểm ở một số lớp bằng phương pháp
mà mình đề ra
5 Phạm vi nghiên cứu
Với đề tài này tôi không tham vọng mở rộng phạm vi nghiên cứu mà chỉ
nghiên cứu xung quanh những giờ dạy vẽ trang trí ở khối lớp 4 trong trường Tiểu học La Văn Cầu
Tham khảo với các trường tiểu học trong huyện
6 Dự kiến đóng góp của đề tài
Đề tài này áp dụng vào việc giảng dạy phân môn “Vẽ trang trí” ở môn
Mĩ thuật khối lớp 4 trong trường Tiểu học La Văn Cầu Đóng góp một số kinh nghiệm cho bản thân và cho các đồng nghiệp khác trong huyện
Trang 5Với đề tài tôi chọn nghiên cứu hy vọng được đóng góp một phần nhỏ bé
của mình vào việc đổi mới phương pháp dạy và học phân môn dạy “Vẽ trang
trí” trong môn Mĩ thuật ở trường tôi đạt kết quả cao Mặt khác sẽ là cơ sở cho
các đồng nghiệp của tôi ở trong huyện, tỉnh vận dụng vào bài giảng của mình để nâng cao chất lượng bộ môn Mĩ thuật
II NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận của đề tài
Trang 6Trong những năm học qua, tôi được phân công giảng dạy môn Mĩ thuật ở
trường Tôi thấy hầu hết các em đều yêu thích học vẽ và nhất là ở phân môn “Vẽ
trang trí” Ở các khối 1, 2, 3 các em mới bước đầu làm quen với màu vẽ, vẽ tiếp
họa tiết và tô màu vào hình có sẵn, còn ở học sinh khối lớp 4 các em được tiếp xúc với màu vẽ và cách pha màu, đơn giản hoa lá thành những họa tiết để đưa vào trang trí, các em được trang trí các đồ vật gần gũi trong cuộc sống hằng ngày như, lọ hoa, đĩa tròn… nhưng qua khảo sát một số học sinh ở khối lớp 4 tôi thấy hầu hết các em đều chưa tích cực, chủ động, sáng tạo được những họa tiết cũng như những hình mảng đẹp để đưa vào bài trang trí, mà đa phần là bài vẽ thô sơ, họa tiết rời rạc, bài vẽ kém hiệu quả
Thực tế trang trí là nghệ thuật sắp xếp các hình mảng, đường nét, màu sắc trên một mặt phẳng (Giấy vải…) hay một hình thể nhất định nào đó (phòng học, hội trường…) Ở học sinh tiểu nói chung và học sinh lớp 4 nói riêng học trang trí
là sự khéo léo sắp xếp các họa tiết, các đường nét, màu sắc và độ đậm nhạt hợp
lý tạo nên những bài vẽ đẹp, hiệu quả Ngoài ra học trang trí các em còn tự do sáng tạo, vận dụng những gì mình đã học vào bài vẽ theo sở thích của mình
2 Thực trạng
2.1 Thực trạng học tập của học sinh
Qua việc dạy học phân môn “Vẽ trang trí ” ở trường tôi thấy đa số học sinh
lớp 4 đều ưa thích phân môn này, nhưng các em chưa vận dụng được các kiến thức đã học vào bài vẽ, ít sáng tạo về họa tiết, hình mảng, vẽ màu theo một cách rập khuôn, các em chưa tích cực, chủ động, sáng tạo riêng cho mình những họa tiết mới lạ Đa số chép lại ở sách giáo khoa, hình ảnh sơ sài, kém hiệu quả Bên cạnh đó các bậc phụ huynh xem đó là môn phụ không ảnh hưởng đến kết quả xếp loại cuối năm nên ảnh hưởng nhiều đến việc tiếp thu bài của các em
Trang 7Qua thăm dò học sinh bằng cách trò chuyện gợi mở Hầu hết các em đều
cho rằng học phân môn“Vẽ trang trí” rất thích nhưng các em còn rất thụ động, ít
sáng tạo, vì không biết phải bắt đầu từ đâu? Phải chọn họa tiết như thế nào cho phù hợp với bài vẽ của mình, cách vẽ màu cũng đòi hỏi theo một cơ cấu nhất định nên rất khó hình dung
Khảo sát một số bài vẽ của học sinh tôi thấy các em còn chưa nắm bắt được cách trang trí, trong quá trình vẽ các em không theo trình tự tiến hành các bước
mà trang trí theo kiểu ngẫu nhiên Khi vẽ bài còn chưa chú ý đến bố cục lớn nhỏ,
