Biện pháp hứng dẫn học sinh tự học SGK qua dạy học chương HTK Sinh học8

Tuy vậy, trong thực tế dạy học hiện nay việc áp dụng phơng pháp dạy học hớng dẫn học sinh tự học của giáo viên THCS ở tất cả các môn học nói chung và môn sinh học nói riêng còn gặp rất n

Phần I

Mở Đầu

I Lý do chọn đề tài

1 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay:

Dân tộc ta vốn có truyền thống hiếu học và tôn s trọng đạo, cha ông ta đã để lại cho chúng ta nhiều t tởng giáo dục với cốt lõi là “lấy việc học làm gốc” ngang tầm với những t tởng trong thế giơi hiiện đại nh là học để làm ngời, học để hành, hành để học

Ngay từ những năm 60 của thế kỷ, đã xuất hiện mong muốn hiện đại hoá, tích cực quá trình giáo dục Trong nhà trờng điều chủ yếu không phải là chủ nhồi nhét cho học sinh một mớ kiến thức hỗn độn, tuy rằng kiến thức là cần thiết song

điều chủ yếu là phải giáo dục cho học trò phơng pháp tự suy nghĩ, tự biết suy luận, phơng pháp diễn tả, rồi đến phơng pháp giải quyết vấn đề Phạm Văn Đồng 1989 – Hãy tiến mạnh trên mặt trận khoa học và kỹ thuật - Nhà xuất bản s thật Hà nội:

“Dạy học phải phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo, tự học, tự rèn luyện bản thân của học sinh ”, “Thầy chủ đạo và trò chủ động”… Hoài bão khoa học cao quý lúc bấy giờ là “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, quá trình dạy học song song quá trình tự học”

Để góp phần trong cuộc cách mạng về giáo dục, Nghị quyết TW IV khoá 7

đã đề ra nhiệm vụ “Đổi mới phơng pháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học, nghành học” Nghị quyết TW 2 khoa VIII đã chỉ rõ một nhiệm vụ quan trọng cuả ngành giáo dục đào tạo là “Đổi mới phơng pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thói quen, nề nếp t duy sáng tạo của ngời học” Với

t tởng chiến lợc cơ bản của Đảng là “Lấy nội lực, năng lực tự học làm nhân tố quyết

định sự phát triển của bản thân ngời học” Vì vậy chúng ta có thể coi tự học là mũi nhọn chiến lợc của giáo dục đào tạo của nớc ta hiện nay

2 Do thực trạng dạy học hiện nay:

Quá trình tự học tự đào tạo là sụ kết hợp của quá trình dạy của thầy và quá trình học của trò thành một quá trình thống nhất biện chứng, tác động qua lại lẫn nhau Mấy năm gần đây việc dạy của thầy và tự học của trò đã và đang là mối quan tâm của rất nhiều nhà giáo dục Trong việc ứng dụng các phơng pháp dạy học tích cực lấy ngời học làm trung tâm, còn thầy giáo chỉ là ngời hớng dẫn Vấn đề tự học

và t tởng lấy việc học của trò làm gốc là một quá trình lâu dài không phải một sớm một chiều và của riêng ai

Việc tự học của học sinh THCS là một điều rất cần thiết, trong việc tích luỹ kiến thức cho bản thân học sinh Đặc biệt môn sinh học ở trờng THCS là chìa khoá

để mở cánh cửa để bớc vào thế giới sinh vật, góp phần trang bị cho thế hệ trẻ những kiến thức sinh học, phổ thông, cơ bản hiện đại Hiện nay lại có rất nhiều thành tựu

sinh học đợc ứng dụng vào đời sống mang lại hiểu quả cao Do vậy trang bị cho học sinh phơng pháp tự học, tự nghiên cứu để học sinh thu nhận kiến thức và ứng dụng vào trong thực tế.

