Chính vì lẽ đó, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, cũng như mọi môn học khác, họcsinh tự mình khám phá ra kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên, tức là họcsinh phải được tiếp
Trang 1Môn Tự nhiên xã hội cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản và ban đầu
về các sự vật, sự kiện, hiện tượng và mối quan hệ giữa chúng trong tự nhiên, conngười và xã hội, về cách vận dụng kiến thức đó trong đời sống và sản xuất Cùng vớimôn Tiếng Việt và Toán học, môn Tự nhiên xã hội là 3 môn quan trọng nhất trongchương trình tiểu học Trong giai đoạn này, việc phát huy tính tích cực của học sinhtrong việc học tập môn Tự nhiên xã hội nói chung và phân môn lịch sử ở lớp 4, lớp5nói riêng là một phần trong việc đổi mới phương pháp dạy học của bộ môn này Gópphần giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học Bởi vì qua thực tế 6 năm làm công tácquản lý, tôi nhận thấy: Học sinh chưa thực sự chủ động, tích cực trong giờ học lịch sử(chủ yếu là nghe, ghi, đọc sách giáo khoa) Đồng thời do yêu cầu phát triển khoa học
kỹ thuật ngày càng nhanh, diễn ra từng ngày, từng giờ đòi hỏi con người phải chủđộng, tích cực, sáng tạo để thích ứng được sự phát triển của xã hội Vì vậy, đất nước
đã đặt ra mục tiêu cho ngành giáo dục “Đào tạo ra những con người có kiến thức vănhóa, khoa học, có kỹ năng nghề nghiệp, lao động tự chủ, sáng tạo, có kỷ luật, giàulòng nhân ái, yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh, đáp ứng được nhu cầuphát triển đất nước và chuẩn bị cho tương lai” Cũng trong quá trình quản lý, tôi nhậnthấy học sinh có tiềm năng được tiếp xúc với nhiều lượng thông tin (từ bố, mẹ, anhchị - những người có trình độ văn hoá, làm khoa học) Vì vậy, trong lớp xuất hiệnnhiều em có khả năng tích cực, chủ động, cần khơi dậy giúp các em phát triển để đápứng mục tiêu và yêu cầu của đất nước Mặt khác, chương trình lịch sử lớp 4, lớp 5
Trang 2giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức ban đầu và thiết thực về xã hội Đó là các
sự kiện và nhân vật tiêu biểu trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Từ đóhình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng quan sát, mô tả, phân tích, so sánh,đánh giá mối quan hệ giữa các sự kiện trong xã hội, đồng thời vận dụng các tri thức
đã học vào thực tiễn cuộc sống Qua đó khơi dậy và bồi dưỡng tình yêu đất nước,hình thành thái độ đúng đắn đối với bản thân, gia đình, cộng đồng, kích thích tínhham hiểu biết khoa học của học sinh Để từ đó các em có lòng tự hào dân tộc phát huymọi khả năng để xây dựng một tương lai xứng đáng với lịch sử của dân tộc Chính vì
lẽ đó, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, cũng như mọi môn học khác, họcsinh tự mình khám phá ra kiến thức (dưới sự hướng dẫn của giáo viên), tức là họcsinh phải được tiếp xúc với các tư liệu lịch sử: tranh ảnh, bản đồ lịch sử, các di vật,cậu chuyện lịch sử được ghi lại thành lời văn dưới sự định hướng và kết luận của giáoviên để học sinh tự hình thành các biểu tượng lịch sử Xuất phát từ những lí do trên
mà tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng dạy
học môn Lịch sử lớp Bốn, lớp Năm” ở Trường Tiểu học Số 2 Hoà Châu
2 Mục đích của đề tài:
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, bản thân đề xuất “Một số biện pháp
