Phương án xử lý chất thải cá nóc trong chế biến thủy sản theo Đề án Cá Nóc

Theo Đề án thí điểm công ty CP ABC chỉ thu mua và chế biến xuất khẩu 03 loài cá nóc như sau: Cá nóc xanh (Lagocephalus Wheeleri) Cá nóc răng mỏ chim (Lagocephalus Inermis) Cá nóc bạc (Lagocephalus Gloveri) Sản lượng sản xuất khoảng 1100 kg nguyên liệu ngày (chiếm khoảng 7.7 % so với công suất của nhà máy (14.3 tấn nguyên liệungày)) trong đó: Dạng nguyên con đông lạnh: 880 kg 1 ngày: chiếm 80% Dạng nguyên con làm sạch đông lạnh: 220 kg1 ngày: chiếm 20%

CÔNG TY CP ABC

Số: /PA-/14

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

ABC, ngày tháng năm 2014

PHƯƠNG ÁN XỬ LÝ CHẤT THẢI PHÁT SINH TRONG QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT CÁ NÓC ĐÔNG LẠNH

I THÔNG TIN CHUNG:

Công ty CP ABC được thành lập theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh

số 1700 cấp ngày 03/03/2010 và thay đổi lần 08 ngày 15 tháng 05 năm 2012 do

Sở Kế Hoạch và Đầu Tư tỉnh ABC cấp

Người đại diện: Ông ABC– Chức vụ: Tổng Giám Đốc

Trụ sở:

Nhà máy sản xuất: Nhà máy chế biến Thủy sản ABC – Cty CP ABC

Mã số code: DL 001

Địa chỉ nhà máy:

Tổng diện tích các khu vực sản xuất: 5.246,8 m2, gồm 01 nhà xưởng chế biến

và các khu vực phụ trợ khác: trạm xử lý nước thải, hệ thống hồ chứa và xử lý nước, phòng giặt BHLĐ, nhà vệ sinh công nhân, căn tin, văn phòng giao dịch, nhà bảo vệ, dãy nhà nghỉ công nhân

Công suất thiết kế: 4.850 tấn thành phẩm/năm (tương đương tấn nguyên liệu/năm hay tấn nguyên liệu/ngày)

Ngành nghề kinh doanh chính: Chế biến, bảo quản thủy sản và các sản phẩm

từ thủy sản (1020)

Các sản phẩm chính: mực, bạch tuộc, cá biển, ghẹ, tôm đông lạnh

Thị trường xuất khẩu: EU, Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc…

Công ty đã thực hiện Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và đã được Ủy ban nhân dân tỉnh ABC phê duyệt tại Quyết định số của UBND tỉnh ABC về việc Phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án “ Nhà máy Chế Biến Thủy Sản ABC – Cty CP ABC ” tại

XUẤT XỨ PHƯƠNG ÁN

Thực hiện Đề án thí điểm khai thác, thu mua, chế biến và xuất khẩu cá nóc đảm bảo an toàn thực phẩm giai đoạn 2013-2015 tại Quyết Định số 1433/QĐ-BNN-QLCL ngày 26/6/2013 của Bộ Nông nghiệp và PTNT ABC là một trong

4(bốn) địa phương được Bộ Nông nghiệp và PTNT giao thực hiện Đề án thí điểm khai thác, thu mua, chế biến và xuất khẩu cá nóc đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm

Công ty CP ABC được UBND tỉnh ABC giao thực hiện Đề án thí điểm khai thác, thu mua, chế biến cá nóc xuất khẩu đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm giai đoạn 2013-2015

Để thực hiện Đề án theo đúng chỉ đạo và các văn bản hướng dẫn của UBND tỉnh ABC Công ty CP ABC xây dựng phương án xử lý chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất sản phẩm cá nóc nguyên con và nguyên con làm sạch đông lạnh

II CĂN CỨ PHÁP LÝ

- Luật bảo vệ môi trường Việt Nam được quốc Hội nước CHXHCN Việt Nam thông qua ngày 29/11/2005, có hiệu lực từ ngày 01/07/2006

- Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006 của Chính Phủ về việc qui định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật bảo vệ môi trường

- Nghị định số 21/2008/NĐ-CP ngày 28/02/2008 của Chính Phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006 của Chính Phủ về việc qui định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật bảo vệ môi trường

- Quyết định số 22/2006/QĐ-BTNMT ngày 18/12/2006 của Bộ tài Nguyên

và Môi trường về việc bắt buộc áp dụng TCVN về môi trường

- Quyết định số 3733/ 2002/QĐ-BYT do Bộ Y Tế ban hành ngày 10/10/2002 về việc ban hành 21 tiêu chuẩn vệ sinh lao động

- Quyết định số 23/2006/QĐ-BTNMT ngày 26/12/2006 của Bộ Tài nguyên

và Môi trường về việc ban hành danh mục chất thải nguy hại

- Thông tư số 12/2006/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp ngày 26/12/2006 Hướng dẫn điều kiện hành nghề và thủ tục lập hồ sơ, cấp phép hành nghề, mã số quản lý chất thải nguy hại

- Quyết định số 2543/QĐ-UBND của Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh ABC về việc Ban hành Quy định tạm thời về việc kiểm soát trong khai thác, thu mua, vận chuyển, chế biến xuất khẩu và xử lý chất thải cá nóc trên địa bàn tỉnh ABC

- Quyết định số 1409/QĐ-UBND ngày 25 tháng 06 năm 2014 của Ủy Ban Nhân Dân tỉnh ABC về việc Chỉ định Công ty CP ABC thực hiện Đề án thí điểm khai thác, thu mua, chế biến Cá nóc xuất khẩu đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm giai đoạn 2013-2015 trên địa bàn tỉnh ABC

- Quyết định số /QĐ-UBND ngày 15 tháng 11 năm 2010 của Ủy Ban Nhân Dân tỉnh ABC về việc Phê duyệt Báo cáo Đánh giá Tác Động Môi Trường của dự

án “ Nhà máy chế biến Thủy sản ABC – Cty CP ABC” tại ấp Minh Phong, xã bình An, huyện Châu Thành, tỉnh ABC

III QUY TRÌNH CÔNG NGHỆ

Sản phẩm: Cá nóc nguyên con/ nguyên con làm sạch đông lạnh

IV THUYẾT MINH QUY TRÌNH

1 Nguyên liệu

Theo Đề án thí điểm công ty CP ABC chỉ thu mua và chế biến xuất khẩu 03 loài cá nóc như sau:

SƠ CHẾ - RỬA 2

TIẾP NHẬN NGUYÊN LIỆU

RỬA 1

PHÂN CỠ - LOẠI – RỬA 3

CHỜ ĐÔNG/CẤP ĐÔNG

TÁCH KHUÔN -

MẠ BĂNG

VÔ TÚI PE

DÒ KIM LOẠI-ĐÓNG THÙNG BẢO QUẢN - XUẤT HÀNG

RỬA 4- CHỜ RÁO CÂN, XẾP KHUÔN

Dạng nguyên con làm sạch đông lạnh

Dạng nguyên con

đông lạnh

RỬA 2

- Cá nóc xanh (Lagocephalus Wheeleri)

- Cá nóc răng mỏ chim (Lagocephalus Inermis)

- Cá nóc bạc (Lagocephalus Gloveri)

Sản lượng sản xuất khoảng 1100 kg nguyên liệu/ ngày (chiếm khoảng 7.7

% so với công suất của nhà máy (14.3 tấn nguyên liệu/ngày)) trong đó:

- Dạng nguyên con đông lạnh: 880 kg/ 1 ngày: chiếm 80%

- Dạng nguyên con làm sạch đông lạnh: 220 kg/1 ngày: chiếm 20%

2 Đặc điểm nhận dạng và phân loại cá nóc (Nguồn: Sổ tay cá nóc Việt Nam)

