giải pháp giúp học sinh lớp 10 THPT nâng cao hiệu quả tiếp cận văn bản nghị luận giải pháp giúp học sinh lớp 10 THPT nâng cao hiệu quả tiếp cận văn bản nghị luận giải pháp giúp học sinh lớp 10 THPT nâng cao hiệu quả tiếp cận văn bản nghị luận giải pháp giúp học sinh lớp 10 THPT nâng cao hiệu quả tiếp cận văn bản nghị luận
Trang 1I- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
1- Cũng như hầu hết các nước tiên tiến,ở nước ta hiện nay vấn đề chất lượnggiảng dạy khoa học nhân văn( đặc biệt môn Ngữ văn) trở thành mối quan tâm củacác nhà sư phạm, các nhà quản lí giáo dục và của toàn xã hội
Ở nước ta cùng với những biến đổi và biến động xã hội, tâm lí về nhiềumặt,kể cả những tác động từ bên ngoài, vấn đề giảng dạy trong nhà trường càng trởthành mối quan tâm chung Vì vậy không chỉ là công việc của bản thân nhà trường,lại càng không phải chuyện văn chương chữ nghĩa đơn thuần mà là vấn đề có ýnghĩa chính trị xã hội, trước mắt cũng như lâu dài
Sau nhiều lần cải cách giáo dục, môn Văn trong nhà trường đã có nhữngbước tiến đáng kể.Chất văn chương, chất nhân văn của chương trình Ngữ văn đượcnâng lên Việc tiếp cận chương trình Ngữ Văn ở các cấp học, lớp học cũng được
mở rộng ở nhiều phương diện khác nhau
Nếu như trước đây, chương trình sách giáo khoa ít chú ý thể loại văn nghịluận (giảng văn nghị luận) thì chương trình mới xuất hiện khá nhiều loại này.Bêncạnh việc lựa chọn các tác phẩm văn học mang tính hình tượng, sử dụng hư cấu vớimột số thể loại chính như: thơ, truyện, tiểu thuyết, kịch (gọi chung là văn bản nghệthuật) là việc sử dụng tác phẩm văn học không hư cấu được viết bằng nhiều thể loạikhác nhau theo mỗi giai đoạn như: nghị luận, sử kí, văn tế, phú, dân ca lịch sử, Như vậy, vấn đề thể loại văn học được mở rộng phạm vi, giáo viên và học sinh cóđiều kiện bao quát về hệ thống thể loại văn học trong nhà trường Đáng lưu ý nhất
là thể loại văn nghị luận đã được tuyển chọn giảng dạy chương trình Ngữ văn phổthông
2- Văn nghị luận là một thể loại có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống nhânloại.Văn nghị luận thường phát ngôn cho một tư tưởng, một quan điểm, một chủtrương, một lập trường xã hội nhất định Vì thế, nội dung thường là các vấn đề cótính chất thời sự, chính trị, văn hoá, quốc gia, dân tộc, lịch sử,…
Trang 2Bởi tính nhật dụng của thể văn nghị luận nên trong chương trình đã đưa vàodạy ở nhà trường phổ thông nhiều văn bản đặc sắc ở nhiều thể như: chiếu, hịch,cáo, điều trần, tựa, tiểu luận, tuyên ngôn…Mặc dù khác nhau về thời điểm ra đời,thể loại, nội dung bàn luận…song các văn bản nghị luận đều khẳng định được tàinăng, trí tuệ và tâm huyết của người sáng tác.
