Ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại nhằm nâng cao kết quả học tập các bài học về đường tròn thuộc môn hình học lớp 9 (học sinh lớp 9 trường THCS Lờ Khắc Cẩn )

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng Đề tài: Ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại nhằm nâng cao kết quả học tập các bài học về đường tròn thuộc môn

N ỘI DUNG Trang

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

Đề tài: Ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại nhằm nâng cao kết quả học tập các bài học về đường tròn thuộc môn hình học lớp 9 (học sinh lớp 9 trường THCS Lờ Khắc Cẩn )

Tác giả :

Huyện An Lão - TP Hải Phòng

TểM TẮT ĐỀ TÀI

Ứng dụng CNTT là một yêu cầu quan trọng của đổi mới PPDH Trường THCS

Lờ Khắc Cẩn cũng như các trường học khác cần quan tâm đến việc ứng dụng côngnghệ thông tin vào dạy học tất cả các bộ môn trong đó có môn Toỏn Vỡ cỏc nộidung dạy học mụn Toỏn ở THCS núi chung và lớp 9 nói riêng có rất nhiều vấn đềtrừu tượng ví dụ: vẽ hỡnh Để hỗ trợ việc dạy học cỏc nội dung này, SGK cũng cúkhỏ nhiều hỡnh vẽ minh họa Nhiều giáo viên tâm huyết cũng đó sưu tầm và sử dụngthêm các phương tiện bổ trợ như bảng phụ, mụ hỡnh,dụng cụ Giáo viên hướng dẫnhọc sinh quan sát, kèm theo lời mô tả, giải thích, với mục đích giúp cho học sinh hiểubài hơn Tuy nhiên, đối với những nội dung khú, vớ dụ khi dạy bài " vị trớ tưong đốicủa hai đường trũn" mà GV chỉ dựng lời núi và cỏc hỡnh ảnh tĩnh để minh họa thỡhọc sinh vẫn rất khú hỡnh dung, việc tiếp thu bài của cỏc em vẫn hạn chế Nhiều họcsinh rất thuộc bài mà khụng hiểu được bản chất của bài, kĩ năng vẽ hỡnh chưa tốt nờnkhụng làm được bài

Giải phỏp của chỳng tụi là ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng phươngtiện dạy học hiện đại có nội dung phù hợp vào một số bài thuộc chủ đề đường trũnthay vỡ chỉ sử dụng cỏc hỡnh ảnh tĩnh trong SGK và coi đó là nguồn cung cấp thôngtin giúp các em tỡm hiểu định nghĩa , định lý, vẽ hỡnh và làm bài tõp

Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương: hai lớp 9 TrườngTHCS Lờ Khắc Cẩn Lớp 9A là thực nghiệm và 9B là lớp đối chứng Lớp thựcnghiệm được thực hiện giải phỏp thay thế khi dạy bài " Vị trớ tưong đối của haiđường trũn" Kết quả cho thấy tác động đó cú ảnh hưởng rừ rệt đến kết quả học tậpcủa học sinh: lớp thực nghiệm đó đạt kết quả học tập cao hơn so với lớp đối chứng.Điểm bài kiểm tra đầu ra của lớp thực nghiệm cú giỏ trị trung bỡnh là 8,09; điểm bàikiểm tra đầu ra của lớp đối chứng là 7,21 Kết quả kiểm chứng t-test cho thấy p <0,05 có nghĩa là có sự khác biệt lớn giữa điểm trung bỡnh của lớp thực nghiệm và lớpđối chứng Điều đó chứng minh rằng ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng

phương tiện dạy học hiện đại trong dạy học làm nõng cao kết quả học tập cỏc bài học

về đường trũn thuộc mụn hỡnh học cho học sinh lớp 9 Trường THCS Lờ Khắc Cẩn

GIỚI THIỆU

Trong SGK ở mụn hỡnh học lớp 9 cỏc hỡnh vẽ học sinh khú vẽ hỡnh, kỹ năng

vẽ hỡnh cũn hạn chế nờn chưa vẽ được hỡnh dẫn đến chưa làm được bài tập Côngnghệ tiên tiến của máy vi tính và máy chiếu Projector đó tạo ra những hỡnh màu 3Drực rỡ góp phần nâng cao chất lượng công cụ, thiết bị đồ dùng dạy học trong nhàtrường và phù hợp với học sinh THCS Bằng mỏy chiếu trong một bài học giỏo viờn

cú thể hướng dẫn học sinh vẽ được nhiều hỡnh mà khụng mất nhiều thời gian Cũngnhư bằng việc sử dụng cỏc phần mềm dạy học của bộ mụn Toỏn giỏo viờn cú thểhướng dẫn học sinh vẽ hỡnh nhanh và chớnh xỏc