chỉ đạo nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp Bốn, lớp Năm” ở Trường
Tiểu học Số 2 Hoà Châu
3 Thực trạng vấn đề:
a/ Thực trạng chung:
Hiện nay, có một số tiết học Lịch sử Việt Nam nói chung, Lịch sử địa phươngnói riêng được tiến hành một cách sinh động nhờ có sự quan tâm đầu tư cho soạngiảng, đổi mới hình thức tổ chức hoạt động cho học sinh trên lớp
Tuy nhiên, việc dạy học này chưa được thực hiện đều ở đại bộ phận giáo viên
Trang 3của các trường Nhiều tiết dạy vẫn chưa tổ chức được cho học sinh sưu tầm tư liệu vàchuẩn bị bài chu đáo, chưa tạo được sự hứng thú cho học sinh tham gia học hỏi và tìmhiểu kĩ bài học Điều này dẫn đến nhiều học sinh không biết gì về truyền thống lịch
sử cha ông hay nhầm lẫn rất nhiều các khái niệm với nhau Đây là một điểm yếu cầnđược khắc phục
Cũng có thể nói thêm, giáo viên gặp không ít khó khăn khi dạy Lịch sử ViệtNam Một nguyên nhân quan trọng của tình trạng trên là các sách lịch sử của chúng taviết về các thời kì còn nặng về chính trị và quân sự, nêu quá chi tiết về diễn biến củacác trận chiến, mà ít chú ý đến nội dung trọng tâm của việc xây dựng và bảo vệđất nước
b/Về phía giáo viên:
- Chưa xác định chính xác nội dung và mục tiêu bài dạy dẫn đến việc cung cấp kiến thức một cách hời hợt hoặc (phần lớn) quá dàn trải
- Triển khai không đồng bộ mô hình tiết dạy theo phương pháp mới, nặng về nhồi nhét kiến thức, ít chú ý đến việc khởi động và định hướng bộ máy tư duy của học sinh
- Sử dụng hệ thống phương pháp giảng dạy chưa phù hợp thực tế, phần lớn sa
đà vào các hình thức học nhóm, trò chơi mà ít chú ý đến việc phối hợp nhiều phương pháp nhằm kích thích khả năng tư duy logíc của học sinh
- Phương tiện dạy học chưa phong phú hoặc quá lạm dụng công nghệ thông tin
Trang 44 Phạm vi và đối tượng của đề tài:
- Học sinh lớp Bốn và lớp Năm qua việc học môn Lịch sử
5 Phương pháp nghiên cứu:
Tìm hiểu các tài liệu có liên quan đến đề tài Tổng hợp các văn bản chỉ thị, nghị
quyết của Đảng và Nhà nước Phương pháp quan sát, phương pháp điều tra Nhómphương pháp hỗ trợ
6 Kế hoạch thực hiện:
Thời gian bắt đầu: Tháng 12 năm 2012
Thời gian kết thúc: Tháng 12 năm 2013
sự kiện lịch sử sẽ giúp phân biệt được người có học và người thất học Kiến thức về
sự kiện lịch sử đã từng được sử dụng như một thiết bị sàng lọc Đáng tiếc, điều này cóthể khuyến khích việc ghi nhớ một cách máy móc, đây là sự thật nhưng đó khôngphải là mặt tích cực của môn học Ngày nay, trong thời đại của công nghệ, kỷ nguyêncủa Internet thì trí nhớ hay nắm việc giữ một vài tài liệu đã không còn là cần thiết vàquan trọng nữa
Lịch sử có vai trò quan trọng trong xã hội hiện đại, bởi vì nó cần thiết cho mỗi
cá nhân, xã hội, nó còn là nơi chở che, gìn giữ và bảo vệ cái đẹp Có rất nhiều cách
thức để thảo luận về lí do tại sao phải học lịch sử
Có một quán tính rất lớn ở hầu hết học sinh Việt Nam, đó là các môn học đựợcmặc định và nghiễm nhiên tiếp nhận mà không bao giờ người học tự đặt câu hỏi: Tại
Trang 5sao mình phải học môn học này mà không học môn học khác? Môn học này có lợi íchgì? Môn học này có lịch sử từ bao giờ và nó đã phát triển như thế nào cho đến ngàynay?
Dưới đây là những lí do cơ bản của sự cần thiết phải học lịch sử:
+ Lịch sử giúp chúng ta hiểu biết về con người và xã hội.
+ Lịch sử giúp chúng ta hiểu ra sự thay đổi và xã hội chúng ta sống sẽ xẩy ra nhưthế nào?
