Phân tích hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước tại chi nhánh Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang

Kinh nghiệm về hoạt động tín dụng ĐTPT của nhà nước ở một số ngân hàng Phát triển trong nước và bài học đối với NHPT chi nhánh Tuyên Quang ..... Thực tiễn hoạt động của NHPT Việt Nam đã

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN TRUNG KIÊN

PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA

NHÀ NƯỚC TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG

PHÁT TRIỂN TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2014

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGUYỄN TRUNG KIÊN

PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA

NHÀ NƯỚC TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG

PHÁT TRIỂN TUYÊN QUANG

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM QUANG HUẤN

THÁI NGUYÊN - 2014

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân và không sao chép các công trình nghiên cứu của người khác để làm sản phẩm của riêng mình Các số liệu có nguồn gốc rõ ràng, tuân thủ đúng nguyên tắc và kết quả trình bày trong luận văn được thu thập trong quá trình nghiên cứu là trung thực chưa từng được ai công bố trước đây Tác giả hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của luận văn

Thái Nguyên, tháng năm 2014

Tác giả

Nguyễn Trung Kiên

Trang 4

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo

đã truyền đạt những tri thức bổ ích, tạo điều kiện giúp đỡ trong thời gian tôi học tập tại trường

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến tập thể lãnh đạo và cán bộ nhân viên Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang đã tạo điều kiện giúp đỡ, động viên tôi giúp tôi hoàn thành luận văn đúng thời hạn quy định của nhà trường

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Thầy:

PGS.TS Phạm Quang Huấn, người đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo tôi

trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Thái Nguyên, tháng năm 2014

Học viên

Nguyễn Trung Kiên

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa khoa học của đề tài 3

5 Kết cấu của luận văn 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC 4

1.1 Cơ sở lý luận về tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước 4

1.1.1 Khái niệm tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước 4

1.1.2 Bản chất và đặc trưng tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước 8

1.1.3 Các hình thức tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước 10

1.1.4 Nguyên tắc và Quy trình cấp tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước 13

1.1.5 Sự cần thiết và vai trò tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước 17

1.1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước tại Ngân hàng Phát triển 23

1.2 Cơ sở thực tiễn về tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước 27

1.2.1 Kinh nghiệm về hoạt động tín dụng ĐTPT của nhà nước ở một số nước trên thế giới và bài học đối với Việt Nam 27

1.2.2 Kinh nghiệm về hoạt động tín dụng ĐTPT của nhà nước ở một số ngân hàng Phát triển trong nước và bài học đối với NHPT chi nhánh Tuyên Quang 32

Trang 6

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37

2.1 Câu hỏi được đặt ra khi nghiên cứu 37

2.2 Phương pháp nghiên cứu 37

2.2.1 Chọn điểm nghiên cứu 37

2.2.2 Các phương pháp nghiên cứu 38

2.3 Các chỉ tiêu nghiên cứu 41

2.4 Khung lý thuyết 41

Chương 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN TUYÊN QUANG 42

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 42

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 42

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 43

3.1.3 Đặc điểm của các tổ chức, cá nhân kinh doanh trên địa bàn 46

3.2 Giới thiệu về Chi nhánh Ngân hàng phát triển Tuyên Quang 47

3.2.1 Quá trình hình thành và phát triển 47

3.2.2 Chức năng nhiệm vụ của chi nhánh Ngân hàng phát triển Tuyên Quang 48

3.2.3 Tổ chức bộ máy của chi nhánh Ngân hàng phát triển Tuyên Quang 49

3.2.4 Nguồn vốn hoạt động và các hoạt động nghiệp vụ chính 52

3.3 Thực trạng tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước tại Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang 53

3.3.1 Tình hình huy động và quản lý nguồn vốn 53

3.3.3 Tình hình cho vay tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước tại Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang 56

3.3.4 Tình hình thu nợ - dư nợ tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước tại Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang 61

3.3.5 Tình hình thực hiện bảo lãnh tín dụng đầu tư và hỗ trợ sau đầu tư tại Chi nhánh Ngân Hàng Phát triển Tuyên Quang 71

Trang 7

3.4 Đánh giá chung về hoạt động tín dụng đầu tư phát triển tại chi nhánh

ngân hàng Phát triển Tuyên Quang 73

3.4.1 Những kết quả đạt được 73

3.4.2 Những tồn tại, hạn chế 74

3.4.3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế 76

Chương 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG PHÁT TRIỂN TUYÊN QUANG 81

4.1 Định hướng phát triển của Ngân hàng Phát triển chi nhánh Tuyên Quang đến năm 2020 81

4.1.1 Mục tiêu tổng quát 81

4.1.2 Mục tiêu cụ thể 81

4.1.3 Định hướng hoạt động 82

4.2 Một số giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước tại chi nhánh Ngân hàng phát triển Tuyên Quang 85

4.2.1 Xây dựng chiến lược khách hàng để đạt được tăng trưởng tín dụng hằng năm 85

4.2.2 Nâng cao chất lượng thẩm định năng lực của khách hàng vay vốn tín dụng đầu tư 87

4.2.3 Xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ 89

4.2.4 Tăng cường hoạt động khai thác và cung cấp thông tin 91

4.2.5 Tăng cường công tác huy động vốn tại Chi nhánh 93

4.2.6 Một số giải pháp hỗ trợ khác 95

4.3 Kiến nghị 97

4.3.1 Đối với Ngân hàng Phát triển Việt Nam 97

4.3.2 Đối với chính quyền địa phương 99

4.3.3 Đối với khách hàng vay vốn 100

KẾT LUẬN 102

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

Trang 8

Trang 9

DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU

Bảng 3.1 Tổng hợp nguồn vốn hoạt động tại chi nhánh Ngân hàng Phát triển

Tuyên Quang 53Bảng 3.2 Tình hình cho vay tín dụng ĐTPT tại Chi nhánh Ngân hàng Phát

triển Tuyên Quang 56Bảng 3.3 Tình hình cho vay tín dụng ĐTPT theo khối kinh tế tại Chi nhánh

Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang 58Bảng 3.4 Tình hình cho vay tín dụng ĐTPT theo lĩnh vực tại Chi nhánh

Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang 60Bảng 3.5 Tình hình thu nợ tín dụng ĐTPT tại Chi nhánh Ngân hàng

Phát triển Tuyên Quang 62Bảng 3.6 Tình hình thu nợ tín dụng ĐTPT theo khối kinh tế tại Chi nhánh

Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang 62Bảng 3.7 Tình hình dƣ nợ tín dụng ĐTPT tại Chi nhánh Ngân hàng

Phát triển Tuyên Quang 64Bảng 3.8 Tình hình dƣ nợ tín dụng ĐTPT theo khối kinh tế tại Chi nhánh

Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang 66Bảng 3.9 Tình hình dƣ nợ tín dụng ĐTPT theo lĩnh vực tại Chi nhánh

Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang 66Bảng 3.10 Tổng dƣ nợ tín dụng trung và dài hạn các tổ chức tín dụng trên

địa bàn tỉnh Tuyên Quang 67Bảng 3.11 Tình hình dƣ nợ quá hạn tín dụng ĐTPT tại Chi nhánh Ngân

hàng Phát triển Tuyên Quang 70Bảng 3.12 Tình hình hỗ trợ sau đầu tƣ tại Chi nhánh Ngân hàng Phát triển

Tuyên Quang 71

Trang 10

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Khung lý thuyết của luận văn 42

Sơ đồ 3.1 Tổ chức bộ máy Chi nhánh NHPT Tuyên Quang 50 Biểu đồ 3.1 Tình hình cho vay tín dụng ĐTPT tại Chi nhánh Ngân hàng

Phát triển Tuyên Quang 58 Biểu đồ 3.2 Tình hình dƣ nợ tín dụng ĐTPT tại Chi nhánh Ngân hàng

Phát triển Tuyên Quang 65 Biểu đồ 3.3 Tổng dƣ nợ tín dụng trung và dài hạn các tổ chức tín dụng

trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang 69

Trang 11

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tín dụng đầu tư phát triển (ĐTPT) của Nhà nước là một hình thức tín dụng đặc biệt, trong đó Nhà nước thực hiện tín dụng không vì mục đích lợi nhuận mà hướng tới hiệu quả công bằng của nền kinh tế quốc gia Theo xu hướng phát triển của kinh tế thị trường, Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước ngày càng có vai trò quan trọng Nhà nước đi vay để cho vay đầu tư các công trình, các chương trình kinh tế trọng điểm mang tính chuyển dịch có thu hồi vốn trực tiếp thông qua nghiệp vụ tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước Trong thực tế các nước có nền kinh tế lớn như Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc… là những nước đã phát huy rất tốt vai trò loại hình tín dụng này trong công cuộc tái thiết và phát triển đất nước Ở Việt Nam, cùng với quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tín dụng ĐTPT của Nhà nước cũng từng bước được phát triển Ban đầu đó là thành lập Quỹ Hỗ trợ phát triển và từ năm 2006 là Ngân hàng phát triển (NHPT) Việt Nam Trong quá trình hoạt động, tổ chức này đã đóng góp tích cực vào triển khai các dự án phát triển kinh tế thuộc các lĩnh vực, các ngành, các vùng mà Nhà nước ưu tiên Thực tiễn hoạt động của NHPT Việt Nam đã khẳng định tín dụng ĐTPT của Nhà nước là công cụ quan trọng của Chính phủ không chỉ trong chỉ đạo, điều hành và triển khai các dự án lớn, các chương trình trọng điểm, mà còn góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xoá đói giảm nghèo, thực hiện mục tiêu an sinh xã hội và mục tiêu CNH, HĐH đất nước trong thời kỳ mới Tín dụng ĐTPT của Nhà nước vừa thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế, vừa thực hiện mục tiêu công bằng xã hội

Trong bối cảnh nước ta thúc đẩy mạnh mẽ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, yêu cầu đẩy mạnh chính sách tín dụng ĐTPT của Nhà nước càng đặt

ra cấp thiết hơn Đồng thời, yêu cầu CNH, HĐH, phát triển cơ sở hạ tầng,

Trang 12

khai thác các tiềm năng của các vùng, miền khó khăn, đặc biệt khó khăn của đất nước cũng đòi hỏi phải tiếp tục đẩy mạnh tín dụng ĐTPT của Nhà nước theo hướng hiệu quả hơn Hơn nữa, hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước qua hệ thống NHPT nói chung, Chi nhánh NHPT Tuyên Quang nói riêng, bên cạnh những kết quả đạt được, đã bộc lộ những hạn chế Đặc biệt là dư nợ giảm liên tục trong những năm qua Thực tế đó đòi hỏi phải có những giải pháp để đẩy mạnh hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước trong hệ thống NHPT nói chung và đối với Chi nhánh NHPT Tuyên Quang nói riêng Xuất phát từ những

lý do trên, tác giả đã chọn đề tài: “Phân tích hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước tại Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Tuyên Quang” làm

luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Mục tiêu chung của luận văn là góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước Tìm và đề xuất một số giải pháp đẩy mạnh hoạt động này ở Chi nhánh NHPT Tuyên Quang trong thời gian tới

- Dựa trên những hạn chế còn tồn tại, những định hướng phát triển của Chi nhánh Ngân hàng Phát Triển Tuyên Quang, tác giả sẽ đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động tín dụng ÐTPT của Nhà nước tại Chi nhánh NHPT Tuyên Quang trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trang 13

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại Chi nhánh Ngân hàng Phát Triển Tuyên Quang

