báo cáo tốt nghiệp: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn ở nước ta hiện nay

Các bộ phận cấu thành kinh tế nông thôn Các bộ phận cấu thành kinh tế nông thôn bao gồm: nông nghiệp,côngnghiệp,tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn.Các bộ phận này lại được cấuthàn

Ở nước ta, “tam nông” xuất hiện từ rất xa xưa, từng bước kết thành hệ thống có cấu trúc ngày càng hợp lý và giữ vai trò kinh tế - xã hội quan trọng Gia nhập WTO mở ra cho nền kinh tế Việt Nam nói chung và nông nghiệp, nôngthôn Việt nam nói riêng không ít cơ hội, nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều tháchthức.

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn phải chuyển dịch như thế nào cho phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội nước ta hiện nay là một vấn đề đáng qua tâm Việc nhìn lại một cách khái quát nhất tình hình nông nghiệp, nông thôn, từ

đó có cách tiếp cận đúng đắn, có luận cứ khoa học, hệ thống hóa lô-gíc để phân tích, luận giải các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước ta đối với từng thời kỳ phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn đồng thời đưa ra những định hướng cho nông nghiệp, nông thôn Việt Nam phát triển trong tương lai - tất cả những việc đó là nhiệm vụ nặng nề đòi hỏi phải có sự đầu tư nghiên cứu nghiêm túc

Qua bài viết này hi vọng chúng ta tiếp cận được một phần nào đó về vấn chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn ở nước ta hiện nay

MỤC LỤC:

Chương I: Cơ sở lí luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông

thôn 3

I Cơ cấu kinh tế nông nghiệp 3

1 Khái niệm về cơ cấu kinh tế nông nghiệp 3

2 Các bộ phận cấu thành kinh tế nông nghiệp 4

II Cơ cấu kinh tế nông thôn 4

1 Khái niệm cơ cấu kinh tế nông thôn 4

2 Các bộ phận cấu thành kinh tế nông thôn 4

III Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn 5

1 Khái niệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn 5

2 Vì sao phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn 6

3 Nội dung của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn 9

4 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn 11

Chương II: Phân tích thực trạng chuyện dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn nước ta hiện nay 15

I Thực trạng và xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn 15

1 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 15

2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn 20

Chương III: Giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn .23

I Mục tiêu và định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông

thôn 23

1 Quan điểm và Mục tiêu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn 23

2 Định hướng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn .24 II Một số giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 25

Kết luận 29

Phụ lục 31

Danh mục tài liệu tham khảo 34

CHƯƠNG I:

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP , NÔNG THÔN

I CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

1 Khái niệm về c ơ cấu kinh tế nông nghiệp

1.1 Kinh tế nông ngiệp bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp

là lĩnh vực sản xuất vật chất nhằm đáp ứng những nhu cầu thiết yếu về lươngthực, thưc phẩm cho nhân dân, làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp vàlàm nguồn hang cho xuất khẩu [2]

1.2 Cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một tổng thể bao gồm các mối quan hệ

tương quan giữa các yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất thuộclĩnh vực nông,lâm,ngư nghiệp trong khoảng thời gian và điều kiện kinh tế xã hội

cụ thể

Cơ cấu kkinh tế nông nghiệp phụ tuộc chặt chẽ vào nhiều nhân tố đa dạng

và phức tạp có thể phân thành các nhóm nhân tố sau :

 Nhóm nhân tố tự nhiên : trước hết đó là điều kiện đất đai ,thời tiết , khí hậu có ý nghĩa to lớn đối với sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp.Kinh tế nông nghiệp gắn với điều kiện tự nhiên rất chặt chẽ, nếu điều kiện

tự nhiên thuận lợi sẽ cho năng suất cao và ngược lại

 Nhóm nhân tố về kinh tế và tổ chức: Trong đó vấn đề thịtrường và các nguồn lực đóng vai trò hết sức quan trọng Hệ thống chínhsách kinh tế vĩ mô của nhà nước có ảnh hưởng lớn đến việc xây dựng và

chuyển dịch cơ cấu kinh tê nói chung và kinh tế nông nghiệp nóiriêng.Chính sách phát triển kinh tế hàng hoá và chính sách khuyến khíchxuất khẩu đã tạo điều kiện để phát triển nền nông nghiệp đa canh, hìnhthành các vùng sản xuất chuyên môn hoá với quy mô ngày càng lớn

