Điều tra tình hình cảm nhiễm bệnh cầu trùng và bệnh hô hấp mãn tính (CRD) trên gà thịt nuôi trong nông hộ thuộc xã sơn cẩm, huyện phú lương, tỉnh thái nguyên và xác định hiệu lực điều trị bệnh CRD của hai loại thuốc tylosin và enrofloxacin

Điều tra tình hình cảm nhiễm bệnh cầu trùng và bệnh hô hấp mãn tính (CRD) trên gà thịt nuôi trong nông hộ thuộc xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và Xác định hiệu lực điều trị bệnh CRD của hai loại thuốc Tylosin và Enrofloxacin

Sau hơn 4 năm học tập, rèn luyện tại trường và thực tập tốt nghiệp tại

cơ sở, nay em đã hoàn thành bản khóa luận tốt nghiệp

Nhân dịp này em xin bày tỏ lòng biết ơn sự kính trọng sâu sắc tới:

Ban chủ nhiệm Khoa Chăn Nuôi Thú y trường Đại học Nông Lâm TháiNguyên

Ban lãnh đạo, Cán bộ xã Sơn Cẩm huyện Phú Lương

Cùng tập thể các thầy cô giáo trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

đã tạo mọi điều kiện cho em hoàn thành bản khóa luận này

Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn sự quan tâm, chỉ bảo và hướng dẫntận tình của thầy giáo hướng dẫn:

Ts Nguyễn Đức Hùng trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thànhbản khóa luận tốt nghiệp này

Thái Nguyên, ngày 02 tháng 03 năm 2011

Sinh viên

Trương Thị Ngọc Mai

Lời nói đầu

Thực tập tốt nghiệp là một khâu quan trọng và không thể thiếu đượctrong chương trình đào tạo của các trường đại học nói chung và trường đạihọc Nông Lâm nói riêng Đây là thời gian cần thiết để sinh viên củng cố, ápdụng những kiến thức đã học vào thực tế, rèn luyện tay nghề, nâng cao kiếnthức chuyên môn, học tập phương pháp nghiên cứu khoa học, đồng thời đây

là thời gian để sinh viên tự hoàn thiện mình, trang bị cho bản thân nhữngkiến thức về phương pháp quản lý, những hiểu biết xã hội để khi ra trườngtrở thành một cán bộ khoa học kỹ thuật có kiến thức chuyên môn vững vàng

và có năng lực trong công tác

Được sự nhất trí của nhà trường và ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, được sự phân công của thầygiáo hướng dẫn và sự tiếp nhận của cơ sở tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

-“ Điều tra tình hình cảm nhiễm bệnh cầu trùng và bệnh hô hấp mãn tính (CRD) trên gà thịt nuôi trong nông hộ thuộc xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và Xác định hiệu lực điều trị bệnh CRD của hai loại thuốc Tylosin và Enrofloxacin.”

Được sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo hướng dẫn và sự nỗ lực củabản thân tôi đã hoàn thành bản khóa luận này Do bước đầu làm quen vớicông tác nghiên cứu nên bản khóa luận này không tránh khỏi những hạn chế,

kể cả phương pháp và kết quả nghiên cứu Vì vậy tôi mong nhận được sựđóng góp quý báu của các thầy giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp để bảnkhóa luận hoàn chỉnh hơn

Phần 1

CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT

1.1 Điều tra cơ bản.

1.1.1 Điều kiên tự nhiên

*Vị trí địa lý:

Sơn Cẩm là xã phía nam của Huyện Phú Lương cách thành phố TháiNguyên 7 Km, cách trung tâm Huyện 15 Km, ranh giới của xã được xác địnhnhư sau:

Phía Bắc giáp với xã Cổ Lũng

Phía Nam giáp với thành phố Thái Nguyên

Phía Đông giáp với Huyện Đồng Hỷ

Phía Tây giáp với Huyện Đại Từ

*Điều kiện khí hậu thủy văn.

Xã Sơn Cẩm cách thành phố Thái Nguyên 7 km, tỉnh Thái Nguyên nằmtrong vùng khí hậu chung của miền núi phía Bắc Việt Nam, nên khu vựcchịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa Mùa đông, khí hậu lạnh, khôhanh, độ ẩm thấp Mùa hè khí hậu nóng ẩm mưa nhiều Dao động nhiệt độ và

độ ẩm trong năm tương đối cao, thể hiện rõ rệt là mùa mưa và mùa khô

+ Mùa mưa: Kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, nhiệt độ dao động từ 21

-360C, độ ẩm từ 80 -86%, lượng mưa trung bình 150mm/ tháng và tập trungnhiều vào tháng 6, 7, 8 Nhìn chung khí hậu vào mùa mưa thuận lợi cho sảnxuất nông nghiệp Tuy nhiên trong chăn nuôi những tháng này cần phải chú

ý đến công tác tiêm phòng đề phòng dịch bệnh xảy ra trên đàn gia súc, giacầm, gây thiệt hại cho sản xuất

+ Mùa khô: Kéo dài từ tháng 11 dến tháng 4 năm sau, thời gian này khí

hậu thường lạnh, khô hanh sự dao động nhiệt độ trong ngày lớn ( từ 13,70C –

240C), có ngày giảm xuống còn 8 – 100 , độ ẩm trung bình 76 – 78% Ngoài

ra trong mùa đông còn chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc, giá rét vàsương muối kéo dài từ 6 – 10 ngày gây ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng,phát triển và sức chống đỡ bệnh của cây trồng, vật nuôi

* Địa hình đất đai

Xã Sơn Cẩm có diện tích tương đối lớn, toàn xã có diện tích 17 Km2

( 1.682 ha) Trong đó:

- Diện tích đất nông nghiệp là 597 ha

- Diện tích đất ở 295 ha

- Diện tích đất lâm nghiệp 387 ha

- Ngoài ra trong xã còn có nhiều khu tiểu thủ công nghiệp Còn lại làdiện tích đất chưa sử dụng

1.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội

* Tình hình xã hội

- Về dân cư

Theo số liệu của ủy ban nhân dân xã thì dân số của xã trong năm 2008

là 13.207, với 3259 hộ được chia làm 19 xóm, gồm 8 dân tộc anh em sinhsống là: Kinh, Sán Dìu, Hoa, tày, Sán Chí…Trong đó dân tộc thiểu số chiếm40% dân số toàn xã

Đời sống văn hóa tinh thần của người dân những năm gần đây đượcnâng cao rõ rệt, hầu hết các hộ gia đình đều có phương tiện nghe nhìn như:đài, tivi, sách báo Đây là điều kiện để nhân dân trong xã nắm bắt kịp thờiđược các chủ trương của Đảng và Nhà Nước, các thong tin khoa học kỹ thuật

để phục vụ đời sống hàng ngày

- Về y tế

Trong xã có trạm y tế xã luôn làm tốt các công tác dự phòng, cáctrương trình y tế Quốc Gia Duy trì và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh,chăm sóc sức khỏe cho nhân dân Tăng cường công tác kiểm tra, giám sátcác dịch bệnh có nguy cơ xảy ra trên địa bàn Năm 2008 tổng số khám vàđiều trị cho nhân dân được 11.000/7.000 lượt người, duy trì công tác tiêmchủng và cho trẻ em uống Vitamin đạt 100% Tỷ lệ người sử dụng nước sạchbằng 73% Tổ chức khám sức khỏe cho các đối tương chính sách, tổ chứctập huấn VSATTP và khám định kỳ cho các đối tượng kinh doanh

- Về giáo dục

Có nhiều cơ quan trường học đóng trên địa bàn xã như: trường MầmNon Khánh Hòa, trường tiểu học Sơn Cẩm I, trường tiểu học Sơn Cẩm II,

trường trung học cơ sở Sơn Cẩm I, trường trung học cơ sở Sơn Cẩm II,trường phổ thông trung học Khánh Hòa Các trường luôn thực hiện nghiêmtúc quy định của nghành giáo dục, góp phần xây dựng nền giáo dục lànhmạnh, điều kiện học sinh học tập ngày càng tốt hơn Làm tốt công táckhuyến học khuyến tài.