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước thuộc thẩm quyền triển khai của Chi nhánh NHPT Tuyên Quang, giới hạn trong khuôn khổ sử dụng nguồn vốn trong nước với các hình thức chủ yếu: cho vay đầu tư, bảo lãnh tín dụng đầu tư và hỗ trợ sau đầu tư

- Về thời gian: Số liệu trong luận văn lấy từ năm 2009 đến năm 2013

- Về không gian: Luận văn được nghiên cứu tại Chi nhánh NHPT

Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

4 Ý nghĩa khoa học của đề tài

- Hệ thống lại một số lý thuyết có liên quan đến tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

- Khắc họa rõ nét bức tranh về hoạt động tín dung đầu tư phát triển của Nhà nước ở Chi nhánh NHPT Tuyên Quang Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh hoạt động tín dụng ÐTPT của Nhà nước tại Chi nhánh NHPT Tuyên Quang trong thời gian tới

- Đưa ra những kiến nghị đối với NHPT Việt Nam, các cấp chính quyền, các ngành có liên quan tại địa phương về các chính sách, quy định để thực hiện các giải pháp bổ trợ cho việc đẩy mạnh hoạt động tín dụng ÐTPT của Nhà nước tại Chi nhánh NHPT Tuyên Quang trong thời gian tới

- Làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu khác

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, luận văn bao gồm 4 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

Trang 14

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước tại chi nhánh Ngân hàng phát triển Tuyên Quang

Chương 4: Một số giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước tại chi nhánh Ngân hàng phát triển Tuyên Quang

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÍN DỤNG

ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC

1.1 Cơ sở lý luận về tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

1.1.1 Khái niệm tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

1.1.1.1 Khái niệm về tín dụng

Tín dụng là quan hệ vay mượn lẫn nhau giữa người cho vay và người vay có hoàn trả cả vốn và lãi sau một thời gian nhất định Hay nói cách khác, tín dụng là một phạm trù kinh tế phản ánh quan hệ kinh tế trong đó mỗi tổ chức, cá nhân nhường quyền sử dụng một khối lượng giá trị hay hiện vật cho một tổ chức hay cá nhân khác với những điều kiện ràng buộc nhất định về thời hạn hoàn trả, lãi suất, cách thức vay mượn và thu hồi Tín dụng có các loại hình sau đây:

- Tín dụng thương mại

Tín dụng thương mại là quan hệ tín dụng giữa các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế với nhau, được thực hiện dưới hình thức mua bán chịu hàng hóa cho nhau Tín dụng thương mại ra đời sớm hơn các hình thức tín dụng khác

và giữ vai trò là cơ sở để các hình thức tín dụng khác ra đời Tín dụng thương mại ra đời dựa trên nền tảng khách quan là quá trình luân chuyển vốn và chu

kỳ sản xuất kinh doanh không có sự phù hợp và ăn khớp lẫn nhau không những giữa các doanh nghiệp khác ngành (như công nghiệp, thương mại, xây

Trang 15

dựng) mà còn giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành Tín dụng thương mại đều có lợi đối với cả hai phía và có lợi đối với tiến trình phát triển của nền kinh tế Bởi vậy tín dụng thương mại đã tồn tại và phát triển rất mạnh trong điều kiện của nền kinh tế hàng hóa phát triển cao như hiện nay

- Tín dụng ngân hàng

Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa các ngân hàng với các doanh nghiệp và cá nhân được thực hiện dưới hình thức ngân hàng đứng ra huy động vốn bằng tiền và cho vay (cấp tín dụng) đối các đối tượng nói trên Nó là một nghiệp vụ kinh doanh tiền tệ của ngân hàng được thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả và có lãi Đặc điểm của tín dụng ngân hàng là cho vay dưới dạng tiền tệ Nguồn vốn tín dụng mà ngân hàng cho vay ra được hình thành từ những khoản tiền tạm thời nhàn rỗi ngân hàng huy động được Trong quan hệ với các doanh nghiệp và cá nhân, vừa đóng vai trò là người đi vay, vừa đóng vai trò người cho vay Tín dụng ngân hàng ra đời phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của hệ thống ngân hàng Khác với tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng là hình thức tín dụng chuyên nghiệp hoạt động của nó hết sức đa dạng và phong phú

- Tín dụng quốc tế

Tín dụng quốc tế là quan hệ tín dụng giữa các chính phủ, giữa các tổ chức tài chính tiền tệ được thực hiện bằng nhiều phương thức khác nhau nhằm trợ giúp lẫn nhau để phát triển kinh tế xã hội của một nước

- Tín dụng nhà nước

Tín dụng nhà nước là quan hệ tín dụng giữa Nhà nước (bao gồm Chính phủ trung ương và chính quyền địa phương ) với các đơn vị và cá nhân trong

xã hội Trong đó, chủ yếu là Nhà nước đứng ra huy động vốn của các tổ chức

và cá nhân bằng cách phát hành trái phiếu để sử dụng vì mục đích và lợi ích

Trang 16

chung của toàn xã hội Khác với các loại hình tín dụng khác, tín dụng nhà nước không phục vụ các đối tượng kinh tế đơn thuần mà là các đối tượng vừa

có tính chất kinh tế vừa có tính chất xã hội, để thực hiện vai trò điều tiết kinh

tế vĩ mô của Nhà nước trong từng thời kỳ nhất định, tín dụng nhà nước không phải là khoản thu của Nhà nước Cũng giống như mọi loại hình tín dụng khác

là thể hiện tính hoàn trả, có thời hạn và phải trả một khoản tiền về sử dụng vốn vay Trong tín dụng nhà nước, vốn tiền tệ huy động được dưới hình thức công trái (trái phiếu Chính phủ) thuộc quyền sử dụng của Nhà nước, chúng được chuyển thành nguồn tài chính bổ sung của Nhà nước Vốn ngân sách là nguồn để hoàn trả tiền vay và lãi vay Tín dụng nhà nước gắn liền với hoạt động của kiến trúc thượng tầng chính trị và sự vận động của vốn ngân sách, biểu hiện một bộ phận của quan hệ tài chính Nhà nước Toàn bộ nguồn vốn huy động được dưới hình thức tín dụng nhà nước chủ yếu để cho vay ưu đãi,