vẽ bình thường tự do, dẫn đến các mảng đều nhỏ bằng nhau và để khoảng trống rộng, họa tiết sơ sài Các mảng giống nhau chưa đều và chưa chú ý đến các trục đối xứng, bố cục thường chung chung chỉ theo hướng dẫn của giáo viên
Màu sắc ở bài trang trí phân bố chưa hợp lý giữa đậm nhạt, nóng lạnh, chưa biết cách pha màu để tạo thêm màu mới, dùng màu thường thiếu độ đậm nhạt do nhẹ tay
Bài trang trí đơn giản Màu sắc phân bố không hợp lý
Học sinh không có thói quen sưu tầm các họa tiết đẹp phục vụ cho tiết học của mình mà đa số sử dụng họa tiết ở sách giáo khoa Nhìn chung học sinh chưa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo, phải chăng tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các em chưa được đánh thức
2.2 Thực trạng dạy học của giáo viên
Trang 8Do đặc điểm của nhà trường, là một trường trung tâm nhưng do huyện mới tách nên cơ sở vật chất còn khó khăn, chưa có phòng riêng cho môn Mĩ thuật Đồ dùng dạy học như tranh, ảnh, tài liệu tham khảo dành cho học Mĩ thuật còn quá
Giáo viên còn dạy theo kiểu truyền thống, chưa áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học môn Mĩ thuật, đồ dùng dạy học chưa hợp lý, các thao tác vẽ trên bảng còn chậm, không có thời gian để áp dụng trò chơi, vì vậy không phát huy được tính sáng tạo của học sinh trong việc tìm họa tiết
Trang 9Qua kết quả khảo sát khối lớp 4, tôi thấy tỉ lệ học sinh hoàn thành ở mức
khá cao so với học sinh hoàn thành tốt, một số học sinh thì chưa hoàn thành Cho
thấy chất lượng dạy phân môn“Vẽ trang trí” ở khối lớp 4 đạt hiệu quả chưa cao.
Tất cả các thực trạng trên đều đáng lo ngại, là một giáo viên luôn tâm huyết với nghề Tôi luôn trăn trở và muốn tìm ra một giải pháp hợp lý để học
phân môn“Vẽ trang trí”cũng như bộ môn Mĩ thuật thế nào cho thật sự hiệu quả.
3 Biện pháp
Khác với các phân môn khác “Vẽ trang trí” là tổng hợp các kiến thức
chung người vẽ có thể suy nghĩ tìm tòi, sáng tạo thường xuyên, liên tục để luôn luôn có cái mới, cái đẹp, không lặp lại chính mình, không giống với người khác
Vì thế học trang trí đòi hỏi học sinh phải tích cực, chủ động, sáng tạo để tạo ra sản phẩm của bản thân mình Chính những sản phẩm này là thành quả lao động
có ảnh hưởng lớn đến việc giáo dục thị hiếu thẩm mĩ và tình cảm thẩm mĩ của học sinh khi đứng trước cái đẹp
Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong phân môn “Vẽ
trang trí” ở học sinh lớp 4 là học sinh phải làm việc tích cực để tạo ra những sản
phẩm mới, tạo ra những họa tiết mới của riêng mình Vì ở chương trình trang trí lớp 4 các em được học màu sắc, được làm quen với màu vẽ, vẽ họa tiết bằng những đường nét đơn giản, vẽ đơn giản hoa lá, chép họa tiết trang trí dân tộc, chính tất cả các bài học này sẽ giúp các em tìm được những họa tiết mới và dùng những họa tiết này để đưa vào trang trí các hình cơ bản như hình vuông, hình tròn, đường diềm, trang trí lọ hoa,… và để học sinh làm được điều đó thì người giáo viên phải có một phương pháp dạy học tích cực, người dạy phải làm cho học sinh có cảm hứng để sáng tạo ra những họa tiết đẹp để áp dụng vào bài vẽ của mình Bản thân tôi việc đầu tiên đến lớp tôi luôn chuẩn bị nghiên cứu kĩ giáo
Trang 10án, thiết kế giáo án điện tử với nhiều nội dung phong phú phục vụ cho tiết dạy, thiết kế một số trò chơi tạo không khí vui tươi cho tiết học.