- Về an ninh chính trị

Xã có đội ngũ dân quân, an ninh từng bước nâng cao về chất lượng.Đẩy mạnh công tác phối hợp giữa hai lực lượng trong việc tuần tra canh gác,đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn, duy trì chế độ trực ban Lập và làm kếhoach hoạt động ký kết giữa hai lực lượng về đảm bảo an ninh trật tự giữaCông an và Quận sự Năm 2008 tổ chức tập huấn dân quân cho 121 đồngchí, tổ chức diễn tập TA/08 đạt kết quả Phối hợp với các đoàn thể banPhòng chống tội phạm – Tệ nạn xã hội tổ chức 03 buổi tuyên truyền tại xómHiệp Lực, Cao Sơn 3 và Cao Sơn 2 Nói chung tình hình an ninh chính trị,trật tự an toàn xã hội trên địa bàn cơ bản ổn định

*Tình hình kinh tế

Xã Sơn Cẩm có cơ cấu kinh tế đa dạng, nhiều thành phần kinh tế cùnghoạt động: nông – Công nghiệp, Lâm nghiệp và dịch vụ, tạo mối quan hệhữu cơ hỗ trợ thúc đẩy nhau Tuy vậy sản xuất nông nghiệp vẫn chiếm hơn50% bao gồm cả nghành trồng trọt và chăn nuôi Đối với sán xuất nôngnghiệp năm 2008 năng suất bình quân đạt 51,7 tạ/ha, tổng sản phẩm lươngthực có hạt đạt; 2652,6 tấn Chăn nuôi với quy mô nhỏ mang tinh chất tậndụng là chủ yếu

Trong những năm gần đây, cơ sơ hạ tầng của xã được chú ý đầu tư pháttriển, đặc biệt là hệ thống giao thông thủy lợi tạo điều kiện nhân dân đi lại,làm ăn… thúc đẩy kinh tế của xã phát triển

1.1.3 Tình hình sản xuất nông nghiệp

sản xuất, xã đã thực hiện thâm canh tăng vụ ( 2vụ/năm) đưa các giống lúamới có năng suất cao vào sản xuất Ngoài ra còn có một số cây khác đượctrồng khá nhiều như: khoai lang, lạc, ngô, đậu tương… và một số rau màukhác được trồng xen giữa các vụ lúa nhưng chủ yếu là trồng vào mùa đông.

Để nâng cao năng xuất cây trồng xã không ngừng đầu tư cải thiện hệthống thủy lợi, năm 2008 tu sửa tuyến mương của 2 HTX và các trạm bơm,

hồ đập chứa nước phục vụ sản xuất Người dân đã biết áp dụng các biệnpháp kỹ thuật mới vào sản xuất, mạnh dạn đưa các giống mới vào sản xuất

- Cây ăn quả: Diện tích trồng cây ăn quả khá lớn, song diện tích vườn

tạp là chủ yếu, cây trồng thiếu tập trung lại chưa thâm canh, nên năng suấtthấp,sản phẩm chủ yếu mang tính tự cung tự cấp, chưa mang tính hàng hóa.Cây ăn quả chủ yếu là: na, nhãn, vải…

- Cây lâm nghiệp: Với đặc điểm của vùng trung du miền núi, do đó

diện tích đất đồi núi khá cao Xã đã có chính sách giao đất, giao rừng cho các

hộ nông dân nên diện tích đất lâm nghiệp đã được nâng cao ( năm 2008 đãtrồng mới và trồng lại được 43,5 ha rừng) Xã đã hướng dẫn hoạt động vàkhai thác gỗ trên địa bàn theo quy định Trong năm 2008 giảm hiện tượngchặt phá trái phép, làm tốt công tác phòng cháy chữa cháy, trong năm khôngxảy ra cháy rừng

* Ngành chăn nuôi

Ngành chăn nuôi của xã chủ yếu là chăn nuôi hộ gia đình, tận dụng cácphụ phẩm của ngành trồng trọt là chủ yếu Tuy nhiên trong những năm gầnđây nhiều hộ gia đình đã mạnh dạn đầu tư vốn, kỹ thuật, con giống mới cónăng suất cao, trang thiết bị hiện đại vào chăn nuôi nên sản phẩm của ngànhchăn nuôi từng bước được nâng cao và đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ của thịtrường cụ thể như sau:

- Chăn nuôi trâu bò

Tổng đàn trâu bò của xã năm 2008 khoảng 245 con, trong đó chủ yếu

là trâu Hình thức chăn nuôi trâu bò chủ yếu là tận dụng bãi thả tự nhiên vàsản phẩm phụ của ngành trồng trọt, nên thức ăn cung cấp cho trâu bò chưathật đầy đủ cả về số lượng và chất lượng Việc dự trữ thức ăn cho trâu bò vào

vụ đông chưa được quan tâm đầy đủ, vì vậy về mùa đông trâu bò thường cósức khỏe kém nên hay mắc bệnh Chuồng trại và công tác vệ sinh chưa đượcchú trọng, từ đó trâu bò thường xuyen bị mắc các bệnh ký sinh trùng và một

số bệnh khác

- Chăn nuôi lợn

Việc chăn nuôi lợn chủ yếu là chăn nuôi hộ gia đình với số lượng ít.Thức ăn sử dụng cho chăn nuôi lợn chủ yếu là tận dụng phế phụ phẩm củangành trồng trọt như: ngô, khoai, sắn… vì vậy năng suất chăn nuôi lợn chưacao Tuy nhiên có một số hộ gia đình mạnh dạn đầu tư vốn cho chăn nuôi,biết áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật cũng như công tác thú y vào chănnuôi như: sử dụng các loại thức ăn hỗn hợp ngoài thị trường để rút ngắn thờigian chăn nuôi cũng như tăng năng suất, chú trọng hơn vào công tác vệ sinh,chọn giống cũng như phòng bệnh cho vật nuôi đem lại hiệu quả kinh tế caocho người chăn nuôi Tổng sản lượng thịt hơi các loại năm 2008 là 880 tấn

- Chăn nuôi gia cầm

Nhìn chung chăn nuôi gia cầm ở xã Sơn Cẩm khá phát triển, chủ yếu làchăn nuôi gà theo hình thức chăn thả tự nhiên Bên cạnh đó có một số hộ giađình đã đầu tư vốn xây dựng trang trại quy mô từ 3.000 – 8.000 gà thịt/ lứa,

sử dụng thức ăn hỗn hợp của một số công ty như: C.P, DaBaCo… áp dụnglịch tiêm phòng vaccine phòng bệnh nghiêm ngặt, ngoài ra còn áp dụng cácbiện pháp khoa học kỹ thuật vào sản xuất nên đã đưa năng suất lên cao.Trong năm 2008 Xã đã thực hiện tiêm phòng cúm cho đàn gia cầm tổng 3lần tiêm được 64.239 lượt con Tổ chức phun thuốc khử trùng tiêu độc trênđịa bàn toàn xã, khống chế các loại dịch bệnh, không để xảy ra dịch bệnhtrên địa bàn

* Công tác thú y

Công tác thú y có vai trò quan trọng đến việc chăn nuôi, nó quyết địnhđến thành công hay thất bại của người chăn nuôi, đặc biệt trong điều kiệnnuôi quảng canh Ngoài ra nó con ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân Vìvậy công tác thú y luôn được ban lãnh đạo xã quan tâm, chú trọng Năm

2008 xã đã thực hiện tiêm phòng cho vật nuôi và đạt được một số kết quảsau:

- Tổ chức tiêm phòng dại cho đàn chó 2 đợt được 3199con/2974 con( trong đó bổ sung lần 2 được 225 con)

- Tiêm phòng cúm cho gia cầm tổng 3 đợt được 64.239 lượt con

- Tổ chức tiêm phòng cho đàn trâu bò tổng 2 đợt tiêm là 453 con

- Tổ chức tập huấn về kỹ thuật trồng lúa cao sản và cây chè được 15lớp ở xóm, tập huấn kỹ thuật trồng trọt phòng trừ sâu bệnh hại cây trồng với

500 lượt người tham gia Tiếp tục thực hiện các ô mẫu mới về trồng trọt vàchăn nuôi.

