luận văn kinh tế luật Thực tiễn áp dụng pháp luật trong việc ký kết và thực hiện hợp đồng vận chuyển đường thuỷ tại Chi nhánh Hoà Bình thuộc TCT vận tải thuỷ

Các điều kiện này bao gồm: Đượcthành lập một cách hợp pháp; Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ để gắn kết, liên kếtcác thành viên của các tổ chức đó lại; Có tài sản độc lập với tài sản của cánhâ

Lời mở đầu.

Để đáp ứng được yêu cầu trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước,Đảng và Nhà nước đã khẳng định giao thông vận tải có vị trí đặc biệt quan trọng, đitrước một bước, phát huy thế mạnh của từng phương thức vận tải, tạo sự đồng bộ.Trong đó, tận dụng thế mạnh của mạng lưới sông kênh, rạch có mật độ cao, chảyqua hầu hết các tỉnh, thành phố, thị xã đến tận thôn, ấp và các sông lớn liên quantới nhiều nước trong khu vực có khả năng vận tải cao đang còn nhiều việc phải làm

Ý thức được vấn đề này Bộ giao thông vận tải đã tiến hành xây dựng Quy hoạchphát triển giao thông vận tải đường thuỷ và Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quyhoạch tổng thể phát triển vận tải thuỷ nội địa đến năm 2020

So với các phương thức vận tải khác, vận tải thuỷ có nhiều ưu việt: Giá thành hạ,vận tải được nhiều, ít gây ô nhiễm môi trường, đáp ứng được việc chuyển chở khốilượng lớn cho các khu công nghiệp, chuyên chở hàng siêu trường siêu trọng

Là một cơ quan trực thuộc Tổng công ty vận tải thuỷ, Chi nhánh Hoà Bình đã vàđang có những bước chuyển biến để ngày càng phát triển dịch vụ kinh doanh vậnchuyển bằng đường thuỷ nội địa nắm bắt được xu hướng phát triển của nền kinh tếhiện nay trên cơ sở phát huy những tiềm năng sẵn có của mình Trong các hoạtđộng sản xuất kinh doanh Chi nhánh Hoà Bình thì dịch vụ vận chuyển hành khách

và hàng hoá bằng đường thuỷ nội địa là hoạt động chính và đem lại lợi nhuận cao,đồng thời là nguồn thu chính cho Chi nhánh Để có thể thấy được rõ hơn về hoạtđộng kinh doanh của Chi nhánh, trong chuyên đề này trình bày về chế độ pháp lý

và thực tiễn việc ký kết, thực hiện hợp đồng của Chi nhánh Hoà Bình trực thuộcTổng công ty vận tải thuỷ

Để hoàn thành chuyên đề này em xin cảm ơn sự hướng dẫn tận tình của thầy giáohướng dẫn: Ths Đinh Hoài Nam và Ths Nguyễn Hoàng Vân

Chương I: Pháp luật Việt Nam với hợp đồng dịch vụ vận

chuyển đường thuỷ nội địa.

1.1 Khái quát chung về hợp đồng vận chuyển đường thuỷ nội địa:

1.1.1 Một số khái niệm chung:

1.1.1.1 Khái niệm chung về hợp đồng vận chuyển:

Đã từ lâu các hoạt động trao đổi, buôn bán của con người được thực hiện qua việc

ký kết hợp đồng Khi có sự thể hiện và thống nhất ý chí giữa các bên, thì quan hệtrao đổi lợi ích vật chất mới được hình thành Quan hệ đó được gọi là hợp đồng

* Khái niệm và đặc điểm của hợp đồng dân sự

- Khái niệm hợp đồng dân sự:

Theo Bộ luật dân sự 2005 tại Điều 338 thì hợp đồng dân sự là sự thoả thuận giữacác bên về việc xác lập, thay đổi và chấm dứt các quyền, nghĩa vụ dân sự Như vậy,hợp đồng dân sự không chỉ là sự thoả thuận để một bên chuyển giao tài sản, thựchiện một công việc cho bên kia mà có thể còn là sự thoả thuận để thay đổi haychấm dứt các nghĩa vụ đó

- Đặc điểm của hợp đồng dân sự:

+ Đối tượng của hợp đồng dân sự là tài sản phải giao, công việc phải làm hoặckhông phải làm

+ Chủ thể của hợp đồng dân sự:

Chủ thể của hợp đồng dân sự có thể là cá nhân; pháp nhân; hộ gia đình

 Trường hợp chủ thể là cá nhân khi tham gia quan hệ hợp đồng dân sự phải cónăng lực hành vi dân sự

 Trong trường hợp chủ thể là pháp nhân: Pháp nhân là những tổ chức (một tậpthể người) có đầy để các điều kiện do pháp luật quy định để trở thành một chủ

thể độc lập của quan hệ pháp luật dân sự Các điều kiện này bao gồm: Đượcthành lập một cách hợp pháp; Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ để gắn kết, liên kếtcác thành viên của các tổ chức đó lại; Có tài sản độc lập với tài sản của cánhân hoặc tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; Được nhândanh mình để tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.

 Trường hợp chủ thể là hộ gia đình : Trong quá trình thực hiện hợp đồng dân sự

hộ gia đình phải chịu trách nhiệm về những quyền và nghĩa vụ do người đạidiện của hộ gia đình xác lập, thực hiện nhân danh hộ gia đình

 Trong trường hợp pháp luật có quy định hợp đồng phải được thể hiện bằngvăn bản có công chứng hoặc chứng thực, phải đăng ký hoặc phải xin phép thìphải tuân theo các quy định đó

 Hợp đồng không bị vô hiệu trong trường hợp có vi phạm về hình thức, trừtrường hợp pháp luật có quy định khác

+ Nội dung của hợp đồng dân sự:

Nội dung của hợp đồng dân sự là tổng hợp các điều khoản mà các chủ thể thamgia giao kết hợp đồng đã thoả thuận Các điều khoản đó xác định những quyền vànghĩa vụ dân sự cụ thể của các bên trong hợp đồng

Theo Điều 402 Bộ luật dân sự 2005 thì tuỳ theo từng loại hợp đồng, các bên cóthể thoả thuận về những nội dung sau: Đối tượng của hợp đồng là tài sản phải

giao, công việc phải làm hoặc không được làm; Số lượng, chất lượng; Giá,phương thức thanh toán;Thời hạn, địa điểm, phương thức thực hiện hợp đồng;Quyền, nghĩa vụ của các bên; Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng; Phạt vi phạmhợp đồng; Các nội dung khác.

Để có thể tạo điều kiện thuận lợi cho các bên giao kết hợp đồng, thông thườngcác điều khoản trong nội dung của hợp đồng dân sự được chia ra thành các loạisau:

+ Điều khoản cơ bản (có thể là: Đối tượng, giá cả, địa điểm…)

+ Điều khoản thông thường: Ví dụ: Địa điểm giao tài sản động sản (đối tượng củahợp đồng mua bán tài sản) là tại nơi cư trú của người mua đã trả tiền và tronghợp đồng các bên không thoả thuận về địa điểm giao tài sản

+ Điều khoản tuỳ nghi: Là các điều khoản mà các bên tham gia giao kết hợp đồng

tự ý lựa chọn và thoả thuận với nhau để xác định quyền và nghĩa vụ dân sự củacác bên

* Khái niệm và đặc điểm hợp đồng thương mại (HĐTM):

- Khái niệm HĐTM: Theo Luật thương mại 2005, HĐTM được áp dụng ký kếtgiữa thương nhân với thương nhân, thương nhân với các bên không phải thươngnhân nếu bên này đồng ý áp dụng Luật thương mại, làm phát sinh quyền và nghĩa

vụ của các bên trong hoạt động thương mại, hay hoạt động mua bán hàng hoá hoặccung ứng dịch vụ

 Thương nhân là chủ thể của HĐTM là cá nhân, tổ chức có đăng ký kinhdoanh và tiến hành một cách thường xuyên, độc lập các hoạt động thương mạinhằm mục đích lợi nhuận.