ưu tiên cho các dự án và công trình xây dựng hoặc cải tạo c ơ sở hạ tầng kinh

tế - xã hội hoặc đầu tư các dự án phát triển sản xuất kinh doanh

1.1.1.2 Khái niệm về đầu tư phát triển

Đầu tư phát triển là bộ phận cơ bản của đầu tư, là việc chi dùng vốn trong hiện tại để tiến hành các hoạt động nhằm tạo ra tài sản mới cho nền kinh

tế, làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh và mọi hoạt động xã hội khác, là điều kiện chủ yếu để tạo việc làm, nâng cao đời sống của mọi người dân trong

xã hội

Đó chính là việc bỏ tiền ra để xây dựng, sửa chữa nhà cửa và các kết cấu hạ tầng, mua sắm trang thiết bị, lắp đặt chúng trên nền bệ và bồi dưỡng đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện các chi phí thường xuyên gắn liền với sự hoạt động của các tài sản này nhằm duy trì tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại và tạo tiềm lực mới cho nền kinh tế xã hội

Trang 17

1.1.1.3 Khái niệm về tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

Tín dụng ĐTPT của Nhà nước là việc Nhà nước sử dụng vốn ngân sách hoặc từ các nguồn vốn do Nhà nước huy động để cho vay các dự án theo kế hoạch của Nhà nước như các chương trình mục tiêu phục vụ lợi ích quốc gia, các dự án đầu tư quan trọng trong từng thời kỳ kế hoạch, nhưng các dự án này phải đảm bảo có khả năng sinh lời, có khả năng hoàn trả được vốn vay cho Nhà nước Nhà nước ưu đãi cho các dự án này vay vốn với thời gian tương đối dài thông thường từ 10 năm đến 15 năm (có khi đến 40 năm), lãi suất cho vay thấp

Như vậy, tín dụng ĐTPT của Nhà nước, về bản chất là quan hệ vay - trả giữa Nhà nước với các chủ thể khác trong xã hội, gắn liền với quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tín dụng nhằm thực hiện các dự án ĐTPT Hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước bao gồm hai mặt là Nhà nước vay vốn của các chủ thể khác trong xã hội để thực hiện các dự án ĐTPT thuộc nhiệm vụ của Nhà nước nhưng chưa có đủ vốn và Nhà nước cho các chủ thể trong xã hội vay vốn để thực hiện các dự án ĐTPT không thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách Nhà nước

Trên thế giới, do nhu cầu chi của NSNN để duy trì hoạt động bình thường của bộ máy Nhà nước, đảm bảo quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế- xã hội không ngừng tăng trong khi nguồn thu NSNN lại bị hạn chế và tăng chậm, nên hầu hết các quốc gia đều xảy ra tình trạng thâm hụt NSNN, cho dù quốc gia đó là một nước giàu có nền kinh tế phát triển hay là một nước nghèo chậm phát triển Đối với các nước chậm phát triển, thâm hụt NSNN càng trầm trọng và phổ biến hơn bởi ngân sách của các nước này luôn trong tình trạng thu không đủ chi do nền kinh tế kém phát triển, trong khi cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế lại nhỏ bé, lạc hậu nên cần phải có một lượng

Trang 18

vốn đầu tư phát triển rất lớn Để giải quyết nhu cầu về vốn còn thiếu hụt cho ĐTPT, hầu hết các quốc gia đều lựa chọn con đường đi vay như là một cứu cánh cho NSNN Điều này giải thích vì sao Nhà nước phải đi vay để ĐTPT Mặt khác, do nguồn lực của Nhà nước còn hạn chế trong khi nhu cầu chi ĐTPT lại rất lớn, NSNN không thể trang trải hết cho toàn bộ các dự án ĐTPT, nên Nhà nước buộc phải lựa chọn các dự án ĐTPT không có khả năng thu hồi vốn trực tiếp Nhà nước chỉ đầu tư thông qua kênh tín dụng ĐTPT, trong đó chủ đầu tư dự án được vay vốn của Nhà nước để đầu tư và phải sử dụng các nguồn thu từ dự án để hoàn trả toàn bộ số nợ đã vay Nhà nước

Như vậy, có thể thấy rằng tín dụng ĐTPT của Nhà nước ra đời bắt nguồn trước hết từ yêu cầu về giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu ĐTPT ngày càng lớn của nền kinh tế quốc dân với sự giới hạn của nguồn lực tài chính công, nhất là của NSNN

Ở Việt Nam TDĐT của Nhà nước đã được tập trung cho những chương trình, dự án thuộc các ngành, lĩnh vực trọng điểm của đất nước như: nhà máy thủy điện, nhiệt điện, lọc dầu, các nhà máy đóng tàu biển, xi măng, thép, hoá chất, cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội Hoạt động cho vay vốn TDĐT của Nhà nước đã có những đóng góp quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế Thể hiện trên những mặt chủ yếu là: Góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế đất nước theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá; Hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội của các vùng/miền, thúc đẩy phát triển một số lĩnh vực, chương trình, dự án, sản phẩm trọng điểm của nền kinh tế; Góp phần thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo; Phát triển kinh tế nông nghiệp và nông thôn; Góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn vốn đầu

tư của xã hội; Khai thác các nguồn vốn cho đầu tư, thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính

1.1.2 Bản chất và đặc trưng tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

Trang 19

Tín dụng đầu tư của Nhà nước là một dạng tín dụng đặc biệt, không mang tính kinh tế đơn thuần, bên cạnh các đặc điểm chung như tín dụng thương mại, hoạt động tín dụng đầu tư của NHPT có các đặc điểm riêng thể hiện sự khác biệt rõ nét so với hoạt động tín dụng khác như:

- Về đối tượng: Hoạt động tín dụng đầu tư chỉ tập trung vào các dự án, các chương trình kinh tế được Nhà nước khuyến khích đầu tư, có khả năng thu hồi vốn, có hiệu quả kinh tế xã hội, phù hợp với quy hoạch và mục tiêu ưu tiên phát triển kinh tế xã hội trong từng thời kỳ

- Về nguyên tắc: không cạnh tranh với các NHTM, chỉ cho vay đối với các dự án có khả năng thu hồi vốn trực tiếp, phù hợp với quy hoạch và các mục tiêu ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong từng thời kỳ

- Nguồn vốn cho vay gồm:

+ Nguồn vốn ngân sách Nhà nước: Vốn điều lệ và các quỹ của của NHPT Việt Nam; Vốn cho vay đầu tư phát triển và thực hiện các chương trình mục tiêu của Chính phủ và chính quyền địa phương

+ Vốn huy động: Phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh theo quy định của pháp luật về phát hành trái phiếu, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh; Phát hành trái phiếu, kỳ phiếu, giấy tờ có giá bằng đồng nội tệ của NHPT Việt Nam theo quy định của pháp luật; Vay các tổ chức tín dụng trong

và ngoài nước; Vay bảo hiểm xã hội Việt Nam; Vay Ngân hàng Nhà nước (vay tái cấp vốn hoặc cầm cố, chiết khấu các giấy tờ có giá thông qua nghiệp

vụ thị trường mở); Vay của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước

+ Vốn nhận ủy thác: Vốn nhận ủy thác của chính quyền địa phương, các

tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cho vay các dự án đầu tư phát triển một phần vốn ngân sách Nhà nước và nguồn vốn huy động theo kế hoạch của Nhà nước để phục vụ đầu tư phát triển theo định hướng của Nhà nước

Trang 20

- Bộ máy tổ chức quản lý cho vay vốn đầu tư của Nhà nước do Nhà nước thành lập và điều hành (hiện nay là NHPT Việt Nam), hoạt động không

vì mục đích lợi nhuận

- Về quy mô, thời hạn: Do tập trung vào các dự án đầu tư nên hoạt động cho vay đầu tư thường có quy mô vốn lớn, thời hạn cho vay dài nhưng không quá 12 năm

- Các điều kiện vay vốn được ưu đãi: Lãi suất cho vay thường thấp hơn lãi suất trên thị trường, điều kiện đảm bảo tiền vay thường ưu đãi

Như vậy, bản chất của cho vay vốn đầu tư của Nhà nước là một dạng cho vay ưu đãi, là công cụ tài chính hữu hiệu của Nhà nước nhằm thực hiện

các mục tiêu kinh tế xã hội (Chính phủ (2011) Nghị định về tín dụng đầu tư

và tín dụng xuất khẩu của Nhà nước)

1.1.3 Các hình thức tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

Tín dụng ĐTPT của Nhà nước bao gồm các hình thức: cho vay đầu tư trong nước và cho vay các dự án đầu tư ra nước ngoài, bảo lãnh tín dụng đầu tư

và hỗ trợ sau đầu tư

1.1.3.1 Cho vay đầu tư trong nước và cho vay các dự án đầu tư ra nước ngoài

Cho vay đầu tư là việc tổ chức được giao nhiệm vụ cung ứng tín dụng ĐTPT của Nhà nước cho các chủ đầu tư vay vốn theo chính sách của Nhà nước để họ thực hiện các dự án đầu tư phát triển Việc cho vay đầu tư được thực hiện theo trình tự các bước gồm: tiếp nhận và thẩm định (thẩm định năng lực chủ đầu tư và thẩm định dự án) => Quyết định cho vay => Giải ngân và giám sát tín dụng => Thu hồi nợ và xử lý rủi ro

- Cho vay đầu tư trong nước là cho vay các dự án trong nước có khả năng thu hồi vốn trực tiếp thuộc danh mục các dự án, chương trình do Chính phủ quyết định cho từng thời kỳ (hiện nay thực hiện theo Nghị định

Trang 21

75/2011/NĐ-CP ngày 30/8/2011 về tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu của Nhà nước)

+ Về đối tượng cho vay: là các dự án thuộc một số ngành, lĩnh vực quan trọng, chương trình kinh tế lớn (ưu tiên các dự án an sinh xã hội) và các vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn cần khuyến khích đầu tư theo quy định của Chính phủ từng thời kỳ (hiện nay thực hiện theo Nghị định 75/2011/NĐ-CP ngày 30/8/2011 về tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu của Nhà nước) + Mức vốn cho vay: đối với mỗi dự án tối đa bằng 70% tổng mức vốn đầu tư của dự án (không bao gồm vốn lưu động); đồng thời phải đảm bảo mức vốn cho vay tối đa đối với mỗi chủ đầu tư không được vượt quá 15% vốn điều

lệ thực có của Ngân hàng Phát triển Việt Nam

+ Thời hạn cho vay: được xác định theo khả năng thu hồi vốn của dự án

và khả năng trả nợ của chủ đầu tư phù hợp với đặc điểm sản xuất, kinh doanh của dự án nhưng không quá 12 năm

+ Lãi suất cho vay: thấp hơn lãi suất thị trường, tuy nhiên không thấp hơn lãi suất bình quân các nguồn vốn cộng với phí hoạt động của ngân hàng

- Cho vay các dự án đầu tư ra nước ngoài: Cho vay đối với các dự án thực hiện theo Hiệp định của Chính phủ và dự án đầu tư ra nước ngoài theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ

+ Điều kiện, lãi suất, thời hạn, mức vay và những nội dung có liên quan đến khoản vay của dự án được thực hiện theo các quy định ghi trong Hiệp định + Trường hợp Hiệp định không quy định cụ thể về điều kiện, lãi suất, thời hạn, mức vay và bảo đảm tiền vay thì thực hiện theo quy định về cho vay đầu tư theo quy đinh hiện hành của Chính phủ trong từng thời kỳ

+ Các dự án đầu tư ra nước ngoài theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ thực hiện theo quy định về cho vay đầu tư của theo quy đinh hiện hành của Chính phủ trong từng thời kỳ

Trang 22

1.1.3.2 Bảo lãnh tín dụng đầu tư

Bảo lãnh tín dụng đầu tư là việc tổ chức thực hiện tín dụng ĐTPT của Nhà nước (tổ chức bảo lãnh) cam kết với tổ chức tín dụng cho vay vốn về việc trả nợ đầy đủ, đúng hạn của bên đi vay Trong trường hợp bên đi vay không trả được nợ hoặc trả không đủ nợ khi đến hạn, tổ chức bảo lãnh sẽ trả

nợ thay cho bên đi vay Bảo lãnh tín dụng đầu tư phải đáp ứng các yêu cầu:

- Thời hạn bảo lãnh, số vốn bảo lãnh và điều kiện bảo lãnh được xác định tương tự như đối với cho vay đầu tư trên cơ sở thoả thuận của các bên Tuỳ thuộc vào mức độ rủi ro của dự án, bên đi vay (chủ đầu tư) có thể phải có tài sản bảo đảm cho bảo lãnh

- Chủ đầu tư phải trả phí bảo lãnh cho tổ chức bảo lãnh

- Trường hợp tổ chức bảo lãnh phải trả nợ thay cho bên đi vay thì sau khi trả nợ thay, tổ chức bảo lãnh được quyền tiếp nhận khoản tín dụng đó và bên

di vay phải nhận nợ với tổ chức bảo lãnh, tổ chức bảo lãnh khi đó được quyền thực hiện các biện pháp để thu hồi vốn theo thoả thuận ban đầu đã ký và quy định của pháp luật

1.1.3.3 Hỗ trợ sau đầu tư

Hỗ trợ lãi suất sau đầu tư: Là việc Nhà nước hỗ trợ một phần lãi suất cho chủ đầu tư vay vốn của Tổ chức tín dụng để đầu tư dự án, sau khi dự án đã hoàn thành đưa vào sử dụng và trả được nợ vay

Nguồn vốn thực hiện cấp hỗ trợ sau đầu tư được Ngân sách Nhà nước cấp, NHPT chịu trách nhiệm thẩm tra hồ sơ dự án đảm bảo đúng quy định của Nhà nước và NHPT Việt Nam

Đối tượng được hỗ trợ sau đầu tư là các Chủ đầu tư có dự án trong Danh mục dự án được vay vốn tín dụng đầu tư (hiện nay thực hiện theo Nghị định 75/2011/NĐ-CP ngày 30/8/2011 về tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu của

Trang 23

Nhà nước), trừ các dự án cho vay theo Hiệp định của Chính phủ, các dự án đầu tư ra nước ngoài theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ

Trong hai hình thức trên thì cho vay đầu tư trong nước là hoạt động chủ yếu trong cho vay vốn đầu tư của Nhà nước

1.1.4 Nguyên tắc và Quy trình cấp tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

1.1.4.1 Nguyên tắc cấp tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

- Tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước tại NHPT Việt Nam hướng tới hiệu quả kinh tế - xã hội

Đặc trưng của hoạt động kinh tế của Nhà nước là theo đuổi các mục tiêu KT-XH Tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại NHPT Việt Nam phải là công

cụ để thực hiện các mục tiêu KT-XH đó Mục tiêu trước hết mà tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại NHPT Việt Nam phải theo đuổi là thúc đẩy phát triển KT-XH trên hai giác độ: mở rộng vốn đầu tư xã hội và tăng hiệu quả chung cho nền kinh tế Tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại NHPT Việt Nam thực hiện

mở rộng vốn đầu tư xã hội theo hai cách: bổ sung thêm vốn nhà nước để thực hiện dự án và bảo lãnh để chủ dự án vay được vốn của ngân hàng thương mại

- Huy động và sử dụng vốn theo quy định của Nhà nước

Vốn cho vay theo chính sách của nhà nước thường có lãi suất ưu đãi nên nguồn vốn huy động cũng phải có lãi suất thấp hoặc phải được Nhà nước

bù đắp chênh lệch lãi suất Vì NSNN không dư dả nên Chính phủ phải kiểm soát chặt tổng khối lượng vốn có thể đem cho vay cũng như tổng lượng bù chênh lệch lãi suất Do đó, ngoài vốn Nhà nước cấp, vốn viện trợ, ủy thác, khối lượng vốn huy động, hình thức huy động của NHPT Việt Nam phải được Nhà nước phê chuẩn

NHPT Việt Nam chỉ được cho vay các đối tượng được Nhà nước quy định Cụ thể:

Trang 24

+ Giai đoạn 2009-2011 thực hiện theo Nghị định số 151/2006/NĐ-CP ngày

20/12/2006 của Chính phủ (Đối tượng cho vay theo Phụ lục số 01 kèm theo)

+ Giai đoạn từ 2011 đến nay thực hiện theo Nghị định số 75/2011/NĐ-CP

ngày 30/8/2011 của Chính phủ (Đối tượng cho vay theo Phụ lục số 02 kèm theo)

- Hoạt động tín dụng ÐTPT tại NHPT Việt Nam phải đảm bảo hiệu quả, đúng mục đích, tiết kiệm