 Nhóm nhân tố về kĩ thuật : Tác động mạnh mẽ đến việc hìnhthành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Nó mở ra những triểnvọng to lớn trong việc áp dụng những công nghệ mới vào canh tác,chếbiến và bảo quản nông sản nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sảnphẩm để có thể hòa nhập vào thị trường thế giới [2]

2 Các bộ phận cấu thành kinh tế nông nghiệp:

Nông nghiệp là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế theo nghĩa rộngbao gồm nông nghiệp,lâm nghiệp và ngư nghiệp Đồng thời trong từng nhómngành lại được phân chia thành các bộ phận nhỏ:

 Trong nông nghiệp(theo ngành hẹp) được phân chia thànhtrồng trọt và chăn nuôi.Ngành trồng trọt được phân chia tiếp thành:câylương thực,cây công nghiệp, cây ăn quả, cây dược liệu…Ngành chăn nuôibao gồm:gia súc, gia cầm

 Ngành lâm nghiệp bao gồm rừng trồng, rừng tự nhiên,khoanhnuôi tái sinh, khai thác rừng tự nhiên…

 Ngành ngư nghiệp:bao gồm đánh, bắt cá, nuôi trồng các loạithuỷ hải sản như tôm,cá…[2]

II Cơ cấu kinh tế nông thôn

1 Khái niệm c ơ cấu kinh tế nông thôn:

Cơ cấu kinh tế nông thôn là tỉ lệ giữa các ngành, các lĩnh vực kinh tế cóquan hệ chặt chẽ với nhau tác động qua lại lẫn nhau trong những điều tự nhiên,kinh tế-xã hội được thể hiện cả định tính và định lượng.

2 Các bộ phận cấu thành kinh tế nông thôn

Các bộ phận cấu thành kinh tế nông thôn bao gồm: nông nghiệp,côngnghiệp,tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn.Các bộ phận này lại được cấuthành từ các bộ phận nhỏ hơn.Trong đó nông nghiệp được hình thành từ rất lâuđời,có tính quyết định nhất bởi nông nghiệp là cơ sở để nuôi sống 80%dân số ởnông thôn,tạo ra những sản phẩm thiết yếu đảm bảo cái ăn,cái mặc cho nhândân.Các bộ phận khác như công nghiệp,tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nôngthôn hình thành sau chiếm tỉ trọng nhỏ trong cơ cấu kinh tế nông thôn nhưng đó

là những bộ phận quyết định sự phát triển của kinh tế nông thôn bởi hầu hết các

bộ phận này cho tỷ suất sinh lợi cao,góp phần rất lớn vào chuyển dịch cơ cấukinh tế nông thôn theo hướng tiến bộ.[2]

III Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn:

1 Khái niệm chuyển dịch c ơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn

1.1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Cơ cấu kinh tế là một tổng thể các mối quan hệ tỷ lệ về số lượng tươngđối ổn định của các bộ phận của nền kinh tế trong những điều kiện thời gian vàkhông gian nhất định Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự tác động làm thay đổidần tỷ trọng của từng ngành kinh tế, từng thành phần kinh tế, tỷ trọng lao độngcủa từng ngành trong tổng thể nền kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế của một quốc gia hay một vùng lãnh thổthường được hiểu là sự thay đổi tỷ trọng các ngành trong tổng giá trị sản phẩmnội địa(GDP) của quốc gia đó hay vùng đó

1.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn:

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn là quá trình pháttriển của các ngành kinh tế thuộc lĩnh vực nông nghiệpvà nông thôn dẫn đến sựtăng trưởng khác nhau giữa các ngành và làm thay đổi mối quan hệ tương tácgiữa chúng so với một thời điểm trước đó mà thường là so với năm trước

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn là kết quả của quátrình phát triển vừa chịu tác động của các yếu tố khách quan như điều kiện tựnhiên,kinh tế xã hội vừa chịu tác động của các yếu tố chủ quan như sự can thiệpcủa chính phủ bằng các chính sách kinh tế xã hội Do là kết quả của quá trìnhphát triển và bản thân cơ cấu kinh tế luôn ở trạng thái động thường được so sánhqua hai mốc thời gian,thường là năm sau so với năm trước nên cơ cấu kinh tế tựthân nó đã có sự chuyển dịch.Sự chuyển dịch này có thể theo hướng tiến bộ haykhông tiến bộ, mang lại kết quả kinh tế mong muốn hay không mong muốn và

do đó có thể làm cho hệ thống kinh tế phát triển hay trì trệ, lâm vào khủng hoảnghay tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các khu vực kinh tế khác