 Các chủ thể khác không phải là thương nhân: như cá nhân, tổ chức không phải

là pháp nhân

+ Về hình thức của HĐTM :

Các hình thức của HĐTM được quy định trong Luật thương mại cũng giống quyđịnh trong Bộ luật dân sự 2005 Gồm các hình thức sau:

 HĐTM có thể được ký kết bằng lời nói (bằng miệng)

 HĐTM có thể được ký kết bằng văn bản hoặc hình thức tương đương văn bản+ Nội dung của HĐTM:

Cũng như hợp đồng dân sự, nội dung của HĐTM cũng bao gồm các điều khoảnsau: Số lượng, chất lượng; Giá, phương thức thanh toán; Thời hạn, địa điểm,phương thức thực hiện hợp đồng; Quyền, nghĩa vụ của các bên; Trách nhiệm do

vi phạm hợp đồng; Phạt vi phạm hợp đồng; Các nội dung khác

Các điều khoản trong HĐTM cũng được chia ra thành các loại:

+ Điều khoản cơ bản: (có thể là: Đối tượng, giá cả, địa điểm…)

+ Điều khoản thông thường: Ví dụ: Địa điểm giao tài sản động sản (đối tượng củahợp đồng mua bán tài sản) là tại nơi cư trú của người mua đã trả tiền

+ Điều khoản tuỳ nghi: Là các điều khoản mà các bên tham gia giao kết hợp đồng

tự ý lựa chọn và thoả thuận với nhau

1.1.1.2 Khái niệm và đặc điểm của hợp đồng vận chuyển:

- Khái niệm: Hợp đồng vận chuyển là hợp đồng dịch vụ cụ thể với hành vi dịch vụ

là vận chuyển hành khách hoặc tài sản

Nguồn luật điều chỉnh về hợp đồng vận chuyển: Điều 527 - Điều 546 Bộ luật dân

sự 2005

- Đặc điểm của hợp đồng vận chuyển:

+ Đối tượng của hợp đồng vận chuyển là vận chuyển hàng hoá hoặc hành khách, có

sự dịch chuyển đối tượng từ nơi này đến nơi khác Đối với đối tượng là hành khách

có thể có hoặc không mang theo hành lý Đối tượng là tài sản phải là động sản.+ Hợp đồng vận chuyển phải được thực hiện bằng phương tiện vận chuyển

+ Người vận chuyển phải là người có tính chuyên nghiệp tức là được phép của Nhànước, tiến hành công việc một cách thường xuyên

+ Giữa các bên giao kết hợp đồng sẽ có sự thoả thuận về việc xác định lộ trình, lịchtrình vận chuyển

Hợp đồng vận chuyển hành khách có các đặc điểm pháp lý sau:

- Hợp đồng vận chuyển hành khách là hợp đồng song vụ, theo đó: Bên vận chuyển

có quyền yêu cầu hành khách mua vé theo quy định và chấp hành đầy đủ các quyđịnh về vận chuyển hành khách Bên vận chuyển có nghĩa vụ xuất hành đúng giờ,trả khách đúng địa điểm…

- Hợp đồng vận chuyển hành khách là hợp đồng có đền bù, bởi vận chuyển hànhkhách là loại dịch vụ kinh doanh có điều kiện, tiền mua vé là lợi ích vật chất màbên vận chuyển hướng tới Nếu kinh doanh thua lỗ kéo dài các doanh nghiệp kinhdoanh vận chuyển hành khách buộc phải giải thể.

* Về hợp đồng vận chuyển hàng hoá:

- Khái niệm: Theo BLDS 2005 2005 tại Điều 535, hợp đồng vận chuyển hàng hoá

là sự thoả thuận giữa các bên mà theo đó bên vận chuyển có nghĩa vụ chuyển tàisản tới địa điểm đã quy định theo thoả thuận và giao tài sản đó cho người có quyềnnhận, còn bên thuê vận chuyển có nghĩa vụ trả cước phí vận chuyển

- Các đặc điểm của hợp đồng vận chuyển hàng hoá:

+ Hợp đồng vận chuyển hàng hoá là hợp đồng song vụ Theo đó bên vận chuyển vàbên thuê vận chuyển đều có các quyền và nghĩa vụ tương ứng đối nhau

+ Hợp đồng vận chuyển hàng hoá là hợp đồng có đền bù Vận chuyển hàng hoá làmột dịch vụ phổ biến Phương tiện vận chuyển đa dạng như tầu bay, tầu thuỷ, ô tô,thậm chí xích lô và xe máy Trong hợp đồng vận chuyển giá cước vận chuyển là lợiích bên vận chuyển hướng tới để chi phí cho việc vận chuyển và tích luỹ vốn

1.1.1.3 Hợp đồng vận chuyển đường thuỷ nội địa:

Hợp đồng vận chuyển đường thuỷ nội địa là một hợp đồng vận chuyển trong đóbên vận chuyển sử dụng phương tiện thuỷ nội địa để thực hiện yêu cầu của bênthuê vận chuyển

Trong hợp đồng vận chuyển đường thuỷ nội địa thì chủ thể bao gồm: Người vậnchuyển, người kinh doanh vận chuyển, người thuê vận chuyển, người nhận hàng Bởi hợp đồng vận chuyển đường thuỷ nội địa là loại hợp đồng dịch vụ nên có đầy

đủ các đặc điểm của một hợp đồng dịch vụ như: Là hợp đồng song vụ, có đền bù

Ngoài ra hợp đồng vận chuyển đường thuỷ nội địa cũng được chia ra làm hai loại

đó là: hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường thuỷ nội địa và hợp đồng vậnchuyển hàng hoá bằng đường thuỷ nội địa

Theo quy định của Luật GTĐTNĐ 2004 đưa ra định nghĩa về hai loại hợp đồngnhư sau:

+ Hợp đồng vận chuyển hành khách (Điều 81): là sự thoả thuận giữa người kinhdoanh vận chuyển và người thuê vận chuyển về vận chuyển hành khách, hành lý từcảng, bến nơi đi đến cảng, bến nơi đến, trong đó xác định quan hệ về nghĩa vụ vàquyền lợi của các bên

+ Hợp đồng vận chuyển hàng hoá (Điều 86): là sự thoả thuận giữa người kinhdoanh vận chuyển và người thuê vận chuyển, trong đó xác định quan hệ về quyền

và nghĩa vụ của hai bên

Hai loại hợp đồng này cũng có những đặc điểm như hợp đồng vận chuyển hànghoá và hợp đồng vận chuyển hàng hoá nói chung

1.1.2 Nguồn luật điều chỉnh:

1.1.2.1 Nguồn luật điều chỉnh:

Nguồn luật điều chỉnh việc ký kết, thực hiện hợp đồng vận chuyển đường thuỷ nộiđịa và giải quyết tranh chấp gồm:

- Bộ luật dân sự 2005.(BLDS 2005)

- Luật thương mại 2005

- Luật Giao thông đường thuỷ nội địa 2004

- Bộ luật tố tụng dân sự 2004 (Luật GTĐTNĐ 2004)

- Pháp lệnh trọng tài thương mại 2003

- Các văn bản dưới luật liên quan gồm:

 Nghị định 29/2005/ NĐ – CP quy định danh mục hàng nguy hiểm và vận tải

 Nghị định 21/2005/ NĐ – CP quy định chi tiết một số điều của LuậtGTĐTNĐ.

 Nghị định 09/2005/ NĐ – CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnhvực giao thông đường thuỷ nội địa

 Nghị định 29/2005/ NĐ – CP quy định danh mục hàng nguy hiểm và vận tảihàng nguy hiểm trên đường thuỷ nội địa

 Quyết định 34/ QĐ – BGTVT của Bộ trưởng Bộ giao thông vận tải ban hànhquy định về vận tải hành khách đường thuỷ nội địa

 Quyết định 33/2004/QĐ – BGTVT của Bộ trưởng Bộ giao thông vận tải banhành Quy định về vận tải hàng hoá bằng đường thuỷ nội địa

1.1.2.2 Những nguyên tắc áp dụng các nguồn luật:

- Việc ký kết, thực hiện hợp đồng vận chuyển đường thuỷ nội địa phải tuân theonhững quy định của Luật GTĐTNĐ 2004 và các văn bản dưới luật ban hành kèmtheo Trường hợp luật này không quy định thì áp dụng các quy định của Luậtthương mại 2005 hoặc BLDS 2005 Ngoài ra nếu có quy định khác nhau giữa LuậtGTĐTNĐ 2004 với các quy định của pháp luật liên quan thì áp dụng LuậtGTĐTNĐ 2004

- Đối với những tranh chấp phát sinh trong quá trình ký kết, thực hiện hợp đồngvận chuyển đường thuỷ nội địa thì áp dụng những quy định của Bộ luật tố tụng dân

sự 2004 hoặc Pháp lệnh trọng tài thương mại 2003 tuỳ theo sự lựa chọn của cácbên

- Trường hợp điều ước quốc tế mà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam kýkết hoặc gia nhập có quy định khác với quy định của Luật GTĐTNĐ 2004 thì ápdụng quy định của điều ước quốc tế đó

1.2 Chế độ pháp lý đối với hợp đồng vận chuyển hành khách và bằng đường thuỷ nội địa:

1.2.1 Ký kết hợp đồng:

Theo những nguồn luật đã kể ở phần I, mục 2 thì việc ký kết hợp đồng vận chuyểnhành khách và hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường thuỷ nội địa (sau đâygọi là hợp đồng vận chuyển hành khách) tuân theo những quy định của LuậtGTĐTNĐ 2004 Bên cạnh đó Bộ giao thông vận tải cũng ban hành các thể lệ vậnchuyển như: Thể lệ vận chuyển hành khách bằng đường thuỷ nội địa Ngoài ranhững vấn đề mà luật này không quy định thì sẽ phải tuân theo những quy định củaBLDS 2005 và Luật thương mại 2005