3- Việc tiếp cận các văn bản nghị luận trong nhà trường không chỉ cung cấp chohọc sinh vốn tri thức phong phú về văn hoá, xã hội, đạo đức, chính trị …mà còn bồiđắp tư tưởng tình cảm, cách xử lí các vấn đề đặt ra trong cuộc sống một cách đúngđắn, vừa phù hợp với tinh thần thời đại, vừa đảm bảo tinh thần quốc gia, dân tộc.Tuy nhiên, trong thực tế dạy và học các văn bản nghị luận, thầy và trò vẫn gặpkhông ít những khó khăn.Bản thân các văn bản nghị luận: về phạm vi phản ánhtương đối rộng so với tầm hiểu biết phổ biến của học sinh; về hình thức thườngthiên về hệ thống lập luận với nhiều lí lẽ, đa dạng về phương thức biểu hiện và cácphương tiện nghệ thuật; ý tưởng sâu sắc, thâm thuý khó nắm bắt…Về phía họcsinh, do trình độ nhận thức, đặc điểm lứa tuổi, tâm lí thời đại… thì việc tiếp nhậncác văn bản như thế quả không dễ Mặt khác,về phía người dạy, với vai trò là ngườitrực tiếp hướng dẫn học sinh tiếp cận văn bản thì thách thức đặt ra càng lớn, ngườidạy phải vừa đảm bảo tính khách quan của tác phẩm, vừa truyền lại những rungcảm của văn bản với tư cách là một sáng tạo nghệ thuật thật sự…
Từ vị trí đặc biệt của văn nghị luận trong chương trình giáo dục phổ thông, từthực tế dạy và học hiện nay, tôi xin được đề xuất một vài kinh nghiệm có tính chất
cá nhân nhằm góp phần đổi mới hướng nghiên cứu và giảng dạy môn Văn trong
nhà trường qua đề tài: “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 10- THPT nâng cao hiệu quả tiếp cận các văn bản nghị luận trong chương trình Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp10( CTC)”.
III- NỘI DUNG ĐỀ TÀI.
Trang 31- Cơ sở lí luận.
Văn nghị luận là một thể văn ra đời từ rất lâu Ở Trung Hoa, văn nghị luận có
từ thời Khổng Tử (551- 479TCN) Ở Việt Nam, văn nghị luận cũng là một thể loại cótruyền thống lâu đời, có giá trị và tác dụng hết sức to lớn trong trường kì lịch sử,
trong công cuộc dựng nước và giữ nước Có thể kể từ Chiếu dời đô(1010) của Lí Công Uẩn (Lí Thái Tổ), Hịch tướng sĩ (1285) của Trần Quốc Tuấn cho đến Bình
Ngô đại cáo (1428) của Nguyễn Trãi; từ bài Tựa Trích diễm thi tập (1497) của
Hoàng Đức Lương, Chiếu cầu hiền (1788) của Ngô Thì Nhậm đến bản điều trần
Xin lập khoa luật (1867) của Nguyễn Trường Tộ; Chiếu Cần Vương (1885) đếnHịch đánh Pháp sau này…
Có thể nói trong suốt trường kì lịch sử dân tộc, văn nghị luận là một thể vănphản ánh rõ nhất đời sống tinh thần, tư tưởng, ý chí và khát vọng của cả một dântộc.Nó không chỉ có ý nghĩa đối với những vấn đề lớn lao của đất nước, thời đại màcòn rất gần gũi và có ý nghĩa trong đời sống công dân hiện nay Do đó, văn nghịluận ngày càng phát triển mạnh mẽ, càng trở nên đa dạng và phong phú hơn
* Văn nghị luận thường được phân loại theo nhiều cách:
- Xét theo tiêu chí nội dung luận bàn, người ta phân văn nghị luận thành hai thể:
+ Văn chính luận (luận bàn về các vấn đề chính trị, xã hội, đạo đức ) như Bình
Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi, Tuyên ngôn Độc lập – Hồ Chí Minh, Về luân lý xã hội
ở nước ta (trích “Đạo đức và luân lí Đông Tây”) – Phan Châu Trinh, Tiếng mẹ đẻ, nguồn giải phóng các dân tộc bị áp bức – Nguyễn An Ninh…
+ Văn phê bình văn học (luận bàn các vấn đề văn học nghệ thuật) như Một thời đại
trong thi ca – Hoài Thanh, Mấy ý nghĩ về thơ – Nguyễn Đình Thi.
- Xét theo tiêu chí hình thức thể loại, người ta chia ra: văn nghị luận thời trung đại(chiếu, cáo, hịch, bình sử, điều trần, ) và văn nghị luận hiện đại (tuyên ngôn, lờikêu gọi, phê bình, xã luận )
Trang 42- Thực trạng vấn đề.