2 Vì sao phải chuyển dịch c ơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn

Từ khi đổi mới đến nay cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta có sự chuyểnbiến tích cực, nhưng nông nghiệp vẫn chưa thoát khỏi tình trạng sản xuất nhỏ, cơcấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn một số nơi vẫn chưa thoát khỏi độc canh,thuần nông Nông nghiệp vẫn chiếm tỉ trọng lớn trong kinh tế nông thôn cácngành nghề ngoài nông nghiệp vẫn chưa phát triển.Nhìn chung cơ cấu kinh tếnông thôn nước ta còn bất hợp lí,hiệu quả thấp chưa khai thác hết mọi tiềm năngcủa đất nước và lợi thế sinh thái của từng vùng cho sự tăng trưởng và phát triểnkinh tế-xã hội ở nông thôn Do đó,chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp vànông thôn là một tất yếu,cần thiết để phát triển nông nghiệp,nông thôn toàn diện,

đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của thị trường và giải quyết các vấn đề xã hội bứcxúc ở nông thôn.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn nước ta là một tất yếuxuất phát từ vị trí của nông nghiệp, nông thôn trong đời sống kinh tế xã hội, từthực trạng cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta,từ yêu cầu của CNH, HDH và yêucầu của nền kinh tế thị trường

 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn trước hếtphải xuất phát từ vị trí của nông nghiệp,nông thôn và thực trạng cơ cấukinh tế nông nghiệp nông thôn nước ta

Kinh tế nông thôn trước mắt cũng như lâu dài vẫn giữ vị trí quan trọngtrong đời sống kinh tế xã hội ở nước ta.theo số liệu thống kê tỉ trọng tổng sảnphẩm trong nông-lâm-ngư nghiệp là…trong GDP năm 2006.Trong tương lainông nghiệp vẫn là ngành sản xuất quan trọng bảo đảm các mặt hàng thiết yếuphục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu

Trên địa bàn nông thôn có gần 70% lao động xã hội, đó là nguồn cung cấplao động cho các ngành trong nền kinh tế quốc dân Do vậy, việc xác lập cơ cấukinh tế nông thôn hợp lí có ý nghĩa quan trọng trong việc sử dụng lao động phùhợp để phát triển nền kinh tế nói chung và khu vực kinh tế nông thôn nói riêng.Mặt khác, nông thôn có 76,5% dân số cả nước,là nơi tập trung gắn bó của nhiềungành kinh tế,là thị trường rộng lớn, nếu được mở rộng sẽ tạo điều kiện thuận lợicho nền kinh tế phát triển

 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn là do yêucầu của công cuộc công nghiệp hoá(CNH),hiện đại hoá(HDH) nôngnghiệp nông thôn

Trong giai đoạn hiện nay, CNH,HDH nông nghiệp và nông thôn lànhiệm vụ quan trọng hàng đầu để xây dựng nước ta thành một nước côngnghiệp Trước hết phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướngxoá bỏ tình trạng thuần nông,phát triển công ngiệp và dịch vụ,thúc đẩyhình thành và phát triển các vùng chuyên môn hoá, phát triển công nghiệpđăc biệt là công nghiệp chế biến và bảo quản nông sản phẩm.

CNH, HDH nông nghiệp nông thôn làm cho kết cấu hạ tầng kinh

tế-xã hội như: thuỷ lợi, giao thông, điện, thông tin liên lạc, các cơ sở nôngnghiệp, dịch vụ văn hoá, y tế, giáo dục ngày càng phát triển, là điều kiệnvật chất quan trọng cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, góp phầnthay đổi bộ mặt nông thôn theo hướng đô thị hoá

 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn là dođòi hỏi của nền kinh tế thị trường

Sự phát triển của nền kinh tế nước ta trong những năm đổi mới đãtạo đà cho nông nghiệp và kinh tế nông thôn bắt nhịp vào quá trình chuyển sangkinh tế thị trường Tuy nhiên, nó đang đặt ra cho nông nghiệp, nông thôn nhữngyêu cầu mới, cũng như những thách thức gay gắt trong sự phát triển Trong nềnkinh tế thị trường, các quan hệ kinh tế đều được tiền tệ hoá Cơ cấu nông nghiệp

và kinh tế nông thôn trong cơ chế thị trường trong cơ chế thị trường cũng phảibảo đảm và tuân thủ các mối quan hệ đó Thị trường phát triển đòi hỏi cơ cấukinh tế nông thôn cưng phải biến đổi theo hướng đa dạng hơn, tuân thủ các quyluật vốn có của nền kinh tế thị trường Nông nghiệp và nền kinh tế nông thônkhông chỉ có nhiệm vụ tăng trưởng sản xuất lương thực mà còn phải đa dạng hoásản xuất và sản phẩm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế để trở thành một bộ phận tích

cực thúc đẩy nền kinh tế đang từng bước chuyển sang cơ chế thị trường theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa.

 Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta cònxuất phát từ yêu cầu phát triển một nền kinh tế có hiệu quả, gắn với bảo vệmôi trường sinh thái và giải quyết những vấn đề phức tạp nảy sinh ở nôngthôn, trong đó là tạo công ăn vịêc làm và xoá đói giảm nghèo cho cư dânnông thôn

3 Nội dung của chuyển dịch c ơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn:

3.1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành:

Ngành là một tổng thể các đơn vị kinh tế thực hiện một loạt chức năngtrong hệ thống phân công lao động xã hội Ngành phản ánh một loạt hoạt độngnhất định của con người trong quá trình sản xuất xã hội, nó được phân bịêt theotính chất và đặc điểm của quá trình công nghệ,đặc tính của sản phẩm sản xuất ra

và chức năng của nó trong quá trình tái sản xuất

Trong một vùng lãnh thổ(quốc gia,tỉnh,huyện) bao giờ cũng phát triểnnhiều ngành kinh tế Mỗi vùng lãnh thổ nông nghiệp bao giờ cũng có nhiềungành với mối quan hệ mật thiết với nhau Chính vì vậy chuyển dịch cơ cấu kinh

tế theo ngành trong nông nghiệp chính là làm thay đổi các quan hệ tỷ lệ giữa cácngành trong GDP của vùng đó

Các ngành trong cơ cấu kinh tế nông thôn ra đời và phát triển gắn liền với

sự phát triển của phân công lao động xã hội Như vậy phân công lao động theongành là cơ sở hình thành các ngành và cơ cấu ngành Chính vì vậy chuyển dịch

vơ vấu ngành trong cơ cấu kinh tế nông thôn là một quá trình chuyển từ trạngthái cơ cấu cũ sang cơ cấu mới phù hợp hơn với sự phát triển tiến bộ của khoa

học công nghệ, nhu cầu thị trường và nhằm sử dụng hiệu quả mọi yếu tố nguồnlực của đất nước.

Mục tiêu chuyển dịch cơ cấu ngành trong cơ cấu kinh tế nông thôn là phảihướng tới một cơ cấu ngành hợp lí, đa dạng trong đó cần phát triển các ngànhchủ lực có nhiều lợi thế để đáp ứng yêu cầu trong nước và xuất khẩu Đồng thờiphải kết hợp tối ưu giữa cơ cấu ngành với cơ cấu vùng lãnh thổ và cơ cấu cácthành phần kinh tế

3.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo vùng lãnh thổ:

Sự phân công lao động theo ngành kéo theo sự phân công lao động theolãnh thổ, đó là hai mặt của một quá trình gắn bó hữu cơ với nhau, thúc đẩy nhauphát triển Sự phân công lao động theo ngành bao giờ cũng diễn ra trên một lãnhthổ nhất định Vì vậy cơ cấu kinh tế theo vùng lãnh thổ chính là sự bố trí cácngành sản xuất và dịch vụ theo không gian cụ thể nhằm khai thác tiềm năng vàlợi thế so sánh của vùng Xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng lãnh thổ là theohướng đi vào chuyên môn hoá và tập trung hoá sản xuất và dịch vụ, hình thànhnhững vùng sản xuất hàng hoá lớn,tập trung có hiệu quả cao, mở rộng mối quan

hệ với các vùng chuyên môn hoá khác, gắn bó cơ cấu kinh tế của từng vùng với

cả nước

3.3 Chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế:

Cơ cấu thành phần kinh tế là nội dung quan trọng của quá trình chuyểndịch cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn nói riêng

