Biện chứng cái đẹp trong xã hội qua quan hệ ngũ luân

luận văn về Biện chứng cái đẹp trong xã hội qua quan hệ ngũ luân

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368

Biện chứng cái đẹp trong xã hội qua quan hệ ngũ luân

LỜI MỞ ĐẦU

Từ khi con người quan tâm đến thẩm mỹ, cái đẹp là một phạm trù đượcquan tâm nhiều nhất so vớI các phạm trù thuộc hệ thống khách thể thẩm mỹ Nóchiếm một vị trí quan trọng trong hệ thống tư duy lí luận mỹ học trong quá khứ

và hiện tại Thực tế, cái đẹp giữ vị trí lớn lao trong sự đồng hoá thực tại trênphương diện thẩm mỹ Phạm trù cái đẹp có nội hàm lớn, biên độ rộng, nó thẩmthấu vào tất cả các lĩnh vực của cuộc sống, các ngõ ngách của tâm hồn, vì thế cái

đẹp là đối tượng khám phá của muôn đời L.Tônxtôi đã từng thốt lên: “Sách viết

về cái đẹp đã chất lên thành núi Cái đẹp vẫn còn là một câu đố giữa cuộc đời”

trong nghệ thuật

Cái đẹp trong xã hội do con người tạo ra mà thường gọi là văn hoá ứng

xử Cái đẹp này thể hiện rõ nhất qua những luân thường đạo lý mà người đời gọi

là NGŨ LUÂN Sau đây là một số biện chứng về cái đẹp trong NGŨ LUÂN

Theo đạo đức và luân lý của Nho giáo thì cái đạo làm người thôngthường trong thiên hạ có năm bậc Nó phản ánh năm mối quan hệ phổ biến trong

xã hội loài người “Luân” là thứ bậc ứng xử, là con đường, là những mối quan

hệ mà con người phải biết ứng xử Ngũ luân có năm đạo: vua- tôi; thầy- trò; chamẹ- con cái; vợ-chồng; anh em, bạn bè, láng giềng Phương châm ứng xử làtrung dung

“Trung dung” có nghĩa là ở mức vừa phải Chưa cần xét đến những ý

nghĩa cao xa ta cũng nhận thấy đây là chủ trương của nhà Nho rất thực tiễn;khuyên người ta tránh chỗ cực đoan, chớ thái quá cũng đừng bất cập Quả thật,bất cứ điều gì dù tốt đẹp đến đâu mà đi đến chỗ thái quá cũng đành dở cả.Khổng Tử đã đem điều đó dạy cho các môn đệ mà Tăng Tử là người học đượctâm đắc nhất rồi thầy lại truyền cho các học trò của mình Để có thể xử lý tôtnăm mối quan hệ đó con người cần phải có năm cái đức thông thường: nhân,nghĩa, lễ, trí, tín

PHẦN I BIỆN CHỨNG CÁI ĐẸP TRONG QUAN HỆ VUA - TÔI

Trong mối quan hệ vua - tôi, đạo đức và luân lý Nho giáo đòi hỏi phải có

sự ứng xử qua lại của ca hai bên Đó là Vua phải biết đối xử với bề tôi, tôn trọng

và quí mến bề tôi; còn bề tôi phải biết giữ đạo trung khi thờ Vua Nếu không

làm được điều đó thì hậu quả tất yếu là bề tôi giết Vua Bởi lẽ nếu “Vua mà coi

bề tôi như tay chân, ắt bề tôi sẽ coi vua như bụng dạ Vua mà coi bề tôi như chó ngựa, ắt bề tôi sẽ coi Vua như kẻ qua đường Vua mà coi bề tôi như bùn rác, ắt

bề tôi sẽ coi Vua như kẻ cướp người thù” (Mạnh Tử, Ly hậu tạ, tiết 3).”Trung”