Trong chương trình Ngữ văn phổ thông hiện nay, việc tuyển chọn dạy vănbản nghị luận rất phong phú về đề tài và đa dạng về thể loại: Có tác phẩm nói vềnhững vấn đề lớn lao của dân tộc, thời đại như tinh thần, ý chí của cha ông trongcông cuộc chống ngoại xâm giữ nước (Sông núi nước Nam, Hịch Tướng sĩ, BìnhNgô đại cáo, Tuyên ngôn Độc lập) Có tác phẩm phản ánh khát vọng của dân tộc vềviệc xây dựng một quốc gia hùng cường độc lập (Chiếu dời đô, Văn bia khắc ở Vănmiếu - Quốc Tử Giám…) hoặc có tác phẩm phản ánh nhận thức thẩm mỹ của dântộc và nhân loại, phản ánh về văn chương nghệ thuật bằng những bài nghị luận vănhọc súc tích, tài hoa, uyên bác (Tựa Trích Diễm thi tập, Một thời đại trong thi ca,Tiếng nói của văn nghệ, Nhận đường, GBốp và Nghệ thuật…), lại có những tácphẩm bàn luận về các vấn đề hết sức gần gũi trong đời sống hàng ngày như luận vềphép học (La Sơn Phu Tử), Đi bộ ngao du (Ru xô), Về luân lý xã hội ở nước ta(Phan Châu Trinh), Bàn về đọc sách (Chu Quang Tiềm – Trung Quốc), Chuẩn bịhành trang vào thế kỷ mới (Phó Thủ tướng Vũ Khoan)…
Hệ thống văn bản nghị luận trong chương trình Ngữ văn (ban cơ bản) ở nhàtrường phổ thông:
Lương
03 Hiền tài là nguyên khí của quốc
gia (trích “Bài kí đề danh tiến sĩ
khoa Nhâm Tuất, niên hiệu Đại
Bảo thứ ba”)
Thân Nhân Trung Bia 10
Trang 504 Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc
Tuấn (trích “Đại Việt sử kí toàn
thư”)
Ngô Sĩ Liên Sử kí
trung đại
10
05 Thái sư Trần Thủ Độ (trích “Đại
Việt sử kí toàn thư”)
Ngô Sĩ liên Sử kí
trung đại
10
07 Xin lập khoa luật (trích “Tế cấp
bát điều”)
Nguyễn TrườngTộ
Điều trần 11
08 Về luân lý xã hội ở nước ta (trích
“Đạo đức và luân lí Đông Tây”)
Phan Châu Trinh Văn nghị
luận hiệnđại
11
10 Một thời đại trong thi ca (trích) Hoài Thanh Văn nghị
luận hiệnđại
11
ngôn
12
12 Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao
sáng trong văn nghệ của dân tộc
Phạm Văn Đồng Văn nghị
luận hiệnđại
12
13 Mấy ý nghĩ về thơ (trích) Nguyễn Đình Thi Văn nghị
luận hiệnđại
12
14 Nhìn về vốn văn hóa dân tộc (trích
“Đến hiện đại từ truyền thống”)
Trần Đình Hượu Văn nghị
luận hiện
12
Trang 6Từ thực tế phân phối chương trình sách giáo khoa, ta thấy văn nghị luận ViệtNam trung đại được phân bố tập trung ở hai khối lớp 10- 11 và được chọn dạy họcphong phú nhiều thể loại: chiếu, cáo, thư, tựa, bình sử…
* Tuy nhiên trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy những khó khăn khidạy loại văn bản này đó là:
- Cả giáo viên và học sinh đọc mà chưa hiểu tường tận chiều sâu mà tác giảthể hiện trên văn bản
- Cả người dạy và người học rất “ngại” khi đụng chạm đến phần này.Nhất làvới học sinh khi chưa có thói quen chủ động tìm hiểu khám phá tác phẩm bởi việcđọc hiểu văn bản nghị luận luôn là vấn đề khó khăn đối với học sinh.Trong văn bảnnghị luận( văn học Việt Nam trung đại) tư tưởng tác giả khó nắm bắt bởi cách viếthàn lâm, với hệ thống điển tích, điển cố dày đặc…Điều đó khiến HS càng đọc càngkhông hiểu bởi vốn kiến thức hạn chế, từ ngữ “xa lạ” khiến các em chán nản
Mặt khác, thời lượng dành cho việc tìm hiểu các văn bản này là quá ít (Chỉ1- 2 tiết/ một bài) Giáo viên lẫn học sinh phải “chạy đua” với thời gian Giáo viênkhông thể cắt nghĩa tỉ mỉ hay diễn giải một cánh thấu đáo cho học sinh hiểu.Sáchgiáo khoa có chú thích nhưng không phải em nào cũng đọc và hiểu được Do đócác đơn vị bài học không được khám phá một cách đầy đủ và có chiều sâu
Đối chiếu với vai trò, chức năng của các văn bản nghị luận mà sách giáokhoa lựa chọn, tôi cho rằng không còn cách nào là giáo viên phải trăn trở, tìm cáchtiếp cận với loại bài này một cách tốt nhất.Với một số giải pháp đề xuất này, tôimong rằng sẽ giúp giáo viên- học sinh có hướng tiếp cận bài học một cách chủđộng, hiệu quả hơn
3- Giải pháp thực hiện.
