Câu trần thuật đơn - tiết 110 (Văn 6 - HKII)

Tìm câu trần thuật đơn trong đoạn trích d ới đây.. Cho biết những câu trần thuật đơn ấy đ ợc dùng để làm gì.. Từ khi có vịnh Bắc Bộ và từ khi quần đảo Cô Tô mang lấy dấu hiệu của sự số

Kiểm tra bài cũ :

Cho câu văn: Sáng nay, em đi học.

? 1 Hãy chỉ ra thành phần chính, thành

phần phụ trong câu văn trên.

2 Chỉ ra chủ ngữ, vị ngữ và cho biết chúng trả lời cho những câu hỏi gì, chúng có cấu

tạo như thế nào và có số lượng bao nhiêu

Tiết 110: Câu trần thuật đơn

I Tìm hiểu bài:

1 Câu trần thuật đơn là gì?

a Ví dụ: sgk 101

Cỏc cõu dưới đõy được dựng để làm gỡ ?

Ch a nghe hết câu, tôi đã hếch

răng lên, xì một hơi rõ dài ( 1 ) Rồi, với

bộ điệu khinh khỉnh, tôi mắng ( 2 ):

- Hức( 3 )! Thông ngách sang nhà

ta ( 4 )? Dễ nghe nhỉ( 5 )! Chú mày hôi nh

cú mèo thế này, ta nào chịu đ ợc ( 6 ) Thôi,

im cái điệu hát m a dầm sùi sụt ấy đi( 7 )

Đào tổ nông thì cho chết ( 8 )!

Tôi về, không một chút bận tâm ( 9 )

(Tô Hoài)

Trả lời:

- Câu dựng để kể, tả, nêu ý kiến: Câu

1, 2, 6, 9 (Cõu trần thuật)

- Câu dựng để bộc lộ cảm xúc:

Câu 5, 3, 8 (Cõu cảm thỏn)

- Câu dùng để hỏi: Câu 4 (Cõu nghi vấn)

- Câu dựng để cầu khiến: Câu 7 (Cõu cầu khiến)

Cỏc cõu trần thuật :

(1) Ch a nghe hết câu, tôi đã hếch

răng lên, xì một hơi rõ dài

(2) Rồi, với bộ điệu khinh khỉnh, tôi mắng:

(6) Chú mày hôi nh cú mèo thế này,

ta nào chịu đ ợc

(9) Tôi về, không một chút bận tâm.

(1) …tôi/ đã hếch răng lên, xì một

CN VN

hơi rõ dài.

(2) … tôi/ mắng

CN VN

(6) Chú mày/ hôi nh cú mèo thế này,

CN VN

ta/ nào chịu đ ợc.

CN VN

(9) Tôi/ về, không một chút

CN VN bận tâm.

Tiết 110: Câu trần thuật đơn

I Tìm hiểu bài:

1 Câu trần thuật đơn là gì?

a Ví dụ: sgk 101

b Nhận xét:

- Các câu (1), (2), (6), (9): dùng để giới thiệu,

tả hoặc kể hay nêu một ý kiến

-> Câu trần thuật.

- Các câu trần thuật (1), (2), (9) do một cụm

chủ - vị tạo thành -> Câu trần thuật đơn.

2 Ghi nhớ: sgk 101

*Bài tập nhanh:

Trong các câu sau, câu nào là câu trần thuật đơn ? Vì sao em

biết ?

1 Lớp em học rất chăm.

2 Mùa xuân, chim chóc vui đùa, bướm ong bay lượn.

3 Có một đội bóng thuộc khối sáu chơi rất hay trong

mùa giải này.

4 Bác Hồ là vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc ta.

*Chú ý: Dạng đặc biệt của câu

trần thuật đơn có mục đích giới thiệu:

- Dạng 1: “ có ” + cụm danh từ

VD: Có một chú chim non nằm trong chiếc tổ.

- Dạng 2: “là” + cụm danh từ

VD: Đêm nay con ngủ giấc tròn

Mẹ là ngọn gió của con suốt đời

(Thơ Trần Quốc Minh).

II Luyện tập:

BT1 Tìm câu trần thuật đơn trong đoạn trích d ới

đây Cho biết những câu trần thuật đơn ấy đ ợc dùng để làm gì.

Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày

trong trẻo, sáng sủa Từ khi có vịnh Bắc Bộ và từ khi quần đảo Cô Tô mang lấy dấu hiệu của sự

sống con ng ời thì, sau mỗi lần dông bão, bao giờ bầu trời Cô Tô cũng trong sáng nh vậy Cây trên núi đảo lại thêm xanh m ợt, n ớc biển lại lam biếc

đặm đà hơn hết cả mọi khi, và cát lại vàng giòn hơn nữa Và nếu cá có vắng tăm biệt tích trong ngày động bão, thì nay l ới càng thêm nặng mẻ cá giã đôi.