+ Lịch sử có vai trò quan trọng trong cuộc sống con người
+ Lịch sử góp phần cho sự hiểu biết luân lý
+ Lịch sử tìm kiếm tính đồng nhất
+ Học Lịch sử là cần thiết để trở thành người công dân tốt
+ Lịch sử có hữu ích cho công việc của nhân loại
2/Cơ sở thực tiễn:
Kiến thức Lịch sử ở tiểu học không được trình bày theo một hệ thống chặt chẽ
mà chỉ chọn ra những sự kiện, hiện tượng nhân vật lịch sử tiêu biểu cho một giai đoạnlịch sử nhất định đưa vào chương trình phân môn Lịch sử Tuy vậy, những kiến thứctrong phân môn lịch sử vẫn đảm bảo tính hệ thống và tính logic của lịch sử ở mức độtính nhất định Phân môn Lịch sử ở lớp 5 cũng được không nằm ngoài cơ sở trên gồm
32 tiết với các nhân vật lịch sử và sự kiện chính sau: a./Nhân vật lịch sử: Bình Tây đạinguyên soái Trương Định, Nguyễn Trường Tộ mong muốn đổi mới đất nước, PhanBội Châu và phong trào Đông Du, quyết chí ra đi tìm đường cứu nước b./Sự kiện lịchsử: Hơn 80 năm chống thực dân Pháp (1858 - 1945), Xô Viết Nghệ Tĩnh, các cuộckhởi nghĩa và hoạt động yêu nước chống thực dân Pháp đầu thế kỉ XX, thành lậpĐảng Cộng sản Việt Nam, Cách mạng tháng Tám năm 1945 và Tuyên ngôn Độc lập(2/9/1954); Chín năm kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954): các chiến dịch quân sựlớn Chiến thắng Điện Biên Phủ Hiệp định Giơ-ne-vơ, chấm dứt chiến tranh Đông
Trang 6Dương; Kháng chiến chống Mỹ và xây dựng đất nước (1954 - 1975); Xây dựng chủnghĩa xã hội trong cả nước (năm 1975 đến nay) Với nội dung kiến thức như vậy làvừa tầm với học sinh ở lứa tuổi lớp 5 Tuy nhiên, thực tế cho thấy học sinh học mônlịch sử thường tiếp thu một cách thụ động do đa số giáo viên chỉ dùng một phươngpháp đã cũ là thuyết trình cốt sao cho học sinh chỉ cần nhớ tên nhân vật và sự kiệnlịch sử là đủ Chính vì vậy học sinh không hứng thú trong các giờ học lịch sử và đặcbiệt không hình dung được các sự kiện lịch sử đã diễn ra cách các em rất xa Từ đó dễtạo cho các em có thói quen ỷ lại, thụ động, dễ quên và trì trệ trong tư duy Vì lý do
đó, bản thân tôi khi năm đầu tiên được nhận nhiệm vụ Phó Hiệu trưởng Trường Tiểuhọc Số 2 Hoà Châu, tôi nhận thấy thực trạng học sinh ở lớp chỉ có khoảng 18 em họcmôn này một cách tích cực, khoảng 30 em học trung bình, còn lại hầu như các em họcrất thụ động Trên đây là một số cơ sở thực tiẽn và tình hình thực tế trong việc dạyhọc môn Lịch sử lớp 4, lớp 5 Tất nhiên còn nhiều tồn tại ở giáo viên và học sinh.Vậy khi hướng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức môn Lịch sử như thế nào để phát huyđược tính tích cực của học sinh là một điều mà bản tân tôi cần phải trăn trở và quantâm
Với những cơ sở lí luận và thực thiễn nêu trên, bản thân tôi nêu ra một số biệnpháp chỉ đạo nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 4, lớp 5 ở TrườngTiểu học Số 2 Hoà Châu cụ thể như sau:
3 Những biện pháp chỉ đạo:
+ Biện pháp thứ nhất: Trước hết, người giáo viên phải nắm nội dung kiến thức
lớp 4, lớp 5:
a) Đối với lớp 4, học sinh cần nắm rõ các giai đoạn lịch sử
- Buổi đầu dựng nước và giữ nước (Từ khoảng 700 năm TCN đến 179 TCN)
- Hơn một nghìn năm đấu tranh giành độc lập (Từ năm 179 TCN đến 938)
- Buổi đầu độc lập (Từ năm 938 đến 1009)
Trang 7- Nước Đại Việt (Từ năm 1009 đến 1858)
b) Đối với lớp 5, học sinh cần nắm rõ các giai đoạn lịch sử:
- Hơn 80 năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ (1858-1945)
- Bảo vệ chính quyền non trẻ, trường kì kháng chiến bảo vệ độc lập dân tộc
- Xây dựng CNXH và đấu tranh thống nhất đất nước (1954-1975)
- Xây dựng CNXH trong cả nước (1975 đến nay)
+ Biện pháp thứ hai: Việc dạy học lịch sử, cần phát huy tính tích cực, chủ động
của học sinh.