Tuy vậy, trong thực tế dạy học hiện nay việc áp dụng phơng pháp dạy học hớng dẫn học sinh tự học của giáo viên THCS ở tất cả các môn học nói chung và môn sinh học nói riêng còn gặp rất nhiều lúng túng và khó khăn Là một giáo viên môn sinh học, qua thực tế dạy học , điều kiện cơ sở vật chất ở trờng THCS, đặc biệt qua nghiên cứu nội dung chơng trình sinh học lớp 8 và yêu cầu thực tiễn khi dạy học chơng 9: Hệ thần kinh, vơí mong muốn nhỏ bé vào việc đổi mơí phơng pháp dạy học môn sinh học ở trờng THCS, nhằm nâng cao chất lợng dạy và học môn sinh học

Nhận thấy tính thực tiễn và cấp thiết của vấn đề trên tôi mạnh dạn đi vào nghiên cu đề tài: “Biện pháp h ớng dẫn học sinh tự học SGK qua dạy học chơng I X-

Hệ thần kinh- sinh học 8 THCS”

II Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp hớng dẫn học sinh tự học và tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh tự học SGK nói chung và chơng hệ thần kinh sinh học 8 nói riêng

III Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Hệ thống hoá cơ sở lý luận về việc đề xuất các biện pháp để hớng dẫn học sinh tự học SGK

2 Xác định thực trạng của các biện pháp hớng dẫn học sinh tự học SGK

3 Đề xuất về những chỉ tiêu thăm dò khả năng tự học của học sinh (Điều tra qua phiếu)

4 Đề xuất các biện pháp thăm dò khả năng tự học cho học sinh qua dạy học

ch-ơng I X “Hệ thần kinh”

5 Thiết kế một số baì giảng theo hớng để hớng dẫn học sinh tự học chơng Hệ thần kinh sinh học 8

IV Đối tơng nghiên cứu

Nghiên cứu các biện pháp hớng dẫn năng lực tự học cho học sinh trong dạy học chơng hệ thần kinh

V Khách thể nghiên cứu

Học sinh lớp 8 của trờng THCS Nghĩa Hồng – Nghĩa Đàn- Tỉnh Nghệ An

VI Phơng pháp Nghiên cứu

Để thực hiện tốt nhiệm vụ đã nêu trên, tôi sử dụng các biện pháp nghiên cứu sau:

1 Nghiên cứu lý thuyết:

- Nghiên cứu tài liệu và đờng lối chính sách có liên quan nhằm xây dựng cơ

sở lý thuyêt cho đề tài

- Nghiên cứu các tài liệu về đổi mới phơng pháp dạy học, cơ sở lý luận nhằm

tổ chức hoạt động cho học sinh

- Nghiên cứu tài liệu hớng dẫn dạy học sinh học 8, tài liệu giáo khoa sinh học 8, tài liệu tham khảo nói chung và đảm bảo kiến thức về chuyên môn vững chắc

Phần II Kết quả nghiên cứuChơng I: Cơ sở lý luận của việc đề xuất các biện pháp h-

ớng dẫn học sinh tự học

I Thế nào là tự học

Câu hỏi đó tởng chừng nh rất đơn giản để trả lời: Tự học là học không có thầy chứ còn gì nữa Trả lời nh vậy thì lập tức có ngay hàng loạt câu hỏi khác Thế câu “không thầy đố mày làm nên” là chống lại việc tự học ? Trẻ con, ngời kém thông minh có tự học đợc không v…v Tự học không phải là học không có thầy mà

ở đây vai trò của ngời thầy là tổ chức hớng dẫn cho ngời học phát huy hêt khả năng của mình, phải tự tìm tòi, phát hiện ra ván đề cốt lõi Bởi vì ta thấy môt thực tế rằng chỉ với nổ lực của bản thân mình thì kiến thức thu đợc mới bền vững và sinh động

Tự học là tự mình động não suy nghĩ, sử dụng năng lực trí tuệ(quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp v…v) và có khi cả cơ bắp khi phải sự dụng công cụ, cùng các pẩm chất của mình để chiếm lĩnh một lĩnh vực nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu củ mình

