Một số kinh nghiệm khi vận dụng phương pháp tích cực để dạy môn đạo đức lớp 4 nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh

MỘT SỐ KINH NGHIỆM KHI VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH CỰCĐỂ DẠY MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 4 NHẰM GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH Việc đổi mới phương pháp dạy học của chúng ta h

MỘT SỐ KINH NGHIỆM KHI VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH CỰC

ĐỂ DẠY MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 4 NHẰM GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU

QUẢ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH

Việc đổi mới phương pháp dạy học của chúng ta hiện nay đang được

thực hiện theo hướng tích cực: Lấy học sinh làm trung tâm, dạy học phải

phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo cho học sinh Bởi vì : Dạy học

bằng phương pháp này sẽ giúp học sinh có thói quen suy nghĩ độc lập, mạnhdạn và sáng tạo Với phương pháp dạy học mới này, học sinh được tiếp thubài không bằng cách thụ động chỉ nghe giáo viên giảng mà tham gia học mộtcách tích cực bằng hoạt động của chính mình

Như chúng ta đã biết, trong chương trình Tiểu học, Đạo đức là mộtmôn học độc lập, được tổ chức dạy cho học sinh từ Lớp 1 đến Lớp 5 Đây làmôn học tạo dựng cơ sở ban đầu giúp học sinh có ý thức đạo đức, bồi dưỡngtình cảm, hình thành những chuẩn mực hành vi phù hợp với các quan hệ bảnthân - gia đình - nhà trường - cộng đồng xã hội và môi trường tự nhiên, để từ

đó hình thành được những phẩm chất đạo đức quan trọng, cần thiết của mộtngười công dân Việt Nam

Phải khẳng định rằng, trong chương trình Tiểu học, Đạo đức là mônhọc quan trọng Đây là môn học định hướng và hỗ trợ đắc lực cho việc dạy

học các môn học khác Thể hiện ở chỗ, môn Đạo đức giúp học sinh rèn luyện

và sử dụng Tiếng việt trong giao tiếp, giúp học sinh mở rộng những kiến thức

về môi trường - tự nhiên - xã hội; giáo dục học sinh ý thức và hành vi tuânthủ những qui định chung của đời sống xã hội; giữ gìn vệ sinh cá nhân ; bảo

vệ sức khỏe; giữ gìn vệ sinh môi trường; củng cố, phát triển khả năng cảmthụ và sáng tạo nghệ thuật …

Đối với nhà trường Tiểu học của chúng ta hiện nay, mục tiêu của việcdạy Đạo đức không chỉ đơn thuần là nhằm cung cấp cho học sinh một số kiếnthức về qui tắc ứng xử hay những hành vi đạo đức … mà đích cuối cùng cầnphải đạt đến là giúp các em từ những kiến thức bài học có được những kĩnăng, kĩ xảo trong việc sử dụng những qui tắc đó vào cuộc sống hằng ngàycủa bản thân

Trong thực tế hiện nay, kĩ năng sống và kĩ năng vận dụng những kiếnthức đã học vào cuộc sống của các em còn rất hạn chế Trong khi đó, do ảnhhưởng của cuộc sống thực tại nên việc giáo dục đạo đức cho các em phần nào

đó vẫn còn là vấn đề khó khăn, phức tạp và mang nhiều ẩn số Với lươngtâm của một nhà giáo trước thực trạng này, theo tôi giáo viên cần phải đổimới các hình thức dạy học Đạo đức, làm thế nào để những kiến thức, kỹ năngtrong các bài học có tác dụng tích cực trong đời sống của mỗi học sinh

2 - Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới :

Làm thế nào để có những phương pháp dạy và học môn Đạo đức đạt hiệu quả ? và : Làm sao để việc dạy Đạo đức của chúng ta đạt được những mục tiêu trên ? Theo tôi, không còn cách nào khác là chúng ta phải thay đổi

phương pháp dạy Đạo đức vì nếu duy trì lối dạy theo phương pháp truyềnthống đối với môn học này thì chắc chắn chúng ta sẽ thất bại trong việcgiảng dạy cũng như giáo dục đạo đức cho các em