theo nho giáo đó là phải biết giúp cho Vua đi vào con đường đạo đức dồn hết

tâm trí để làm việc nhân “Trung” là không được dối gạt Vua và cũng không sợ làm mất lòng Vua.’ Trung” cũng tức là phải biết đặt lợi ích của đất nước (cũng

có nghĩa là của nhà Vua) lên trên hết, phải biết đem đạo lý mà thờ Vua, việc gì

có ích cho nước, có lợi cho dân thì giúp cho Vua làm “Trung” còn có nghĩa là,

một mặt phải biết can gián Vua khi Vua làm những việc tráI với đạo lý; mặtkhác, không được vào hùa theo vua khi vua lầm lỗi, không được đón trước ý xấucủa Vua rồi khêu gợi cho Vua lầm lỗi Vào hùa với Vua khi Vua lầm lỗi hoặc

khêu gợi cho Vua khi Vua lầm lỗi là bất trung “Trung” cũng có nghĩa là cung

và kính “ Người nào nhắc nhở những việc khó để Vua làm, thì người ấy có nếp cung, người nào bày tỏ điều thiện đức, ngăn cản việc tà khuất thì đối với Vua người ấy có đức kính Còn kẻ nào nói Vua ta chẳng có sức làm thiện làm nhân

kẻ ấy làm hại Vua vậy” (Mạnh Tử, Ly lâu thượng, tiết 1).

Như vậy để Vua tôi hoà thuận, bề tôi cần phải có đức Trung trong mọicông việc được Vua giao Ngược lại Vua cần phải giữ lễ trong việc sai xử bề tôi,nghĩa là không được dựa vào quyền hành và thân thế mà đối xử với bể tôi Lễ ởđây còn có nghĩa là Vua tôn trọng người hiền tài, phải biết lắng nghe lời can

gián của bề tôi “Bề tôi can gián thì Vua theo, nói phải thì Vua nghe, ơn huệ thấm xuống dân Bề tôi vì một lẽ gí đó phải bỏ nước ra đi, ắt Vua sai người hộ tống đến miền biên giới Trước đó Vua còn có lời gửi gắm người quan cũ của

mình đến vị Vua trong nước mà người sắp đến Quá 3 năm mà người chẳng trở

về, lấy lại ruộng đất và dinh thự của người Đó gọi là 3 việc có lễ của nhà Vua đối với bề tôi” ( Mạnh Tử, Ly hậu tạ, tiết 3).

Trong lịch sử của dân tộc ta đã có không biết bao nhiêu ông vua, nhữngbậc hiền tài như vậy: Trần Quốc Tuấn (1226- 1300) dân gian gọi là đức thánhTrần; cháu gọi Trần Cảnh (tức Trần Thái Tông) là chú, có tài quân sự được TrầnKhâm (tức Nhân Tông) cử làm Tiết chế các đạo quân thuỷ bộ đánh tan giặcNguyên- Mông 3 lần ( các năm 1257, 1284, 1288) sang xâm lược nước ta, giànhnhiều chiến thằng vang dội ở Chương Dương, Hàm Tử, Vạn Kiếp, Bạch Đằngđược nhà Trần phong tước Hưng Đạo Đại Vương Theo phong tục thờ thầnthánh, nhân dân các đời sau lập đền thờ ở rất nhiều nơI sùng báI ông như một vị

thánh, thường gọi là “Đức thánh Trần” không chỉ lập chiến công bảo vệ đất

nước mà còn trấn trị ma quỉ, giữ yên cuộc sống đem lại cuộc sống hạnh phúc vàthanh bình