Điều đó cho thấy cốt lõi của việc học là tự học, hễ có học là có tự học vì không ai có thể học hộ cho ngời khác Học là một đặc trng của con ngời , trong đó học đóng vai trò chủ thể, và tri thức khoa học là đối tợng để chiễm lĩnh Hoạt động

tự học là một quá trình tự giác, tích cc tự chiễm lĩnh tri thức khoa học bằng hành

động của chính mình hớng tới những mục đích nhất định Do đó để hoạt động học

có hiệu quả, quá trình tổ chức dạy học phải làm cho hoạt động học của học sinh chuyển sang tự học Tuy nhiên trong quá trình tự học cần phải có sự hớng dẫn giúp

đỡ của giáo viên, đó là việc giáo viên xác định các nhiệm vụ nhận thức,trình bày nội dung tri thức đến các bớc đi và các uêu cầu kế hoạch cụ thể Đồng thời giáo viên thờng xuyên uốn nắn giúp đỡ cho quá trình tự học của học sinh thông qua các kiến thức kiểm ta trên giờ lên lớp

Tự học của học sinh THCS phải có sự định hớng của giáo viên Ngoài những giờ lên lớp GV trực tiếp giảng dạy Quá trình học tập khi không có GV, ngời học phải chủ động tự sắp xếp kế họach huy động trí tuệ kĩ năng của bản thân để học tập theo yêu cầu và hớng dẫn của giáo viên: ôn tập, làm bài tập nâng cao… nhằm hoàn thành nhiệm vụ học tập Hay nói cách khác, GV đã điều khiển gián tiếp quá trình tự học của học sinh thông qua các nhiệm vụ học tập đợc giao về nhà sau mỗi bài giảng

Trong dạy học, ngoài hoạt động học tập những chơng trình theo quy định hiện hành, việc học tập thờng xuyên qua hoat động thực tiễn và cuộc sống thì học sinh phải hoàn toàn tự học

Nh vây, khái niệm tự học là rất rộng, nó có thể diễn ra với nhời học khi có giáop viênb trực tiếp giảng day, hoặc khi có sự điều khiển gián tiếp của giáo viên

II Tự học có khó không

Nh chúng ta đã biêt, t học tức là t mình động não, tự suy nghĩ, biết sử dụng các năng lục tái tạo(biết quan sát, phân tích…) để từ đó chiễm lĩnh một năng lực hiểu biết nào đó của nhân loại biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình

Học sinh muốn có kiến thức sâu và hiểu biết rộng, để tích luỹ thêm kiến thức chuẩn bị cho tơng lai, thì học sinh phải rèn luyện cho mình năng lực tự học Ngoài những bài giảng của GV, học sinh phải tự tìm tòi tài liệu ở th viện để đọc thêm, giải quyết các bài tập trong sách bài tập, sách tham khảo để biết thêm nhiều tri thức mới

Khả năng tự học là tiềm ẩn trong mỡi con ngời, đối với học sinh THCS thì khả năng tự học là rất cần thiết Mỗi học sinh đều có sở trờng riêng, nếu đợc khơi gợi, kích thích, đòi hỏi con ngời phải tìm tòi, phải suy nghĩ và phát huy t duy sáng tạo đến mức cao nhất thì cái tiềm tàng đó sẽ thành hiện thực Muốn vậy GV phải

tìm ra các biện pháp hớng dẫn học sinh để học sinh nhận thức õ tầm quan trọng của việc tự học làm cho học sinh say mê hơn và là động lục thúc đẩy quá trình tự học của học sinh

Hiện nay, hoạt động học tập của học sinh còn mang tính chất thụ động, các

em phụ thuộc quá nhiều vào GV và những tri thức trên lớp của GV, ghi nhớ một cách máy móc chứ không phải là có sự sáng tạo hay việc tìm ra nhng cái hay cái mới nào khác nên kết quả còn rất thấp Nguyên nhân chủ yếu là do học sinh cha có