Chúng ta đã có nhiều kinh nghiệm về đổi mới dạy - học môn Lịch sử ở cáctrường Những kinh nghiệm này cần tiếp tục được tập hợp, phổ biến và nhân rộngnhư: Tiếp tục sử dụng hợp lí các phương pháp dạy học Lịch sử, đảm bảo đặc trưng bộmôn và gây hứng thú cho học sinh Gây xúc cảm và giáo dục tư tưởng cho học sinhqua từng tiết học Lịch sử; Đảm bảo sự cân đối giữa hoạt động của giáo viên và họcsinh trong giờ học Trong đó đặc biệt coi trọng việc thiết kế các hoạt động nhận thứcđộc lập của học sinh Tiếp tục phấn đấu theo hướng giảm phần thuyết trình của giáoviên để học sinh được hoạt động nhiều hơn; Tiếp tục làm phong phú những kinhnghiệm rèn kĩ năng học tập bộ môn cho học sinh, kinh nghiệm tổ chức những tiết ôntập Trong thực tế, còn có nhiều giáo viên tỏ ra lúng túng khi dạy các tiết ôn tập và tổchức kiểm tra, đánh giá; Đồng thời cũng cần phổ biến rộng rãi những kinh nghiệmbiên soạn và dạy giờ học Lịch sử địa phương, dạy học qua ứng dụng công nghệ thôngtin…
Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đã khiến mối quan hệthầy - trò trong nhà trường bắt đầu có sự thay đổi Vị trí trung tâm của người thầygiáo không còn ở nghĩa truyền thống và đã bắt đầu dịch chuyển sang học sinh Giáoviên không chỉ đơn thuần truyền thụ kiến thức cho học sinh tiếp nhận mà còn là sựphản ảnh trở lại của các em Trong thời đại bùng nổ thông tin, khi học sinh có nhiều
Trang 8kênh tiếp nhận thông tin thì trường học phải là kênh duy nhất truyền đạt kiến thứcmột cách có hệ thống, trong đó, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn Trên quanđiểm như vậy, các trường cần khuyến khích mọi học sinh phải chuẩn bị bài mới trướckhi đến lớp để có thể hình dung trước những khái niệm, kiến thức sẽ phải tiếp thu vàkhắc sâu
Nhân cách con người không thể phát triển qua việc tiếp thu tri thức mà phát
triển bằng hoạt động và trong các hoạt động của chính người ấy Tính chất của hoạt
động ảnh hưởng quyết định đến sự hình thành nhân cách: hoạt động rập khuôn, bắtchước máy móc, học tập theo lối tái hiện sẽ cho kết quả là những con người chỉ biếtthừa hành, thiếu năng động, sáng tạo Muốn có những con người năng động, sáng tạocần phải tổ chức các hoạt động vui chơi, học tập tích cực, sáng tạo Muốn có nhữngcon người có năng lực hợp tác, có khả năng làm việc cùng đồng đội, cần tổ chức cáchoạt động vui chơi, học tập theo nhóm, mang tính chất tập thể
Do đó để đổi mới phương pháp dạy học đạt hiểu quả cao, chúng ta cần chú ý:
+ Thứ nhất, bồi dưỡng tình cảm, giáo dục thái độ: Học sinh chủ động, sáng tạo;giáo viên dạy học theo phương pháp nêu vấn đề, hướng dẫn, tổ chức hoạt động dạyhọc cho học sinh
+ Thứ hai, thiết kế bài giảng phải khoa học, xác định rõ hoạt động của giáo viên vàhọc sinh ( câu hỏi đặt ra phải hợp lí có tính chất phân loại HS, bài học cần xác địnhnội dung trọng tâm, vừa sức, giúp HS nắm vững bản chất kiến thức, tránh ghi nhớmáy móc)
+ Thứ ba, ứng dụng CNTT, sử dụng TBDH, thí nghiệm, thực hành, liên hệ thực tế + Thứ tư, ngôn ngữ, tác phong của GV chuẩn xác
Trang 9+ Thứ năm, dạy học sát đối tượng (bồi dưỡng học sinh khá giỏi và giúp đỡ họcsinh yếu kém.)