1.2.1.1 Nguyên tắc ký kết:

Ký kết hợp đồng dân sự là việc các bên bày tỏ ý chí với nhau theo những nguyêntắc và trình tự nhất định để qua đó xác lập với nhau các quyền, nghĩa vụ dân sự.Hợp đồng vận chuyển hành khách và hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đườngthuỷ nội địa được ký kết trên cơ sở là sự thoả thuận của các bên Trong quá trình kýkết hợp đồng, các bên sẽ thoả thuận những điều khoản để hợp đồng được thực hiện.Các điều khoản trong hợp đồng phải được ký kết theo các nguyên tắc nhất định đểđảm bảo hợp đồng có hiệu lực, do trong Luật GTĐTNĐ không đưa ra nên sẽ tuântheo những nguyên tắc quy định trong BLDS 2005 và Luật thương mại Bao gồm:+ Tự do giao kết hợp đồng nhưng không được trái pháp luật, đạo đức xã hội:

Theo nguyên tắc này, mọi cá nhân, tổ chức khi có đủ tư cách chủ thể đều có quyềntham gia giao kết bất kỳ một hợp đồng vận chuyển hành khách nào bằng ý chí củamình, nếu họ muồn, mà không ai có quyền ngăn cản Tuy nhiên, sự tự do đó cũngphải nằm trong một khuôn khổ nhất định Bên cạnh việc chú ý đến quyền lợi của

mình, các chủ thể phải hướng tới việc bảo đảm quyền lợi của những người kháccũng như lợi ích của toàn xã hội.

+ Các bên tự nguyện và bình đẳng trong giao kết hợp đồng:

Quy luật giá trị đòi hỏi các bên khi thiết lập cá quan hệ trao đổi phải bình đẳng vớinhau, không được ai lấy lý do khác biệt về thành phần xã hội, dân tộc, giới tính, tôngiáo…để làm biến dạng các quan hệ dân sự Mặt khác, chỉ khi nào các bên bìnhđẳng với nhau về mọi phương diện trong giao kết hợp đồng thì ý chí tự nguyện củacác bên mới thật sự được đảm bảo Ý chí tự nguyện chính là sự thống nhất giữa ýmuốn chủ quan bên trong và sự bày tỏ ý chí đó ra bên ngoài

* Hình thức của hợp đồng vận chuyển hàng hoá :

Theo Điều 86.1 Luật GTĐTNĐ 2004 thì hợp đồng vận chuyển hàng hoá được lậpthành văn bản hoặc theo các hình thức khác mà hai bên thoả thuận Theo thoả thuậncủa các bên thì có thể ký kết hợp đồng bằng lời nói hoặc vận đơn (giấy gửi hànghoá) Trong đó, giấy gửi hàng là bộ phận của hợp đồng vận chuyển do người thuêvận chuyển lập và gửi cho người kinh doanh vận chuyển trước khi giao hàng Giấy

gửi hàng hoá có thể lập cho cả khối lượng hàng hoá thuê vận chuyển hoặc theotừng chuyến do hai bên thoả thuận trong hợp đồng.

Giấy gửi hàng hoá phải ghi rõ loại hàng hoá; ký hiệu, mã hiệu hàng hoá; số lượng,trọng lượng hàng hoá; nơi giao hàng, nơi nhận hàng; tên và địa chỉ người gửi hàng;tên và địa chỉ người nhận hàng; những yêu cầu khi xếp, dỡ, vận tải hàng hoá

1.2.1.3 Chủ thể của hợp đồng:

* Chủ thể của hợp đồng vận chuyển hành khách

Bao gồm: Người vận chuyển và người thuê vận chuyển

- Đối với người vận chuyển:

Theo Thể lệ vận chuyển hành khách đường thuỷ nội địa thì: Người vận chuyển là tổchức, cá nhân dùng phương tiện thuộc sở hữu của mình hoặc thuê phương tiệnthuộc sở hữu của người khác để kinh doanh vận chuyển hành khách

Có thể thấy rằng người kinh doanh vận chuyển đường thuỷ nội địa là cá nhân, tổchức được phép kinh doanh dịch vụ này theo quy định của pháp luật bởi kinhdoanh vận chuyển đường thuỷ nội địa là kinh doanh có điều kiện Theo Điều 77.1Luật GTĐTNĐ 2004 và Điều 3 Thể lệ vận chuyển hành khách đường thuỷ nội địathì điều kiện để kinh doanh vận chuyển hành khách, tức là:Người kinh doanh vậnchuyển hành khách phải được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đăng

ký kinh doanh hoặc Giấy phép kinh doanh vận chuyển hành khách đường thuỷ nộiđịa

- Đối với người thuê vận chuyển: là cá nhân sử dụng phương tiện vận chuyển và cómua vé hợp lệ, trừ người bị thần kinh, bệnh nhân hoặc trẻ em dưới 6 tuổi

* Chủ thể của hợp đồng vận chuyển hàng hoá

Gồm: Bên vận chuyển, bên thuê vận chuyển và bên nhận tài sản Trong đó thìnhiều trường hợp bên thuê vận chuyển cũng là bên nhận tài sản

- Bên vận chuyển là cá nhân, tổ chức được phép kinh doanh vận chuyển, tức là phải

có cấp giấy phép được hoạt động vận chuyển hàng hoá bằng đường thuỷ nội địa.Theo đó nếu bên vận chuyển là cá nhân thì những thuyền viên phải có đủ điềukiện để được vận hành phương tiện vận chuyển (tàu, thuyền) Người điều khiểnphương tiện phải đảm bảo các điều kiện sau: (Điều 35 Luật GTĐTNĐ 2004).Nếu bên vận chuyển là tổ chức thì phải có trách nhiệm bố trí đủ các chức danh,định biên thuyền viên làm việc trên phương tiện và lập danh bạ thuyền viên theoquy định Bên cạnh đó phải đảm bảo các điều kiện về thuyền viên

- Bên thuê vận chuyển: là cá nhân hoặc tổ chức, trừ người bị thần kinh, bệnhnhân, trẻ em dưới 6 tuổi

1.2.1.4 N ội dung của hợp đồng:

Nội dung của hợp đồng là tổng hợp các điều khoản mà các chủ thể tham gia giaokết hợp đồng đã thoả thuận Các điều khoản đó xác định những quyền và nghĩa vụ

cụ thể của các bên chủ thể trong hợp đồng Nội dung của hợp đồng vận chuyểnhành khách và hợp đồng vận chuyển hàng hoá gồm các điều khoản sau:

*

Đối tượng của hợp đồng:

Đối tượng của hợp đồng vận chuyển hành khách và hợp đồng vận hàng hoá là hoạtđộng vận chuyển hành khách hay hàng hoá từ địa điểm này đến địa điểm khác theothoả thuận của các bên Như vậy, đối tượng của hợp đồng vận chuyển là một loạidịch vụ Cần lưu ý phân biệt giữa hành khách hay hàng hoá là đối tượng của hoạtđộng vận chuyển với chính bản thân hoạt động vận chuyển đó Đối với hàng hoávận chuyển trong các hợp đồng này phải là các loại bất động sản không thuộc danhmục các loại hàng hoá bị cấm được quy định tại Nghị định 29/2005/ NĐ – CP quyđịnh danh mục hàng nguy hiểm và vận tải hàng nguy hiểm trên đường thuỷ nội địa

* Phương tiện vận chuyển:

Phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, theo đó phải có nguồn gốchợp pháp, đạt tiêu chuẩn chất lượng, an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường theoquy định của pháp luật Phương tiện vận chuyển có thể hoạt động khi đáp ứng đượccác điều kiện quy định tại Điều 24 Luật GTĐTNĐ 2004:

- Đối với phương tiện không có động cơ trọng tải toàn phần trên 15 tấn, phươngtiện có động cơ tổng công suất máy chính trên 15 mã lực, phương tiện có sức chởtrên 12 người, khi hoạt động trên đường thuỷ nội địa phải bảo đảm các điều kiệnsau đây:

+ Đạt tiêu chuẩn chất lượng, an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường theo quy địnhtại các khoản 2, 3 và 4 Điều 26 của Luật GTĐTNĐ 2004;

+ Có giấy chứng nhận đăng ký phương tiện thuỷ nội địa, giấy chứng nhận an toàn

kỹ thuật và bảo vệ môi trường; kẻ hoặc gắn số đăng ký, sơn vạch dấu mớn nước antoàn, số lượng người được phép chở trên phương tiện;

+ Có đủ định biên thuyền viên và danh bạ thuyền viên

- Đối với phương tiện không có động cơ trọng tải toàn phần từ 5 tấn đến 15 tấn,phương tiện có động cơ tổng công suất máy chính từ 5 mã lực đến 15 mã lực hoặc

có sức chở từ 5 người đến 12 người, khi hoạt động trên đường thủy nội địa phải bảođảm các điều kiện quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều này

- Đối với phương tiện không có động cơ trọng tải toàn phần từ 1 tấn đến dưới 5 tấnhoặc có sức chở từ 5 người đến 12 người, phương tiện có động cơ công suất máychính dưới 5 mã lực hoặc có sức chở dưới 5 người, khi hoạt động trên đường thủynội địa phải bảo đảm an toàn, sơn vạch dấu mớn nước an toàn và có giấy chứngnhận đăng ký

* Địa điểm, thời gian thực hiện hợp đồng:

Địa điểm thực hiện hợp đồng có thể là một nơi an toàn do các bên tự thoả thuậnhoặc địa điểm do Nhà nước quy định (Cảng, bến).