Số giỏo viờn biết sử dụng phầm mềm PowerPoint là 19/22 người, nhưng chủyếu mới dừng lại ở việc biết trỡnh chiếu kờnh chữ chứ chưa biết khai thác các phầnmềm dạy học, cỏc video clip phục vụ cho bài học

Qua việc thăm lớp, dự giờ khảo sát trước tác động, chúng tôi thấy giỏo viờnchỉ sử dụng cỏc bảng phụ và SGK treo lên bảng cho học sinh quan sát Họ đó cốgắng đưa ra hệ thống câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh vẽ hỡnh và làm bài tập Họcsinh tớch cực suy nghĩ, trả lời cõu hỏi của giỏo viờn, sau đó vẽ hỡnh để làm bài Kếtquả là học sinh làm bài nhưng cũn mất nhiều thời gian, kỹ năng vẽ hỡnh hạn chế vànắm bài chưa được tốt Để thay đổi hiện trạng trên, đề tài nghiên cứu này đó ứngdụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại trong dạy học nónhư một nguồn dẫn đến kiến thức cho học sinh

Giải phỏp thay thế: Bằng việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng

phương tiện dạy học hiện đại cũng như sử dụng cỏc phần mềm Toỏn học Giỏo viờnhướng dẫn học sinh nắm kiến thức của bài về đường trũn khụng cũn mất nhiều thờigian như trước từ đó cú thời gian giỳp học sinh củng cố nắm chắc kiến thức của bàihọc và làm bài tập Bằng việc sử dụng cỏc phần mềm dạy học giỏo viờn hướng dẫnhọc sinh vẽ hỡnh nhanh chúng, chớnh xỏc và giỳp học sinh cú kỹ năng vẽ hỡnh tốt đểlàm bài tập

Về vấn đề đổi mới PPDH trong đó có ứng dụng CNTT trong dạy học, đó cúnhiều bài viết được trỡnh bày trong cỏc hội thảo liờn quan Vớ dụ:

- Bài Công nghệ mới với việc dạy và học trong các trường THCS của GS.TSKH.

Lõm Quang Thiệp

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

- Bài Những yêu cầu về kiến thức, kĩ năng CNTT đối với người giáo viên của tác giả

Đào Thái Lai, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

- Sỏng kiến kinh nghiệm: Ứng dụng cụng nghệ thụng tin trong dạy học của cô giáo

Trần Hồng Vân, trường THCS Cỏt Linh Hà Nội

Tụi muốn có một nghiên cứu cụ thể hơn và đánh giá được hiệu quả của việc đổimới PPDH thụng qua việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng phương tiện dạyhọc hiện đại hỗ trợ cho giỏo viờn khi dạy kiến thức cỏc bài học về đường trũn Quanguồn cung cấp thông tin sinh động đó, học sinh tự khám phá ra kiến thức và cú kỹnăng vẽ hỡnh.Từ đó giỳp học sinh cú kỹ năng vẽ hỡnh và nắm được kiến thức của bài

để làm bài tập

Vấn đề nghiên cứu: Việc việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng phương tiện

dạy học hiện đại trong bài học thuộc chủ đề đường trũn trong mụn hỡnh học lớp 9 cúnõng cao kết quả học tập của học sinh lớp 9 khụng ?

Giả thuyết nghiờn cứu: Việc việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng phương

tiện dạy học hiện đại trong dạy học sẽ nõng cao kết quả học tập cỏc bài học đườngtrũn cho học sinh lớp 9 Trường THCS Lờ Khắc Cẩn

PHƯƠNG PHÁP

a Khách thể nghiên cứu:

Tôi chọn hai lớp 9A, 9B của trường Trung học cơ sở Lê Khắc Cẩn vì hai lớp

có những điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu, ứng dụng

* Giáo viên:

Lớp 9A và lớp 9B đều do tôi trực tiếp giảng dạy bộ môn Toán , có một thời

gian giảng dạy tại hai lớp nên tôi đã khá hiểu đối tượng học sinh Căn cứ vào đốitượng học sinh, tôi chọn:

Bảng 1: Giới tính và kết quả xếp loại học lực, hạnh kiểm năm học 2010 -

2011 của hai lớp thực nghiệm và đối chứng:

b Thiết kế nghiên cứu

Tôi chọn hai lớp nguyên vẹn: lớp 9A là nhóm thực nghiệm, lớp 9B là nhómđối chứng Tôi dùng bài kiểm tra khảo sát chất lượng giữa kỳ I môn Toán làm bàikiểm tra trước tác động Kết quả cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự khácnhau, do đó tôi dùng phép kiểm chứng T- Test để kiểm chứng sự chênh lệch giữađiểm số trung bình của 2 nhóm trước khi tác động

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

p = 0,135 > 0,05, từ đó kết luận sự chênh lệch điểm số trung bỡnh của hai nhúm TN

và ĐC là không có ý nghĩa, hai nhúm được coi là tương đương

Sử dụng thiết kế 2: Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tươngđương (được mô tả ở bảng 2):

Bảng 3 Thiết kế nghiờn cứu

Nhúm Kiểm tra trước

TĐ

Thực nghiệm O1 Dạy học cú ứng dụng cụng nghệ

thụng tin và sử dụng phương tiện

dạy học hiện đại

O3

nghệ thụng tin và sử dụngphương tiện dạy học hiện đại

O4

ở thiết kế này, chứng tụi sử dụng phép kiểm chứng T-Test độc lập

c Quy trình nghiên cứu

* Chuẩn bị của giáo viên:

- Dạy tại lớp đối chứng: Thiết kế bài giảng tôi không ứng dụng cụng nghệthụng tin và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại có sử dụng các phương pháp dạyhọc tích cực khác như bảng phụ

- Dạy tại lớp thực nghệm: Khi thiết kế bài giảng, ngoài những phương phápdạy học tích cực khác, tôi có sử dụng ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụngphương tiện dạy học hiện đại

+ Khâu chuẩn bị soạn giáo án: Tìm hiểu bài để nắm bắt được nội dung, kiếnthức của bài Trên cơ sở đó sẽ xây dựng một hệ thống câu hỏi phù hợp Phối hợp mộtcách linh hoạt và hợp lý giữa các loại câu hỏi và đặc biệt là chuẩn bị máy chiếu đểgiảng dạy

+ Khâu thực hiện bài giảng trên lớp: Khi tổ chức cho học sinh học sinh học bàitôi đã ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng máy chiếu cũng như các phần mềmdạy học môn toán để vẽ hình cũng như hướng dẫn học sinh vẽ hình một cáchnhanh chóng Tổ chức cho sinh có kĩ năng chứng minh trong các bài tập hình học vềđường tròn

* Tiến hành dạy thực nghiệm:

Thời gian tiến hành thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhàtrường, theo phân phối chương trình và thời khoá biểu để đảm bảo tính khách quan.

Cụ thể:

Bảng 4: Thời gian thực nghiệm

* Tiến hành kiểm tra và chấm bài

Sau khi thực hiện xong các bài học trên, tôi tiến hành bài kiểm tra đối với hainhóm thực nghiệm và đối chứng (nội dung kiểm tra trình bày ở phần phụ lục)

Sau đó tôi tiến hành chấm bài theo đáp án đã xây dựng

PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ

Bảng 5 So sánh điểm trung bỡnh bài kiểm tra sau tỏc động

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

Như trên đó chứng minh rằng kết quả 2 nhóm trước tác động là tương đương.Sau tác động kiểm chứng chênh lệch ĐTB bằng T-Test cho kết quả P = 0,000031,

cho thấy: sự chênh lệch giữa ĐTB nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất cú ý

nghĩa, tức là chênh lệch kết quả ĐTB nhóm thực nghiệm cao hơn ĐTB nhóm đối

chứng là không ngẫu nhiên mà do kết quả của tác động

Chờnh lệch giỏ trị trung bỡnh chuẩn SMD = Điều đó cho thấy mức độ ảnhhưởng của dạy học có ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng phương tiện dạy học

hiện đại đến TBC học tập của nhúm thực nghiệm là lớn.

Giả thuyết của đề tài “Ứngdụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng

phương tiện dạy học hiện đại nhằm

nõng cao kết quả học tập cỏc bài học

về đường trũn thuộc mụn hỡnh học

lớp 9” đó được kiểm chứng

Hỡnh 1 Biểu đồ so sánh ĐTB trước tác động và sau tác động

của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng

BÀN LUẬN

8,19 7,31

0,89 0,93





0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Trước TĐ Sau TĐ

Nhóm đối chứng Nhóm thực nghiệm

Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm là TBC= 8,19,kết quả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng là TBC = 7,31 Độ chênh lệchđiểm số giữa hai nhóm là 0,88; Điều đó cho thấy điểm TBC của hai lớp đối chứng vàthực nghiệm đó cú sự khỏc biệt rừ rệt, lớp được tác động có điểm TBC cao hơn lớpđối chứng.