Chính vì vậy, trong nhiều năm gần đây ngành chăn nuôi của xã pháttriển mạnh, đảm bảo an toàn

* Tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ

Tập trung chủ yếu các ngành sản xuất gạch đỏ, duy trì hiệu quả pháttriển tốt năm 2008 ước tính đạt 12 triệu viên

Cơ khí - dịch vụ duy trì và hoạt động chủ yếu là các cơ sở xóm dọc trụcđường quốc lộ và trục đường mỏ Khánh Hòa tăng thu nhập cho nhân dân

Các doanh nghiệp trong xã tích cực đầu tư xây dựng cơ bản phát triểnsản xuất

1.1.4 Nhận xét chung

1.1.4.1 Thuận lợi

Xã Sơn Cẩm là xã phía Nam của huyện Phú Lương có đường quốc lộ 3chạy qua, giữa một bên là các tỉnh có trình độ phát triển tương đối thấp thuộcvùng biên giới phía Bắc, với một bên là thành phố Thái Nguyên là vùng kinh

tế trọng điểm có trình độ phát triển tương đối cao

Xã rất nhiều tài nguyên thiên nhiên gồm các loại nguyên liệu nông lâmsản, quặng, than…

Xã tiếp giáp với một vùng trung tâm đào tạo và khoa học lớn của vùngnúi đó là thành phố Thái Nguyên và các trung tâm công nghiệp Sông Côngcách thành phố khoảng 30km về phía Hà Nội

Với những điều kiện này, xã có thể gửi cán bộ kỹ thuật đi đào tạo tạicác trường trung tâm dạy nghề để về phục vụ cho xã Ngoài ra với kết cấu hạtầng ngày càng hoàn thiện, gắn với vùng kinh tế trọng điểm phía bắc với cáctỉnh vùng núi phía Bắc nên thu hút rất nhiều dự án đầu tư trong và ngoàinước tạo điều kiện cho nền kinh tế của xã phát triển, cũng như việc tiếp cậnkhoa học kỹ thuật của xã thuận lợi hơn

1.1.4.2 Khó khăn

- Hệ thống kết cấu hạ tầng phát triển chưa đồng bộ, nhiều nơi còn ởtình trạng yếu kém, hạn chế khả năng thu hút đầu tư vào địa bàn hoặc khôngkhuyến khích đầu tư trong dân

Sản xuất nông nghiệp trong xã vẫn là chủ yếu, năng suất lao động xãhội thấp, khả năng tích lũy không đáng kể

- Không có khu vực vành đai, vùng đệm, nên công tác phòng bệnh còngặp nhiều khố khăn

- Đất đai bạc màu, nghèo chất dinh dưỡng và khí hậu của một số thángtrong năm không thuận lợi nên việc sản xuất còn gặp nhiều khó khăn

- Các cơ sở tiểu thủ công nghiệp được hình thành từ lâu nên thiết bịcông nghệ quá cũ và lạc hậu, sản phẩm còn hạn chế Các mỏ than khai thác

từ lâu, hầu như đã cạn kiệt, khó khai thác

- Xã thiếu nhiều lao động có tay nghề cao, các nhà quản lý kinh doanh

có chuyên môn giỏi, có trình độ đáp ứng những thách thức gay gắt của nềnkinh tế thị trường

1.2 Nội dung, phương pháp và kết quả công tác phục vụ sản xuất 1.2.1 Nội dung phục vụ sản xuất

* Công tác ứng dụng tiến bộ kỹ thuật về chăn nuôi

- Ra vào trại đúng nội quy

- Làm tốt công tác vệ sinh môi trường và xung quanh chuồng trại

- Thực hiện nghiêm túc quy trình tiêm phòng vaccine

- Phát hiện và điều trị bệnh kịp thời cho vật nuôi

- Tích cực tham gia các phòng trào hoạt động chung

- Rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp qua các việc chăm sóc nuôi dưỡng,tiêm phòng và vệ sinh thú y để nâng cao tay nghề và áp dụng những kiếnthức đã học vào thực tiễn.

- Luôn chấp hành tham gia các hoạt động của cơ sở, tiếp thu ý kiến của

kỹ thuật viên, của thầy giáo hướng dẫn

- Áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới mà bản thân tôi đã đượchọc và tìm hiểu vào thực tiễn sản xuất

- Tích cực bám sát cơ sở để nắm bắt phát hiện những nơi có dịch bệnhxảy ra, để có biện pháp can thiệp kịp thời

1.2.3 Kết quả công tác phục vụ sản xuất

Trong quá trình thực tập tại xã Sơn Cẩm huyện Phú Lương, được sựgiúp đỡ tận tình của thầy giáo hướng dẫn và cán bộ xã cũng như công nhânviên của trại, cùng với sự nỗ lực của bản thân Tôi đã có được những kinhnghiệm quý báu và đạt được một số kết quả như sau:

* Công tác chăn nuôi

- Công tác chuẩn bị chuồng trại nuôi gà

Trước khi nhận gà vào nuôi, chuồng đã được để trống từ 12 – 15 ngày,chuồng được quét dọn sạch sẽ bên trong và bên ngoài, hệ thống cống rãnhthoát nước, nền chuồng, vách ngăn được quét vôi Sau đó được tiến hànhphun thuốc sát trùng bằng dung dịch Farmsafe với nồng độ 1:200

Tất cả các dụng cụ chăn nuôi như: khay ăn, máng ăn, máng uống… đềuđược cọ rửa sạch sẽ, ngâm thuốc sát trùng Farmsafe trong vòng 20 phút với

tỷ lệ 1:200 và phơi nắng trước khi vào chuồng nuôi

- Công tác chọn giống

Do cơ sở là nông hộ nuôi gia công già cho công ty Dabaco, nên côngtác chọn giống chủ yếu do cán bộ kỹ thuật đảm nhiệm Con giống phải khỏemạnh, nhanh nhẹn, mắt sáng, lông mượt, chân bóng, không hở rốn, khoèochân, vẹo mỏ, đảm bảo trọng lượng trung bình lúc mới nhập chuồng là 40 -

45 gam

- Công tác chăm sóc nuôi dưỡng

Tùy theo từng giai đoạn phát triển của gà mà ta áp dụng quy trình nuôidưỡng cho phù hợp

+ Giai đoạn úm gà con: Trước khi nhập gà ta phải pha nước uống cho

gà Nước uống phải sạch và pha đường Glucozo 5%, nhóm bếp than và bậtđèn Gas cho nhiệt độ trong chuồng ấm trước khi gà về 1 tiếng để đảm bảonhiệt độ cho gà Khi nhập gà chúng tôi tiến hành cho gà con vào quây và thả

gà vào các khay đã đổ nước trước để gà tập uống nước Cho gà uống hết lượtsau 2 – 3 giờ thì bỏ toàn bộ khay ra rửa sạch, lau khô để bắt đầu cho gà ăn

Giai đoạn này yếu tố nhiệt độ rất quan trọng, trong quây là 330C, saumột tuần tuổi thì nhiệt độ giảm dần theo ngày tuổi và khi gà lớn nhiệt độ tiêuchuẩn cho gà phát triển tốt nhất là 220C

Thường xuyên theo dõi đàn gà để điều chỉnh nhiệt độ phù hợp cho sựphát triển của gà Quây gà, máng ăn, máng uống rèm che đều được điềuchỉnh phù hợp theo tuổi gà ( độ lớn của gà ) ánh sáng được đảm bảo cho gàhoạt động bình thường

+ Giai đoạn nuôi thịt: Ở giai đoạn này thì ta thay dần máng ăn gai bằng

máng ăn dành cho gà lớn, thay mang uống nhỏ bằng máng uống tự động.Những dụng cụ được thay thế và những dụng cụ thay thế phải được cọ rửa,sát trùng và phơi nắng trước khi sử dụng Hàng ngày vào các buổi sáng sớm

và đầu giờ chiều chúng tôi tiến hành cọ rửa máng uống, thu dọn máng ănđảm bảo máng ăn, máng uống luôn sạch sẽ Qua quá trình chăm sóc, nuôidưỡng và theo dõi chúng tôi thấy rằng nhu cầu nước uống, thức ăn của gàtăng dần theo lứa tuổi Lượng thức ăn còn thay đổi theo thời tiết Sau khi cho

gà uống nước khoảng 15 phút, chúng tôi tiến hành cho gà ăn, ở giai đoạn nàychúng tôi cho gà ăn tự do đến khi xuất bán

* Công tác thú y

- Công tác phòng bệnh cho đàn gà

Trong chăn nuôi công tác phòng dịch bệnh rất quan trọng, nó là yếu tốquyết định đến hiệu quả chăn nuôi Do vậy, trong quá trình chăn nuôi, chúng

chuồng trại, khai thông cống rãnh, phát quang bụi rậm, phun thuốc sát trùng,tẩy uế máng ăn, máng uống, cũng như phải sát trùng giầy dép trước khi vàochuồng gà Trước khi vào chuồng cho gà ăn, uống phải thay bằng quần áolao động được giặt sạch Gà nuôi ở trại được sử dụng thuốc phòng bệnh theolịch trình sau.