Thời gian thực hiện hợp đồng các bên chủ thể có thể tự thoả thuận trong hợp đồng

* Thời hạn thanh toán và địa điểm thanh toán:

- Thời hạn thanh toán: Do các bên tự thoả thuận trong hợp đồng Trong trường hợpkhông có thoả thuận và giữa các bên không có bất kỳ thói quen nào về việc thanhtoán thì thời hạn thanh toán là thời điểm việc cung ứng dịch vụ được hoàn thành(Điều 87 Luật thương mại 2005)

- Địa điểm thanh toán: Có thể do các bên tự thoả thuận trong hợp đồng Hoặc bênthuê vận chuyển phải trả tiền thuê vận chuyển tại địa điểm thực hiện việc vậnchuyển khi việc vận chuyển hoàn thành nếu không có thoả thuận khác (Điều 524BLDS 2005 2005)

* Cước phí vận chuyển:

Có thể do các bên thoả thuận trong hợp đồng hoặc do Nhà nước quy định (Điều

524 BLDS 2005 2005) Trong trường hợp không có thoả thuận về giá, không cóthoả thuận về phương pháp xác định giá và cũng không có bất kỳ chỉ dẫn nào khác

về giá thì cước phí vận chuyển được xác định theo giá của hoạt động vận chuyểnhành khách trong các điều kiện tương về phương thức cung ứng, thời điểm cungứng, thị trường địa lý, phương thức thanh toán và các điều kiện khác có ảnh hưởngđến cước phí vận chuyển (Điều 86 Luật thương mại 2005)

* Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia ký kết hợp đồng

Quyền và nghĩa vụ của bên vận chuyển và bên thuê vận chuyển trong hợp đồng vậnchuyển hành khách và hợp đồng vận chuyển hàng hoá được quy định cụ thể trongBLDS 2005, Luật thương mại và Luật GTĐTNĐ 2004 Theo đó, với những quyền

và nghĩa vụ của các chủ thể được quy định trong Luật GTĐTNĐ 2004, ngoài ra

cũng áp dụng những quy định trong BLDS 2005 và Luật thương mại 2005 trongtrường hợp Luật GTĐTNĐ không quy định Các chế định pháp lý này được trình

bày cụ thể tại mục (2), tiểu mục (2.2).

* Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng:

Trong quá trình ký kết và thực hiện hợp đồng, việc vi phạm hợp đồng có thể cóhoặc không ý muốn chủ quan của các bên, nhưng khi có vi phạm xảy ra sẽ dẫn đếnhậu quả gây thiệt hại cho bên bị vi phạm Nên pháp luật quy định các bên có thểthoả thuận trong hợp đồng điều khoản về trách nhiệm của bên vi phạm hơp đồngnhằm bảơ vệ lợi ích của bên kia Trong các hình thức của trách nhiệm do vi phạ mhợp đồng thì phổ biến nhất là trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với các thiệt hại

về vật chất và thiệt hại về tinh thần Ngoài ra còn có hình thức khác như: bắt buộcthực hiện tiếp các nghĩa vụ khác đã thoả thuận trong hợp đồng, hoặc thực hiệnnghĩa vụ đối với người thứ ba Nội dung cụ thể của mục này được trình bày kỹ tại

vi phạm hợp đồng; Quyền và nghĩa vụ của mỗi bên…để bên được đề nghị biết

+ Chấp nhận ký kết hợp đồng: Là việc bên được giao kết đồng ý với những thoảthuận mà bên giao kết đã đưa ra Bên được đề nghị có thể chấp nhận toàn bộ nộidung đề nghị, nhưng cũng có khi chỉ chấp nhận một phần trong nội dung đó Khi

đó, bên được đề nghị sẽ trở thành bên đề nghị và bên đề cũ trở thành bên được đềnghị mới Việc hoán đổi vị trí pháp lý giữa hai chủ thể diễn ra đến khi cả hai bên đitới được thoả thuận chung thống nhất

1.2.2 Thực hiện hợp đồng:

Thực hiện hợp đồng là việc các bên tiến hành các hành vi mà mỗi bên tham gia hợpđồng phải thực hiện nhằm đáp ứng những quyền tương ứng của bên kia Từ thờiđiểm hợp đồng có hiệu lực các bên bắt đầu có quyền và nghĩa vụ đối với nhau 1.2.2.1 Nguyên tắc thực hiện hợp đồng:

Khi thực hiện hợp đồng các bên phải tuân thủ các nguyên tắc theo quy định củapháp luật, theo quy định trong BLDS 2005 và Luật thương mại, gồm:

+ Thực hiện đúng hợp đồng, đúng đối tượng, chất lượng, số lượng, chủng loại, thờihạn, phương thức và các thoả thuận khác

+ Thực hiện một cách trung thực, theo tinh thần hợp tác và có lợi nhất cho các bên,bảo đảm tin cậy lẫn nhau;

+ Không được xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền, lợiích hợp pháp của người khác

+ Thực hiện một cách hợp lý các nghĩa vụ trong quá trình thực hiện hợp đồng;+ Bảo đảm thông tin rõ ràng, chính xác, kịp thời cho bên kia về các vấn đề phátsinh trong quá trình thực hiện hợp đồng

1.2.2.2.Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể ký kết hợp đồng

 Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong hợp đồng vận chuyển hành khách:

Theo BLDS 2005 và Luật GTĐTNĐ thì quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tronghợp đồng vận chuyển hành khách gồm:

Quyền và nghĩa vụ của người kinh doanh vận chuyển hành khách:

- Quyền của người kinh doanh vận chuyển hành khách (Điều 82.1 Luật GTĐTNĐ2004):

+ Yêu cầu hành khách trả đủ cước phí vận chuyển hành khách…

+ Từ chối vận chuyển trước khi phương tiện rời cảng, bến …

* Đối với quyền từ chối vận chuyển, người vận chuyển cũng cần tìm hiểu thêmtheo quy định của BLDS 2005 tại Điều 530.2 gồm các trường hợp sau:

 Do sức khoẻ của hành khách sẽ gây nguy hiểm cho chính họ hoặc người khác…

 Để ngăn ngừa dịch bệnh lây lan

- Nghĩa vụ của người kinh doanh vận chuyển hành khách:

Theo quy định tại Điều 82.2 Luật GTĐTNĐ thì nghĩa vụ của bên vận chuyển như:+ Giao vé hành khách, chứng từ thu cước phí vận chuyển…

+ Vận chuyển hành khách, hành lý từ cảng, bến nơi đi đến cảng, bến nơi đến…

* Ngoài ra người vận chuyển phải đảm bảo về bảo hiểm trách nhiệm dân sự chohành khách, theo Điều 85 Luật GTĐTNĐ 2004 thì:

+ Vé, danh sách khách lên phương tiện là căn cứ để giải quyết bảo hiểm cho hànhkhách khi có sự cố rủi ro…

+ Việc trả tiền bảo hiểm cho hành khách được tuân theo quy định của pháp luật

* Bên cạnh đó, người vận chuyển cũng phải thực hiện những nghĩa vụ sau đượcquy định tại Điều 529 BLDS 2005 mà Luật giao thông đường thuỷ không nói đếnnhư:

+ Hoàn trả cho hành khách cước phí vận chuyển theo thoả thuận Trong trườnghợp pháp luật có quy định thì theo quy định của pháp luật

Quyền và nghĩa vụ của hành khách trong hợp đồng vận chuyển hành khách:

* Theo Điều 83.1 Luật GTĐTNĐ 2004 thì hành khách có các quyền:

+ Yêu cầu được vận chuyển đúng loại phương tiện, giá trị loại vé…

+ Yêu cầu thanh toán chi phí phát sinh, bồi thường thiệt hại …

* Ngoài ra hành khách cũng có những quyền theo Điều 532 BLDS 2005 gồm:+ Nhận hành lý tại địa điểm đã thoả thuận theo đúng thời gian, lộ trình;

+ Yêu cầu tạm dừng hành trình trong thời hạn do pháp luật quy định…

- Nghĩa vụ của hành khách:

Theo quy định tại Điều 83.2 Luật GTĐTNĐ 2004, nghĩa vụ của hành khách gồm:+ Mua vé và trả cước phí vận chuyển hành lý mang theo quá mức quy định…+ Khai đúng tên, địa chỉ của mình,trẻ em đi kèm trong danh sách hành khách…

 Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong hợp đồng vận chuyển hàng hoá:

Quyền và nghĩa vụ của người vận chuyển hàng hoá

- Người vận chuyển hàng hoá có quyền:

* Theo Điều 87.1 Luật GTĐTNĐ 2004 thì người kinh doanh vận chuyển cónhững quyền sau:

+ Yêu cầu người thuê vận tải cung cấp các thông tin cần thiết về hàng hoá… + Yêu cầu người thuê vận chuyển thanh toán cước phí, chi phí phát sinh…

* Những trường hợp bên vận chuyển có quyền từ chối vận chuyển được quy địnhtrong Điều 540 BLDS 2005 gồm:

+ Từ chối vận chuyển tài sản cấm giao dịch, tài sản có nguy hiểm…

- Người kinh doanh vận chuyển hàng hoá có nghĩa vụ:

* Nghĩa vụ của người vận chuyển theo Điều 87.2 Luật GTĐTNĐ 2004 Gồm:+ Cung cấp phương tiện đúng loại, đúng địa điểm …

+ Thông báo cho người thuê vận chuyển thời gian phương tiện đến cảng, bến…

* Ngoài ra trong BLDS 2005 tại Điều 539 có quy định thêm một số nghĩa vụ sau:+ Trả tài sản cho người có quyền nhận;

+ Mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật…

* Theo Điều 77, Điều 78 Luật thương mại, người vận chuyển còn nghĩa vụ sau:+ Giữ bí mật về thông tin biết trong quá trình vận chuyển nếu có thoả thuận.+ Tuân thủ những yêu cầu thay đổi hợp lý của người thuê vận chuyển…

 Quyền và nghĩa vụ của người thuê vận chuyển hàng hoá:

- Người thuê vận chuyển có quyền:

* Các quyền của bên thuê vận chuyển theo Điều 88.1 Luật GTĐTNĐ 2004, gồm:+ Từ chối xếp hàng hoá lên phương tiện đã được bố trí nếu hàng hoá đó thuộcdanh mục hàng cấm vận chuyển, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ.…

+ Yêu cầu người kinh doanh vận chuyển giao hàng hoá đúng địa điểm, thời gian

đã thoả thuận trong hợp đồng…

* Ngoài ra trong BLDS 2005, Điều 542 cũng quy định bổ sung thêm nghĩa vụ củangười thuê vận chuyển:

+ Trực tiếp hoặc chỉ định người thứ ba nhận lại tài sản đã thuê vận chuyển

- Người thuê vận chuyển có nghĩa vụ:

* Theo Điều 88.2 Luật GTĐTNĐ 2004 thì người thuê vận chuyển có nghĩa vụ:+ Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ hợp pháp về hàng hoá trước khi giao hàng

+ Giao hàng hoá cho bên vận chuyển đúng địa điểm, thời gian…

* Theo quy định của Luật thương mại, Điều 85 bổ sung thêm về nghĩa vụ củangười thuê vận tải như:

+ Cung cấp kịp thời các kế hoạch, chỉ dẫn của việc vận chuyển khi có nhữngthay đổi đảm bảo cho việc vận chuyển đúng thời gian, tiến độ…

+ Trường hợp việc vận chuyển do nhiều bên vận chuyển cùng thực hiện…

 Quyền và nghĩa vụ của người nhận hàng:

- Quyền của người nhận hàng theo Điều 545 BLDS 2005 và Điều 89 LuậtGTĐTNĐ 2004 gồm:

+ Yêu cầu người kinh doanh vận chuyển thanh toán chi phí do giao hàng chậm;+ Yêu cầu hoặc thông báo cho người thuê vận chuyển để đòi bồi thường thiệt hại

do lỗi người kinh doanh vận chuyển…

- Người nhận hàng có nghĩa vụ:

Theo Điều 544 BLDS 2005 và Luật Điều 89 Luật GTĐTNĐ 2004, gồm:

+ Đến nhận hàng hoá đúng thời gian, địa điểm đã thoả thuận…

+ Thanh toán cho bên vận chuyển tiền cước phí vận chuyển, tiền bồi thường thiệthại do việc giao hàng chậm …

1.2.3 Các biện pháp bảo đảm thực hiện hợp đồng vận chuyển hành khách và hợp đồng vận chuyển hàng hoá:

Các biện pháp bảo đảm được pháp luật cho phép các bên tham gia ký kết hợp đồngthoả thuận đặt ra nhằm đảm bảo cho quyền lợi của người có quyền nếu người cónghĩa vụ không thực hiện nghĩa vụ của mình

Theo quy định tại Mục 5, Chương XVII BLDS 2005, gồm:

1.2.3.1 Hình thức đặt cọc:

Theo Điều 358.1 BLDS 2005 thì đặt cọc là việc một bản giao cho bên kia mộtkhoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc các vật có giá trị khác (gọi là tài sản đặtcọc) trong một thời hạn để đảm bảo giao kết hoặc thực hiện hợp đồng dân sự

Đối tượng đặt cọc vừa mang chức năng bảo đảm, vừa mang chức năng thanh toán

Vì vậy việc đặt cọc phải được lập bằng văn bản, trong đó xác định rõ số tiền đặtcọc, số tài sản đặt cọc…Tuỳ thuộc vào thoả thuận mà thời điểm đặt cọc được coi là

giao kết của hợp đồng được bảo đảm bằng biệc pháp đặt cọc để xác định mục đíchcủa việc đặt cọc

1.2.3.2 Hình thức ký quỹ:

Theo Điều 360.1 BLDS 2005, ký quỹ là việc bên có nghĩa vụ gửi một khoản tiềnhoặc kim khí quý, đá quý hoặc các giấy tờ có giá được bằng tiền vào tài khoảnphong toả tại một ngân hàng để đảm bảo việc thực hiện nghĩa vụ Với hình thứcbảo đảm thực hiện hợp đồng vận chuyển ký quỹ nếu đến thời hạn thực hiện nghĩa

vụ mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ, thìngân hàng nơi ký quỹ dùng tài khoản đó để thanh toán cho bên có quyền Nếu bên

có quyền bị thiệt hại do bên kia không thực hiện nghĩa vụ gây ra thì ngân hàngdùng tài khoản đó để bồi thường thiệt hại Ngân hàng có quyền thu một khoản phídịch vụ từ tài khoản đó trước khi thực hiện việc thanh toán và bồi thường

1.2.3.3 Hình thức bảo lãnh:

Bảo lãnh là việc người thứ ba cam kết với người có quyền sẽ thực hiện nghĩa vụthay cho người có nghĩa vụ nếu đến thời hạn mà người đó không thực hiện, hoặckhông có khả năng thực hiện

Đối với hợp đồng vận chuyển hành khách và vận chuyển thì đối tượng của bảo lãnhchính là việc thực hiện công việc vận chuyển hành khách hay hàng hoá Về nộidung bảo lãnh: Bên bảo lãnh phải dùng tài sản thuộc sở hữu của mình hoặc tự mìnhthực hiện một công việc để chịu trách nhiệm thay cho người được bảo lãnh nếungười này không thực hiện nghĩa vụ hoặc gây ra thiệt hại cho bên nhận bảo lãnh

1.2.4 Sửa đổi và chấm dứt hợp đồng vận chuyển hành khách và hợp đồng vận chuyển hàng hoá:

1.2.4.1 Sửa đổi hợp đồng:

Là việc các bên đã tham gia giao kết hợp đồng bằng ý chí tự nguyện của mình thoảthuận với nhau phủ nhận (làm thay đổi) một số điều khoản trong nội dung của hợpđồng đã giao kết Sau khi hợp đồng đã được sửa đổi, các bên thực hiện hợp đồngtheo những phần không bị sửa đổi trong nội dung của hợp đồng trước đó cùng vớinhững nội dung mới được sửa đổi; đồng thời, cùng nhau giải quyết những hậu quảkhác của việc sửa đổi hợp đồng Hình thức ghi nhận sửa đổi hợp đồng phải phù hợpvới hình thức của hợp đồng đã giao kết.

1.2.4.2 Chấm dứt hợp đồng:

Hành vi chấm dứt hợp đồng của các chủ thể trong hợp đồng vận chuyển hànhkhách được thực hiện khi có một trong những trường hợp sau:

- Khi hợp đồng đã được hoàn thành;

- Hợp đồng được chấm dứt theo thoả thuận của các bên

- Hợp đồng chấm dứt khi cá nhân giao kết hợp đồng chết, pháp nhân hoặc các chủthể khác chấm dứt mà hợp đồng phải do chính cá nhân, pháp nhân hoặc các chủ thể

đó thực hiện

1.2.5 Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng vận chuyển hành khách và hợp đồng vận chuyển hàng hoá:

Trong việc thực hiện hợp đồng vận chuyển vi phạm hợp đồng là một điều khôngthể tránh khỏi của một trong các bên chủ thể Mỗi hành vi vi phạm hợp đồng phátsinh trách nhiệm khác nhau của bên vi phạm Các trách nhiệm phải thực hiện nghĩa

vụ gồm các loại sau:

- Trách nhiệm phải thực hiện nghĩa vụ, gồm:

+ Trách nhiệm do không thực hiện nghĩa vụ phải thực hiện hoặc không được thựchiện một công việc

+ Trách nhiệm phát sinh do chậm thực hiện nghĩa vụ

+Trách nhiệm do chậm tiếp nhận việc thực hiện nghĩa vụ.