+ Thứ sáu bắt đầu tiết học nhẹ nhàng, tự nhiên phù hợp với đặc điểm tâm sinh lícủa học sinh tiểu học
Trong việc soạn giảng, giáo viên nên thiết kế bài bám sát chuẩn kiến thức kỹnăng của môn học, bài học Sắp xếp các hoạt động của giáo viên, học sinh một cáchphù hợp đặc điểm của từng bài và sử dụng thiết bị dạy học: Để đáp ứng yêu cầu đổimới phương pháp dạy học theo hướng tích cực Cụ thể: Đối với những bài mới, khótrong chương trình, giáo viên cần thông qua họp tổ chuyên môn, thảo luận và thốngnhất những nội dung trọng tâm cần truyền đạt cho học sinh và thống nhất những hoạtđộng của học sinh trong các mục của bài đó để phát huy tính tích cực chủ động, sángtạo của các đối tượng học sinh
Do đó để giúp học sinh có thể hiểu và nắm được nội dung bài học một cách tíchcực, giáo viên cần có cách tổ chức cho học sinh biết sưu tầm tư liệu, thông tin nhằmchuẩn bị cho bài học mới, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng đồdùng thiết bị, phương tiện trực quan, thăm quan thực tế phục vụ cho việc dạy học đạthiệu quả
Tuy nhiên, trong hoàn cảnh cụ thể của trường cơ sở vật chất còn thiếu thốn, đặcđiểm đối tượng học sinh còn thụ động một chiều để nắm bắt kiến thức, chưa chủ độngtích cực, sáng tạo trong học tập, giáo viên cần phải quan tâm hơn cho sự đổi mớiphương pháp giảng dạy trong các giờ lên lớp như sau:
+ Thay đổi tư duy trong dạy học
+ Tuỳ thuộc vào đặc trưng của bộ môn giáo viên pahỉ tạo hứng thú cho học sinh
Trang 10trong quá trình nắm bắt kiến thức, tránh sự nhàm chán, căng thẳng trong mỗi giờ học,tích cực dạy học theo phương pháp nêu vấn đề.
+ Giúp học sinh nâng cao tính tự học, tham gia hoạt động nhóm đạt hiệu quảcao và cá thể hoá trong học tập
+ Nhà trường, chính quyền địa phương, gia đình học sinh cần tạo môi trườngđẩy đủ nhằm phát triển toàn diện cho các em (kiến thức, kĩ năng, thái độ) Ngoài giờhọc chính khoá nên có những buổi học ngoại khoá, tham quan dã ngoại mang tínhthực tế hơn
Chúng tôi nghĩ, nếu làm được như vậy thì chúng ta sẽ gặt hái được kết quả đáng
kể hơn trong việc dạy và học, đặc biệt đối với môn Lịch sử - Địa lí phần Lịch sử, mônhọc gópphần hình thành phẩm chất con người Việt Nam theo 5 điều Bác Hồ dạy đốivới thiếu nhi
Phương pháp thực hiện: Để phát huy tính tích cực của học sinh trong phân mônlịch sử lớp 4, lớp 5 thì việc lựa chọn phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinhcách học là rất quan trọng Giáo viên phải lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp vớitừng bài, với từng đối tượng học sinh làm cho học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức (dưới
sự hướng dẫn của giáo viên) vì hoạt động của trò là quá trình tự giác, tích cực, tự vậnđộng, nhận thức và phát triển nhưng phải được điều khiển
+ Biện pháp thứ ba: Hướng dẫn học sinh cách học bộ môn Lịch sử theo từng loại bài:
Với loại bài dạy về nhân vật lịch sử: Giáo viên yêu cầu học sinh sưu tầm tranh
ảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó Kết hợp với đọcsách giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới về cuộc sống và sự
Trang 11nghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp Trước khi nhắc đến nhân vật lịch sửnào đó, giáo viên cần cung cấp để học sinh biết được những nét sơ lược về bối cảnhlịch sử (không gian, thời gian) mà nhân vật hoạt động Học sinh tự trình bày cơ sởhiểu biết đã có của mình về nhân vật lịch sử đó Những bài học lịch sử trong đó cácnhân vật có những lời đối thoại đắt giá thể hiện phẩm chất cao quý của nhân vật, họcsinh có thể tự đóng vai để diễn lại Mời nhân chứng sống kể chuyện cho học sinhnghe về trận đánh.