Trên cơ sở nghiên cứu nội dung chương trình môn Đạo đức Lớp 4

(chương trình Tiểu học mới) và xuất phát từ mong muốn có được những giờ

dạy Đạo đức có hiệu quả đối với việc giáo dục đạo đức cho học sinh nên

trong năm học qua, khi dạy Đạo đức, tơi đã thường xuyên vận dụng cácphương pháp dạy học tích cực để tổ chức các hoạt động dạy học cho họcsinh Tuy mới vận dụng trong thời gian khoảng 2 năm ở Lớp 4 Trường Tiểu

học Số 1 Phước Thắng (Lớp do tơi chủ nhiệm) và nhân rộng cả khối năm

học này ( Năm học : 2011 – 2012 ) kết quả đạt được của việc làm này rất khả

quan Chính từ cơ sở đĩ, tơi đã mạnh dạn chọn đề tài : “Một số kinh nghiệm khi vận dụng phương pháp tích cực để dạy mơn Đạo Đức lớp 4 nhằm gĩp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh” và xem đây như

là một kinh nghiệm quý báu trong giảng dạy của bản thân

3 - Phạm vi nghiên cứu của đề tài :

- Sách giáo khoa và Sách giáo viên Đạo Đức lớp 4

- Giáo dục kĩ năng sống mơn Đạo Đức lớp 4

- Chuẩn kiến thức ,kĩ năng và Điều chỉnh nội dung dạy học mơn ĐạoĐức lớp 4

- Tham khảo một số tư liệu khác

- Rút kinh nghiệm thực tế dạy trên lớp

cơ và bạn bè của đối tượng học sinh này cịn nhiều hạn chế Mặc dù tơi đã cĩnhiều biện pháp răn đe, giáo dục nhưng kết quả chỉ cĩ tính khắc phục tạm

thời Những thĩi quen khơng tốt này vẫn được các em “lưu giữ” và lặp đi, lặp

lại nhiều lần

Là một giáo viên chủ nhiệm, với tơi đây là vấn đề hết sức lo ngại

tại của thực trạng trên Với kinh nghiệm của bản thân qua nhiều năm giảngdạy, tôi thấy rằng nguyên nhân tồn tại của tình trạng trên thì nhiều nhưng mộttrong những nguyên nhân cũng góp phần quan trọng đó là giáo viên tổ chứcdạy Đạo đức chưa hiệu quả Qua từng bài, giáo viên chưa biết cách giúp họcsinh áp dụng những kiến thức, kỹ năng đã học trong các bài Đạo đức vàothực tế cuộc sống xung quanh các em một cách thiết thực.

2 - Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp:

* Các biện pháp tiến hành :

- Cung cấp kiến thức cho học sinh đảm bảo chuẩn kiến thức và kĩ năngcủa Bộ Giáo dục quy định

- Trong mỗi tiết dạy giáo viên nghiên cứu soạn giảng có chất lượng

Hệ thống câu hỏi có hệ thống dành cho cả 3 đối tượng học sinh (G – K , TB,

Y )

- Qua mỗi tiết dạy giáo viên lồng ghép Giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh

- Dựa vào phần rút kinh nghiệm thực tế dạy trên lớp

- Điều chỉnh phương pháp dạy học thích hợp cho năm sau

- Nêu gương tốt , việc tốt ở lớp, ở trường, ngoài xã hội,

- Áp dụng các phương pháp và kỉ thuật dạy học tích cực

- Đánh giá kết quả học tập môn Đạo Đức của học sinh

* Thời gian tạo ra giải pháp :

- Năm học : 2010 – 2011 , 2011 – 2012

B - NỘI DUNG

I - Mục tiêu:

Trình bày một số ý tưởng đã thực hiện trong năm học 2010 –

2011 ,năm học 2011 – 2012 và một số kinh nghiệm khi vận dụng phươngpháp tích cực để dạy môn Đạo đức lớp 4

II - Mô tả giải pháp của đề tài:

1 - Thuyết minh tính mới :