Trang 7Về cơ bản văn nghị luận là sản phẩm của tư duy lô gíc Nhưng vẻ đẹp củamột áng văn nghị luận không chỉ thể hiện ở những tư tưởng đúng đắn, sâu sắc, nócòn thể hiện ở hình thức lập luận phong phú, lý lẽ đanh thép, giọng điệu thuyếtphục cùng sự cuốn hút bởi nhiệt tình và thái độ của mỗi tác giả trước vấn đề nghịluận.
Vì thế việc tiếp cận các văn bản nghị luận thật không đơn giản.Vấn đề đó đặt
ra thách thức cho cả thầy và trò: thầy phải làm sao tổ chức hướng dẫn giúp trò nắmđược tinh thần chung văn bản; trò tiếp nhận, lĩnh hội văn bản để từ đó trang bị hệthống kiến thức, hoàn thiện kĩ năng sống…
Với kinh nghiệm bản thân, qua thực tế giảng dạy các văn bản nghị luận trongchương trình THPT nói chung, và các văn bản nghị luận trong chương trình lớp 10nói riêng, Tôi thường tiến hành những giải pháp sau:
3.1- Trang bị hệ thống kiến thức có tính lí luận về văn nghị luận.
- Việc trang bị hệ thống kiến thức có tính lí luận về văn nghị luận thực sự cầnthiết và trở thành “tiêu chí cứng” trước khi tiếp cận với bất kì văn bản nghị luậnnào.Bởi có nắm vững hệ thống khái niệm, đặc điểm về văn nghị luận thì HS mới
có thể từ đó tiếp cận, khai thác văn bản ở nhiều góc độ: cách thức tư duy, nghệthuật lập luận, vấn đề triển khai Với giải pháp này, chúng ta có thể dành riêng vềthời gian và hướng dẫn thành một bài học cụ thể về văn nghị luận trong nhữngbuổi học phụ đạo( nếu có), trong tiết học tự chọn, hoặc lồng ghép trong những tiếthọc làm văn Việc làm này có thể vất vả, nhưng đầu tư ngay từ ban đầu, khi họcsinh đã nắm chắc kiến thức có tính lí luận về văn nghị luận thì việc tiếp cận cácvăn bản nghị luận sẽ dễ dàng, khả thi và đỡ mất thời gian công sức
- Chúng ta có thể đi từ việc tìm hiểu, khái quát một số văn bản nghị luận đãhọc trong chương trình cấp II, từ đó dẫn dắt HS hiểu: khái niệm, đặc điểm, cáchphân loại văn nghị luận…
3.1.1 Văn NL là gì?
Trang 8- Văn Nghị luận là một thể loại văn học dùng lí lẽ, phán đoán, chứng cứ để bànluận về một vấn đề nào đó (xã hội, chính trị, văn học …) nhằm tranh luận, thuyếtphục, bác bỏ, khẳng định, phủ nhận…giúp người đọc hiểu rõ vấn đề nêu ra.