Sau khi học xong chương trình lịch sử lớp 4, lớp 5, học sinh cần nắm các nhânvật lịch sử cụ thể như sau:
cơ sở hiểu biết đã có của mình
Trang 12+ Biện pháp thứ tư: Thầy và trò chuẩn bị sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, bản đồ, tài liệu lịch sử:
Như trên đã trình bày, một trong những phương pháp dạy học không thể thiếuđược khi dạy phân môn lịch sử là phương pháp trực quan Những phương tiện trựcquan được sử dụng nhiều để dạy môn Lịch sử là: Tranh ảnh, Bản đồ lịch sử, cácphương tiện nghe nhìn, Di tích lịch sử Nhà bảo tàng lịch sử và một số nhà bảo tàngkhác Giáo viên cần đối chiếu với những phương tiện mà nhà trường đã trang bị đểgiáo viên và học sinh chủ động trong bài dạy, cùng phối kết hợp với phụ huynh họcsinh trong việc sưu tầm, đóng góp cho nhà trường Chủ động đề nghị với Ban giámhiệu cho học sinh khối lớp 4, lớp 5 được đi tham quan di tích lịch sử hoặc bảo tànglịch sử ở địa phương hoặc yêu cầu phụ huynh học sinh tạo điều kiện tự đưa con emmình đi tham quan những nơi đó
+ Biện pháp thứ năm: Dạy học trên lớp:
Việc hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng loại bài: việc thầy
và trò chuẩn bị sưu tầm tài liệu, tranh ảnh, tư liệu lịch sử tất cả đều nhằm phục vụ choviệc dạy học ở trên lớp với mục đích qua bài học học sinh phát huy được tính tích cựccủa mình thông qua phân môn lịch sử Trước kia chúng ta thường quan niệm học lịch
sử là phải học thuộc, nạp vào bộ nhớ của học sinh theo lối thầy đọc, trò chép, họcthuộc lòng theo thầy, theo sách giáo khoa là đạt yêu cầu Nhưng học tập lịch sử theoquan niệm hiện đại không phải là theo cách trên mà là: học sinh thông qua làm việcvới sử liệu mà tạo ra hình ảnh lịch sử, tự xây dựng, tự hình dung về quá khứ lịch sử
đã diễn ra Cơ sở nhận thức cá thể, độc lập đó, bằng các biện pháp tương tác xã hội(học theo nhóm, học cả lớp, đối thoại thầy trò )mà học sinh xây dựng sự nhận thứcđúng đắn về môn lịch sử Muốn làm đuợc điều đó khi dạy học trên lớp, giáo viên cầnphải tiến hành qua các bước sau:
Trang 13Bước thứ nhất: Giáo viên cần phải định hướng được mục đích, nêu nhiệm vụ nhận
thức của tiết học Ví dụ: Bài “Chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947” phần giới thiệubài giáo viên nói: Sau tiếng súng mở đầu ở Hà Nội ngày 19-12-1946 quân dân ta đãphá tan kế hoạch tấn công Việt Bắc của địch trong Chiến dịch thu-đông 1947 Vì saolại xuất hiện chiến dịch này? Diễn biến của chiến dịch ra sao? Ý nghĩa của chiến dịch
là gì? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu qua bài hôm nay “Chiến dịch Việt Bắc thu –đông năm 1947”
Bước thứ hai: Học sinh đọc tài liệu sách giáo khoa, xem tranh ảnh, nghiên cứu đọc
thêm tư liệu, trao đổi thảo luận nhóm, cá nhân Học sinh làm phiếu học tập - đại diệnnhóm trình bày, các bạn trong lớp nghe và góp ý kiến
Ví dụ 1: Bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước” Khi tìm hiểu một vài nét về
thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành Học sinh đọc sách giáo khoa từ đầu ”người dânViệt Nam thời ấy”, kết hợp với những mẫu chuyện, câu chuyện đã sưu tầm để nói lênđược thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành (làm cá nhân) Khi tìm hiểu về sự kiệnNguyễn Tất Thành quyết chí ra đi tìm đường cứu nước: Học sinh đóng vai: người dẫntruyện, Nguyễn Tất Thành và anh Lê theo đoạn 3 của bài Từ đó học sinh sẽ trả lờiđược một loạt câu hỏi theo định hướng của giáo viên Nguyễn Tất Thành dự định điđâu? Người sang đó để làm gì? Người ra đi gặp hoàn cảnh như thế nào? Thông quahai bức ảnh “Bến nhà Rồng” và “Tàu La – tu – sơ Tờ - rê- vin” học sinh dễ dàng hìnhdung được sự kiện lịch sử quan trọng này Từ đó các em sẽ thảo luận rồi cử đại diệnnhóm lên trình bày để rút ra bài học
Ví dụ 2: Bài “Chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947” Để giảng nguyên nhân xuất
hiện chiến dịch, giáo viên treo bản đồ hành chính Việt Nam, để học sinh chỉ được 6tỉnh thuộc căn cứ địa Việt Bắc từ đó nắm vững được vị trí của căn cứ địa Việt Bắctrên bản đồ Việt Nam Sau đó học sinh thảo luận trong nhóm để tìm ra được nguyênnhân xuất hiện chiến dịch từ những cơ sở gợi ý của phiếu học tập và nội dung sách
Trang 14giáo khoa rồi viết ý kiến ra phiếu học tập để trình bày Để giảng về diễn biến củachiến dịch: Giáo viên giới thiệu lược đồ của chiến dịch để học sinh nắm được Các
em dựa vào lược đồ sách giáo khoa để trình bày ra phiếu học tập và cử đại diện trìnhbày lại diễn biến theo phiếu học tập của nhóm mình Các nhóm khác nhận xét bổxung nếu thiếu Sau đó học sinh được trực tiếp lên chỉ lược đồ để nói lại diễn biến củachiến dịch Để tái hiện lại không khí hào hùng của quân và dân ta trên trận đánh sông
Lô Gây cho địch tổn thất lớn, bật băng catset để các em cùng nghe ca khúc “SôngLô”của nhạc sĩ Văn Cao Ở phần củng cố: Yêu cầu các em lên thuyết minh về nhữngbức tranh hay những bài thơ các em đã sưu tầm được theo nhóm có liên quan đếnchiến khu Việt Bắc để các em có thể hình dung được căn cứ địa kháng chiến nơi BácHồ- Đảng- Chính phủ đã hoạt động lâu dài để chỉ huy cuộc kháng chiến chống Phápcủa ta Chính nhờ việc sử dụng phong phú đồ dùng dạy học giúp học sinh gần gũi vớicác sự kiện, nhân vật lịch sử hơn dễ gây cho các em ấn tượng sâu sắc, hứng thú tìmtòi, học tập Nó tạo điều kiện cho học sinh dễ nhớ, nhớ lâu phát triển năng lực chú ýquan sát, óc tò mò khoa học Đặc biệt, nó phù hợp với đặc điểm nhận thức, đặc điểmlứa tuổi của các em
Bước thứ ba: Giáo viên chốt lại hoặc liên hệ mở rộng Việc giáo viên chốt lại kiến
thức, khẳng định kiến thức hoặc liên hệ mở rộng là việc làm rất cần thiết Bởi vì:những thông tin học sinh thu lượm được còn rời rạc, kiến thức mà các em thu lượmđược khác nhau, đôi khi sai lệch hoặc chưa chuẩn Chính vì vậy, giáo viên phải chốtlại chuẩn kiến thức, từ đó mở rộng vừa tầm học cho học sinh, gây cho các em sự hứngthú trong giờ học
Ví dụ: Bài “Chiến dịch Việt Bắc thu – đông năm 1947” Khi tìm hiểu về diễn biến
của chiến dịch Sau khi học sinh đọc sách giáo khoa, quan sát lược đồ, trao đổi, thảoluận trong nhóm để trình bày lại diễn biến của chiến dịch Giáo viên sẽ chốt lại và mởrộng: Sáng sớm ngày 16-9-1950, quân ta nổ súng đánh chiếm cứ điểm Đông Khê, mở