Như mọi tổ chức kinh tế khác, NHPT Việt Nam phải hoàn thành nhiệm

vụ chuyên môn có chất lượng cao và chi phí thấp Chính vì thế, trong tổ chức thực hiện tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại NHPT Việt Nam, ngoài việc phải đảm bảo thực hiện thủ tục đầu tư theo pháp luật, còn phải được tổ chức theo hướng cải cách thủ tục, tinh gọn biên chế, nâng cao chất lượng kiểm soát việc

sử dụng vốn cho vay, thu hồi đủ vốn và chi phí thực hiện tín dụng thấp sao cho nguồn vốn tín dụng của Nhà nước được sử dụng hiệu quả nhất Muốn vậy, bản thân NHPT Việt Nam phải có cơ cấu hợp lý vừa mang tính chuyên nghiệp của tổ chức tín dụng vừa phải có các bộ phận chức năng phù hợp với một tổ chức của Nhà nước Cán bộ của NHPT Việt Nam phải đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp trong hoạt động ngân hàng, vừa phải có đạo đức và trách nhiệm của một công chức Yêu cầu này đòi hỏi phải có chế độ, chính sách phù hợp với họ

1.1.4.2 Quy trình cấp tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

- Xác định nguồn vốn cho vay đầu tư phát triển

Nguồn vốn NHPT Việt Nam được phép sử dụng để cho vay đầu tư là: + Vốn điều lệ hiện tại của NHPT Việt Nam có 15.000 tỷ đồng nhưng phải cân đối cho cả ba nhiệm vụ là cho vay đầu tư trong nước, cho vay nước ngoài và tín dụng hỗ trợ xuất khẩu Mặc dù NHPT Việt Nam không phải dự trữ bắt buộc như các ngân hàng thương mại, nhưng so với nhu cầu, vốn điều

lệ của ngân hàng còn quá nhỏ bé

Trang 25

+ Vốn NSNN cấp cho các chương trình, mục tiêu của Chính phủ Nguồn vốn này có ưu thế ổn định được kế hoạch hoá chặt chẽ nhưng việc giải ngân không những phụ thuộc vào khả năng chi trả theo thời điểm của NSNN, mà còn phụ thuộc vào tiến độ triển khai thực hiện chương trình của đối tượng vay vốn Hơn nữa, nguồn vốn này chỉ được cho vay theo mục đích hẹp, nhiều chương trình thực hiện không hiệu quả nên NHPT Việt Nam cũng chịu hậu quả theo

+ Vốn huy động: Chính phủ cho phép NHPT Việt Nam được phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu NHPT Việt Nam, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi để huy động vốn tài trợ cho hoạt động cho vay Ngoài trái phiếu Chính phủ và trái phiếu do Chính phủ bảo lãnh có khối lượng lớn, các hình thức huy động qua NHPT Việt Nam thường không mang lại kết quả mong đợi do lãi suất huy động thấp

+ Vốn vay các tổ chức tài chính của Nhà nước như Công ty dịch vụ tiết kiệm bưu điện, Bảo hiểm xã hội Các khoản vay này khá lớn do NHPT Việt Nam được Nhà nước bảo trợ nên là đối tượng đi vay có tín nhiệm cao Ngoài

ra, NHPT Việt Nam có thể vay các tổ chức tài chính khác nhưng khối lượng hạn chế

- Điều kiện cho vay

Ðối với dự án

NHPT Việt Nam chỉ cho vay các dự án đủ điều kiện sau:

+ Thuộc danh mục các dự án vay vốn tín dụng đầu tư theo quy định hiện

hành của Chính phủ về tín dụng đầu tư của Nhà nước nhưng chưa được bảo lãnh tín dụng đầu tư hoặc hỗ trợ sau đầu tư

+ Được lập và trình duyệt theo quy trình hiện hành về quản lý đầu tư xây dựng + Có hiệu quả về tài chính, có khả năng hoàn trả nợ vay trong thời hạn

Trang 26

vay vốn của dự án Dự án đã được NHPT Việt Nam thẩm định

Đối với chủ đầu tư

Ngoài các yêu cấu đối với nhà đầu tư thông thường, để vay được vốn tín dụng của NHPT Việt Nam, chủ đầu tư phải đáp ứng các điều kiện:

+ Có vốn tự có tối thiểu bằng 15% tổng vốn đầu tư vào tài sản cố định của dự án

+ Có năng lực và uy tín với NHPT Việt Nam

+ Thực hiện các quy định về bảo đảm tiền vay của NHPT Việt Nam

- Thời hạn, khối lượng và lãi suất cho vay

+ Thời hạn cho vay: NHPT Việt Nam cho vay theo thời hạn khá dài, tối

đa là 144 tháng và dự án đặc biệt có thể vay tới 180 tháng, với khoảng thời gian

ân hạn thông thường từ 1 đến 2 năm Ðối với dự án cây ăn quả thời gian ân hạn được phép là khoảng thời gian từ khi trồng mới đến khi khai thác lần đầu + Lãi suất cho vay do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định theo từng thời kì

và có thể được điều chỉnh trong quá trình vay theo quyết định của Chính phủ + Mức cho vay tối đa là 70% tổng vốn đầu tư tài sản cố định của dự án được duyệt

- Thẩm định dự án đầu tư

NHPT Việt Nam chỉ cho vay sau khi đã thẩm định kỹ dự án đầu tư và năng lực của chủ đầu tư theo đúng nghiệp vụ chuyên môn Thậm chí NHPT Việt Nam còn có thể thẩm định lại khi dự án có thay đổi so với quyết định đầu tư đã được phê duyệt hoặc dự án chậm triển khai quá 12 tháng kể từ khi thẩm định xong lần đầu

- Lập hợp đồng tín dụng, giải ngân và giám sát sử dụng vốn vay

Sau khi thẩm định, nếu dự án và chủ đầu tư đủ điều kiện cho vay, Tổng Giám đốc (hoặc Giám đốc các chi nhánh của NHPT Việt Nam được uỷ