3.1.2 Đặc điểm văn NL
- Về chức năng: Văn NL trực tiếp trình bày các luận điểm, thể hiện tư tưởng
về chính trị, triết học, đạo đức, xã hội, hay bày giải quan điểm, đạo lí ở đời, … Văn
NL trung đại thể hiện ở các bài: chiếu, hịch, cáo, biểu, bình sử, điều trần, thư, …Văn NL không chỉ có tư tưởng đúng đắn mà còn có những tình cảm lớn làm thànhmạch nguồn của nó Vì thế văn NL bồi dưỡng cho con người những tình cảm sâusắc đúng đắn về thời đại, dân tộc, nhân loại
- Về kết cấu: Do có nhiều thể loại khác nhau nên kết cấu của chúng cũng rất
đa dạng Song, trên bình diện chung có thể thấy, bài văn nghị luận thường gồm baphần chính dưới dạng tổng – phân – hợp: Vấn đề nghị luận/ nội dung nghị luận/Khái quát, bày tỏ quan điểm tư tưởng Các thao tác phân tích, so sánh, giải thích,bác bỏ, chứng minh, … thường xuất hiện trong văn NL
- Về tổ chức lời văn: Văn NL đòi hỏi sự chặt chẽ của lập luận, sự xác đángcủa các luận cứ, sự thuyết phục của luận chứng, … Văn NL thời trung đại có thể làvăn vần, văn xuôi, nhưng phổ biến nhất là văn biền ngẫu Văn NL hiện đại phổbiến nhất là câu văn xuôi có cấu trúc ngữ pháp rõ ràng, chính xác đúng quy chuẩn.Tuỳ theo sở thích của tác giả, văn NL cũng thường xuất hiện các hình ảnh ẩn dụ, sosánh, liên tưởng làm cho các tư tưởng mềm mại, gợi cảm hoặc hóm hỉnh Lời văn
NL có khi được tác giả trực tiếp bộc bạch tư tưởng, tình cảm, nỗi lòng của mình,
3.1.3 Đặc điểm của văn NL thời trung đại
Ngoài những đặc điểm chung vừa nêu, văn NL trung đại còn mang nhữngđặc điểm cơ bản của thi pháp văn học trung đại Từ những dữ liệu trong SGK Ngữ
Văn 10 có tham chiếu đối sánh với công trình Mấy vấn đề về thi pháp văn học
Trang 9trung đại Việt Nam, chúng tôi tạm xác định hệ thống thi pháp văn học Việt Nam
trung đại gồm các biểu hiện:
- Một là, cộng đồng văn học (gồm người viết văn và người đọc văn) quanniệm văn học phản ánh hiện thực và đời sống tâm hồn của con người thông qua hệthống ước lệ dày đặc, phức tạp và nghiêm ngặt
- Hai là, các thể loại văn học chưa được phân biệt tách bạch, văn sử triết bất
phân.
- Ba là, cộng đồng văn học xem những cái thuộc về quá khứ là chuẩn mực.Tâm lí sùng cổ ấy dẫn đến hệ thống điển tích, thi liệu, … dày đặc trong các tácphẩm văn học trung đại Việt Nam Nó cũng khiến cho các văn gia thi sĩ không chútrọng phát huy cái riêng và cá tính cá nhân
Văn NL trung đại vừa mang những đặc điểm của văn học trung đại vừa mangđặc điểm của văn NL như chúng tôi vừa trình bày
3.2- Tìm hiểu những vấn đề bên ngoài có liên quan đến văn bản nghị luận( thể loại sáng tác, lịch sử thời đại, hoàn cảnh sáng tác, tiểu sử tác giả…)
- Nghị luận là một thể loại văn học đặc biệt, dùng lí lẽ, phán đoán, chứng cứ
để bàn luận về một vấn đề nào đó (chính trị, xã hội, văn học nghệ thuật…) Là sản
phẩm của tư duy lô gíc, văn nghị luận“viết về những vấn đề nóng bỏng thuộc nhiều
lĩnh vực đời sống khác nhau: chính trị, kinh tế, triết học, văn hóa… Mục đích của văn nghị luận là bàn bạc, thảo luận, phê phán hay truyền bá tức thời một tư tưởng, một quan điểm nào đó nhằm phục vụ trực tiếp cho lợi ích của một tầng lớp, một giai cấp nhất định… Đặc trưng cơ bản của văn nghị luận là tính chất luận thuyết – khác với văn học nghệ thuật, văn chương nghị luận trình bày tư tưởng và thuyết phục người đọc chủ yếu bằng lập luận, lý lẽ…” (Từ điển thuật ngữ Văn học - Lê Bá
Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (chủ biên) - NXB Đại học Quốc gia, 1999).Hơn nữa đó là các tác phẩm nghị luận trung đại, mỗi tác phẩm thuộc về một thể
Trang 10riêng.Vì thế muốn lĩnh hội được trọn vẹn tác phẩm, học sinh không phải chỉ tìmhiểu, khai thác những yếu tố bên trong tác phẩm, mà còn phải nắm bắt, hiểu đượcnhững yếu tố bên ngoài liên quan trực tiếp đến tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩmnhư : thể loại sáng tác, lịch sử thời đại, hoàn cảnh sáng tác, tiểu sử tác giả….
3.2.1- Về thể loại sáng tác.