ý thức về bản thân mình Mặt khác do GV chua tìm ra đợc các biện pháp cụ thể để hớng dẫn học sinh tự học Phần lớn GV thờng soạn bài bằng cách sao chép SGK, còn nặng nề về thông báo , dạy theo lối truyền thụ một chiều “ thầy đọc trò chép” Không tổ chức đợc các hoạt động học tập cho các em, không dự kiến đợc các biện pháp để hớng dẫn học sinh tự học Điều đó cho thấy tự học không phải là khó nếu học sinh ý thức đợc việc học của mình và GV có những biện pháp để hớng dẫn học sinh tự học một cách tích cực và có hiệu quả cao

III Hớng dẫn tự học

Trong hoạt động hớng dẫn, dạy chính là sự tổ chức hay điều khiển tối u hoá quá trình chiếm lĩnh tri thức khoa học để hình thành và phát triển nhân cách cho ngời học Hoạt động dạy học có hai chức năng luôn gắn kết chặt chẽ với nhau

“truyền đạt thông tin dạy học và điều khiển hoạt động học’’

Tri thức

Trò

Tự nghiên cứu, tự thể hiện, tự kiểm tra

ở hình thức này thời gian giáo viên trực tiếp giảng dạy sẽ ít hơn, chủ yếu dành thời gian cho học sinh tự học Hình thức dạy học “ tự học có hớng dẫn ” là một trong những biện pháp để phát huy tính tích cực học tập của học sinh

Từ sơ đồ dạy học trên có thể hiểu khái niệm hớng dẫn tự học là sự điều khiển của GV trong việc định hớng, tổ chúc và chỉ đạo nhằm giúp học sinh tối u hoá quá trình tự chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo thông qua đó hình thành và pháp huy nhân cách cho học sinh

Tự học có hớng dẫn là một hình thức tổ chức dạy học mà trong đó thầy đóng vai trò ngời định hớng, dẫn

* Nguyên tắc cơ bản trong hớng dẫn học và tự học

* Nguyên tắc đảm bảo tính lôgíc nội dung và mục tiêu chơng trình

* Nguyên tắc sử dụng hớng dẫn của GV phải phát huy tối đa nỗ lực của học sinh

* Nguyên tắc đảm bảo hiệu quả việc tự kiểm tra đánh giá và duy trì thờng xuyên thông tin ngợc chiều từ học sinh đến GV

- Trong đó học sinh tự kiểm tra, tự đánh giá là một trong ba thành tố cơ bản nhất của tự học có hớng dẫn Nếu học sinh nắm vững phơng pháp tự đánh giá thì họ

sẽ điều chỉnh kịp thời hạt động tự học của mình sao cho có hiệu quả nhất, đồng thời bồi dỡng duy trì thờng xuyên ý thức tự học Để hình thành và phát triển năng lực tự

đánh giá cho học sinh, GV phải có các phơng pháp hớng dẫn học sinh cách phân chia các mục tiêu chơng trình thành mục tiêu bộ phận, trong đó các tiêu chí đánh giá rõ ràng để sau khi giải quyết mỗi nhiệm vụ tự học, học sinh có thể tự biết rằng mình đã hoàn thành nhiệm vụ ở mức nào

- Tuy vậy việc đánh giá kết quả học tập của học sinh từ phía GV không thể thiếu vì nó vùa có giá trị chỉ đạo, điều khiển vùa để khẳng định thành tích học tập của học sinh GV đánh giá kết quả học tập của học sinh là biện pháp hớng dẫn, rèn luyện kỹ năng tự đánh giá cho học sinh đồng thời giúp cho việc đánh giá chất lợng

tự học chuẩn xác, khánh quan hơn Nó còn là nguồn thông tin phản hồi để qua đó

GV đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phơng pháp hớng dẫn tự học của mình kịp thời

đồng thời bổ sung những khiếm khuyết về phơng pháp tự học trong quá trình tự học của học sinh

triển rộng khắp trên thế giới Nền kinh tế học tập coi động lực chủ yếu của nền kinh tế là học tập, nền kinh tế tri thức coi tri thức là lực lợng sản xuất trực tiếp sản xuất ra các sản lợng mang hàm lợng trí tuệ cao