2.1 Cá Nóc xanh Lagocephalus wheeleri, Abe, Tabetta & Kitahama, 1984

Tên đ ịa phương: Cá Nóc, Cá Nóc Xanh, Cá Nóc Vàng

Đặc điểm nhận dạng: Lưng và bụng đều có gai nhỏ Đám gai ở mặt lưng phân

bố dạng hình bầu dục, bắt đầu từ sau lỗ mũi kéo dài không vượt qua ngang đầu mút vây ngực (cách gốc vây lưng một khoảng khá lớn) Lưng và trên đầu có màu xanh lục

Hai bên đầu và dọc lườn thân có ánh màu vàng tươi ánh kim Lỗ mang màu trắng Ở giữa đỉnh đầu, giữa lưng, gốc vây lưng và gốc vây đuôi thường có các đám màu tro Vây đuôi lõm ở nông giữa.

Tính độc: Theo kết quả phân tích thì chưa phát hiện thấy độc tố Ở Việt Nam,

nhân dân trước đây vẫn thường sử dụng phần thịt để làm thức ăn hoặc xẻ phơi khô.

2.2.Cá Nóc Răng mỏ chim Lagocephalus inermis (Temminck & Schlegel, 1850)

Tên địa phương: Cá Nóc, Cá Nóc hàm mỏ chim

Đặc điểm nhận dạng: Gai nhỏ không có ở lưng và ở hai bên thân mà chỉ có ở

mặt bụng Gai nhỏ ở bụng tập trung lại tạo thành đám gai dưới cằm cho đến phía trước

vây hậu môn Ở mặt lưng và trên đầu có màu xanh sẫm Hai bên đầu và dọc lườn thân

có ánh màu vàng Vây ngực, hai bên đầu ngang với lỗ mang và lườn có màu vàng ánh

kim Lỗ mang đen Trên lưng không có chấm hay vằn vện gì đặc biệt Vây đuôi lõm

nhẹ.

2.3.Cá Nóc bạc Lagocephalus gloveri, Abe & Tabeta, 1983

Tên địa phương: Cá nóc thu, cá nóc nóc thu đen, cá nóc bạc

Đặc điểm nhận dạng: Lưng và bụng có gai nhỏ nhưng không có ở hai bên thân.

Gai ở mặt lưng được phân bố hình bầu dục, không kéo dài đến gốc vây lưng Lưng và đầu có màu xanh đen đồng nhất, không có vằn vện gì đặc biệt Lỗ mang trắng Vây đuôi

có hai lõm nông trên và dưới Giữa vây đuôi hơi lồi ra và hai đầu mút thuỳ trên và thuỳ dưới của vây đuôi có màu trắng.

Tính độc: Theo Matsuda and Allen (1993), loài cá này có độc tính đối với

con người Gan và buồng trứng của mẫu ở biển nam Trung quốc độc rất mạnh Tuy nhiên, với kết quả phân tích thì chưa phát hiện thấy độc tố trong các mẫu ở Việt Nam

3 Tính độc trong các loài cá nóc

Độc tố trong cá nóc có thành phần chủ yếu là Tetrodotoxin (TTX) thuộc nhóm độc tố thần kinh cực kỳ nguy hiểm có tính bền nhiệt lớn và khả năng gây tử vong cao Độc tố trong các loài cá nóc khác nhau, hàm lượng độc tố thay đổi theo mùa, vùng địa lý và giai đoạn phát triển của cá thể, ở các bộ phận khác nhau thì

có hàm lượng khác nhau Mức độ độc của các loài có thể được sắp xếp theo thứ

tự sau: trứng > tinh sào > gan > ruột > da > thịt Độc tính của cá nóc thường tăng cao vào các tháng 2-3 và 7-9 trong năm, đây cũng là mùa sinh sản của cá nóc

4 Các công đoạn chế biến

Quá trình sản xuất tuân thủ nghiêm ngặt hệ thống quản lý chất lượng HACCP của Công ty và các tiêu chuẩn, Qui chuẩn kỹ thuật ngành thủy sản:

- QCVN 02-02:2009/BNNPTNT: cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm thủy sản - Chương trình đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm theo nguyên tắc HACCP

- Thông tư 27/2012/TT-BYT: Hướng dẫn quản lý phụ gia thực phẩm

- QCVN 02-01: 2009/BNNPTNT: Cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm thuỷ sản - Điều kiện chung đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm

- Thông tư 55/2011/TT-BNNPTNT ngày 03/8/2011 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định việc kiểm tra, chứng nhận chất lượng thực phẩm thủy sản

- Công đoạn tiếp nhận nguyên liệu:

Nguyên liệu để chế biến là rất quan trọng, bởi vì trong quá trình chế biến không thể khôi phục lại được các giá trị đã mất trong khâu bảo quản nguyên liệu trước đó Nguyên liệu được nhận từ các chủ ghe, cơ sở thu mua được UBND tỉnh

và Sở Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ định thực hiện Đề án

Công ty ký hợp đồng mua bán, giao nhận cá nóc với các chủ tàu và cơ sở thu mua, đặt mua 03 loài cá nóc theo yêu cầu của Đề án thí điểm: cá nóc xanh, cá

nóc bạc, cá nóc răng mỏ chim Cở từ 100g/con trở lên và đạt độ tươi theo quy định

Trong quá trình tiếp nhận, công nhân và cán bộ kỹ thuật của công ty đã được tập huấn về việc nhận diện và phân loại cá nóc do Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh ABC phối hợp với Cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản và chuyên gia Hàn Quốc tổ chức và cấp chứng nhận; tiến hành kiểm tra phân loại từng lô hàng nếu phát hiện cá không thuộc 03 loài Công ty đặt mua loại

ra khỏi lô hàng và trả lại cơ sở thu mua Cơ sở thu mua có biện pháp xử lý theo quy định Đề án

Nguyên liệu cá nóc sau khi tiếp nhận được phân làm 2 cở:

Loại từ 200g– UP sản xuất dạng nguyên con, chuyển đến khâu phân cở Phân theo các kích cở: 200-300g; 300-500g; 500-700g; 700-900g; 900g-UP; chuyển đến công đoạn xếp khuôn, cấp đông, bao gói PE và đóng thùng carton, bảo quản

Loại từ 100g – 200g sản xuất dạng nguyên con làm sạch, được chuyển vào bảo quản cẩn thận trong thùng cách nhiệt ướp đá, được chuyển dần vào khâu sơ chế trong phân xưởng

- Công đoạn sơ chế, chế biến: công đoạn này loại bỏ toàn bộ nội tạng (theo yêu cầu khách hàng); các bán thành phẩm sau sơ chế được chuyển đến công đoạn kiểm tra chất lượng lên khuôn, cấp đông, bao gói PE và Carton, Bảo quản

V NGUỒN Ô NHIỄM PHÁT SINH TRONG QUÁ TRÌNH CHẾ BIẾN

1 Ô nhiễm do mùi hôi, tanh

Đối với nhà máy chế biến thủy sản thì mùi tanh của cá nóc rất đặc trưng và phát sinh nhiều nhất là ở khâu tiếp nhận nguyên liệu, khâu sơ chế, phân loại… các công đoạn khác cũng phát sinh mùi nhưng ở mức độ ít hơn

Mùi hôi phát sinh chủ yếu do sự phân hủy các chất hữu cơ tích tụ tại các rãnh, hố ga trên đường thoát nước bị phân hủy Mùi hôi tanh còn phát sinh tại hệ thống xử lý chất thải Thành phần gây mùi chủ yếu là H2S, NH3

Ngoài ra, mùi còn phát sinh do sử dụng một số hóa chất khử trùng, tẩy rửa hay xử lý nước như Chlorin…

2 Nước thải sản xuất

Do đặc thù công nghệ chế biến thủy sản, nước thải sản xuất phát sinh ở hầu hết các công đoạn chế biến từ khâu tiếp nhận nguyên liệu, rửa, sơ chế cho đến công đoạn chế biến hay bảo quản Nước thải còn phát sinh trong quá trình

vận chuyển, vệ sinh máy móc thiết bị, lượng nước thải tương đối lớn và phần lớn nước sẽ được thải bỏ sau khi đã sử dụng