Trong nông nghiệp và nông thôn tồn tại nhiều thành phẩn kinh tế khácnhau tuỳ mỗi quốc gia, mỗi vùng mà số lượng thành phần kinh tế cũng khácnhau Các thành phẩn kinh tế cơ bản như: kinh tế quốc doanh, tập thể, tư nhân,

hộ gia đình Trong đó kinh tế hộ gia đình và kinh tế trang trại là lực lượng chủ

yếu trực tiếp tạo ra các nông, sản phẩm cho nềnkinh tế quốc dân và kinh tế hộ tựchủ đang trong xu hướng chuyển dịch từ kinh tế hộ tự cung,tự cấp sang sản xuấthàng hoá và từng bước tăng tỷ lệ hộ kiêm và hộ chuyên ngành nghề công nghiệp

và tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ

Do đó chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế chính là sự thay đổi về cácđơn vị sản xuất kinh doanh, xem thành phần kinh tế nào nắm vai trò tự chủ trongvịêc tạo ra các sản phẩm nông nghiệp chủ yếu cho nền kinh tế chung của xã hội

Đại hội Đảng lần thứ VI(năm 1986) đã khẳng định việc chuyển nền kinh

tế nước ta từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản

lí của nhà nước và coi trọng việc phát triển kinh tế nhiều thành phần.Cho nên xuthế chuyển dịch cơ cấu các thành phần kinh tế ở nước ta đó là sự tham gia củanhiều thành phần kinh tế trong đó kinh tế hộ tự chủ là đơn vị sản xuất kinhdoanh, lực lượng chủ yếu, trực tiếp tạo ra các sản phẩm nông- lâm-thuỷ sản chonền kinh tế quốc dân

Vì vậy để có sản xuất hàng hoá lớn,nông nghiệp nông thôn nước ta khôngdừng lại ở kinh tế hộ sản xuất hàng hoá nhỏ mà phải đi lên phát triển kinh tế hộsản xuất hàng hoá lớn, kiểu mô hình kinh tế trang trại

Đối với kinh tế hợp tác phải nhanh chóng hoàn thiện việc đổi mới hợp tác

xã kiểu cũ theo luật hợp tác xã Đồng thời khuyến khích mở rộng và phát triểncác hình thức hợp tác kiểu mới, đó là những hợp tác xã có hình thức và tính chất

đa dạng, quy mô và trình độ khác nhau Hợp tác xã và hộ nông dân cùng tồn tạiphát triển theo nguyên tắc tự nguyện của các hộ thành viên và bảo đảm lợi íchthiết thực giữa hai bên

4 Các nhân tố ảnh h ư ởng đ ến sự hình thành và chuyển dịch c ơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn:

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn chịu sự ảnh hưởng của nhiều nhân

tố khác nhau, mỗi nhân tố đều có vai trò, vị trí và tác động nhất định, có nhữngnhân tố tác động tích cực nhưng cũng có những nhân tố tác động tiêu cực Tổnghợp các nhân tố tác động cho phép chúng ta tìm ra các lợi thế so sánh của mỗivùng, mỗi địa phương từ đó có thể lựa chọn một cách sơ bộ một cơ cấu kinh tếhợp lí, hài hoà, thích hợp nhất với sự tác đông của các nhân tố đó, các nhân tốảng hưởng đến cơ cấu kinh tế nông nghiệp có thể được chia thành 3 nhóm:

4.1 Nhóm nhân tố thuộc về điều kiện tự nhiên:

Những nhân tố về điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng rất lớn đến cơ cấu kinh

tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhất là đối với các nước trình độ công nghiệphoá còn thấp như nước ta Nhóm nhân tố này bao gồm:vị trí địa lí, điều kiện khíhậu, thời tiết, đất đai,nguồn nước, rừng, khoáng sản và các yếu tố sinh họckhác…

Vị trí địa lí thuận lợi và các tiềm năng tự nhiên phong phú của mỗi vùnglãnh thổ là nhân tố thuận lợi cho các thành phần kinh tế phát triển Những vùng

có điều kiện tự nhiên thuận lợi thì các thành phần kinh tế quốc doanh, tập thể, tưnhân, kinh tế hộ và trang trại cũng phát triển với quy mô lớn và nhanh hơn so vớicác vùng khác

4.2 Nhóm nhân tố kinh tế-xã hội

Nhóm nhân tố này luôn tác động mạnh mẽ tới sự hình thành và biến đổi

cơ cấu kinh tế kinh tế nông nghiệpvà nông thôn.Các nhân tố xã hội ảnh hưởngtới cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn bao gồm:thị trường (trong nước vànước ngoài),hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô của Nhà nước, cơ sở hạ tầng nôngthôn, sự phát triển các khu công nghịêp và đô thị, dân số và lao động bao gồm cả

số lượng và chất lượng(trình độ dân trí, trình độ chuyên môn, tập quán sảnxuất…)