Thiền sư Vạn Hạnh là người họ Nguyễn, người hương cổ Pháp Gia đình

đã mấy đời thờ Phật, thưở nhỏ đã thông minh khác thường, học thông ba giáo,đọc kĩ trăm nhà nhưng coi khinh công danh phú quí Năm 21 tuổi xuất gia cùngĐinh Huệ theo học Đạo với Thiền Ông đạo giá ở chùa Lục Tổ những khi côngviệc rỗi rãi sư chăm chỉ học hỏi không biết mệt Sau khi Thiền Ông tịch diệt, sư

bèn chuyên tâm tu tập kinh “Thống trí tam ma địa” lấy đó làm sự nghiệp bấy

giờ sư nói ra điều gì thiên hạ đều coi như sấm ngữ Vua Lê Đại Hành đặc biệttôn kính sư Năm Thiên Phúc thứ nhất (980), nhà Tống sai Hầu Nhân Bảo đemquân sang xâm lược nước ta, đóng quân ở gò Từ Thương núi Giáp Lăng, Vuamời sư đến hỏi tình thế thắng bại thế nào, sư đáp:

- Chỉ trong ba ngày, bảy ngày giặc tất phải lui.

Sau quả đúng thế Vua muốn quân đi đánh Chiêm Thành, cùng bàn bạcvới triều thần nhưng chưa quyết Sư tâu xin cấp tốc tiến quân, nếu không sẽ lỡdịp Vua bèn đem quân đi đánh quả nhiên thu được toàn thắng

Đến khi Lê Ngoạ lên ngôi, tàn ngược độc ác trời người đều oán giận LýCông Uốn lúc bấy giờ còn giữ Thân vệ chưa được nhường ngôI hoàng đế Bấy

giờ điềm lạ xuất hiện ở nhiều nơi: Chđn Cổ Phâp có hình chữ Thiín Tử, cđy gạo

bị sĩt đânh để lại vết tích chữ viết, xung quanh mộ Hiển Khânh đại vương banđím nghe tiếng tụng kinh rđm ran…Sư đều biện giảI được vì thế khi Lý Thâi Tổlín ngôi sư đang ở chùa Lục Tổ mă biết trước sự việc

Ngăy 15 thâng 5 năm Thuận Thiín thứ 9 (1018) sư không bệnh gọi tăngchúng đến đọc băI kệ:

“Thđn như bóng chớp có rời không Cđy cối xuđn tươI thu nêo nùng Mặc cuộc thịnh suy đừng sợ hêi Kia kìa ngọn cỏ giọt sương đông”

Một lât sau sư qua đời Vua cùng câc quan, dđn lă lễ hoả tâng, rồi xđythâp chứa xa ly để đến hương phụng thờ Vua Lý Thâi Tông có lăm băI kệ truytân thiền sư như sau:

“ Vạn Hạnh thông ba cõi Lời sư nghiệm sấm thi

Từ lăng quí Cổ Phâp Chống gậy chốn kinh kì”

(Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại- NXBGD)

Lí Lai danh tướng có sâch chĩp lă Nguyễn Thđn sau theo phò Lí Lợi đổitín lă Lí Lai quí thông Giang Ta, huyện Thuỵ Nguyín, tỉnh Thanh Hoâ Thđnphụ ông tín Kiều, lăm phụ đạo đất Lam Sơn, sinh 2 trai trưởng tín Lan, thứ lẵng Ông theo dưới cờ Bình Định Vương Lí Lợi, dũng liệt khâng Minh cứunước Năm Bính Thđn 1416 tại Lũng Nhai, ông cùng Bình Định Vương vă 17tướng lênh tđm phúc thề sống chết có nhau được Lí Lợi trao chức Đô TổngQuản, tước quan nội hầu Năm Mậu Tuất 1418 khoảng cuối năm bị quđn Minhvđy chặt ở vùng Chí Linh, Bình Định Vương hỏi câc tướng:

-“Ai khứng giả dạng ta cầm quđn chống nhau với giặc, noi gương Kỉ Tín ngăy xưa chết thay cho Hân Cao Tổ Để ta nâu dấu nghỉ binh góp nhặt tướng sĩ

mă lo nổi dậy phục quốc về sau”

Lí Lai tình nguyện xin đi Bình Định Vương cảm khâI, khấn với trời đất:

-“Lê Lai vì đại nghĩa xả thân, tôi thề sau này chẳng quên ơn ấy, nếu nuốt lời thề thì cung điện thành từng núi, ẩn báu thành đồng, gươm thần thành đao”.