Theo thống kê của Công ty lượng nước thải phát sinh trong quá trình sản xuất các mặt hàng khoảng 10 m3/tấn nguyên liệu đối với sản phẩm chế biến bỏ nội tạng khoảng 4÷5 m3/tấn nguyên liệu đối với sản phẩm nguyên con không bỏ nội tạng

- Đối với sản phẩm cá nguyên con đông lạnh lượng nước chiếm khoảng 4

m3/tấn nuyên liệu, lượng nước thải phát sinh trong quá trình sản xuất 880 kg nguyên liệu/ngày là: 0.88 tấn x 4 = 3,52 m3 Lượng nước này chỉ rửa nguyên liệu cá nên có các thành phần đặc trưng của nước thải chế biến thủy sản, không

có độc tố nên xả thải chung vào hệ thống xử lý nước thải của Công ty để xử lý trước khi thải ra môi trường

- Đối với mặt hàng nguyên con làm sạch lượng nước thải phát sinh trong quả trình sơ chế bỏ nội tạng 220 kg nguyên liệu/ngày là: 0,22 tấn x 10 m3 = 2,2

m3 Lượng nước thải này có chứa một phần độc tố trong quá trình sơ chế, đây là nguồn gốc gây ô nhiễm nguồn nước mặt khu vực lân cận nếu không có biện pháp xử lý hiệu quả trước khi xả thải ra nguồn tiếp nhận;

Trong sản lượng cá nóc nguyên con làm sạch có 2 loài: cá có độc tố tetrodotoxin (dưới 10MU/g) chiếm khoảng 70% (tương đương 154 kg NL/ ngày), độc tố tetrodotoxin có chủ yếu ở trứng, gan, tinh sào (nội tạng này đã được thu gom, bảo quản riêng trong vật dụng đậy kín nắp) nên trong nước thải thải ra không có những nội tạng này Vì vậy lượng độc tố tetrodotoxin có trong nước thải không đáng kể nên được hòa lẫn với nước thải của các loài thủy sản khác thu gom vào mương dẫn, tập trung vào hệ thống xử lý nước thải để xử lý trước khi thải ra môi trường

Vậy tổng lượng nước thải phát sinh trong sản xuất mặt hàng cá nóc là:

+ (0,88 tấn x 4 m3) + (0,22 tấn x 10 m3) = 5,72 m3/ngày

3 Các chất thải rắn

Các chất thải rắn bao gồm: nội tạng cá

Trong quá trình sản xuất:

- Đối với sản phẩm cá nóc nguyên con đông lạnh chỉ rửa sạch và cấp đông nên không phát sinh chất thải rắn

- Đối với qui trình chế biến dạng cá Nóc nguyên con làm sạch đông lạnh: nguyên liệu sẽ được mổ bụng, bỏ nội tạng Trên thực tế theo số liệu thống kê tại Công ty, đối với mặt hàng này tỉ lệ nội tạng chiếm từ 20-25% vậy lượng chất thải

phát sinh từ nội tạng cá là: 220 kg x 25 % = 55 kg trong 03 loài cá nóc có 01 loài không có độc tố (Cá Nóc xanh Lagocephalus wheeleri, Abe, Tabetta &

Kitahama, 1984) chiếm 30% Vậy lượng nội tạng cá có độc tố là 55 kg x 70% = 38,5 kg

- Trong quá trình thu mua, cá nóc đã được phân loại trên tàu khai thác, cơ

sở thu mua để loại bỏ những con cá nóc độc trước khi đem vào nhà máy chế biến,

lô hàng đã được Tổ chứng nhận cá nóc đã kiểm tra và chứng nhận lô hàng không

có cá nóc độc, khi vào nhà máy tại khâu tiếp nhận nguyên liệu công nhân của công ty tiếp tục nhận dạng, phân loại, vì thế khi lô hàng được vào phân xưởng sản xuất chỉ có 03 loài cá nêu trên