Chờnh lệch giỏ trị trung bỡnh chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,89 Điềunày có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là lớn

Phộp kiểm chứng T-test ĐTB sau tác động của hai lớp là p=0.000031< 0.001.Kết quả này khẳng định sự chênh lệch ĐTB của hai nhóm không phải là do ngẫunhiên mà là do tác động

* Hạn chế:

Nghiờn cứu này sử dụng ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng phươngtiện dạy học hiện đại trong giờ học mụn hỡnh học ở THCS là một giải pháp rất tốtnhưng để sử dụng có hiệu quả, người giáo viên cần phải có trỡnh độ về công nghệthông tin, có kĩ năng thiết kế giáo án điện tử, biết khai thác và sử dụng các nguồnthông tin trên mạng Internet, biết thiết kế kế hoạch bài học hợp lí

KẾT LUẬN VÀ khuyẾn NGHỊ

* Kết luận:

Việc ứng dụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại

vào giảng dạy nội dung thuộc chủ đề đường trũn thuộc mụn hỡnh học lớp 9 thay thế

cho cỏc hỡnh ảnh tĩnh cú trong SGK đó nõng cao hiệu quả học tập của học sinh Học simh nắm chắc kiến thức của bài học ,kỹ năng vẽ hỡnh tốt hơn rất nhiều và từ đó học sinh cú được kỹ năng làm bài chứng minh hỡnh học.Đối với giỏo viờn bằng việc ứngdụng cụng nghệ thụng tin và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại vào giảng dạy đógiỳp cho giỏo viờn cú thờm thời gian củng cố kiến thức và hướng dẫn học sinh làm bài tập do rút ngắn đ ược thời gian hướng dẫn học sinh vẽ hỡnh cũng như nắm kiến thức mới

* Khuyến nghị

Đối với các cấp lónh đạo: cần quan tâm về cơ sở vật chất như trang thiết bịmáy tính, máy chiếu Projector hoặc màn hỡnh ti vi màn hỡnh rộng cú bộ kết nối cho cỏc nhà trường Mở các lớp bồi dưỡng ứng dụng CNTT, khuyến khích và độngviên giáo viên áp dụng CNTT vào dạy học

Đối với giáo viên: không ngừng tự học, tự bồi dưỡng để hiểu biết về CNTT,biết khai thác thông tin trên mạng Internet, có kĩ năng sử dụng thành thạo các trang

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

thiết bị dạy học hiện đại,và biết sử dụng cỏc phần mềm dạy học đặc biệt là phần mềmdạy học mụn toỏn

Với kết quả của đề tài này, chúng tôi mong rằng các bạn đồng nghiệp quantâm, chia sẻ và đặc biệt là đối với giáo viên cấp THCS có thể ứng dụng đề tài này vàoviệc dạy học mụn Toỏn để tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập cho học sinh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Tài liệu tập huấn Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng Dự án Việt – Bỉ, Bộ

GD và ĐT

2 Tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình giáo dụcphổ thông môn Toán

4 Sách giáo khoa Toán 9

5 Sách giáo viên Toán 9

6 Đổi mới nội dung và phương pháp dạy mụn Toỏn Chủ đề ứng dụng CNTT

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

* Kiến thức: Biết được ba vị trí tương đối của hai đường tròn, mối liên hệ giữa

vị trí tương đối của hai đường tròn với số điểm chung , tính chất của hai đường tròntiếp xúc nhau (tiếp điểm nằm trên đường nối tâm), tính chất của hai đường tròn cắtnhau (hai giao điểm đối xứng nhau qua đường nối tâm)

* Kĩ năng: Biết vận dụng tính chất hai đường tròn cắt nhau, tiếp xúc nhau vào

các bài tập về tính toán và chứng minh

* Tưduy và thái độ: Rèn luyện tính chính xác trong phát biểu, vẽ hình và tính

toán

II Chuẩn bị:

GV: Máy chiếu: thước thẳng, compa, phấn màu, êke

HS: - Ôn tập định lí sự xác định đường tròn Tính chất đối xứng của đường tròn

- Thước kẻ, compa

III Phương pháp giảng dạy:

Phương pháp vấn đáp; nêu và giải quyết vấn đề; luyện tập và thực hành

IV Tiến trình dạy – học:

1.ổn định tổ chức (1/)

2 Kiểm tra- chữa bài tập (5/) :

- Gv đưa ra bài tập để kiểm tra

Nối mỗi ý ở cột trái với một ý ở cột phải để được khẳng định đúng

a Nếu đường thẳng a và (O; R) cắt nhau thì

b Nếu đường thẳng a và (O; R) tiếp xúc nhau thì

c Nếu đường thẳng a và (O; R) không giao nhau thì

- GV đặt vấn đề vào bài: Hai đường tròn phân biệt có bao nhiêu vị trí tương đối? Đó là

nội dung bài học hôm nay

Hoạt động 1 Ba vị trí tương đối của hai đường tròn (17 phút)

- Yêu cầu HS trả lời ?1 Vì

sao hai dường tròn phân

biệt không thể có quá 2

điểm chung

HS: Theo định lí sự xácđịnh đường tròn, qua bađiểm không thẳng hàng, ta

vẽ được một và chỉ mộtđường tròn Do đó nếu haiđường tròn có từ ba điểmchung trở lên thì chúngtrùng nhau, vậy hai đườngtròn phân biệt không thể cóquá 2 điểm chung

?1

- GV cho HS quan sát màn

hình để HS thấy xuất hiện

lần lượt ba vị trí tương đối

của hai đường tròn

- Đường tròn (O’) cắt (O) HS quan sát và nghe GV

trình bày

- Đường tròn (O’) tiếp xúc

ngoài với (O)

- Đường tròn (O’) tiếp xúc

trong với (O)

- Đường tròn (O’) ở ngoài

với (O)

- Đường tròn (O) dựng (O’)

GV vẽ và giới thiệu: Hai

đường tròn có hai điểm

chung được gọi là hai

đường tròn cắt nhau

- Gv giới thiệu giao điểm,

dây chung

- HS ghi bài và vẽ vào vở

b) Hai đường tròn tiếp xúc

nhau

- Quan sát hình vẽ và cho

biết hai đường tròn tiếp xúc

nhau có số điểm chung như

b) Hai đường tròn tiếp xúc nhau : là hai đường tròn chỉ

có một điểm chung

A

B

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

biết hai đường tròn không

giao nhau có số điểm chung

như thế nào ? Có mấy

+ Có hai trường hợp :

- ở ngoài nhau

- Đựng nhau

ở ngoài nhau Đựng nhau

Hoạt động 2 2 Tính chất đường nối tâm (15 phút)

- GV vẽ đường tròn (O) và

(O’) có tâm O không trùng

với tâm O’

- Giới thiệu: Đường thẳng

OO’ gọi là đường nối tâm;

đoạn thẳng OO’ gọi là đoạn

nối tâm Đường nối tâm

OO’ cắt (O) ở C và D, cắt

(O’) ỏ E và F

- OO’ gọi là đường nối tâm;

- Đoạn thẳng OO’ gọi là đoạn nốitâm

(?) Tại sao đường nối tâm

OO’ lại là trục đối xứng

của hình gồm cả hai đường

tròn đó?

- HS: Đường kính

CD là trục đối xứngcủa (O), đường kính

EF là trục đối xứngcủa đường tròn (O’)nên đường nối tâmOO’ là trục đối xứngcủa hình gồm cả haiđường tròn đó

- GV yêu cầu HS thực

hiện ?2

- HS đọc?2

- 1 em chứng minhtại lớp

?2

Đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng

a) Quan sát hình 85, chứng

minh rằng OO’ là đường

trung trực của đoạn thẳng

AB

- GV ghi (O) và (O’) cắt

nhau tại A và B

- 1 em chứng minhtại lớp

Có OA = OB = R(O)

O’A = O’B = R (O’)

=> OO’ là đườngtrung trực của đoạnthẳng AB

Hoặc: Có OO’ làtrục đối xứng củahình gồm hai đườngtròn

=> A và B đối xứngvới nhau qua OO’

=> OO’ là đườngtrung trực của đoạnAB

-HS ghi vào vở

a) (O) và (O’) cắt nhau tại A và B

- GV yêu cầu HS phát biểu

nội dung tính chất trên

- HS phát biểu

b) Quan sát hình 86, hãy dự

đoán về vị trí của điểm A

đối với đường nối tâm OO’

- HS trả lời Vì A làđiểm chung duy nhấtcủa hai đường trònnên A phải nằm trêntrục đối xứng củahình tức là A đốixứng với chính nó

Vậy A phải nằm trênđường nối tâm

AB OO'