Ví dụ: Những bài vẽ đơn giản hoa lá, vẽ họa tiết trang trí dân tộc,… giáo
viên cần thiết kế giáo án điện tử để học sinh thấy được sự phong phú của hoa lá, các họa tiết dân tộc đa dạng, dùng để trang trí ở đâu? Từ đó các em hình dung
và đưa những họa tiết này vào trang trí các bài học như hình tròn, hình vuông,… Liên hệ bài học với thực tế cuộc sống, đưa các em vào thực tế gần gũi với cuộc sống hằng ngày nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các em
Ví dụ: Trang trí lọ hoa thì trong thực tế lọ hoa có rất nhiều cách trang trí
khác nhau, mà lọ hoa thì lại rất gần gũi với học sinh, các em có thể thấy và cảm nhận được Vì vậy giáo viên nên sưu tầm nhiều hình ảnh về lọ hoa để học sinh tham khảo Từ những thực tế này các em hình dung được học trang trí là để làm đẹp cho cuộc sống, và chính bản thân các em là người tích cực sáng tạo ra sản phẩm đẹp cho mình
Phát huy tính tích cực chủ động trong phân môn “Vẽ trang trí” ở khối lớp
4 là đòi hỏi người giáo viên phải có vai trò rất quan trọng trong việc tạo ra sự sáng tạo, ham tìm tòa hiểu biết cho học sinh, tạo ra một khí thế trong tiết học và
có được một tiết học đạt hiệu quả nhất
3.1 Chuẩn bị đồ dùng dạy học
+ Giáo viên cần chuẩn bị những mẫu vật thật như lọ hoa, đĩa tròn, gạch men,… để học sinh thấy được vẻ đẹp của các đồ vật khi được trang trí và khích thích khả năng sáng tạo của học sinh
+ Giáo viên cần vẽ và sưu tầm các dạng bài trang trí khác nhau để phục vụ cho việc trang trí của từng bài như bảng màu sắc, cách đơn giản hoa lá, các họa tiết trang trí dân tộc, các mẫu hình vuông, hình tròn,…vì các bài trang trí này là
Trang 11một thực tế sinh động giúp học sinh rất nhiều trong việc tư duy các hình tượng liên quan đến bài học.
+ Giáo viên sưu tầm các bài vẽ do học sinh vẽ, các bài vẽ này được chọn lọc và mỗi bài có những nét riêng, điển hình có thể giúp giáo viên khai thác, phục vụ tốt cho tiết dạy
+ Giáo viên chuẩn bị các băng đĩa, hình liên quan đến bài học
3.2 Hướng dẫn học sinh tìm họa tiết để trang trí
Trong thực tế cuộc sống có rất nhiều hoa, lá, quả và các hình con vật hoặc những hình học có thể dùng làm họa tiết để trang trí Trong chương trình phân
môn “Vẽ trang trí” khối lớp 4, ngay ở những bài đầu tiên học sinh đã được học
vẽ hoa lá, đơn giản hoa lá, chép họa tiết dân tộc Nên ở những bài này giáo viên nên chọn phương pháp dạy trực quan, gợi mở, để học sinh tích cực trong việc đơn giản các họa tiết từ hoa lá thật, chép được những họa tiết dân tộc đơn giản
để từ đó học sinh hình dung đưa các họa tiết này vào các bài trang trí cơ bản như hình vuông, hình tròn
+ Khi sử dụng các họa tiết này để đưa vào trang trí, giáo viên cần lưu ý học sinh phải lựa chọn những họa tiết đơn giản, đẹp và phù hợp để đưa vào bài
vẽ, tránh đưa vào bài những họa tiết quá phướt tạp, rườm rà hoặc quá sơ lược, thô thiển
Trang 12
Họa tiết hoa lá đẹp đơn giản
+ Giáo viên lựa chọn cung cấp cho học sinh thêm những họa tiết mới để
bổ sung kiến thức phù hợp với nội dung của từng bài
Một số họa tiết mới lạ