Vậy tổng lượng chất thải rắn phát sinh trong quá trình chế biến cá nóc nguyên con/ nguyên con làm sạch đông lạnh trong ngày như sau:

+ 220 kg x 25% = 55 kg chất thải/ ngày (trong đó có 38,5 kg nội tạng cá có độc tố)

+ Ngoài ra trong quá trình sản xuất còn phát sinh ra một số chất thải rắn công nghiệp không nguy hại khác như: Túi PE, thùng carton rách, dây đai…

VI PHƯƠNG ÁN HẠN CHẾ Ô NHIỄM VÀ XỬ LÝ CHẤT THẢI

1 Biện pháp kiểm soát do mùi hôi, tanh

Để khống chế mùi hôi tanh phát sinh từ các công đoạn sơ chế và chế biến nguyên liệu, công ty sử dụng các biện pháp sau:

- Biện pháp hữu hiệu nhất để khống chế mùi là thông thoáng nhà xưởng, công ty sẽ bố trí các quạt thông gió công nghiệp để hút mùi và phát tán ra môi trường

- Thường xuyên vệ sinh nền, bàn chế biến, dụng cụ sản xuất…

- Tiếp nhận nguyên liệu tươi nguyên, không mùi lạ… sẽ hạn chế được mùi hôi từ nguyên liệu

- Thu gom chất thải rắn triệt để nhằm tránh sự rơi vãi thực phẩm xuống cống rãnh gây hôi thối

- Trang bị bảo hộ lao động đầy đủ cho công nhân: găng tay, yếm, áo, mũ, khẩu trang…

- Trồng cây xanh xung quanh nhà máy để ngăn ngừa mùi hôi phát tán

2 Phương án xử lý nước thải sản xuất

LT P1

Tất cả lượng nước thải thải ra trong quá trình chế biến được thu gom và xử

lý qua hệ thống xử lý nước thải của công ty (công suất 166,5 m3/ngày đêm), đạt tiêu chuẩn xả thải loại B trước khi thải ra môi trường

Sơ đồ công nghệ xử lý nước thải

* Thuyết minh

Nước thải trong phân xưởng trước khi chảy vào hệ thống mương dẫn đều qua các tấm lưới chắn rác đặt trong phân xưởng, tách ra khỏi nước thải phần lớn các tạp chất có kích thước lớn như: nội tạng, bao bì…Nhưng không thể tách hoàn toàn cát và rác nhỏ ra khỏi nước thải , vì vậy trước hệ thống xử lý nước thải cần có hố tách rác và cát để tách hoàn toàn rác nhỏ và cát

Nước thải sau khi được tách rác, được bơm trực tiếp vào bể kỵ khí UASB Tại đây nước thải theo đường ống đi từ dưới qua lớp bùn vi sinh vật, chất hữu cơ được vi sinh vật hấp thụ ở bề mặt và bắt đầu phân hủy kỵ khí tạo

ra CH4, CO2… và tế bào sinh vật mới

Nưới thải sau khi qua bể sinh học kị khí UASB, sẽ chảy tràn trực tiếp vào bể hiếu khi, tại đây nước thải được trộn với bùn hoạt tính hiếu khí và tiếp xúc với không khí sục mạnh từ đáy bể Lượng oxy hòa tan trong nước thải đảm bảo >2 mg/l, thời gian lưu nước trong bể này từ 6 – 8 giờ

Tại bể này quá trình phân hủy hiếu khí xảy ra và làm giảm hàm lượng chất hữu cơ có trong nước thải đến tiêu chuẩn thải ra nguồn tiếp nhận Sản phẩm của quá trình này chủ yếu là khí CO2 và sinh khối vi sinh vật

Hố thu gom,

tách cát và rác

Bể

điều hòa

Kị khí USAB

Hiếu khí aerotent

Bể lắng

ly tâm

Máy thổi khí

Bể chứa bùn

Bể Khử trùng

Xả thải

ra nguồn