- Trách nhiệm bồi thương thiệt hại, gồm: Bồi thường thiệt hại về vật chất và bồithường thiệt hại về tinh thần, được quy định cụ thể tại Điều 533 BLDS 2005 đốivới hợp đồng vận chuyển hành khách và tại Điều 546 BLDS 2005 đối với hợp đồngvận chuyển hàng hoá

Riêng đối với hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường thuỷ nội địa thì tại Điều

91 Luật GTĐTNĐ 2004 còn quy định về bồi thường hàng hoá bị mất mát,hư hỏng:+ Khi người kinh doanh vận tải phải chịu trách nhiệm bồi thường đối với hàng hoámất mát, hư hỏng toàn bộ hoặc một phần thì mức bồi thường được tính theo giá trịhàng hoá tại nơi và thời điểm mà hàng hoá được giao cho người nhận hàng

+ Giá bồi thường do hai bên thoả thuận theo giá thị trường tại thời điểm trả tiền

1.2.6.Tranh chấp và giải quyết tranh chấp:

Trước khi đưa tranh chấp ra giải quyết bằng toà án hay trọng tài giữa các bên có thể

tự thoả thuận việc bồi thường thiệt hại: Theo Điều 91 Luật GTĐTNĐ 2004 đối vớihợp đồng vận chuyển hàng hoá và Điều 92 Luật GTĐTNĐ 2004 đối với hợp đồngvận chuyển hành khách

- Tuy nhiên cũng có một số trường hợp mà theo đó người vận chuyển được miễntrách nhiệm bồi thường theo Điều 94 Luật GTĐTNĐ 2004

Trong trường hợp hai bên không tự thoả thuận giải quyết được yêu cầu bồi thườngthì có quyền yêu cầu trọng tài kinh tế hoặc khởi kiện tại toà án theo quy định củapháp luật

Như vậy, có hai cách để có thể giải quyết tranh chấp phát sinh giữa các chủ thể khithực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hoá đó là gửi đơn kiện ra toà hoặc thoả thuận

áp dụng giải quyết bằng trọng tài kinh tế Tuy nhiên trong phạm vi chuyên đề này

chỉ trình bày cách giải quyết tranh chấp phát sinh giữa các chủ thể của hợp đồngvận chuyển hàng hoá bằng đường thuỷ nội địa theo hình thức toà án.

* Việc giải quyết theo hình thức toà án cũng được chia ra theo các tiêu chí:

+ Theo thẩm quyền thì toà thương mại toà án nhân dân cấp quận, huyện, thị xã,thành phố thuộc tỉnh có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp này theo Điều33.1.b Bộ luật tố tụng dân sự 2004

+ Thẩm quyền của tòa án theo lãnh thổ giải quyết các tranh chấp theo Điều 35.1.a

Bộ luật tố tụng dân sự 2004

Ngoài ra các đương sự có quyền tự thoả thuận với nhau bằng văn bản yêu cầu toà

án giải quyết theo Điều 35.1.b Bộ luật tố tụng dân sự 2004

+ Thẩm quyền của tòa án theo sự lựa chọn của nguyên đơn theo Điều 36.1 Bộ luật

tố tụng dân sự 2004

Chương II: Thực tiễn áp dụng pháp luật trong việc ký kết

và thực hiện hợp đồng vận chuyển đường thuỷ tại Chi

nhánh Hoà Bình thuộc TCT vận tải thuỷ.

2.1 Tổng quan về tình hình kinh doanh và việc ký kết, thực hiện hợp đồng tại Chi nhánh:

2.1.1 Tổng quan về quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của Chi nhánh:

Tình hình hoạt động kinh doanh của Chi nhánh có thể được xem xét như sau:

- Trong giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2006, với tên gọi là Cảng Bích Hạ thì hoạtđộng kinh doanh của Cảng còn hạn chế, chủ yếu là hoạt động các ngành nghề như:bốc xếp hàng hoá; vận tải hành khách, hàng hoá bằng đường thủy, bộ; trông giữxe…Có thể thấy rằng các ngành nghề kinh doanh của đơn vị còn hạn hẹp và chưaphát huy được hết những tiềm năng sẵn có của khu vực hoạt động cũng như củanhững điều kiện thuận lợi Chính vì thế mà hiệu quả về kinh tế đem lại còn chưacao, trong khi đó những điều kiện vật chất phục vụ cho hoạt động của đơn vị ngàycàng xuống cấp cùng với thời gian như: tàu thuyền chuyên chở, đường xá và các cơ

sở hạ tầng phục vụ cho nhu cầu hoạt động dịch vụ đều chưa đáp ứng được nhu cầucủa thực tiễn Kéo theo đó là việc chưa đảm bảo được đời sống cho cán bộ côngnhân viên của cơ quan Có thể thấy được kết quả hoạt động SXKD của đơn vị cònchưa cao qua những số liệu trước năm 2006:

Bảng 2: Kết quả SXKD qua 1 vài năm hoạt động:

Đơn vị tính: Triệu đồng

+Doanh thu sửa chữa cơ khí

+Doanh thu vật liệu xây dựng

+Doanh thu bốc xếp

+Doanh thu vận tải hành khách

+Doanh thu dịch vụ, đại lý vận tải

33,62565,180182,88254,480

117,3924,047172,54213,448

245,26240,245212,47660,63566,057Sản lượng TTQ (Tấn thông qua) 28,500 26,600 41,600

( Nguồn: Phòng kinh doanh )

- Giai đoạn từ năm 2006 đến nay:Với việc giải thể liên doanh Cảng Bích Hạ vàthành lập mới Chi nhánh Tổng công ty đường sông Miền Bắc - Cảng Bích Hạ, saunày Chi nhánh đổi tên thành Chi nhánh Tổng công ty vận tại thuỷ tại Hoà Bình, Chinhánh được đầu tư để cải thiện điều kiện vật chất còn thiếu thốn, khó khăn như:xây dựng bến bãi, đường điện, nhà làm việc và các công trình công cộng phục vụcác hoạt động kinh doanh: bốc xếp vận chuyển hàng hoá, dân sinh của đồng bàomiền xuôi và đồng bào các dân tộc vùng Tây Bắc, phục vụ bốc xếp vận chuyển vậtliệu, vật tư, thiết bị cho xây dựn nhà máy thuỷ điện Sơn La… ngày càng có hiệuquả, phát huy được tối đa tiềm năng, những thế mạnh còn tiềm ẩn, chưa được khaithác triệt để đặc biệt là trong các lĩnh vực vận tải, dịch vụ bốc xếp, đóng mới, sửachữa các phương tiện Qua hơn 1 năm với những đầu tư cơ bản của Tổng công tyvận tải thuỷ thì hiệu quả đem lại đã phần nào đáp ứng được nhu cầu phát triển hoạtđộng SXKD của đơn vị Cụ thể: Đường bến và khu vực bến bãi đã được sửa sangtương đối tốt, đảm bảo cho việc điều tiết phương tiện ra vào bến

Mặc dù còn nhiều khó khăn trong SXKD và một số mặt hoạt động khác nhưngdưới sự lãnh đạo của Tổng công ty, ban lãnh đạo Chi nhánh cùng với sự cố gắngcủa toàn thể cán bộ công nhân viên tích cực tham gia mọi hoạt động SXKD của Chinhánh, tình hình kinh doanh của đơn vị đã ngày càng ổn định, sắp xếp bố trí từngcán bộ phụ trách các bộ phận phong ban, xưởng hợp lý Theo đó, đơn vị đã mạnh

dạn có những đầu tư mới cho hoạt động trong ngành nghề kinh doanh mới như:mua, bán vật liệu xây dựng phục vụ thị trường Sơn La, kết quả tình hình SXKD củaChi nhánh phát triển tương đối mạnh, ngày càng mở rộng thị trường kinh doanh, đadạng hoá ngành nghề Vì thế đời sống cán bộ công nhân viên được cải thiện rõ rệt

và ngày càng yên tâm công tác gắn bó với đơn vị Cụ thể: Lợi nhuận sau thuế củađơn vị nếu như năm 2006 chỉ đạt 57.430.740 đồng, nộp ngân sách nhà nước27.675.188 đồng, thì đến năm 2007 đạt 4.109.368.000 đồng, nộp ngân sách nhànước 420.000.000 đồng Trên cơ sở đó, đơn vị đề ra kế hoạch trong năm 2008 vớitổng doanh thu đạt 7.873.360.000 đồng, nộp ngân sách nhà nước 450.000.000đồng