(Nguyễn Tuân)

Đáp án:

Cõu 1: Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô/ là một

C V

ngày trong trẻo, sáng sủa

-> Dùng để giới thiệu, miêu tả khỏi quỏt về Cô

Tô.

Cõu 2: Từ khi có vịnh Bắc Bộ và từ khi quần đảo

Cô Tô mang lấy dấu hiệu của sự sống con ng ời thì, sau mỗi lần dông bão, bao giờ

bầu trời Cô Tô/ cũng trong sáng nh vậy.

C V

-> Dùng để nêu ý kiến nhận xét về vẻ đẹp

trong sáng của Cô Tô sau trận bão.

BT2 Dưới đõy là một số cõu mở đầu cỏc truyện

em đó học Chỳng thuộc loại cõu nào và cú tỏc dụng gỡ?

a Ngày xưa, ở miền đất Lạc Việt, cứ như bõy giờ là Bắc

Bộ nước ta, cú một vị thần thuộc nũi rồng, con trai

thần Long Nữ, tờn là Lạc Long Quõn

(Con Rồng, cháu Tiên)

-> Câu trần thuật đơn - giới thiệu nhân vật chính: Lạc Long Quân.

b Cú một con ếch sống lõu ngày trong một giếng nọ

( Ếch ngồi đỏy giếng)

-> Câu trần thuật đơn - giới thiệu nhân vật chính: con ếch.

c Bà đỡ Trần là người huyện Đụng Triều

(Vũ Trinh)

-> Câu trần thuật đơn - giới thiệu nhân vật chính: bà đỡ

Trần.

BT3a) Tục truyền đời Hùng V ơng thứ sáu, ở

làng Gióng có hai vợ chồng ông lão chăm chỉ làm

ăn và có tiếng là phúc đức Hai ông bà ao ớc có

một đứa con Một hôm bà ra đồng trông thấy một

vết chân rất to, liền đặt bàn chân mình lên ớm thử

để xem thua kém bao nhiêu Không ngờ về nhà bà

thụ thai và m ời hai tháng sau sinh một cậu bé mặt

mũi rất khôi ngô

(Thánh Gióng)

b) Hùng V ơng thứ m ời tám có một ng ời con gái tên là Mị N ơng, ng ời đẹp nh hoa, tính nết hiền

dịu Vua cha yêu th ơng nàng hết mực, muốn kén cho con một ng ời chồng thật xứng đáng.

Một hôm, có hai chàng trai đến cầu hôn

(Sơn Tinh, Thủy Tinh)

c) Ngày x a có ông vua nọ sai một viên quan

đi dò la khắp n ớc tìm ng ời tài giỏi Viên quan ấy

đã đi nhiều nơi, đến đâu quan cũng ra những câu

đố oái oăm để hỏi mọi ng ời Đã mất nhiều công

tìm kiếm nh ng viên quan vẫn ch a thấy có ng ời nào thật lỗi lạc

Một hôm, viên quan đi qua cánh đồng làng kia, chợt thấy bên vệ đ ờng có hai cha con nhà nọ

đang làm ruộng (Em bé thông minh)

-> Khỏc: BT2: giới thiệu ngay nhõn vật

chớnh cũn BT3: giới thiệu nhân vật phụ tr

ớc, rồi từ những việc làm, quan hệ của

nhõn vật

phụ mới giới thiệu nhân vật chính.

BT4 Ngoài tác dụng giới thiệu nhân vật, những câu

mở đầu sau đây còn có tác dụng gì ? a) X a có một ng ời thợ mộc dốc hết vốn trong nhà ra mua gỗ để làm nghề đẽo cày.

(Đẽo cày giữa đ ờng)

b) Ng ời kiếm củi tên mỗ ở huyện Lạng Giang, đang

bổ củi ở s ờn núi, thấy d ới thung lũng phía xa, cây

cỏ lay động không ngớt mới vác búa đến xem,

thấy một con hổ trán trắng, cúi đầu cào bới đất, nhảy lên, vật xuống, thỉnh thoảng lấy tay móc

họng, mở miệng nhe cái răng, máu me, nhớt dãi trào ra.

(Vũ Trinh)

* Trò chơi tiếp sức

Em hãy điền những từ ngữ thích hợp

vào chỗ trống để tạo thành những câu trần thuật đơn hoàn chỉnh:

1 Trường em……….

2 Môn Văn……….

3 ……… tưới cây mỗi ngày.

4 ……… … là truyện ngắn

của nhà văn Tạ Duy Anh.

Hướng dẫn về nhà:

• Học thuộc ghi nhớ trong sgk trang 101.

• Hoàn thiện cỏc bài tập vào vở bài tập Ngữ văn.

• Tập viết một đoạn văn (3 - 5 câu) tả cảnh quột dọn sõn trường của lớp em trong đó có sử dụng câu trần thuật đơn.

• Đọc diễn cảm văn bản, chỳ thớch, soạn phần

Đọc – hiểu văn bản: “ Lũng yờu nước”.

**************************