Trên cơ sở xác định được nguyên nhân dẫn đến thực trạng Đạo đức củahọc sinh, trong thời gian qua, ở các tiết Đạo đức tôi đã vận dụng nhữngphương pháp dạy học tích cực để từng bước giúp học sinh tham gia vào cáchoạt động học tập một cách tích cực và tự giác Bằng những biện pháp thiếtthực, tôi đã giúp các em học sinh biết vận dụng những kiến thức đã học trongcác bài Đạo đức vào việc ứng xử hằng ngày Những biện pháp này như sau :

* Thay vì trước đây, muốn giáo dục các em, tôi kể các em nghe nhữngcâu chuyện Đạo đức rồi đưa ra những khuôn mẫu ứng xử có sẵn, một chiều

để thuyết phục các em làm theo một cách thụ động thì bây giờ trong từngbài dạy, tôi chú trọng hoạt động tích cực của học sinh nhất là việc tổ chứccho học sinh tham gia rèn luyện thông qua các bài tập thực hành Tôi đã tổ

chức tiết dạy với nhiều hình thức dạy học như : Kể chuyện với kết cục mở,

thảo luận, đóng vai, tổ chức trò chơi, đề án, giải quyết vấn đề, bày tỏ thái

độ, điều tra thực tiễn, nêu đề xuất thắc mắc, giả sử … làm cho quá trình học

tập của các em phong phú, đa dạng và tích cực Chính nhờ việc tham gia các

hoạt động học tập này mà học sinh lớp tôi đã phát triển tư duy (biết so sánh,

phân tích, tổng hợp, trừu tượng, khái quát hoá …) giúp các em tự phát hiện

và chiếm lĩnh tri thức đạo đức rồi từ đó vận dụng vào thực tế

* Trong các tiết dạy Đạo đức, những câu hỏi mở, câu hỏi động não,những tình huống, những bức tranh, những tiểu phẩm có sẵn nội dung hoặctiểu phẩm tự học sinh nghĩ ra với nội dung phù hợp luôn được tôi sử dụngtriệt để Tôi luôn tạo điều kiện cho học sinh tự phán đoán, liệt kê các giảipháp, tự phân tích kết quả các giải pháp, so sánh và tìm ra cách giải quyếtphù hợp, tối ưu nhất trong từng tình huống cụ thể

Ví dụ : Trong bài “Trung thực trong học tập” (Đạo đức 4 - Tieát 1), ở

hoạt động 1 tôi đưa ra tình huống : “Hôm qua, Long mãi chơi quên chưa sưu

tầm tranh ảnh phục vụ cho bài học Sáng nay đến lớp Long mới nhớ ra và rất

lo lắng …”

Tôi yêu cầu học sinh giải quyết tình huống bằng các câu hỏi sau :

- Theo em, bạn Long có thể có những cách giải quyết như thế nào ?

- Nếu em là bạn Long em sẽ làm gì khi đó ?

Tôi chia học sinh thành các nhóm và phát cho các nhóm một tờ giấyA0 Trên giấy A0 chia thành các phần , gồm phần chính giữa và các phầnxung quanh Phần xung quanh được chia theo số thành viên của nhóm (nhóm

4 HS).Mỗi HS ngồi vào vị trí tương ứng với từng phần xung quanh Mỗi HSlàm việc độc lập trong khoảng thời gian 3 phút, tập trung suy nghĩ trả lời câuhỏi theo cách nghĩ cách hiểu riêng của mình và viết vào phần giấy của mìnhtrên tờ A0.Trên cơ sở ý kiến của mỗi cá nhân, học sinh thảo luận nhóm ,

thống nhất ý kiến và viết vào phần chính giữa của tờ giấy A0 (khăn phủ

bàn).Sau khoảng thời gian 3 phút , tôi yêu cầu các em nhóm trưởng của từng

nhóm trình bày sự phán đoán và cách làm của nhóm mình Từ những ý kiếncủa các em, tôi định hướng để các em nhận ra được những việc nào nên làm

còn việc nào không nên làm Ví dụ : Nói dối cô là đã sưu tầm nhưng để quên

ở nhà hoặc mượn tạm tranh của bạn để cô kiểm tra là việc không nên làm.Trong tình huống này, cách tốt nhất là nhận lỗi và hứa với cô là sẽ sưu tầm vànộp vào hôm sau Tôi phân tích để các em rút ra được : Dù trong bất kỳtrường hợp phạm lỗi nào sự trung thực cũng là cách tốt nhất để có sự thôngcảm của mọi người