Cùng với sự hình thành và phát triển của nền kinh tế mới, ở nớc ta đòi hỏi ngành giáo dục phải đào tạo ra một lớp ngời năng động, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội

Để học thờng xuyên, học cho bản thân ngời học thì nhà giáo dục phải xác

định đợc các biện pháp hớng dẫn học sinh tự học Vì bên cạnh việc nắm đựơc tri thúc trên lớp, học sinh còn học cách lĩnh hội kiến tức ngoài xã hội từ đó nâng cao chất lợng học tập, tạo tiền đề cho sự phát triển năng lực nhận thứccủa học sinh Giúp học sinh không những lĩnh hội tri thức một cách chủ động, vững chắc mà còn

phát triển kỹ năng t duy, tổng hợp, khái quát hoá nội dung kiến thức một cách tốt nhất.

iv Các biện pháp hớng dẫn học sinh tự học

• Tự học qua sách giáo khoa, sách tham khảo:

SGK là nguồn tri thức quan trọng cho học sinh, nó quy định liều lợng kiến thức cần thiêt của môn học, là phơng tiện phục vụ đắc lực cho GV và học sinh SGK có kênh hình và kênh chữ thể hiện nội dung kiến thức

Ngoài SGK thì sách tham khảo cũng là nguồn tri thức bổ sung quan trọng cho học sinh Nguồn tri thức này không chỉ phục vụ trực tiếp cho việc hoàn thành nhiệm vụ trí dục quy định trong chơng trình, mà còn có tác dụng giáo dục, năng cao sự hiểu biết cho học sinh

Do vây, dạy học sinh tự thu nhận kiến thức, chính là rèn luyện cho học sinh phơng pháp đọc sách, kỹ năng, kỹ xảo đọc sách

Để học sinh sử dụng tốt SGK và Sách tham khảo cần rèn luyện cho học sinh một số kỹ năng cơ bản sau:

Trong khâu củng cố kiến thức rèn luyện kỹ năng kỹ xảo

- Sau khi giới thiệu nội dung tài liệu thì học sinh đọc SGK Sau đó học sinh chiếu lời giảng của GV với nội dung đọc đợc từ sách

- Tổ chức học sinh làm việc với SGK nhằm mục đích ôn tập, củng cố tài liệu trên cơ sở hệ thống kiến thứccủa một chơng hay nhiều chơng

- GV ra cá Dạy học sinh kỹ năng tự đọc SGK và rút ra đợc những nội dung cơ bản từ tài liệu Thờng xuyên đặt ra câu hỏi: “ở đây nói lên cái gì?”, “ở đay đã đề cập đến những khía cạnh nào?” Nh vậy học sinh phải đạt đợc ý chính của nội dung

đọc đợc, đặt tên đề mục cho phần, đoạn đã đọc sao cho tên đề mục phản ánh đợc ý chính

- Dạy học sinh biết cách phân tích những bài đọc đợc, chia thành những luận

điểm khao học khác nhau và nêu đợc ý nghĩa của nó

- Dạy học sinh biết cách trả lời câu hỏi đã có trên tài liệu đã đọc đợc, bằng cách tái hiện hoặc phân tích, so sánh, thiết lập mối quan hệ nhân quả tuỳ theo câu hỏi đã đề ra

- Dạy học sinh biết lập một giàn bài qua tài liếuGK

- Dạy kỹ năng tóm tắt tài liệu đọc đợc

- Dạy kỹ năng đọc và phân tích bảng số liệu, biểu đồ, đồ thị hình vẽ trong SGK

• Sử dụng SGK trong khâu nghiên cứu tài liệu mới:

- Tổ chức cho học sinh làm việc với sách ngay sau khi GV ra bài tập nhận thức hoặc ngay sau khi GV đặt tình huống có vấn đề

- Tổ chức cho học sinh đọc những đoạn có mô tả sự kiện, còn những vấn

đề khó, phức tạp GV cần giải thích cho sánh tỏ

- GV tổ chứ giải đáp tái hiện hoặc để học sinh độc lập nghiên cứu lại SGK trớc khi cho các em nghiên cứu nội dung mới

- Đọc sách sau khi quan sát thí nghiệm, hoặc sau khi quan sát các đồ dùng trực quan khác.