- Thị trường: luôn gắn với kinh tế hàng hoá, thị trường có thể được hiểu làlĩnh vực trao đổi trong đó người mua và người bán các loại hàng hoá nào đó tácđộng qua lại lẫn nhau để xác định giá cả và số lượng hàng hoá mua bán Mặtkhác do sự phát triển của xã hội, nhu cầu đa dạng của con người cũng khôngngừng biến đổi và nâng cao, đòi hỏi thị trường đáp ứng ngày càng tốt hơn.Điềunày quy định sự cần thiết phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôntheo hướng phù hợp với xu hướng biến động và phát triển của thị trường Nhucầu thị trường ngày càng đa dạng và nâng cao thì cơ cấu kinh tế nông nghiệp,nông thôn càng phải phong phú, đa dạng hơn Bên cạnh đó các quan hệ thịtrường ngày càng mở rộng thì người sản xuất ngày càng đi vào chuyên môn hoá

và tự lựa chọn thị trường Như vậy các quan hệ thị trường góp phần cực kì quantrọng vào việc thúc đẩy phân công lao động trong nông thôn, là cơ sở hình thành

cơ cấu nông thôn mới

Thị trường với bản chất của nó là tự phát dẫn đến những rủi ro cho ngườisản xuất và gây lãng phí các nguồn lực của xã hội vì thế cần phải có sự quản lícủa nhà nước ở tầm vĩ mô để thị trường phát triển đúng hướng, lành mạnh, tránhdược rủi ro

- Hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô của nhà nước: để can thiệp vào nềnkinh tế thị trường trên cơ sở đảm bảo cho các quy luật của thị trường phát huynhững tác động tích cực, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực nhằm mục đích tạođều kiện cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển với tốc độ cao và ổn định

- Cơ sở hạ tầng nông thôn đòi hỏi phải có trình độ phát triển tương ứngvới yêu cầu hình thành và chuyển dịch của cơ cấu kinh tế Bởi lẽ cơ sở hạ tầng

nông thôn có ảnh hưởng trực tiếp rất lớn tới hình thành và phát triển các ngànhkinh tế,các vùng kinh tế, đặc biệt là vùng chuyên môn hoá sản suất nông-lâm-ngư nghiệp,ảnh hưởng trực tiếp tới trình độ kĩ thuật công nghệ của khu vực kinh

tế nông thôn và do đó là một trong những nhân tố ảnh hưởng có vai trò quyếtđịnh tới sự hình thành, vận động và biến đổi của cơ cấu kinh tế nông nghiệp,nông thôn

- Sự phát triển các khu công nghiệp đô thị: là một nhân tố quan trọng ảnhhưởng tới cơ cấu kinh tế nông thôn Sự phát triển các khu công nghiệp và đô thị

sẽ tạo khả năng cung cấp kỹ thuật và công nghệ ngày càng hiện đại,tạo nguồnvốn đầu tư ngày càng dồi dào cho khu vực kinh tế nông thôn, góp phần thúc đẩyquá trình hình thành và cải biến của cơ cấ kinh tế nông thôn

- Vấn đề dân số và lao động, trình độ của người lao động

4.3 Nhóm nhân tố về tổ chức kĩ thuật:

Nhóm nhân tố này bao gồm: các hình thức tổ chức sản xuất trong nôngnghiệp và nông thôn, sự phát triển của khoa học công nghệ và việc áp dụng khoahọc công nghệ vào sản xuất …

Ngày nay khoa học công nghệ đang trở thành lực lượng sản xuất trựctiếp,sự phát triển khoa học công nghệ và việc áp dụng nó vào sản xuất có vai tròngày càng to lớn đối với sự phát triển của nền kinh tế nói chung, kinh tế nôngnghiệp và cơ cấu nông thôn nói riêng vì một mặt làm xuất hiện nhiều loại nhucầu mới, tác động đến sự thay đổi về số lượng, tăng mức nhu cầu của ngành nàyhay ngành khác, làm thay đổi tốc độ phát triển giữa các ngành Mặt khác nó tạo

ra khả năng mở rộng ngành nghề và tăng trưởng các ngành sản xuất chuyên mônhoá cao và phát triển các ngành đòi hỏi có trình độ công nghệ cao