- Phòng bệnh bằng vaccine

Phòng vaccine cho đàn gia cầm để có miễn dịch chủ động đảm bảo antoàn trước dịch bệnh Trước và sau khi sử dụng vaccine 1 ngày không đượcdùng nước có pha thuốc khử nước để tránh làm ảnh hưởng đến chất lượngcủa vaccine mà cho gà uống nước đường Glucoza và vitamine để tăng cườngsức đề kháng cho gà Vaccine được pha để nhỏ mắt,mũi hay uống tùy thuộcvào phương pháp sử dụng do nhà sản xuất vaccine khuyến cáo

Chúng tôi sử dụng vaccine phòng bệnh cho đàn gà theo lịch phòngbệnh như sau:

Ngày

7 Ma5+clone30 (ND+IB) Nhỏ 1 giọt vào mắt

14 CevacIBDL(Gumboro lần1) Nhỏ 1 giọt vào mồm

18 Gumboro D78 (lần 2) Pha vào nước cho uống

21 ND avinew+ IB H120 Pha vào nước cho uống

Trong quá trình chăm sóc nuôi dưỡng, chúng tôi luôn theo dõi tình hìnhsức khỏe của đàn gà để chẩn đoán, phát hiện bệnh và có những hướng điềutrị kịp thời Trong thời gian thực tập chúng tôi thường gặp một số bệnh nhưsau:

* Bệnh nấm đường tiêu hóa

- Nguyên nhân:

+ Bệnh nấm đường tiêu hóa ở gà do một loại nấm tên là Candida

albicans gây ra

+ Candida albicans là loại nấm men đơn bào có đường kính 2-4μ, sinhsản thành chuỗi và sinh nội độc tố Nhiệt độ thích hợp 20-37oC Candidaalbicans có sức đề kháng yếu: trong mủ, nước tiểu, nấm tồn tại trong vòng 1tháng; ánh nắng, nước sôi diệt nhanh; ở nhiệt độ 70oC nấm mất hoạt lực sau10-15 phút, nhưng sức đề kháng sẽ tăng lên trong điều kiện khô và lạnh Cácchất hóa học như iod, formol 2%, chloramin, thuốc tím đều có tác dụng diệtnấm tốt.

- Triệu chứng thường gặp ở 2 thể:

+ Thể cấp tính: Thể này thời gian nung bệnh trong vòng 3 ngày, chỉ

xuất hiện ở loại gia cầm con từ 5-10 ngày tuổi Đầu tiên chỉ vài con sau lan

ra cả đàn Gà ủ rũ, biếng ăn, tiêu chảy Giai đoạn cuối con bệnh có thể bị liệtchân, sau đó chết

+ Thể á cấp tính: Thể này kéo dài trong vòng 3-15 ngày, chủ yếu ở loại

gà 10-45 ngày tuổi Dấu hiệu đầu tiên xuất hiện những đốm trắng trên niêmmạc miệng, hầu, họng, dần dần phát triển thành màng giả lan khắp niêmmạc Niêm mạc bong ra để lộ những vết loét màu đỏ, sau chuyển sang màuvàng Giai đoạn này con vật ủ rũ, kém ăn, sau vài ngày tiêu chảy, liệt cánh,mồm há, dần dần con vật kiệt sức chết Bệnh ở gà 1-3 tháng tuổi ít chết vàthường chuyển sang thể mãn tính Thông thường chỉ thấy con vật chậm lớn,nhẹ cân; chúng trở thành nguồn truyền nhiễm

- Bệnh tích: Bệnh tích điển hình tập trung ở niêm mạc đường tiêu hóa.

Bệnh tích ở diều rất điển hình: niêm mạc diều phủ nhiều niêm dịch màutrắng sữa, dưới lớp dịch nhờn là những điểm trắng rải rác khắp xen kẽ vớinhững điểm xuất huyết Bệnh có thể lan đến túi hơi làm vỡ túi hơi Bệnh lanđến dạ dày và ruột làm cho dạ dày, ruột chứa nhiều dịch nhờn màu trắng, đôichỗ có tụ máu xuất huyết

- Điều trị: dùng dung dịch sulfat đồng 1gam/2lít, hoặc cho uống

Gentaviolet liều dung là 80ml+100lít nước cho uống 2 tiếng rồi đổ bỏ

- Triệu chứng thường gặp ở 2 thể:

+ Cầu trùng manh tràng: Gà bệnh ủ rũ, bỏ ăn, uống nhiều nước, phân

lỏng lẫn máu tươi hoặc có màu sôcôla; mào, chân nhợt nhạt ( do thiếu máu );

có thể chết hàng loạt nếu không điều trị kịp thời

+ Cầu trùng ruột non: Gà ủ rũ xù lông, cánh sã, chậm chạp ỉa chảy,

phân màu đen như bùn, đôi khi có lẫn máu, gà gầy chậm lớn, chết rải rác cómàu

- Bệnh tích: Ruột non sưng phồng, bên trong có nhiều dịch nhầy lẫn

máu và fibrin, bề mặt niêm mạc có những đốm trắng xám

- Điều trị: Avicoc 1gam/lít nước, cho uống 3 – 5 ngày, và để chống

chảy máu có thể kết hợp cho uống thêm Vitamin K, hoặc cho uống Coxiclin;thành phần chính là Toltrazuril 2,5%, liều điều trị 1ml/1 lít nước

* Bệnh CRD

- Nguyên nhân: Do Mycoplasma gallisepticum gây ra

Gà 2 – 12 tuần tuổi và gà sắp đẻ dễ bị nhiễm hơn các lứa tuổi khác,thường hay phát bệnh vào vụ đông xuân khi trời có mưa phùn, gió mùa, độ

ẩm không khí cao

- Triệu chứng:

+ Thời gian ủ bệnh từ 6-21 ngày

+ Gà trưởng thành và gà đẻ: Tăng trọng chậm, thở khò khè, chảy nướcmũi, , ăn ít, gà trở nên gầy ốm, gà đẻ giảm sản lượng trứng nhưng vẫn duy trì

ở mức độ thấp

+ Gà thịt: Xảy ra giữa 4-8 tuần tuổi với triệu chứng nặng hơn so vớicác loại gà khác do kết hợp với các mầm bệnh khác (thường với E.Coli) vìvậy trên gà thịt còn gọi là thể kết hợp E.coli-CRD (C-CRD) với các triệuchứng: âm rale khí quản, chảy nước mũi, ho, sưng mặt, sưng mí mắt, viêmkết mạc

- Phòng bệnh: Thực hiện tốt quy trình vệ sinh thú y, chuồng thôngthoáng, mật độ hợp lý, chăm sóc và nuôi dưỡng tốt, cho uống thuốc để phòngbệnh

- Điều trị:

+ Tyloguard 100% dạng bột, liều 110 mg/ Kg P, pha 1g + 1 lít nướccho uống 3 – 5 ngày

+ Enrofloxacin: liều 20mg/ Kg P, pha 1g/1 lít nước cho uống.