* Trong các hoạt động lên lớp của một tiết Đạo đức (Tiết 1 cũng như

tiết 2) theo quan điểm giao tiếp tôi tăng cường các hoạt động trao đổi giữa

học sinh với học sinh, giữa giáo viên với học sinh Tăng cường hoạt động của

giáo viên và học sinh trong mối tương tác qua lại như : Tìm hiểu lĩnh hội, suy

nghĩ tìm tòi, giải quyết vấn đề, khám phá sáng tạo, ứng xử phù hợp với tình

huống giao tiếp … Tôi luôn đưa ra những tình huống giao tiếp và đặt các em

vào hoàn cảnh có nhu cầu được thể hiện, được nói lên ý kiến của mình Tôiluôn tạo điều kiện để các em trao đổi cùng nhận thấy cái đúng cái sai trongcách ứng xử của mình từ đó tìm ra hướng đúng cho cách ứng xử và vận dụngvào thực tế cuộc sống

Ví dụ : Khi dạy bài “Biết bài tỏ ý kiến”, ở hoạt động 1 tôi đưa ra các

tình huống : “Khi em được cô giáo phân công một việc làm không phù hợp

với khả năng Em sẽ làm gì ?” hoặc “Do hiểu lầm nên em bị cô giáo phê bình trước lớp, trong tình huống này, em sẽ làm gì ?”

Tôi tổ chức các em cùng thảo luận cùng các bạn trong nhóm ( nhóm

6 )để thống nhất cách xử lý Sau khi học sinh các nhóm trình bày, ngoài việcrút ra kết luận như ghi nhớ ở sách giáo khoa, tôi giúp các em nhận ra rằng :

Trong mọi tình huống, em nên trao đổi với mọi người xung quanh (kể cả cô

giáo) về khả năng, nhu cầu và mong muốn của mình Điều này rất có lợi cho

bản thân các em vì sẽ nhận được ở mọi người sự giúp đỡ và thông cảm Ví

dụ : Ở tình huống trên, nếu không trao đổi với cô giáo về khả năng của mình

đối với công việc được giao thì em sẽ gặp khó khăn trong khi thực hiện vàcòn dẫn đến sự hiểu lầm trong đánh giá của cô giáo Hoặc, khi bị cô giáo phêbình trước lớp do hiểu lầm mà em không bày tỏ ý kiến để giải thích thì côgiáo và các bạn sẽ không có cơ hội để hiểu đúng về em

* Thường xuyên tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm Tăngcường khuyến khích và kích thích học sinh chủ dộng tích cực trong học tậpthông qua hoạt động nhóm với các hình thức : Trò chơi học tập, sử dụng cácbài hát, bài thơ, ca dao tục ngữ, truyện kể, những kinh nghiệm ứng xử, nhữnglời khuyên, những phương châm, hành động đạo đức trong kho tàng văn họcdân tộc để khắc sâu tri thức làm cho các tiết dạy trở nên sinh động, nhẹnhàng, hấp dẫn và hiệu quả

Ví dụ : Khi dạy bài “Biết ơn thầy cô giáo”, ở hoạt động 3 (tiết 2) với

mục tiêu giúp học sinh biết thực hiện một số việc làm cụ thể để tỏ lòng kính

trọng và biết ơn các thầy cô giáo, tôi đã tổ chức cho học sinh tham gia hoạt

động này bằng hình thức trò chơi “Làm phóng viên” Qua trò chơi này học

sinh biết được một số việc cần phải làm qua hệ thống câu hỏi có liên quanđến chủ đề