Lê Lai bèn ăn mặc giả vua đem 500 quân, 2 thớt voi, thẳng tới trại giặckhêu chiến, quân Minh vây đánh ông chiến đấu đên lúc kiệt sức để cho giặc bắt

và cho chúng giết Nhớ ơn Lê Lai, Vua Lê đã tìm thấy ông từ trước, chôn ở LamSơn, khi lên ngôI truy tặng ông là đệ nhất công thần Năm Kỉ Dởu 1429 trungphong là Thái Uý Đến thời Nhân Tông, Quí Hợi 1449 truy tặng là Bình Chươngquân quốc trọng sư, cho Kìm ngù đại kim phù, tước là Huyện Thượng Hầu ĐờiThánh Tông được tặng Thái phó, tước Diên phúc hầu, truy phong là Trung TúcVương Đến đời nhà Nguyễn- Gia Long liệt kê ông vào hàng khai quốc côngthần đệ nhất triều Lê cho tìm con cháu ông coi giữ đền thờ Bình Định Vương

thường nói:” Sau này ta mất đi khi đến lễ giổ ta, thì một ngày trược đó phải cúng tế Lê Lai” Ca dao ta còn truyền tụng:” Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi”

Quan hệ vua- tôi theo Nho giáo, ngoàI chiều thuận còn có triều nghịch.Đức trung ở Nho giáo cũng có sự quyền biến Nho giáo đòi hỏi người quân tửcần biết mình đang phục vụ ông vua nào Nếu là phục vụ một ông vua mà kẻ bềtôi can gián không nghe, nói phải không theo và ơn huệ thì không thấm đượcxuống dân, một ông vua mà vì một lẽ gí đó, bề tôi phải bỏ nước ra đi thì bị bắtgiữ lại nếu đi thoát được thì tìm mọi cách gây khó khăn làm cho bề tôi phải khốnkhổ ở nơi mới đến, một ông vua mà ngay trong ngày bề tôi ra đi mà thu hếtruộng nương nhà cửa một ông vua như thế, đối với bề tôi chỉ còn là giặc cướp,cừu thù Đã là giặc cướp, cừu thù mà còn trung thì đó là ngu trung Do đó, nếuvua bạo ngược, sẵn sàng ra lệnh giết kẻ sĩ vô tội, thì quan đại ngu nên bỏ nước

mà đi; giết dân vô tội thì kẻ sĩ nên liệu mà dời chân Ông vua nước Tề là TềCảnh Công rất giàu có nhưng lại không có ân đức gì với dân, đến khi chết vẫnkhông được ai nhắc tới, còn hai anh em Bá Di, Thúc Tề nước Cô Trúc được xem

là có đức hạnh, muốn ngăn cản Chu Văn Vương trừng phạt vua Trụ khi VănVương thành công, hai ông quyết không chịu ăn gạo của Văn Vương mà lên núiThủ Dương ở ẩn háI rau mà ăn Điều đó được Khổng Tử nhắc lại trong Luận

ngữ của mình như sau:” Cảnh Công nước Tề có ngàn cỗ xe bốn ngựa, ngày mất

đi, dân chúng chẳng chịu ơn để ca tụng Bá Di, Thúc Tế chịu chết đói ở dưới núi Thủ Dương đến nay dân còn ca tụng Câu Kinh Thi thật tình chăng phải vì giầu

có chỉ vì đức hạnh để đời đấy thôi.”