* Tham gia các hoạt động khác

Trong quá trình thực tập ngoài việc chăm sóc và nuôi dưỡng đàn gà thínghiệm bản thân tôi còn tham gia một số công việc như sau:

- Tiêu độc, khử trùng dụng cụ chăn nuôi, chuồng trại và khu vực xungquanh

- Chăm sóc những con gà khác không thuộc đàn gà thí nghiệm

- Quét dọn kho để trấu và cám, đi đóng trấu

- Thịt những con gà không đủ trọng lượng quy định của công ty để bán

- Đóng phân gà vào bao ( khi gà đã xuất chuồng )

- Nhổ cỏ khu vưc xung quanh chuồng trại

- Phụ giúp gia đình chẻ mai, tre để chuẩn bị xây thêm trại mới

* Kết quả công tác phục vụ sản xuất

Sau 5 tháng thực tập tại nông hộ thuộc xã Sơn Cẩm huyện Phú Lương,tôi đã tham gia và hoàn thành được một số công tác phục vụ sản xuất đã đề

ra Kết quả của công tác này được thể hiện tổng quát qua bảng dưới đây:

Bảng 1.1: Kết quả công tác phục vụ sản xuất

Nội dung công việc Số lượng

(con)

Kết quả An

toàn/khỏi ( con )

- Cho uống vaccine ND-IB 5.845 5.845 100

1.3.1 Bài học kinh nghiệm

Qua thời gian thực tập ở nông hộ thuộc xã Sơn Cẩm huyện Phú Lươngđược sự giúp đỡ tận tình của lãnh đạo xã, của cán bộ kỹ thuật trại, cũng nhưcủa chủ trại, đặc biệt là sự quan tâm hướng dẫn tận tình của thầy giáo hướngdẫn TS Nguyễn Đức Hùng đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi bước đầu tiếpxúc với thực tế sản xuất Qua đợt thực tập này tôi thấy mình đã trưởng thànhhơn rất nhiều Điều quan trộng nhất là tôi đã rút ra được bài học kinh nghiêm

bổ ích về chuyên môn từ thực tiễn sản xuất như:

- Áp dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn sản xuất

- Nắm được quy trình chăm sóc và nuôi dưỡng , quy trình phòng bệnhcho đàn gà

- Biết cách chuẩn đoán và biện pháp điều trị một số bệnh thông thường

- Tay nghề thực tế được nâng cao rõ rệt

Ngoài ra trong thời gian thực tập, do được tiếp xúc với thực tế sản xuất

đã giúp tôi có niềm tin vào bản thân, rèn luyện tác phong làm việc, trau dồicũng là một việc rất cần thiết đối với bản thân tôi cũng như tất cả các bạnsinh viên trước khi tốt nghiệp ra trường

- Tay nghề chưa cao, đôi khi chưa mạnh dạn trong công việc.

- Qua thời gian thực tập tôi thấy từ kiến thức sách vở vận dụng vàothực tế sản xuất là một quá trình dài, do vậy tôi nhận thấy mình cần phải họchỏi nhiều hơn, cố gắng rèn luyện để vươn lên, khắc phục những khó khăn vàsai sót của bản thân

Phần 2 CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Tên đề tài: “Điều tra tình hình cảm nhiễm bệnh cầu trùng và bệnh

hô hấp mãn tính (CRD) trên gà thịt Ross - 308 nuôi trong nông hộ thuộc

xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và xác định hiệu lực điều trị bệnh CRD của hai lọai thuốc Tyloguard và Enrofloxacin ”

2.1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Việt Nam là một nước đang phát triển, có trên 79% dân số sống bằng sảnxuất nông nghiệp, trong đó chăn nuôi chiếm một vị trí hết sức quan trọng.Những năm gần đây ngành chăn nuôi nước ta nói chung và nghành chăn nuôigia cầm nói riêng đã và đang có xu hướng phát triển rõ rệt cả về số lượng vàchất lượng, mang lại nguồn thực phẩm cho con người Ở nước ta hiện nayviệc chăn thả gia cầm tự nhiên (nuôi quảng canh) đang có xu hướng thu hẹp.Nhiều nơi, nhiều hộ gia đình đã chuyển sang hướng nuôi công nghiệp (tậptrung, thâm canh)

Đứng thứ hai về cung cấp lượng thực phẩm sau thịt lợn, thời gian quayvòng vốn nhanh, lại tận dụng sản phẩm từ ngành trồng trọt, nên ngành chănnuôi gia cầm ngày càng trở thành mũi nhọn phát triển nông nghiệp ở nước ta.Theo số liệu thống kê năm 2007, tổng số đàn gia cầm ở nước ta đạt 226 triệucon, trong đó gà đạt 157,96 triệu con Để đạt được hiệu quả kinh tế cao trongngành chăn nuôi gà, ngoài những yếu tố như: giống tốt, thức ăn, chế độ chămsóc nuôi dưỡng… thì vấn đề phòng trị bệnh cho gà có ý nghĩa rất lớn

Trong những năm gần đây, dịch bệnh ở đàn gia cầm nước ta có nhiềuhướng gia tăng và diễn biến phức tạp, ảnh hưởng rất lớn đến số lượng vàchất lượng đàn gà Thực tế chăn nuôi cho thấy, gà là một vật nuôi rất mẫncảm với bệnh truyền nhiễm như: H5N1, Newcastle, CRD… Bên cạnh nhữngbệnh truyền nhiễm các bệnh do ký sinh trùng gây ra cũng ảnh hưởng rất lớnđến sự sinh trưởng , pháp triển cũng như sức sống của đàn gà như: bệnh cầutrùng…Từ đó gây thiệt hại nghiêm trọng đến kinh tế và phát triển chăn nuôigà

Bệnh cầu trùng và bệnh hô hấp mãn tính (CRD – Chronic RespiratoryDiasease) là hai bệnh mắc phổ biến và gây thiệt hại kinh tế lớn nhất trongchăn nuôi gà, đặc biệt là chăn nuôi gà công nghiệp.

Bệnh cầu trùng do một số loài cầu trùng Eimeria gây ra (chủ yếu làEimeria tenella và Eimeria maxima) Bệnh cầu trùng chủ yếu gây cho gà từ

15 – 45 ngày tuổi Gà mắc bệnh cầu trùng thường chết sau 3 – 5 ngày với tỷ

lệ chết cao (40 – 60%) nếu không được điều trị kịp thời

Bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (CRD) do vi khuẩn Gram âm làMycoplasma gallimarum gây ra Tỷ lệ gà chết do CRD thường từ 15 – 20%,nhưng điều quan trọng là gà bị viêm đường hô hấp kéo dài, làm cho gà gầyyếu, giảm tỷ lệ tăng trọng, giảm tỷ lệ đẻ trứng, gây thiệt hại lớn về kinh tế

Trong môi trường chăn nuôi công nghiệp, bệnh cầu trùng và bệnh CRD

là hai bệnh rất phổ biến và dễ phát sinh thành dịch Xuất phát từ thực tế trên

chúng tôi tiến nghiên cứu đề tài: “Điều tra tình hình cảm nhiễm bệnh cầu trùng và bệnh hô hấp mãn tính (CRD) trên gà thịt Ross - 308 nuôi trong nông hộ thuộc xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và xác định hiệu lực điều trị bệnh CRD của hai lọa thuốc Tyloguard và Enrofloxacin.”