Sử dụng SGK, các bài tập khác nhau để tổ chức học sinh nghiên cứu SGK

Có thể là yêu cầu học sinh su tầm các tài liệu trực quan vật mẫu để minh hoạ khẳng

định một khái niệm, một quy luật đợc trình bày trong SGK

- Bài tập luyện tập một quy tắc, một định luật

- Bài tập yêu cầu đọc SGK, ôn lại những kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo

Chơng II: Cơ sở thực tiễn của việc đề xuất các biện pháp

hớng dẫn tự học

I thực trạng trong trờng thcs hiện nay

1 Tình hình dạy của giáo viên:

Đa số giáo viên thờng quan niệm kiến thức là mục đích của quá trình dạy học nên chỉ quan tâm đến phơng pháp truyền thụ kiến thức của bài đúng với nội dung SGK

Một số giáo viên cha có kỹ năng soạn bài, vẫn áp dụng một cách rập khuôn, máy móc lối dạy học "truyền thống" chủ yếu giảo thích, minh hoạ sơ sài, nghèo

nàn, tái hiện, liệt kê kiến thức theo SGK là chính, ít sử dụng câu hỏi tìm tòi, tình huống có vấn đề coi nhẹ rèn luyện thao tác t… duy, năng lực thực hành, ít sử dụng các phơng tiện dạy học nhất là các phơng tiện trực quan để dạy học và tổ chức cho học sinh nghiên cứu thảo luận trên cơ sở đó tìm ra kiến thức và con đờng để chiếm lĩnh kiến thức của học sinh

Để có một tiết dạy tốt thì giáo viên chuẩn bị bài giảng phải tốt, phải dự kiến

đợc các tình huống, cách sử dụng các phơng tiện dạy học hợp lý, giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ, mở rộng và chắt lọc kiến thức, rút ra những thông tin cần thiết phù hợp đối với từng nội dung bài giảng

Thực tế, giáo viên thờng soạn bài bằng cách sao chép lại SGK hay từ thiết kế bài giảng, không giám khai thác sâu kiến thức, cha sát với nội dung chơng trình, h-ớng dẫn học sinh vận dụng kiến thức giải quyết những vấn đề từ nhỏ đến lớn trong thực tế đời sống và sản xuất Khi dạy thờng nặng về thông báo, không tổ chức hoạt

động học tập cho các em, không dự kiến đợc các biện pháp hoạt động, không hớng dẫn đợc phơng pháp tự học

Mặt khác, phơng pháp dạy học phổ biến hiện nay vẫn theo "lối mòn", giáo

viên truyền đạt kiến thức, học sinh thụ động lĩnh hội tri thức Thậm chí có giáo viên còn đọc hay ghi phần lớn nội dung lên bảng cho học sinh chép nội dung SGK Việc

sử dụng các phơng tiện dạy học: phiếu học tập, tranh ảnh, băng hình, bản trong… chỉ dùng khi thi giáo viên hay có đoàn thanh tra, kiểm tra đến dự, còn các tiết học thông thờng hầu nh "dạy chay".

Khi dạy chơng VI rất cần đến phơng tiện trực quan minh hoạ, có nh thế học sinh mới hiểu nội dung bài giảng một cách sâu sắc Nhng việc sử dụng phơng tiện

nh một nguồn tri thức chiếm tỷ lệ thấp Với cách sử dụng đó, học sinh ít có các hoạt động tự học, hoạt động chủ yếu là giáo viên, tạo không khí lớp học buồn tẻ nhạt, không gây đợc hứng thú học tập cho học sinh, học sinh thụ động lĩnh hội kiến thức truyền đạy từ giáo viên

Do việc truyền đạt kiến thức của giáo viên theo lối thụ động nên rèn luyện kỹ năng tự học cũng nh việc hớng dẫn tự học của giáo viên không đợc chú ý làm cho chất lợng giờ dạy không cao