* Để những tri thức đạo đức mà học sinh thu nhận trong giờ học trở thành những hành động, những kĩ năng hành vi, thói quen đạo đức từ đó các

em có trách nhiệm với lời nói, hành động của mình trong cuộc sống là việclàm rất cần thiết của giáo viên trong mỗi bài Đạo đức Đây là một công việckhó khăn nhưng nhất thiết phải làm cho bằng được Do đó, trong mỗi bàihọc Đạo đức, ở từng hoạt động tôi luôn đưa bài học Đạo đức gắn với thực

tế cuộc sống, giúp các em nhìn nhận, phát hiện, đánh giá việc thực hiện cácchuẩn mực hành vi của bản thân và người khác trong đời sống hằng ngày, từ

đó, các em hiểu được nội dung của các bài Đạo đức là những hành vi ứng

xử, là trách nhiệm bổn phận được qui định trong cuộc sống, mọi người cầnphải thực hiện tốt

Ví dụ : Khi dạy bài “Giữ gìn các công trình công cộng”, để giúp các

em thực hiện đúng nội qui nơi công cộng, tôi đã tổ chức cho các em tham gia

trò chơi “Nếu … thì” Cách chơi như sau : Tôi chia lớp thành hai đội A và B (mỗi đội 10 em) Một đội nêu tình huống (nếu) thì đội còn lại nêu kết quả (thì)

2 – Khả năng áp dụng:

Đánh giá kết quả học tập của học sinh là khâu cuối cùng nhưng

là khâu quan trọng nhất trong quá trình giảng dạy của một môn học Sau gầnhai năm vận dụng các biện pháp tích cực vào dạy Đạo đức cho học sinh lớp4A3 (Năm học 2010 – 2011 ) và lớp 4A1 (Năm học 2011 – 2012 ) do tôi chủnhiệm và được nhân rộng ra cả khối trong năm học 2011 - 2012 Đến naychất lượng học tập của các em đã có những tiến bộ rõ rệt Đặc biệt hiện nay,học sinh lớp tôi cũng như cả khối đã biết vận dụng một cách linh hoạt nhữngkiến thức đã học vào cuộc sống như : Các em biết lễ phép chào hỏi thầy côgiáo và những người lớn tuổi; biết hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; biết cư xửđúng mực với thầy cô, bạn bè và mọi người xung quanh; biết yêu lao động;biết giữ gìn vệ sinh trường lớp; biết bảo vệ và giữ gìn các công trình côngcộng; biết tích cực tự giác trong hoạt động học tập cũng như các hoạt động xãhội … Cũng chính nhờ vận dụng tốt các phương pháp tích cực để dạy Đạođức mà học sinh lớp tôi cũng như cả khối đã có thái độ học tập nghiêm túc tựgiác Đối với các em, bây giờ, môn Đạo đức là môn học hấp dẫn, lôi cuốn và

có hiệu quả thiết thực

Nhờ vận dụng các phương pháp dạy học tích cực khi dạy Đạo đức màkết quả học tập và việc rèn luyện đạo đức của học sinh lớp tôi trong 2 năm và

cả khối 4 trong năm học 2011 – 2012 đạt kết quả như sau :

Năm học : 2010 - 2011 - Cuối năm ( Lớp 4A3 )

28

Năm học 2011-2012 – Học kì I ( Lớp 4A1 )

Năm học 2011-2012 - Học kì I ( Cả khối )

TSHS Hồn thành tốt (A+) Hồn thành (A) Chưa hồn thành(B)

3 L ợi ích kinh tế - xã hội :

Qua những bài học Đạo Đức giúp HS :

- Biết tiết kiệm thời giờ, tiền của, biết giữ gìn mơi trường xanh, sạch,đẹp,

- Hình thành những cơ sở ban đầu về mặt đạo đức, giúp các em ứng xửđúng đắn qua các mối quan hệ đạo đức hàng ngày; cĩ thái độ cư xử đúng đắnđối với những người thân trong gia đình, thầy cơ, bạn bè,…Bước đầu hìnhthành nhân cách của học sinh Tiểu học và làm nền tảng về đạo đức cho HS ởcác lớp sau