* Mục đích của đề tài

- Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng và bệnh hô hấp mãn tính (CRD)

ở đàn gà thịt Ross 308 nuôi tại nông hộ thuộc xã Sơn Cẩm

- Xác định hiệu lực của tyloguard và Enrofloxacin trong việc phòng vàtrị bệnh CRD

- Khuyến cáo với người chăn nuôi về tình hình cảm nhiễm và hiệu lựcđiều trị bệnh CRD của hai loại thuốc Tyloguard và Enrofloxacin trên đàn gàthịt Ross 308

* Mục tiêu của đề tài

Thông qua việc xác định tỷ lệ nhiễm CRD và hiệu lực điều trị của hailoại thuốc Tyloguard và Enrofloxacin, để tìm ra những biện pháp phòng vàtrị bệnh CRD có hiệu quả

2.2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

2.2.1 Cơ sở khoa học của đề tài.

ở gà Bệnh này chủ yếu làm cho gà chậm lớn, tiêu tốn thức ăn cao, thuốcđiều trị tốn kém (Đào Thị Hảo, 2007 [4] )

Bệnh CRD còn gọi là bệnh “hen gà” chúng lây lan nhanh qua đường hôhấp, khi không khí, bụi bẩn nhiễm vi khuẩn này Bệnh truyền dọc từ đời mẹsang con qua trứng, lây qua tiếp xúc trực tiếp gà bệnh, qua thức ăn…(GS.TSKH Lê Hồng Mận [9] )

CRD có thể xếp theo 3 dạng sau:

+ Bệnh đường hô hấp mãn tính chính: nguyên nhân bị bệnh là do căngthẳng (Stress) lượng vi khuẩn MG tăng làm phát bệnh, thường có kiêmnhiễm một số vi khuẩn thứ cấp như: E.coli, Streptococcus…

+ Bệnh viêm đường hô haapsmanx tính thứ cấp: xuất phát từ gà đã bịbệnh khác như cầu trùng, viêm phế quản truyền nhiễm… làm cơ thể yếu đi,

có dịp cho vi khuẩn MG bùng lên sinh bệnh

+ Bệnh viêm đường hô hấp mãn tính giả: thể hiện triệu chứng, bệnhtích ở túi khí của một số bệnh khác như bệnh Mycoplasmosis ( NguyễnThanh Sơn và cộng sự, 2004 [12])

* Mầm bệnh:

Trần Thị Hồng Hạnh và cộng sự (2004) [3] đã nhận định là hầu hết cácloại gia cầm đều mẫn cảm với bệnh này Đặc biệt ở gà nuôi theo hướng côngnghiệp thì tỷ lệ nhiễm bệnh càng cao Bệnh này xuất hiện ở hầu hết các nướctrên thế giới Trong những năm gần đây người ta sử dụng một số kháng sinhnhư Tiamulin, Tylosin, Enrofloxacin… để điều trị nên đã khống chế đượcbệnh này

Hoàng Huy Liệu (2002) [23] cho biết CRD do 3 loài Mycoplasma gâyra: M.gallisepticum, M.synoviae, M.meleagridis Nhưng chủ yếu là loàiM.gallisepticum Mycoplasma có nghĩa là “dạng nấm”, nhìn dưới kính hiển

vi thì giống như tế bào động vật nhỏ, không nhân, gallisepticum có nghĩa là

“gây độc cho gà mái” Điều này được thấy rõ tỷ lệ nhiễm bệnh ở gà đẻ trứngrất cao và sản lượng trứng được giảm đáng kể

Theo Nguyễn Lân Dũng và cộng sự (2007) [2] nghiên cứu và kết luận:Mycoplasma có kích thước ngang khoảng 150-300nm thường là 250nm khóthấy dưới kính hiển vi quang học bình thường Mycoplasma không có thành

tế bào, bắt màu Gram âm, có tính đa hình thái, có dạng nhỏ đến mức lọt quanến lọc vi khuẩn, dễ mẫn cảm với áp suất thẩm thấu, mẫn cảm với cồn, vớicác chất hoạt động bề mặt (xà phòng, bột giặt…) không mẫn cảm vớiPenicillin, Xicloserin, Xephalosporin, Baxitraxin và các kháng sinh khác ứcchế quá trình tổng hợp thành tế bào

Mycoplasma là những sinh vật nguyên thủy chưa có vách tế bào, chonên chúng dễ bị biến đổi hình dạng, là loài vi sinh vật nhỏ nhất trong sinhgiới có đời sống dinh dưỡng độc lập Vi khuẩn có hình dạng nhỏ riêng lẻ haytập chung từng đôi, từng chuỗi ngắn, hình vòng nhẫn, vòng khuyên là loạiGram âm khó bắt màu thuốc nhuộm thông thường, phải dùng phương phápnhuộm Giemsa mới quan sát được Màng của Mycoplasma chỉ là lớp màngnguyên sinh chất dày từ 70 - 100A0 Trong tế bào Mycoplasma có thể thấycác hạt riboxom và thể nhân

Mycoplasma thuộc loại hiếu khí và hiếu khí không bắt buộc, nhiệt độtốt nhất là 370C, pH: 7,0 – 8,0 Nó có thể phát triển tốt trên phôi gà và trênmột số môi trường nhân tạo như môi trường huyết thanh, môi trường có chứaHemoglubin, Xistein Trên môi trường thạch chúng có thể tạo nên nhữngkhuẩn lạc nhỏ bé Khuẩn lạc có cấu tạo hạt, ở giữa có màu vàng nâu, xungquanh trong ( trứng ốp nếp) Khi phát triển trên môi trường dịch thể,Mycoplasma làm vẩn đục môi trường và tạo thành những kết tủa Trong môitrường thạch máu, Mycoplasma làm dung huyết ( Nguyễn Xuân Thành vàcộng sự, 2007) [13]

Mycoplasma bị diệt ở nhiệt độ 45-550C trong vòng 15 phút Chúng rấtmẫn cẩm với sự khô cạn, tia tử ngoại, chất sát trùng và bị ức chế bởi các chấtkháng sinh, nó ngăn cản quá trình tổng hợp protein của Mycoplasma như;Tetracyclin, Erythomycin…

Theo Trần Thị Hạnh và công sự (2004) [3] cho biết CRD nếu chỉ cómột mình loại Mycoplasma gây bệnh thì nhẹ nhưng nếu kế phát thì nặng hơnhoặc bệnh phát ra trong điều kiện mới tiêm phòng các bệnh khác hay môitrường ẩm thấp, dơ bẩn thì bệnh sẽ nặng hơn Đặc biệt nếu ghép 3 bệnh viêmthanh khí quản truyền nhiễm, viêm phế quản truyền nhiễm và bệnh cúm thìbệnh càng kéo dài trầm trọng và không chữa được.

Thời gian tồn tại của MG ở ngoài cỏ thể vật chủ ( phân, lông…) thìkhác nhau từ 1 – 14 ngày tùy thuộc vào nhiệt độ của vật mà nó bám Vì vậyviệc vệ sinh quần áo, đồ dùng, dụng cụ chăn nuôi mà kém thì đó cũng là mộtcon đường truyền lây của bệnh Thời gian tồn tại của bệnh được quan sát ởlòng trắng trứng là 3 tuần ở 50C, 4 ngày ở tủ ấp, 6 ngày ở nhiệt độ phòng; ởlòng đỏ, mầm bệnh tồn tại 18 tuần ở 370C, 6 tuần ở 200C Như vậy nhữngquả trứng giập, vỡ trong máy ấp có thể là nguồn lây lan bệnh Điều đáng thú

vị là mầm bệnh có thể tồn tại ở trong tóc, da của người từ 1 – 2 ngày, vì vậyngười làm việc trong đàn gà bệnh có thể là yếu tố trung gian truyền bệnh

Một con đường truyền lây bệnh khác là sự truyền lây qua trứng Ở giaiđoạn cấp tính, MG dễ dàng tiến đến buồng trứng, tử cung và định cư ở đó,những con gà mái này sẽ đẻ ra trứng nhiễm bệnh.MG không những đượcphân lập từ phôi mà còn được phân lập từ màng lòng đỏ trứng tươi Trongmột số trường hợp cụ thể sự lây nhiễm có thể thực hiện thông qua việc sửdụng vaccine virus mà không được làm từ trứng sạch bệnh MG còn được

tìm thấy ở trong tinh dịch của gà trống bị bệnh vì vậy sự truyền lây có thểthực hiện qua con đường thụ tinh nhân tạo và từ gà trống truyền cho gà mái.