+ Ở mỗi bài trang trí giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tìm họa tiết mới lạ qua các bài học Yêu cầu học sinh không sao chép ở sách giáo khoa mà có thể tự vẽ, tự sáng tạo ra các họa tiết mà mình thích để đưa vào bài trang trí cho phù hợp
3.3 Hướng dẫn học sinh cách sắp xếp họa tiết, hình mảng
Giáo viên nên chọn một số bài đẹp có bố cục mảng, hình vẽ, màu sắc khác nhau để lôi cuốn học sinh và gợi ý để các em suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo Tùy theo từng bài trang trí mà giáo viên hướng dẫn cách sắp xếp họa tiết cho phù hợp có thể gợi ý cho học sinh sắp xếp họa tiết theo cách đối xứng, xen kẻ hoặc nhắc lại tùy theo yêu cầu của từng bài
Ví dụ: Bài trang đường diềm học sinh có thể sử dụng cách trang trí xen kẻ
hoặc nhắc lại
Trang 13Bài mẫu trang trí đường diềm
Ở bài trang trí hình tròn, trang trí lọ hoa học sinh có thể sử dụng sắp xếp họa tiết theo cách đối xứng (các họa tiết bằng nhau và giống nhau qua các trục đối xứng) trang trí phá cách theo lối ứng dụng
Trang 14
Trang trí sử dụng họa tiết ứng dụng Trang trí sử dụng họa tiết đối xứng
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh sắp xếp bài trang trí làm rõ trọng tâm, có chính phụ rõ ràng, các mảng chính luôn to và nổi bật, làm rõ đặc trưng của từng bài trang trí cụ thể Tránh sắp xếp họa tiết một cách tùy tiện không đúng theo yêu cầu của bài
Bài vẽ trang trí sắp xếp có mảng chính, mảng phụ
+ Giáo viên vẽ trực tiếp lên bảng cách sắp xếp các họa tiết, vẽ các trục đối xứng, các mảng chính, phụ từng bước của một bài vẽ trang trí để học sinh quan sát
3.4 Hướng dẫn học sinh cách tô màu vào bài trang trí
Trong phân môn vẽ trang trí màu sắc là yếu tố tạo hình rất quan trọng Một bài trang trí đẹp học sinh phải biết cách chọn màu, tô màu cho phù hợp Với học sinh lớp 4 các em đã học về màu sắc, các em đã biết thế nào là màu nóng, màu lạnh, nên khi học sinh vẽ màu giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh cách phối màu một cách hợp lý theo yêu cầu của từng bài
Trang 15
Tô màu theo gam màu nóng Tô màu theo gam màu lạnh
Trong quá trình tô màu giáo viên có thể gợi ý để học sinh tô màu theo ý
thích và cảm xúc riêng, không tô màu một cách tùy tiện Giáo viên hướng dẫn học sinh tô đều từ đậm đến nhạt, tô gọn trong hình và làm rõ nội dung chính của bài
Tô màu làm rõ nội dung
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh không được sử dụng quá nhiều màu trong một bài trang trí, cần chú ý đến độ đậm nhạt của màu sắc
+ Giáo viên cần theo dõi góp ý cho học sinh tô màu hài hòa với nhau
3.5 Hướng dẫn học sinh thực hành
Trước khi làm bài thực hành giáo viên nên cho học sinh xem một số bài làm của học sinh các lớp trước, giúp các em tự tin hơn trong vẽ bài của mình, nên cất các bài vẽ mẫu và các bài hướng dẫn để học sinh không vẽ theo
Giáo viên gợi ý động viên khích lệ học sinh vẽ, không can thiệp trực tiếp vào bài vẽ của học sinh, có thể sử dụng các bài tập đang vẽ của học sinh để làm mẫu hướng dẫn bổ sung
Khi học sinh thực hành, giáo viên đến từng bàn quan sát, góp ý, giúp đỡ các học sinh còn lúng túng chưa nắm được cách vẽ, động viên các học sinh vẽ bài tốt