2 Tình hình học tập của học sinh:

Hiện nay, việc học tập của học sinh về môn Sinh học nói chung và chơng Hệ thần kinh sinh học 8 nói riêng cha đợc học sinh quan tâm, chú ý không hứng thú với môn học, chỉ coi đó là nhiệm vụ Trong giờ Sinh học có hiện tợng nói chuyện riêng, học các môn học khác, hoặc luôn học ở tình trạng thụ động, máy móc tái hiện kiến thức, ít vận dụng linh hoạt vào các tình huống khác nhau do đó hiệu quả lĩnh hội còn thấp, làm giảm hiệu quả học tập bộ môn.

Qua trò chuyện, trao đổi với giáo viên và học sinh thấy, nếu giáo viên nào có biện pháp tổ chức hoạt động học tập cho học sinh bằng cách sử dụng phơng tiện dạy học và các phơng pháp tích cực hoá hoạt động học tập cho học sinh để tự nghiên cứu, thảo luận để xây dựng và hình thành kiến thức thì học sinh hứng thú học tập, tích cực phát biểu ý kiến Còn những giờ giáo viên dùng phơng pháp thuyết trình, sử dụng phơng tiện để minh hoạ kiến thức SGK đợc sử dụng nh thông báo không có sự gia công giờ học kém sôi nổi và hiệu quả không cao

Cũng qua điều tra cho thấy, trong giờ lên lớp các hoạt động tập trung chủ yếu vào giáo viên, giáo viên không hớng dẫn học sinh nghiên cứu để tự lĩnh hội, tự tìm lấy tri thức mà lại đóng vai trò là ngời lĩnh hội tri thức một cách thụ động Cũng từ đây, ta thấy việc tự học của học sinh không theo một phơng pháp nào cả nên hiệu quả không cao Học sinh cha đợc rèn luyện những kỹ năng cần thiết để xử

lý những thông tin thu thập đợc từ các nguồn khác nhau trong cuộc sống Do vậy quá trình dạy học học sinh học nêu ở trên, ta thấy cần thiết phải thay đổi phơng pháp dạy học theo hớng phát huy tích cực, chủ động học tập của học sinh Đòi hỏi việc tổ chức các phơng pháp rèn luyện năng lực tự học ở trờng THCS là cần thiết và cần thiết phải có các phơng tiện dạy học và áp dụng hệ thống các phơng tiện trong dạy học để tích cực hoá hoạt động của học sinh là thực sự cần thiết đối với quá trình dạy học góp phần cải tiến nâng cao chất lợng dạy và học

3 Tình hình cơ sở vật chất:

Điều kiện cơ sở vật chất của bộ môn Sinh học ở hầu hết các trờng THCS nói chung còn cha đầy đủ, có phần còn rất nghèo nàn, cụ thể:

- Không đầy đủ sách tham khảo

- Các phơng tiện dạy học: tranh ảnh, băng hình, mẫu vật, sơ đồ, phiếu học tập còn thiếu nhiều hoặc một số bài không có

- Nhiều trờng cha có phòng thí nghiệm, nếu có phòng còn rất đơn sơ, dụng

cụ thí nghiệm và hoá chất còn thiếu

- Vờn thí nghiệm còn hẹp về diện tích nên vận dụng vào thực tế rất khó khăn

II Nguyên nhân của thực trạng

Thực trạng trên có rất nhiều nguyên nhân:

- Đội ngũ giáo viên của một số trờng cha đợc đặt theo đúng bộ môn nên một

số giáo viên vẫn phải dạy kiêm nhiệm nh giáo viên toán dạy sinh…

- Do điều kiện cơ sở vật chất của một số trờng cha đầy đủ, nên việc áp dụng theo phơng pháp tích cực cha cao

- Do gi¸o viªn giao bµi tËp, yªu cÇu vÒ nhµ nhng cha cã sù kiÓm tra mét c¸ch s¸t sao nªn ý thøc tù häc cña mét sè häc sinh kh«ng cao.