Như vậy, trong mối quan hệ Vua –tôi vẻ đẹp thẩm mỹ được thể hiện đólà:Vua phải giữ lễ trong viêc sai xử bề tôi, không được dựa vào quyền lực củamình để đối xử với bề tôi còn bề tôi cần phải có đức trung trong mọi công việcđược Vua giao Vua – tôi hoà thuận trên dưới một lòng là yếu tố rất quan trọng

để nước ta có thể đánh bại được quân xâm lược, bảo vệ tổ quốc làm nên đấtnước với 4000 năm lịch sử

PHẦN HAI BIỆN CHỨNG VẺ ĐẸP THẨM MỸ TRONG MỐI QUAN HỆ CHA-CON

Trong mối quan hệ cha - con, Nho giáo đòi hỏi người làm cha phải cóđức tính nhân từ , ngưòi làm con phải có đức hiếu lễ.Theo Nho giáo ,hiếu là đểthờ cha mẹ , nó là nguồn gốc của đức nhân Khi nói tới đức nhân tức là nói đếnlòng yêu nước thương người , mà muốn yêu thương ngưòi thì trứoc hết phải yêuthương cha mẹ mình, anh em mình Nho giáo cho rằng, người mà không biếtyêu thương cha mẹ lại có thể đem lòng yêu thương ngưòi kháclà điều không thể

được Vì vậy, suy đến cùng ,đạo của Vua cũng là đức hiếu lễ : “Trong những người có nết hiếu, nết đễ, ít ai ưu tráI nghịch với bề trên Dã không ưu trái nghịch với bề trên, lại thích gây ra những cuộc phản loạn , người như vậy ta chưa từng thấy Cho nên bậc quân tử chuyên chú vào việc gốc CáI gốc được vững tốt, tự nhiên đạo lý bắt đầu từ đó mà sinh ra Vậy làm người mà biết giữ gìn nết hiếu, nết đễ, tức là biết nắm lấy cái gốc đó.”( Luận ngữ, Vi chính, tiêt 2).

Đối với Nho giáo,“hiếu là cái đạo phải làm của mỗi con ngưòi sống trong xã hội Trong xã hội, việc phải làm đầu tiên của mỗi người là cần chịu khó học tập, rèn luyện bản thân để có thể lập thân, hành đạo, nêu cao thanh danh đến đời sau để làm vinh hiển cho cha mẹ.”(Hiếu Kinh) Như vậy hiếu đòi

hỏi người con phải:

Thứ nhất: có trách nhiệm làm cho cha mẹ mình được xã hội tôn trọng , màchỗ làm cho cha mẹ được tôn trọng chí cực, không gì bằng đem cả thiên hạ màphụng dưỡng cha mẹ

Thứ hai: giữ đựoc địa vị của ông cha, làm theo lễ của ông cha, tẩu nhạcnhư ông cha, kính những ngưòi mà ông cha trọng, mến những người mà ông chayêu, thờ người khác như thờ người sống, trọng ngưòi đã qua như trọng người

đang tồn tại Để làm được như vậy, theo Khổng Tử khi:”cha còn sống phải xem xét chí của cha, cha chết rồi xem việc làm của cha, ba năm không thay đổi những gì cha đã dạy, như thế có thể gọi là hiếu vậy” (Luận ngữ, Học nhi, tiết

11)

Thư ba: biết phụng dưỡng cha mẹ khi cha mẹ khi cha mẹ còn sống Điều

đó có nghĩa là khi phụng dưỡng cha mẹ thì phải có sự kính cẩn , phải có lễ

Khổng Tử chỉ rõ: “Đời nay hễ thấy ai nuôi được cha mẹ thì người ta khen là người có hiếu Nhưng những con thú như chó ngựa thì ngưòi ta cũng nuôi Cho nên nuôi cha mẹ mà chẳng kính trọng thì có khác gì nuôi thú vật” ( Luận ngữ,

Vi chính, tiết 7 )