* Cơ chế sinh bệnh:

Theo Hội bác sỹ thú y (2008) [21] cho biết mầm bệnh mycoplasmakhông có thành tế bào nên hình dạng của nó không cố định Nó có thể là hìnhcầu, hình sợi mảnh, có cơ quan bám dính ở một đầu, cơ quan này có hình báncầu, nhô ra và được gọi là “blebs” Khi mầm bệnh xâm nhập vào vật chủ, nóchui vào giữa các nhung mao niêm mạc đường hô hấp hoặc đường sinh dục,phần “blebs” của vi khuẩn gắn vào phần đuôi sialic của thụ quansialoglycoprotein hoặc sialoglycolipit của tế bào vật chủ, sự bám dính này đủchắc để nó không bị đào thải ra ngoài bởi nhu động và quá trình phát triểndịch của niêm mạc Vì nó không có thành tế bào nên cũng có hiện tượng hòanhập màng tế bào vật chủ và màng nguyên sinh của vi khuẩn Cacsenzymethủy phân, neuraminidase, peroxidase, heamolysin và các loại độc tố khácđược đưa vào tế bào vật chủ Những độc tố đó có thể dẫn đến tế bào bị tổnthương, thoái hóa và cơ thể có thể có những đáp ứng miễn dịch và sốt Hơnnữa sự xâm nhập của tế bào đơn nhân tới phần mô của hạ niêm mạc, một sốlượng lớn tế bào lympho và đại thực bào dẫn tới sự dày lên của phần tổ chức

bị tấn công

* Triệu chứng:

Gà thở khò khè do nhiều dịch động ở đường hô hấp trên Gà khó thở,

há hốc mồm ra thở, vảy mỏ, chảy nước mắt, nước mũi Bệnh tiến triển chậm,lúc đàu nước mũi loãng, sau đặc dần và đọng lại ở xoang mặt làm cho mặt gàsưng lên Gà gầy nhanh rồi chết Các xoang lúc đầu viêm chứa thanh dịchloãng sau biến thành fibrin đặc

Sau khi các xoang vùng đầu bị viêm thì các niêm mạc hầu, khí quản vàcác túi hơi liên hệ với nó cũng bị viêm Con vật ngày càng thở khó, mào yếmtím bầm, kiệt sức dần rồi chết Nhiều trường hợp gà bệnh chết rất sớm dongạt thở

Ở đàn gà đẻ bệnh làm năng suất trứng giảm xuống Trứng ấp số lượngbào thai chết ở ngày thứ 10 – 12 và trước khi nở tăng lên Số còn lại nở rathành những gà ốm yếu

Ngoài ra ở gà bệnh, thường là gà tây còn có hiện tượng viêm khớp,

Trong thiên nhiên bệnh thường tiến triển theo thể mãn tính, chủ yếu ở

gà lớn Nếu gà con bị bệnh, tỷ lệ chết có thể 5 - 40% Tổn thất kinh tế chủyếu của bệnh này là giảm trọng lượng của gà thịt và giảm sản lượng trứngcủa gà đẻ

Gà con và gà dò bị bệnh thường viêm kết mạc, chảy nước mắt, ít dịchthanh mạc ở lỗ mũi và mí mắt Nhiều con mí mắt sưng tấy và dính vào nhau.Thở khò khè có tiếng ran khí quản dễ phát hiện vào buổi đêm yên tĩnh Gà

xù lông, thở khó, bỏ ăn Bệnh kéo dài làm gà gầy nhanh và chết (NguyễnThanh Sơn và cộng sự,2004) [12]

Ngoài ra bệnh CRD thường ghép với một số bệnh, từ đó triệu chứngcũng thể hiện rất phức tạp

* Bệnh tích:

Xác chết gầy và nhợt nhạt do thiếu máu Niêm mạc mũi và các xoangcạnh mũi sưng phù chứa đày dịch nhớt màu vàng hoặc màu vàng xám Niêmmạc họng xung huyết, sưng, đôi chỗ bị xuất huyết phủ nhiều niêm dịchtrong Phổi phù thũng, mặt phổi phủ fibrin, rải rác một số vùng bị viêm hoại

tử Thành các túi hơi dày lên, thủy thũng Xoang túi hơi chứa đầy chất dịchmàu sữa, nếu bệnh chuyển thành mãn tính thì chất chứa quánh lại, cuối cùngthành một chất khô, bở, màu vàng Bệnh biến này xảy ra ở cả túi hơi vùngbụng và vùng ngực Ngoài ra gà bệnh còn bị viêm ngoại tâm mạc, viêmquanh gan và viêm phúc mạc Lách có thể hơi sưng

Trong những phôi gà bị chết do lấy trứng ấp từ những con gà giống bịnhiễm CRD Phôi thường chết trước khi nở ở túi khí của phôi có những chấtdịch nhầy như bã đậu màu trắng

Phạm Sỹ Lăng và cộng sự (2002) [8] đã nghiên cứu và kết luận biếnđổi vi thể thường biểu hiện rõ nhất ở khí quản và phổi

Khí quản: hiện tượng tăng sinh và tróc các tế bào biểu mô, sự dày lêncủa các màng nhầy của cơ quan cảm nhiễm cùng với sự thâm nhiễm của các

tế bào đơn nhân và sự tăng các vùng tăng sinh tế bào lympho ở dưới cácmàng nhầy niêm mạc Ngoài ra còn thấy các ống tuyến dịch của biểu mô dài

ra rõ rệt, có ý nghĩa chuẩn đoán Những biến đổi ấy không có trong các bệnhkhác

Phổi: xuất hiện các vùng phổi viêm và các nang lympho cũng như cáctổn thương dạng hạt Trong mô phổi có tăng sinh lympho dạng nang, đặc biệttrong phế quản cấp 3, viêm phổi dạng dịch với các tế bào khổng lồ

Cũng theo www.greengroup.com.vn [24] cho thấy: Các biến đổi đềutập trung ở đường hô hấp.

- Niêm mạc vùng thanh khí quản phù nề kèm theo xuất huyết, bị phủmột lớp dịch nhầy, đôi khi bịt kín cả phế quản

-Túi khí viêm tích dịch (dày và đục) Bề mặt túi khí đôi khi bị phủ mộtlớp màng, hay có các chất như bã đậu đóng thành cục Nếu bệnh ghép vớiE.coli sẽ thấy màng bao quanh tim và màng bụng viêm, sưng

- Mắt gà sưng, có một số gà bị mù bởi tuyến lệ bị viêm, loét

- Trong một vài trường hợp gà bị viêm khớp, mổ khớp gà ta thấy khớp

gà bị sưng chứa nhiều dịch vàng loãng

- Phân biệt với các bệnh có triệu chứng đường hô hấp giống với CRDnhư: bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm, bệnh cúm

Theo Hoàng Huy Liệu (2002) [23] đã đánh giá, nên phân biệt CRD vớicác bệnh dưới đây:

Bệnh Newcastle: bệnh Newcastle lây lan nhanh hơn CRD, thường biểuhiện triệu chứng thần kinh, xác định bằng phản ứng HI

Bệnh viêm phế quản truyền nhiễm: lây nhanh hơn bệnh CRD, ảnhhưởng nghiêm trọng đến phẩm chất trứng Dùng phản ứng HI hoặc ELISA

để chẩn đoán bệnh này

Bệnh sổ mũi truyền nhiễm: Biểu hiện viêm xoang, dung dịch xuất tiếttrong xoang phân lập được Hemophilus para gallinarum

Bệnh tụ huyết trùng mãn tính ở gà: Gây những ổ viêm dạng bã đậu hóa

và viêm xoang Bệnh phân lập được Pasteurella multocida

* Phòng bệnh

Cần phải kết hợp phương pháp vệ sinh chuồng trại, đảm bảo môitrường chăn nuôi sạch sẽ, thông thoáng, dùng kháng sinh cho uống định kỳcùng với việc dùng vaccine phòng bệnh.