Chơng 3: Biện pháp "rèn luyện năng lực tự học cho học sinh qua dạy học “các tiết 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51 chơng Hệ

thần kinh Sinh học 8 - THCS".

Do việc thay SGK đã làm cho bố cục chơng trình, nội dung SGK không chỉ môn Sinh học mà ở tất cả các môn học khác thay đổi Trớc đây, SGK chủ yếu là kênh chữ này chuyển sang kênh hình Đặc biệt, môn Sinh học là bộ môn có kiến thức vô cùng phong phú hơn Do vậy, bên cạnh việc rèn luyện kỹ năng quan sát để

có thể tự giải quyết vấn đề, kỹ năng trả lời câu hỏi dựa trên tài liệu đọc đợc

I Hớng dẫn học sinh tự tra cứu SGK để tìm ý trả lời

ở cách này, giáo viên hớng dẫn học sinh tự đọc SGK sau đó trả lời theo câu hỏi gợi ý của giáo viên từ đó sẽ tìm đợc nội dung cần nghiên cứu

ớc 3 : Dựa vào thông tin đọc đợc và quan sát hình vẽ trả lời câu hỏi

II Hớng dẫn học sinh tự đọc, tự lập dàn ý của một đoạn bài

Để học sinh tự học, tự lập dàn ý, tôi tiến hành nh sau:

III Hớng dẫn học sinh tự đọc, tự tóm tắt nội dung

Muốn tóm tắt nội dung của đoạn thông tin thì học sinh cũng cần đợc rèn luyện theo các bớc sau:

ớc 3 : Đọc và lựa chọn kiến thức theo đúng nội dung câu hỏi đa ra để trả lời

V Các bài soạn có sử dụng các biện pháp trên

Chơng IX Thần kinh và giác quan Tiết 45: Giới thiệu chung hệ thần kinh

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Trình bày đợc cấu tạo và chức năng của nơron, đồng thời xác định đợc nơron là đơn vị cấu tạo cơ bản của hệ thần kinh

- Phân biệt đợc các thành phần cấu tạo của hệ thần kinh

- Phân biệt đợc chức năng của hệ thần kinh vận động và hệ thần kinh sinh ỡng

Hoạt động 1: Nơron - đơn vị cấu tạo của hệ thần kinh

- GV yêu cầu HS nghiên

⇒ 3 chức năng: điều khiển, điều hoà và phối hợp mọi hoạt động của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể

- HS lên chú thích, lớp nhận xét - bổ sung

I Nơron - đơn vị cấu tạo của hệ thần kinh.

Cấu tạo:

+ Thân, nhân → chất xám (TW TK)

+ Sợi nhánh

+ 1 sợi trục:

eo rangvie Baomielin Cucxináp

→ tạo chất trắng và dây thần kinh

Chức năng: cảm ứng dẫn truyền xung thần kinh

- HS trình bày.

Hoạt động 2: Các bộ phận của hệ thần kinh

Mục tiêu: Hiểu đợc các cách phân chia hệ thân kinh theo cấu tạo và theo chức năng

điền từ

- Đại diện nhóm đọc kết quả, các nhóm khác bổ sung

- HS tự thu thập kiến thức trả lời

II Các bộ phận của hệ thần kinh.

1 Cấu tạo:

- Trung ơng: Bộ não Tuỷ sống

HTK SD: hoạt động không

có ý thức

IV Kiểm tra đánh giá.

- Học sinh trả lời câu hỏi trong SGK

V Dặn dò.

- Đọc: Em có biết

- Học bài làm bài đầy đủ

Tiết 46 Thực hành: Tìm hiểu chức năng (liên quan đến cấu tạo) của tuỷ sống.

I Mục tiêu.

1 Kiến thức:

- Tiến hành thành công các thí nghiệm quy định

- Từ kết quả, quan sát qua thí nghiệm

+ Nêu đợc chức năng của tuỷ sống, phỏng đoán đợc thành phần cấu tạo của tuỷ sống