Khi cha mẹ còn sống thì không được đi chơi xa, và có đi đâu cũng phải cóphương hướng nhất định, phải biết giữ gìn thân thể mình để báo đáp công ơnsinh thành dưỡng dục của cha mẹ Khi cha mẹ đã mất, phải chôn cất cho có lễ,

cúng tế cũng phải giữ cho đủ lễ Theo Mạnh Tử “Phụng dưỡng cha mẹ khi sinh tồn, dó chưa kể là việc lớn lao hơn hết của kẻ làm con Tống táng cha mẹ cơn tử biệt đó mới là việc trọng đại hơn hết của người hiếu tử” (Mạnh Tử, ly hậu tạ,

tiết 13) Trong việc tang trong Tử Du, chỉ có điều này là gốc: lòng thương đauchí cực

Mẫu Tử Khiên tên là Tổn, tự là Tử Khiên người nước Lỗ cuối thời XuânThu, một trong những học trò xuất sắc của Khổng Tử, kém Khổng Tử 15 tuổi,nổi tiếng là người hiếu thuận, đức độ Chuyện kể rằng, phụ thân của ông lấy vợ

kế, sinh thêm được hai con trai, ông hết lòng phụng dưỡng phụ mẫu, cố gắnglàm tròn đạo hiếu, không hề lơi lỏng Thế nhưng, người mẹ kế lại ghét bỏ ông,đối với con đẻ mình thì thương yêu chăm sóc mọi bề, cho chúng mặc áo tơ quầnlụa, còn ông thì mặc quần áo đệm bằng bông lau Những chuyện này phụ thânông không hề hay biết

Đến mùa đông năm nọ, phụ thân bảo ông đánh xe cho mình, Mẫu TửKhiên lạnh cóng cả tay, không điều khiển được, dây cương máy lần tuột khỏitay Phụ thân trách mắng, ông cũng không hề biện bạch Đến khi phụ thân ôngquan sát kỹ mới biết là ông bi lạnh, lấy tay sờ, thấy áo ông rất mỏng, bèn cởi áoông ra xem, thì thấy bên trong toàn là bông lau Trong khi đó, hai đứa con đẻcủa người vợ kế thì được mặc quần áo lượt Phụ thân vừa xót thương vừa tứcgiận, quyết định đuổi người vợ đi Mẫu Tử Khiên nước mắt hai hàng đến trước

mặt phụ thân van nài:”Nếu cha không bỏ mẹ thì chỉ mình con phải chịu rét, nếu

cha bỏ mẹ thì cả ba anh em con phải chịu rét Xin cha hãy nghĩ lại.” Cảm động

trước lời nói của ông, người cha không đuổi vợ nữa Còn người mẹ kế kể từ đócũng ra sức sửa chữa sai lầm trước kia, đối xử với ba đứa con như nhau, cuối

cùng cũng trở thành một người mẹ hiền Từ đó Cái tên “người con hiếu thảo”

của Mẫu Tử Khiên được lưu truyền khắp thiên hạ

Trong kho tàng ca dao, tục ngữ Việt Nam có rất nhiều câu nói về tình cảmcha mẹ-con cái như:

Hay trong thơ ca Việt Nam thì tình cảm này luôn có trong những bài thơrất hay, rất xúc động như:

“Con hèn quá không giúp gì được mẹ

Phơi thân gầy bán xổ số ven đường

Mẹ sinh con mong về già nương tựa

Tóc điểm sương rồi nhìn mẹ mà thương

Sáu mươi tám năm lặn lội dòng đời

Răng đen hạt na ăn trầu đã mỏi

Năm đứa con nghèo không đứa nào giúp nổi

Ông bà già tần tảo nuôi nhau

Chẳng giám đi qua

Nhìn mẹ mà đau

Mà xót xa

mẹ ơi

con thương mẹ Nắng xế chiều rồi con đâu còn bé

Sợ một ngày kia ân hận quá muộn rồi.”

(“Mẹ” – Thế Hùng)hay:

“Phải đâu mẹ của riêng anh

Mẹ là mẹ của chúng mình đấy thôi.

Mẹ tuy không đẻ không nuôi

Mà em ơn mẹ, suốt đời chưa xong.

Ngày xưa má mẹ cũng hồng

Bên anh mẹ thức lo từng cơn đau.