Theo Trần Văn Bình (2008) [1] có thể giảm thiểu tác hại của bệnh bằngcác cách sau:

Chăm sóc nuôi dưỡng tốt, chuồng trại thông thoáng, mật độ thích hợp.Sau khi xuất hết đàn, vệ sinh sát trùng kỹ mới nhập đàn mới về nuôi.Nếu đàn gà đang bị bệnh CRD mà nhập đàn mới vào thì chắc chắn bệnh sẽlây qua đường mới

Dùng vaccine phòng bệnh CRD cho đàn gà bố mẹ

Định kỳ vệ sinh sát trùng chuồng trại, đặc biệt tiêm phòng đầy đủ cácloại vaccine để hạn chế các vi khuẩn, virus cơ hội sẽ giảm thiểu tác hại củabệnh

Một biện pháp hạn chế bệnh xảy ra là định kỳ dùng kháng sinh phòngbệnh CRD Dùng CRD – pharm phòng bệnh pha 1g/1 lít nước hoặc DTC –vit pha 2g/ 1 lít nước, Phargentylo-F 10ml/1 lít nước

- Trong số kháng sinh và sulphamid chỉ có 3 nhóm kháng sinh sau cóhiệu lực với Mycoplasma:

+Nhóm Tetracycline gồm: Oxytetracycline, Doxycycline

+Nhóm Macrolides gồm: Erythromycin, Tylosine, Lincomycin,Spiramycin, Tiamuline

+Nhóm Quinolones (Fluoroquinolones) gồm: Norfloxacin, Erofloxacin

Để việc phòng CRD bằng kháng sinh có hiệu quả, nhất thiết phải lựachọ kháng sinh phù hợp và nhạy cảm, đồng thời thực hiện tốt các vấn đề vệsinh chuồng trại, quản lý tốt tiểu khí hậu, dinh dưỡng hợp lý và loại thải các

gà nhiễm bệnh thường xuyên (công ty trách nhiệm hữu hạn Long Đình,2004) [19]

* Điều trị bệnh

Không có thuốc nào diệt hoàn toàn mầm bệnh CRD, chỉ có thể ngăncản bệnh phát triển Khi có dịch cần tăng cường vệ sinh, chăm sóc nuôidưỡng, dùng kháng sinh và bổ sung VTM A, B, D MG rất mẫn cảm vớicác loại kháng sinh như: Streptomycin, Oxytetracyclin, Tylosin,Enrofloxacin

Chú ý phải dùng kháng sinh liều cao để điều trị Nếu dùng kháng sinhliều thấp liên tục sẽ làm vi khuẩn đề kháng với thuốc.

Theo Lê Hồng Mận (2003) [9] có thẻ trị bệnh CRD bằng một số loạithuốc sau:

+ Tiamulin 1g/4 lít nước cho uống 3 – 5 ngày

+ Tylosin 0,5g/ 1 lít nước cho uống 3 – 5 ngày

+ Suanovil 0,5g/ 1 lít nước cho uống 3 – 5 ngày

+ Tetracycline 500 – 600g/ tấn thức ăn 3 – 5 ngày

2.2.1.1.2 Đặc điểm sinh học của vi khuẩn gây bệnh CRD.

* Đặc tính nuôi cấy.

Nguyễn Xuân thành và cộng sự (2007) [13] cho biết: Mycoplasma cóthể phát triển tốt trên phôi gà và trên một số môi trường nhân tạo như: môitrường huyết thanh, môi trường có chứa Hemoglobin,Xystein

Trên môi trường thạch chúng cũng có thể tạo nên những khuẩn lac nhỏ

bé, khuẩn lạc có cấu tạo hạt, ở giữa có màu vàng nâu, xung quanh trong Khiphát triển trên môi trường dịch thể, Mycoplasma làm vẩn đục môi trường vàtạo thành những kết tủa

Các loại Mycoplasma khác nhau có tốc độ mọc khác nhau và khuẩn lạccủa chúng cũng khó phân biệt Không có một môi trường nào phù hợp chotất cả các Mycoplasma, đó cũng là một khó khăn trong công tác chẩn đoán

sinh Bệnh có thể làm con vật có thể chết với tỷ lệ cao đặc biệt là con non(80-100%).

Có 2 giống liên quan đến thú y là: Eimeria và Isospoza.Noãn nang(Oocyst) cầu trùng là những bào tử hình bầu dục hay hình cầu, cấu tạo gồm 3lớp: ngoài cùng là vỏ rất mỏng, lớp tiếp theo là lớp nguyên sinh chất, giữanguyên sinh chất có nhân tương đối lớn

Khi noãn nang theo phân ra ngoài ngoại cảnh gặp điều kiện nhiệt độ,

độ ẩm thích hợp thì nhân và nguyên sinh chất bắt đầu phân chia

Cầu trùng giống Isospoza noãn nang phân thành 2 bào tử, mỗi bào tửlại phân chia thành 4 bào tử con

Cầu trùng giống Eimeria noãn nang phân chia thành 4 bào tử, mỗi bào

tử lại phân chia thành 2 bào tử con Các bào tử con sẽ xâm nhập vào niêmmạc ruột gây ra tổn thương về bệnh lý Người ta đã xác định được hàng trămcầu trùng giống Eimeria Tuy nhiên mỗi loài lại ký sinh và gây bệnh chonhững loài vật khác nhau Chúng ký sinh có tính riêng biệt đối với mỗi kýchủ, thậm chí với mỗi cơ quan nhất định, ví dụ: cầu trùng gà không ký sinhtrên ngan, cầu trùng thỏ không ký sinh trên các gia súc khác Trên cùng một

cơ thể cầu trùng manh tràng không ký sinh ở ruột non và ngược lại

Chúng ký sinh không những trên bề mặt niêm mạc mà còn xâm nhập vào sâucác lớp của Mucose thuộc đoạn ruột mù và trực tràng.

+ E.acervulina: các noãn nang của loại này có hình trứng hoặc hìnhovan Đầu nhỏ của noãn nang có một Micropil, đầu to có nhân phân cực, vỏbọc nhẫn kích thước của noãn nang từ 17,7 – 20,2 x 13,7 – 16,3 Noãn nangkhông màu, thời gian hình thành bào tử nang ở môi trường ngoài là 24 giờ.E.acervulina ký sinh ở vùng tá tràng và rất ít khi ở ruột non

+ E.maxima: là loài cầu trùng có độc lực cao nhưng khả năng lâynhiễm thấp hơn loài E.tenella Nang trứng có màu nâu vàng, thường có hìnhbầu dục, vỏ nang trứng hơi sần sùi, ở đầu hẹp có lỗ và dưới nó là nhân phânhạt Kích thước của noãn nang là 24,4 – 42,5 x 16,5 – 29,8 Đây là loại noãnnang lớn Quá trình sinh sản của bào tử kéo dài 30 – 48 giờ, thể cặn không cótrong nang trứng và trong bào tử Quá trình phát triển nội sinh diễn ra trênsuốt cả chiều dài ruột non, nhưng bị nhiễm nhiều hơn ở phần trước và phầngiữa ruột non

+ E.mitis: là loài cầu trùng có độc lực yếu, noãn nang có dạng hình cầu,không màu, khối nguyên sinh chất dày đặc Độ lớn của noãn nang là 11,0 –19,0 x 10,0 – 17,1 Đây là loại có hình thái nhỏ Thời gian hình thành bào tửnang trong môi trường bên ngoài là 48 giờ Cầu trùng phát triển ở đầu trênruột non

+ E.necatrix: là loài cầu trùng có độc lực cao song mức độ phổ biến vàkhả năng gây bệnh của loài này thấp hơn loài E.tenella Noãn nang có hìnhovan hoặc hình tròn, nhân phân hạt kích thước nhỏ 13 – 22,7 x 11,3 - 18,3

Vỏ cứng thời gian sinh bào tử từ 21 – 24 giờ Thời gian xâm nhập vào cơ thể

là 138 – 140 giờ

+ E.brunetti: cũng à loài cầu trùng có độc lực cao nhưng khả năngnhiễm bệnh thấp hơn 2 loài E.necatrix và E.tenella Noãn nang có hình trứngkhông màu, có độ lớn là 20,7 – 30,3 x 18,1 – 24,2.Sinh sản bằng bào tử sau

24 giờ Trong noãn nang trứng thấy có 1 hay nhiều hạt cực Thời kỳ nội sinhchủ yếu ở ruột già, phần cuối ruột non cũng như manh tràng và lỗ huyệt cóthể bị nhiễm bệnh

Bệnh cầu trùng gà có ở khắp nơi trên thế giới, gây nhiều thiệt hại vềkinh tế cho người chăn nuôi

Ở nước ta cầu trùng trở nên phổ biến khi phát triển gà công nghiệp(1965) và nhập giống gà cao sản giống trứng và hướng thịt từ nước ngoài