Chương II

PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH

CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG

THÔN NƯỚC TA HIỆN NAY

I Thực trạng và xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn:

1.Thực trạng chuyển dịch c ơ cấu kinh tế nông nghiệp:

Nhìn một cách tổng quát các cơ chế chính sách đổi mới đã mang lại mộtsinh khí mới cho khu vực nông nghiệp (bao gồm cả nông, lâm, thuỷ sản) Cơ cấukinh tế nông nghiệp, nông thôn đã có sự chuyển dịch theo hướng giảm tỉ trọnggiá trị sản xuất nông nghiệp, tăng giá trị sản xuất công nghiệp và dịch vụ.Tỷtrọng nông lâm, thuỷ sản trong GDP đã giảm từ 24,5% năm 2000 xuống còn20,9% năm 2005.Điều này phù hợp với yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nôngnghiệp, nông thôn theo hướng CNH,HDH [9]

Vốn đầu tư trong nông nghiệp:Nhà nước đầu tư thích đáng cho lĩnh vựccông nghiệp, nông thôn Tỷ trọng đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn 5 năm từ1996-2000 cao hơn từ năm 91-95.Trong vòng 10 năm qua(1991-2000) vốn đầu

tư cho phát triển nông nghiệp, nông thôn ước tính đạt 65,2 nghìn tỷ đồng(so vớigiá năm 95), chiếm tỷ trọng 10,37% vốn đầu tư toàn xã hội, trong đó 5 năm(91-95)là 8,5%.năm 96-2000 là 11,4%

Năm 1995, giá trị sản xuất nông, lâm,ngư nghiệp còn chiếm tới 27,18%,công nghiệp và xây dựng chỉ chiếm 28,75%, thì đến năm 2004, các tỷ lệ này là

21,76% và 40,09% Năm 2005, tỷ trọng giá trị sản xuất nông, lâm, ngư nghiệpgiảm xuống còn 20,07%,giá trị sản xuất công nghiệp và xây dựng là 40,08%.

(Xem bảng 01, phần phụ lục)

Cơ cấu nội bộ ngành nông-lâm-ngư:

Nông nghiệp vẫn là bộ phận quan trọng nhất trong cơ cấu kinh tế ngànhnông, lâm, ngư nghiệp Đó là khu vực thu hút đại bộ phận lao động nông thôn vàlao động xã hội, cung cấp những sản phẩm thiết yếu cho dân cho dân cư và chosản xuất, là nguồn thu nhập chủ yếu của dân cư nông thôn, ảnh hưởng trực tiếpđến sự ổn định kinh tế - xã hội của đất nước (Xem bảng 05, phần phụ lục)

“Tốc độ tăng trưởng của sản xuất nông nghiệp vẫn dược duy trì( chỉ tínhriêng trong giai đoạn 2001-2005 giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sảntăng 5,4%/năm, giá trị tăng thểm 3,8%/năm) Công nghiệp nông thôn đã đượcchú trọng, từng bước phục hồi làng nghề thủ công truyền thống, cụm côngnghiệp nhỏ ở các làng nghề, phát triển làng nghề mới, nhất là phát triển côngnghiệp chế biến gắn với vùng nguyên liệu …Ngoài ra các loại hình dịch vụ,thương mại, tín dụng, kĩ thuật nông nghiệp cũng dược phát triển mạnh ở nhiềuvùng nông thôn.Cơ cấu sản xuất nông nghiệp bước đầu chuyển đổi theo hướngsản xuất hàng hóa và đã xóa dần tình trạng độc canh cây lương thực Cơ cấu diệntích các loại cây trồng có những thay đổi tích cực theo hướng nâng cao hiệu quảkinh tế nhất là các cây phục vụ xuất khẩu Sản phẩm xuất khẩu ở khu vực đã tạođược chỗ đứng trên thị trường quốc tế Chẳng hạn năm 2005 Việt nam đứng thứnhất thế giới về xuất khẩu hạt tiêu, thứ hai về xuất khẩu gạo, cà phê và hạt điều,cao su đứng thú tư Tỷ trọng hàng nông sản xuất khẩu chiếm khoảng 30-35%tổng khối lượng hàng nông sản Việc đẩy mạnh sản xuất hàng nông sản đã tácđộng tích cực đến sản xuất nông nghiệp Cơ cấu giữa trồng trọt và chăn nuôi đã