- Thể loại giữ vai trò quan trọng trong văn học Nhà nghiên cứu văn học, nhà báchọc Nga M.Bakhtin đã từng khẳng định: “Đằng sau cái mặt ngoài sặc sỡ và đầy tạp
âm ồn ào của tiến trình văn học, người ta không nhìn thấy cái vận mệnh to lớn và
cơ bản của văn và ngôn ngữ, mà nhân vật chính nơi đây trước hết là các thể loại,còn trào lưu , trường phái chỉ là những nhân vật hạng nhì hoặc hạng ba” Thể loại
là “nhân vật chính”, nhân vật số một của tiến trình văn học, điều này càng đúng vớivăn học trung đại Việt Nam
Vị trí của thể loại trong văn học Trung đại quan trọng tới mức nhiều khi tên
tác phẩm gắn liền với tên thể loại: Thiên đô chiếu, Hịch tướng sĩ, Bình Ngô đại
cáo,…Việc xác định thể loại là định hướng tốt cho tiếp cận các tác phẩm trong
chương trình nói chung, và các tác phẩm nghị luận trung đại lớp 10 nói riêng.Vì thếtrước khi tiếp cận bên trong tác phẩm, giáo viên cần cho học sinh nắm được nhữngkiến thức khái lược nhất về thể loại sáng tác
- Với vấn đề này,giáo viên có thể dành một khoảng thời gian nhất định trong phầntiểu dẫn để giới thiệu khái quát đại cương cho học sinh hiểu.Đặc biệt là với các thểnghị luận trung đại- tính trừu tượng, khái quát cao- giáo viên phải cung cấp thêmnhững kiến thức xoay quanh thể loại như: khái niệm, mục đích chức năng, kết cấu,cách thức lập luận…thậm chí có dẫn chứng minh hoạ.Để từ đó, Học sinh có địnhhướng rõ ràng khi tiếp cận văn bản
Trang 11* Ví dụ: Khi dạy văn bản “Đại cáo bình Ngô” của Nguyễn Trãi, trong phần tiểudẫn, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu về thể cáo: mục đích chức năng, kếtcấu, cách thức lập luận…Từ đó có thể đạt các chuẩn kiến thức như gợi ý sau:
- Cáo là thể văn nghị luận có từ thời cổ ở Trung Quốc, thường được vua chúa hoặcthủ lĩnh dùng để trình bày một chủ trương hay công bố kết quả một sự nghiệp đểmọi người cùng biết
Trong thể cáo, có loại văn cáo thường ngày như chiếu, sách của vua truyềnxuống về một vấn đề nào đó, có loại văn đại cáo mang ý nghĩa một sự kiện trọngđại, có tính chất quốc gia
Nếu mục đích chức năng của hịch là cổ động, thuyết phục, kêu gọi đấu tranhhoặc hiểu dụ, răn dạy thì mục đích của cáo là tuyên ngôn hoăc tổng kết một vấn đề,một sự kiện Cáo được viết sau khi sự kiện xảy ra
- Cũng như hịch, cáo là thề văn nghị luận mang tính hùng biện, do đó kết cấuphải chặt chẽ, lí luận phải sắc bén lời lẽ phải đanh thép, trang trọng, hào hùng
Về kết cấu, nhìn chung bài cáo thường gồm bốn phần :
+ Phần mở đầu: nêu luận đề chính nghĩa
+ Phần thứ hai: lên án, tố cáo tội ác của lực lượng phi nghĩa
+ Phần thứ ba: thuật lại quá trình chinh phạt gian khổ và tất thắng của lực lượngchính nghĩa với cảm hứng ngợi ca
+ Phần thứ tư: tuyên bố chiến quả, khẳng định sự nghiệp chính nghĩa
- Về lập luận, để tăng sức thuyết phục, khẳng định, bài cáo thường có sự kết hợpgiữa lí lẽ và thực tiễn, giữa tư duy logic và tư duy hình tượng
- Về lời văn, thể cáo vốn ban đầu được viết theo văn xuôi cổ, nhiêng về luậnthuyết hơn là tự sự Dần dần về sau, có khi thể cáo dùng đan xen tản văn với biềnvăn Nhưng nhiều hơn cả thể cáo được viết bằng văn biền ngẫu, không có vần hoặc
có vần, thường có đối, câu dài ngắn không gò bó, mỗi cặp hai vế đối nhau Tiến