2.1.2 Tình hình ký kết và thực hiện các hợp đồng kinh tế của Chi nhánh:

Do là một doanh nghiệp kinh doanh cả hoạt động sản xuất trực tiếp và các hoạtđộng dịch vụ, thực hiện chiến lược kinh doanh đa ngành nghề mà Tổng công ty đã

đề ra nên hợp đồng kinh doanh của Chi nhánh có thể được xem xét khái quát quacác loại hợp đồng là: Hợp đồng mua bán; Hợp đồng dịch vụ và Hợp đồng thuênhân công lao động theo thời vụ

Việc thực hiện các hợp đồng của Chi nhánh được tuân thủ đúng theo những quyđịnh của pháp luật và những điều khoản ký kết giữa các bên về việc thực hiện cácquyền và nghĩa vụ Sau khi đã hoàn thành công việc các bên sẽ tiến hành thanh lýhợp đồng đã ký kết để nghiệm thu công việc và chi trả tiền Việc này cũng được lậpthành biên bản theo quy định của pháp luật

Những hợp đồng này được thực hiện tại Xưởng cơ khí và Xưởng sửa chữa, đóngmới phương tiện thuỷ thuộc Xí nghiệp Cảng Ba Cấp của Chi nhánh Xưởng có thểđóng mới và sửa chữa các loại phương tiện thuỷ như: thuyền sắt, xà lan, tầu tựhành, nhà nổi…Tải trọng đến 600 tấn /1 phương tiện

Về số lượng và chủng loại các sản phẩm mà Xưởng đã sản xuất ba năm từ 2004đến 2007 như sau:

 Các phương tiện cơ quan: đóng mới thuyền sắt cho các ban quản lý vùng hồSông Đà,cụ thể là 4chiếc với tổng trị giá hơn 200triệu đồng

 Tháng 7 năm 2007 đóng mới 1 tàu tự hành trọng tải 600 tấn cho công ty NamHải, trị giá của hợp đồng là 1.722.000.000 đồng

 Hiện nay xưởng đang thực hiện hợp đồng đóng mới nhà nổi 110 m2 cho nhàmáy thuỷ điện Hoà Bình với trị giá hợp đồng là 1.250.000.000 đồng

+ Chi nhánh còn thực hiện các hợp đồng mua bán nguyên vật liệu xây dựng như:cát vàng, đá hộc, đá Su Base cấp phối các vật liệu xây dựng khác cho các công tythầu phục vụ cho xây dựng thuỷ điện Sơn La và thuỷ điện Nậm Pia Một số hợpđồng đã thực hiện như trong năm 2007 Chi nhánh đã thực hiện các hợp đồng báncát vàng xây dựng sau: Hợp đồng bán cát vàng cho Công ty xây dựng 472 Bộ quốc phòng với giá trị hợp đồng là 334.518.600 đồng; Hợp đồng bán cát vàng cho Công

ty tư nhân Kim Chất với giá trị hợp đồng là 200.162.000 đồng…

2.1.2.2 Hợp đồng dịch vụ:

Với địa bàn hoạt động là đầu mối giao thông đường thuỷ quan trọng của cư dân cáctỉnh Tây Bắc nên hoạt động dịch vụ là hoạt động đem về thu nhập chính cho Chinhánh Các hoạt động dịch vụ chính của đơn vị đó là: Bốc xếp và vận chuyển hànghoá, vật liệu xây dựng bằng đường thuỷ (đường bộ), cho thuê bến bãi neo đậuphương tiện vận tải và một số dịch vụ khác Vì vậy mà các hợp đồng chính của Chi

nhánh đó là: Hợp đồng vận tải và Hợp đồng bốc xếp các loại vật liệu xâydựng( như: xi măng, cát, sắt thép…), các loại hàng hoá như: lương thực (ngô,sắn ),thực phẩm…

Bên cạnh các hợp đồng chính trên thì Chi nhánh còn thực hiện một số hợp đồngkhác như: Hợp đồng dịch vụ vận chuyển khách du lịch đi thăm quan lòng hồ HòaBình Phục vụ nhu cầu khách du lịch, Chi nhánh có thể tự thực hiện việc vậnchuyển hành khách thông qua hợp đồng với các công ty lữ hành và du lịch hoặc cókhi thuê tàu vận chuyển khách của các cá nhân, tổ chức khác nhưng cũng qua hợpđồng để đảm bảo uy tín hoạt động của đơn vị tại địa bàn

2.1.2.3 Hợp đồng thuê nhân công lao động theo thời vụ:

Do đặc tính ngành nghề kinh doanh của đơn vị là chủ yếu hoạt động nên hàng nămđơn vị tiến hành ký kết các hợp đồng thuê nhân công lao động vào các thời điểmcần thiết, đặc biệt là thời điểm cuối năm và đầu năm Mặt khác, do đơn vị mới đượcthành lập chưa lâu nên việc tổ chức nhân sự còn chưa được hoàn chỉnh Một điểmđặc trưng trong hoạt động của đơn vị đó chính là hoạt động theo thời vụ Tức là vàonhững thời điểm mùa lương thực, hoặc vào thời điểm xây dựng công trình lớn ởcác tỉnh Tây Bắc cần phải tiến hành vận chuyển bằng đường thuỷ (với ưu thế hiệuquả cao về mặt số lượng vận chuyển, an toàn và chi phí rẻ) thì nhu cầu vận chuyểncủa các cá nhân, tổ chức gia tăng nên hoạt động mang lại nguồn thu nhập cao củađơn vị là bốc xếp và vận chuyển trở nên rất bận rộn Tuy nhiên, khi qua những thờiđiểm đó thì hoạt động của đơn vị cũng bình thường như các cơ quan nhà nướckhác Chính vì thế mà các hợp đồng thuê lao động theo mùa vụ của đơn vị khánhiều và diễn ra thường xuyên hàng năm

Việc ký kết các hợp đồng thuê nhân công lao động theo thời vụ của đơn vị đối vớiloại hợp đồng thuê nhân công bốc xếp, vận tải tại bến bãi thì được thực hiện thông

qua người đội trưởng tại bến đó hoặc một đơn vị pháp nhân cụ thể (thông thườngnếu thuê đơn vị pháp nhân nào đó thì sẽ kèm theo thuê vận chuyển từ nơi đơn vị đóhoạt động đến địa bàn của Chi nhánh), và chỉ phải chi trả cho người đội trưởng haypháp nhân đó Những cá nhân, tổ chức này sẽ có trách nhiệm với các thành viêncủa mình Ngoài ra còn có thể hợp đồng thời vụ với nhân công của một số hoạtđộng khác như: sửa chữa điện, vận chuyển hành khách du lịch…

Cùng với sự đi vào xây dựng thuỷ điện Sơn La, thuỷ điện Nậm Pia thì hoạt độngkinh doanh của Chi nhánh ngày càng đem lại nhiều doanh thu, phát huy được tiềmnăng phát triển vốn có của địa bàn hoạt động của Chi nhánh.Tuy nhiên, hoạt độngcủa Chi nhánh còn gặp nhiều khó khăn như: điều kiện bến bãi vẫn chưa được ổnđịnh, hiện tượng lấn chiếm đất của Chi nhánh của các hộ gia đình tại địa bàn hoạtđộng ngày càng gia tăng, chưa được quản lý triệt để và sự quan tâm của các ngành,

cơ quan chức năng, bên cạnh đó là các phương tiện hoạt động, máy móc của Chinhánh đã ngày càng xuống cấp, nhiều hỏng hóc chưa được thay thế Do vậy, phải

có sự đầu tư hơn nữa để nâng cao hiệu quả hoạt động

2.2 Thực tiễn ký kết và thực hiện hợp đồng vận chuyển bằng đường thuỷ nội địa của Chi nhánh Hoà Bình:

* Ví dụ một hợp đồng vận chuyển hàng hoá cụ thể của Chi nhánh Hoà Bình

(Về việc thuê bốc xếp và vận chuyển xi măng, sắt thép phục vụ xây dựng

Thuỷ điện Nậm Pia.)

- Căn cứ pháp lệnh HĐKT của Hội đồng nhà nước ban hành ngày 25.9.1989

- Căn cứ Nghị định số 17/HĐKT ngày 16/1/1990 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) quy định chi tiết thi hành pháp lệnh hợp đồng kinh tế

- Căn cứ vào nhu cầu và thoả thuận của hai bên

Hôm nay, ngày 26 tháng 6 năm 2007

Đại diện các bên tham gia ký hợp đồng:

ĐẠI DIỆN BÊN A: DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN KIM CHẤT.

- Ông: Nguyễn Kim Chất - Chức vụ : Chủ doanh nghiệp.

- Địa chỉ: Phường Chiềng Lề - Thị xã Sơn La

- Tài khoản: 421104 00048 tại NH NNPTNT tỉnh Sơn La

- Điện thoại: 022241550 Fax: 022858320

- Mã số thuế: 5500285264

ĐẠI DIỆN BÊN B: CN TỔNG CÔNG TY VẬN TẢI THUỶ - CHI NHÁNH HOÀ BÌNH.