Bây giờ tóc mẹ trắng phau

Để cho mái tóc bây giờ anh đen.

Đâu con dốc nắng đường quen

Chợ xa gánh nặng mẹ lên mấy lần.

Thương anh thương cả bước chân

Giống bàn chân mẹ tảo tần năm nao Lời ru mẹ hát thủa nào

Chuyện xưa mẹ kể lẫn vào thơ anh Nào là hoa bưởi hoa chanh

Nào câu quan họ mái đình cây đa.

Xin đừng bắt chước câu ca

Đi về dối mẹ để mà yêu nhau.

Mẹ không ghét bỏ em đâu

Yêu anh em đã làm dâu trong nhà.

Em xin hát tiếp lời ca

Ru anh sau mỗi lo âu nhọc nhằn.

Hát tình yêu của chúng mình

Nhỏ nhoi giữa một trời xanh khôn cùng.

Giữa ngàn hoa cỏ núi sông

Giữa lòng thương mẹ mênh mông không bờ.

Chắt chiu từ những ngày xưa

Mẹ sinh anh để bây giờ cho em.”

Hay:

“Mẹ đừng buồn khi anh ấy yêu con

Bởi trước con anh ấy là của mẹ

Anh ấy yêu con một thời tuổi trẻ

Nhưng suốt đời anh yêu mẹ, mẹ ơi

Hình ảnh mẹ khắc vào tim anh ấy

Dẫu bây giờ con được yêu đến vậy.

Con cũng chỉ là người thứ hai

Mẹ đừng buồn những hoàng hôn, những ban mai

Anh ấy có thể nhớ con nhiều hơn mẹ

Nhưng con chỉ là cơn gió nhẹ

Mẹ mới là bến bờ thương nhớ của đời anh

Con chỉ là một cơn gió mong manh

Những người đàn bà khác có thể thay thế con trong trái tim anh ấy Nhưng có một tình yêu âm ỉ cháy

Anh ấy chỉ dành cho mẹ mà thôi

Anh ấy có thể yêu con đến cuối cuộc đời

Nhưng cũng có thể chia tay nếu ngày mai có thể

Nhưng suốt cuộc đời anh ấy yêu mẹ

Dẫu thế nào con cũng chỉ là người thứ hai”

( “Người thứ hai” – Phan Thanh Hà)hay:

Mùa đông cây bàng khẳng khiu

Gầy guộc sau lần trở dạ

Để cho hoa và lá

Cây vắt cạn mình giọt nhựa nuôi con

Chẳng tính năm, tính tháng, tính ngày

Lá cứ xanh rưng rưng cây thu mình già cỗi

Cha ơi

Cha cũng như cây héo gầy tám mươi năm

Rễ siêng năng nhọc nhằn nuôi con

khôn lớn Con như chiếc lá đầu cành xanh đến

biếc cả trời xanh Nhìn những chiếc lá vàng cuối cùng

lắt lay trong gió Con nghĩ sẽ có một ngày mất cha

Sẽ không nước mắt nào đủ cho một

người cha như thế

Sự liêm trung trác tuyệt đến vô cùng

(“ Cha ơi” – Thế Hùng)Người làm con được coi là bất hiếu khi tay chân không chịu cử động đểlàm một công việc gì, chẳng đoái hoài đến việc nuôi dưỡng cha mẹ, đó là điềubất hiếu thứ nhất vậy Đánh bạc, đánh cờ, ham uống rượu, chẳng đoái hoài đếnviệc nuôi dưỡng cha mẹ, đó là điều bất hiếu thứ hai Ham mê của cải, chỉ lo liệucho vợ con mà thôi, chẳng đoái hoài đến việc nuôi dưỡng cha mẹ, đó là điều bấthiếu thứ ba Tai ham nghe tiếng êm, mắt mê nhìn sắc đẹp, để cha mẹ tủi hổ, đó

là điều bất hiếu thứ tư Thích những việc dũng lực và tranh đấu bạo tợn, khiếncha mẹ phải nguy khốn, đó là điều bất hiếu thứ năm.( Mạnh Tử, ly thâu hạ, tiết30)