C : KẾT LUẬN

I - Những điều kiện, kinh nghiệm áp dụng, sử dụng giải pháp:

Trong quá trình thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm này vào thực tếtơi đã rút ra một số kinh nghiệm như sau :

- Dạy học mơn Đạo đức là quá trình chuyển tải những giá trị, chuẩnmực đạo đức của xã hội thành niềm tin, tình cảm và hành vi đạo đức của họcsinh Điều đĩ chỉ cĩ kết quả tốt khi học sinh hứng thú, tích cực, chủ động

tham gia vào quá trình dạy học Như lời của một nhà tâm lý học đã nĩi: “Con

người sẽ ghi nhớ rất lâu bền những gì do chính họ tự muốn tìm hiểu và tự mình tìm hiểu” Do đĩ, giáo viên cần tận dụng mọi phương pháp, hình thức

dạy học để tạo cơ hội cho học sinh được suy ngẫm, bày tỏ ý kiến, thái độ củabản thân đối với các hành vi, việc làm, các hiện tượng, đối với các chuẩnmực đạo đức ; tạo cơ hội cho học sinh thực hành các chuẩn mực hành vi

- Để nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh thơng qua cácbài dạy Đạo đức, khi dạy, giáo viên phải gắn kiến thức bài với thực tiễncuộc sống của học sinh Giáo viên cần thường xuyên tổ chức cho học sinh

liên hệ, tự liên hệ ; thảo luận, phân tích các tình huống, các hiện tượng , sựkiện trong đời sống đạo đức ở lớp học , nhà trường , địa phương ; hướngdẫn , giúp đỡ các em thực hiện những việc làm phù hợp với lứa tuổi và cuộcsống xã hội xung quanh các em.

- Phương pháp và hình thức dạy Đạo đức Lớp 4 rất phong phú, đadạng Mỗi phương pháp đều có những mặt mạnh và hạn chế riêng Vì vậy,giáo viên cần lựa chọn và sử dụng kết hợp các phương pháp cho phù hợp vớinội dung, tính chất từng bài và điều kiện thực tế của học sinh mình dạy

II - Những triển vọng trong việc vận dụng và phát triển giải pháp:

- Tạo sự hứng thú học tập cho các em mà giáo viên không cần giảnggiải nhiều

- Học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức qua nội dung bài dạy và vận dụngvào thực tiễn

- Đề tài mang tính khả thi khắc phục những học sinh nghịch ngợm , vô

lễ , trở thành một học sinh ngoan Kinh nghiệm dễ thực hiện có thể triểnkhai rộng rãi cả trường

III - Đề xuất , kiến nghị :

Có thể nói rằng, trên một vùng nông thôn thuộc xã bãi ngang , học sinh

đa số là con em lao động nghèo, cha mẹ đi làm ăn xa, tình hình kinh tế giađình còn nhiều khó khăn thì việc giáo dục đạo đức của lớp tôi cũng như cảkhối là một kết quả hết sức lớn Những con số biết nói ấy minh chứng cho sự

cố gắng không mệt mỏi vì lòng yêu nghề, mến trẻ của tôi

Trong phạm vi một đề tài sáng kiến kinh nghiệm, tôi đã trình bày lạinhững biện pháp kinh nghiệm của bản thân tôi rút ra trong quá trình vận dụngcác phương pháp dạy học tích cực khi dạy Đạo đức cho học sinh Lớp 4Trường Tiểu học số 1 Phước Thắng Với khả năng của bản thân, có thểnhững nội dung được trình bày trong đề tài còn có ít nhiều hạn chế nhưng

đây là tất cả những biện pháp tôi đã vận dụng và đạt hiệu quả Tôi rất mong các cấp lãnh đạo, các bạn bè đồng nghiệp ghi nhận và góp thêm ý kiến

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Phước Thắng, ngày 01 tháng 3 năm 2012 Người viết

TRẦN THỊ THÌN Ý KIẾN ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG CẤP TRƯỜNG ………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Ý KIẾN ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG CẤP PHÒNG ………

………

………

………

………

………