- Ông: Nguyễn Danh Thắng - Chức vụ: Phó giám đốc.

- Địa chỉ: Cảng Ba Cấp – Xã Thái Thịnh – TP Hoà Bình, tỉnh Hoà Bình

- Tài khoản: 4551 – 0000000 – 120 tại NH đầu tư và phát triển Tỉnh Hoà Bình

- Điện thoại: 018211019 Fax: 018 894956

- Bên A thuê bên B bốc xếp sắt thép, xi măng tại Cảng 3 Cấp và vận chuyển bằng đường thuỷ từ Cảng 3 Cấp đến xã Chiềng Hoa – Huyên Mường La - Tỉnh Sơn La

để phục vụ xây dựng Nhà máy thuỷ điện Nậm Pia

- Thời gian thực hiện từ 05/09/2007 đến 05/06/2009

Điều 2: Giá trị hợp đồng và phương thức thanh toán:

* Đơn giá vận chuyển và bốc xếp hai bên thống nhất cụ thể như sau:

(Bằng chữ: Một tỉ năm trăm chín bảy triệu năm trăm ngàn đồng chẵn)

(Đơn giá trên đã bao gồm thuế VAT 5%)

* Hai bên thống nhất thanh toán một tháng một lần bằng 100% khối lượng đã thực hiện được Thời gian thanh toán không quá ngày 10 tháng sau Sau khi kết thúc công việc hai bên tiến hành nghiệm thu và thanh lý hợp đồng, bên A thanh toán nốt số giá trị còn lại cho bên B không chậm quá 30 ngày kể từ ngày nghiệmthu

* Thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản qua ngân hàng

Điều 4: Trách nhiệm của mỗi bên:

* Trách nhiệm bên A:

- Chịu trách nhiệm về tính pháp lý và chất lượng của hàng hoá

- Cử cán bộ có đủ thẩm quyền để giao nhận hàng hoá với bên B và ký nhận khốilượng để làm cơ sở thanh toán.

- Chịu trách nhiệm tổ chức bốc xếp tại bến Chiềng Hoa giải phóng phương tiện nhanh nhất và chịu trách nhiệm an toàn cho người, phương tiện trong quá trình bốc xếp

- Thanh toán cho bên B theo đúng Điều 2 ghi trong hợp đồng

- Cung cấp hoá đơn VAT cho bên A

Điều 5: Cam kết chung:

- Hợp đồng có hiệu lực kể từ ngày ký

- Hai bên cam kết thực hiện nghiêm chỉnh những điều đã ghi trong hợp đồng

- Trong thời gian thực hiện hợp đồng nếu xảy ra tranh chấp mà hai bên không thể giải quyết được thông qua thương lượng thì kiến nghị Toà án tỉnh Hoà Bìnhgiải quyết

- Hợp đồng này được lập thành 06 bản, mỗi bên giữ 03 bản

Trong 3 tháng đầu năm để đáp ứng nhu cầu đi thăm quan, lễ hội của du khách trên

chuyển hành khách bằng đường thuỷ Hiện nay tàu du lịch của Chi nhánh gồm 4chiếc thay phiên chở khách Theo thống kê số lượng hợp đồng vận chuyển hànhkhách Chi nhánh đã ký kết trong mùa vụ kinh doanh 2006 là 60 chuyến, còn trongnăm 2007 là 80 chuyến (Theo nguồn của phòng kinh doanh).

Bên cạnh đó trong thời gian hoạt động kinh doanh vừa qua dựa trên lợi thế môitrường hoạt động, Chi nhánh cũng tiến hành kinh doanh dịch vụ vận chuyển hànghoá bằng đường thuỷ nội địa để phục vụ nhu cầu xây dựng thuỷ điện Nậm Pia vàthủy điện Sơn La Số lượng hợp đồng vận chuyển hàng hoá của Chi nhánh ký kếttrong năm 2006 là 15 hợp đồng, trong năm 2007 là 20 hợp đồng

Từ những số liệu thực tiễn trên có thể phân tích việc ký kết, thực hiện hợp đồngcũng như vấn đề giải quyết tranh chấp như sau:

có giá trị thực tiễn to lớn

Từ thực tiễn hoạt động kinh doanh những năm qua của Chi nhánh Hoà Bình với sốlượng hợp đồng vận chuyển bằng đường thuỷ nội địa (mà cụ thể là việc vận chuyểnnày được tiến hành trên lưu vực Lòng hồ sông Đà) được ký kết và thực hiện ngàycàng tăng theo nhu cầu phục vụ mùa lễ hội và cung cấp lương thực khô (ngô, khoai,sắn ), đặc biệt là nhu cầu phục vụ xây dựng hai thuỷ điện lớn tại Sơn La là Thuỷ

điện Nậm Pia và thủy điện Sơn La Tất cả các hợp đồng vận chuyển của Chi nhánhHoà Bình đều được thực hiện trên lưu vực Lòng hồ sông Đà nên việc ký kết hợpđồng vận chuyển của Chi nhánh trong những năm qua đều dựa trên các căn cứ pháp

Bên cạnh căn cứ pháp lý trên thì hợp đồng vận chuyển giữa Chi nhánh, với tư cách

là người kinh doanh vận chuyển và người thuê vận chuyển được ký kết trên nhucầu thực tiễn của hai bên Đối với Chi nhánh Hoà Bình thì nhu cầu vận chuyểnnhằm thực hiện hoạt động kinh doanh dịch vụ, thu về nguồn lợi kinh tế, đem lại thunhập cho cán bộ công nhân viên Đồng thời thực hiện chức năng, nhiệm vụ màTổng công ty đã giao cho Chi nhánh Đối với người thuê vận chuyển thì việc ký kếthợp đồng vận chuyển với Chi nhánh Hoà Bình nhằm thực hiện nhu cầu đi lễ hội,thăm quan của họ, nhu cầu cung cấp nguyên vật liệu cho các công trình xây dựng

* Nguyên tắc ký kết:

Ký kết hợp đồng dân sự và hợp đồng thương mại là việc các bên bày tỏ ý chí vớinhau theo những nguyên tắc và trình tự nhất định để qua đó xác lập với nhau cácquyền, nghĩa vụ Hợp đồng vận chuyển bằng đường thuỷ nội địa được ký kết trên

cơ sở là sự thoả thuận của các bên Trên thực tế quá trình ký kết hợp đồng của Chinhánh Hoà Bình với các bên đối tác được thực hiện dựa trên các nguyên tắc:

+ Tự do giao kết hợp đồng nhưng không được trái pháp luật hoặc đạo đức xã hội.+ Tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác, trung thực và ngay thẳng

2.2.1.2 Hình thức của hợp đồng do Chi nhánh ký kết:

* Hình thức của hợp đồng vận chuyển hành khách của Chi nhánh:

Do điều kiện kinh doanh theo mùa vụ, việc vận chuyển hành khách của Chi nhánhdiễn ra vào 3 tháng đầu năm và việc vận chuyển chỉ tiến hành trong phạm vi mộtngày nên hình thức của hợp đồng vận chuyển hành khách của Chi nhánh đều là tựthoả thuận giữa các bên, tức là việc giao kết hợp đồng là bằng miệng Điều nàycũng không trái với quy định tại Điều 81.1 Luật giao thông đường thuỷ nội địa

2004 và Điều 401 BLDS 2005 2005 bởi các hợp đồng vận chuyển hành khách củaChi nhánh được thực hiện và chấm dứt ngay sau khi ký kết

Việc giao kết hợp đồng giữa người vận chuyển là Chi nhánh và hành khách đượcthoả thuận bằng miệng nhưng cũng vẫn tuân theo những quy định của pháp luật vềbằng chứng của việc giao kết hợp đồng, thông qua việc lập Danh sách hành kháchvận chuyển Danh sách này có ghi đầy đủ : Danh sách thuyền viên vận chuyển, ghi

rõ chức vụ thuyền trưởng, thuyền viên; Số đăng ký của phương tiện; Tên cảng, bếnnơi đi; Tên cảng, bến nơi đến; Ngày, giờ thuyền rời cảng, bến; Giá vé; Danh sáchhành khách mỗi chuyến

* Hình thức của hợp đồng vận chuyển hàng hoá :

Theo Điều 86.1 Luật giao thông đường thuỷ nội địa 2004 thì hợp đồng vận chuyểnhàng hoá được lập thành văn bản hoặc theo các hình thức khác mà hai bên thoảthuận Theo thoả thuận của các bên thì có thể ký kết hợp đồng bằng lời nói hoặcvận đơn (giấy gửi hàng hoá) Trong đó, giấy gửi hàng là bộ phận của hợp đồng vậnchuyển do người thuê vận chuyển lập và gửi cho người kinh doanh vận chuyểntrước khi giao hàng Giấy gửi hàng hoá có thể lập cho cả khối lượng hàng hoá thuêvận chuyển hoặc theo từng chuyến do hai bên thoả thuận trong hợp đồng