Như vậy, có thể nói, bất hiếu có ba điều lớn Một là làm những việc bậy

bạ khiến cho cha mẹ mang nhục Hai là, nhà nghèo mà cha mẹ lại già yếu nhưngchẳng chịu ra làm quan để nuôi cha mẹ Ba là, không có con nối dõi khiến chocha mẹ không có người hương khói Trong ba điều bất hiếu thì theo Nho giáocoi việc không có con nối dõi là điều bất hiếu lớn nhất

Đối cha mẹ là người sinh thành ra con cái, không có bậc cha mẹ nào lạikhông thương yêu con cái mình.Song thương yêu con cái thôi chưa đủ mà còn

có nghĩa vụ dạy dỗ con cái mình nên người Khi con cái còn nhỏ, phải lo lắng,chăm sóc cho con khôn lớn Khi con cái trưởng thành phải dạy dỗ, uốn nắn vàlàm gương cho con cái để con cái biết đạo ứng sử làm người trong xã hội: biếttrung với vua; biét hiếu vối tra me; biết kính trọng người trên; biết lễ với anhem; biết tín với bạn bè; biết việc nghĩa thì phải làm.Phải biết che chở, bảo vệcon cái, sẵn sàng bao che cho con cái khỏi phải tội lỗi

PHẦN BA BIỆN CHỨNG VẺ ĐẸP THẨM MỸ TRONG MỐI QUAN HỆ

VỢ – CHỒNG

Trong một gia đình thì người chồng phải thương yêu cợ con phải biếtchăm lo cho vợ con Người chồng phải có hành động dũng cảm khi gặp khókhăn, dám lãnh trách nhiệm trọng đại trước tổ quốc, biết gạt bỏ những thèmmuốn có hại, lúc nào cũng có hoài bão vươn lên tìm tòi cái mới lạ, biết nhìn xatrông rộng Bên cạnh hoài bão lòng dùng cảm còn phải nghiêm khắc với bảnthân, với con cái Song khi cần phải biết phục thiện

Người chồng bao giờ cũng là trụ cột gia đình phải biết dung hoà nhữngbất đồng trong gia đình, là người trung gian giải quyết mâu thuẫn giữa mẹ chồng– nàng dâu Người chồng còn là tấm gương sáng cho con cai noi theo, là chỗdựa của con cái, là hình mẫu để con gái chọn người yêu chọn chồng Ngược lạingười vợ trong gia đình cần có đức tính: hiền và khôn ngoan, nhiều kinh nghiệm

về tình cảm để hướng dẫn gia đình ngày càng hạnh phúc

Người vợ khôn ngoan là người biết chiều chồng đúng chỗ, đúng cách,nhát là phải nhường nhịn chồng, biết sống theo thời cuộc.Một người vợ tronggia đình tuyệt đối không được nói dối Nói dối chồng là đánh mất lòng tin củachồng với nình và đã đánh mất lòng tin thì không bao giờ chiếm được tình yêucủa chồng

Người vợ nào cũng ghen Họ ghen vì tình yêu thương với chồng connhưng ghen thế nào cho đúng

Trong gia đình tài nấu ăn đối với người vợ là vấn đề thiết thực Người vợkhôn ngoan tài năng là người phải biết nấu nướng, chăm sóc chồng con, biết tổchức bữa ăn ngon, vừa rẻ vừa hợp lý Có ăn ngon, ăn vừa miệng thì chồng mới

có thể tìm được nguồn yêu thành thật bên nhau Không biết nấu nướng là mất đi

1 phần của ngưòi vợ Có ai đó đã từng nói rằng:” Con đường ngắn nhất là con đường xuyên qua dạ dày của đàn ông.”

Vợ chồng phải tôn trọng nhau: “ Vợ chồng trọng nhau như khách”