Trang 27

quyền) ra quyết định cho vay gửi thông báo cho chủ đầu tư về mức vốn cho vay, đồng tiền cho vay và trả nợ, lãi suất, mục đích, thời gian sử dụng vốn Nhận được thông báo cho vay, chủ đầu tư hoặc đại diện pháp lý phải ký hợp đồng tín dụng với NHPT Việt Nam Tiếp theo NHPT Việt Nam sẽ thông báo

kế hoạch giải ngân cho dự án trên cơ sở đề nghị của chủ đầu tư, tiến độ thực hiện dự án và khả năng cân đối của NHPT Việt Nam NHPT Việt Nam có trách nhiệm giải ngân theo cam kết và thực hiện giám sát sử dụng vốn vay đúng mục đích

- Quyết toán thu nợ và lãi vay

Khi hạng mục công trình hoàn thành đưa vào sử dụng, chủ đầu tư phải lập báo cáo quyết toán vốn đầu tư xây dựng công trình trình cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của Bộ Tài chính NHPT Việt Nam kiểm tra, xác nhận tổng số vốn tín dụng ĐTPT của Nhà nước đã cho vay, số dư nợ và

số lãi phát sinh gửi cấp có thẩm quyền phê duyệt báo cáo quyết toán đầu tư NHPT Việt Nam thu nợ và lãi theo hợp đồng tín dụng Nếu trả chậm, chủ đầu

tư phải chịu lãi suất quá hạn bằng 150% lãi suất cho vay

- Xử lý rủi ro

Với nhiệm vụ tài trợ cho đầu tư các dự án phát triển thông qua các hình thức tín dụng, NHPT Việt Nam phải đảm bảo an toàn về vốn và tín dụng, hạn chế thấp nhất các rủi ro có thể xảy đến với hoạt động của mình nhằm đáp ứng tốt các mục tiêu, yêu cầu đối với tín dụng ĐTPT của Nhà nước NHPT Việt Nam phải phân loại và đánh giá các loại rủi ro khác nhau, bao gồm: rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro tài chính (hay rủi ro phá sản), rủi ro hệ thống, rủi ro đạo đức, rủi ro pháp lý, rủi ro thị trường

1.1.5 Sự cần thiết và vai trò tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

Cơ chế kinh tế thị trường luôn có những khuyết tật cố hữu, đó là sự phân

Trang 28

hóa giàu nghèo, khai thác tài nguyên, nguồn lực một cách bừa bãi, ảnh hưởng

ô nhiễm môi trường và sức khỏe dân cư làm thiệt hại đến lợi ích cộng đồng, tính chu kỳ trong phát triển kinh tế đôi khi dẫn đến sự lầm đường lạc lối như khủng hoảng, độc quyền, lạm phát và thất nghiệp Để đối phó với những khuyết tật này, nền kinh tế hiện đại là nền kinh tế hỗn hợp giữa thị trường - bàn tay vô hình và sự quản lý của Nhà nước - bàn tay hữu hình đang ngày càng chiếm ưu thế, ở đây nền kinh tế thị trường gắn liền với vai trò điều tiết kinh tế của Nhà nước Thực hiện vai trò điều tiết kinh tế, Nhà nước thường sử dụng các công cụ tài chính vốn có như thuế, phí, chi ngân sách nhà nước (NSNN), Ngoài ra, Nhà nước còn thành lập các doanh nghiệp nhà nước và thông qua đó thực hiện việc đầu tư theo mục tiêu của Nhà nước để điều tiết nền kinh tế Hoạt động của các doanh nghiệp này thường nằm trong các lĩnh vực trọng yếu, then chốt của nền kinh tế hoặc những lĩnh vực hoạt động có tính chất xã hội Đối với các doanh nghiệp này, tùy theo điều kiện lịch sử, đặc điểm kinh tế từng thời kỳ và yêu cầu phát triển kinh tế đất nước từng giai đoạn mà Nhà nước thường cung cấp vốn dưới dạng cấp phát trực tiếp không hoàn lại hoặc tín dụng Như vậy, tín dụng ĐTPT của Nhà nước là một đòi hỏi khách quan, tất yếu trong đầu tư cơ bản của Chính phủ trong một giai đoạn lịch sử nhất định của quá trình phát triển kinh tế ở mỗi nước

Đối với nền kinh tế chuyển đổi hiện nay, Nhà nước sử dụng công cụ tín dụng để tham gia hoạt động ĐTPT là một vấn đề tất yếu, do đó vai trò điều tiết kinh tế của Nhà nước lúc này cần được tăng cường vì phải xây dựng các nền tảng hạ tầng cơ sở cần thiết cho nền kinh tế và phần nào hỗ trợ các doanh nghiệp đổi mới, nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật, hạ giá thành, nâng cao chất lượng và tính cạnh tranh sản phẩm, Để thực hiện được nhiệm vụ nặng nề này, phạm vi cấp phát không hoàn lại vốn đầu tư từ NSNN cho ĐTPT kinh tế phải thu hẹp, thay thế vào đó là mở rộng diện tín dụng ĐTPT của Nhà nước

Trang 29

đối với các hoạt động chi ĐTPT của Nhà nước nhưng có khả năng thu hồi vốn Đấy chính là một trong những nội dung cải cách NSNN ở các nước chuyển đổi nền kinh tế Tín dụng ĐTPT của Nhà nước trong trường hợp này

là một hình thức mang tính quá độ để các doanh nghiệp làm quen dần với cơ chế tự hạch toán, tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh của mình Đối với một số doanh nghiệp nhà nước, tín dụng ĐTPT của Nhà nước có thể là những bước hỗ trợ chuyển tiếp để phát triển và sau đó có thể chuyển giao cho khu vực ngoài quốc doanh thông qua cổ phần hóa

Mặt khác, trong xu thế toàn cầu hóa và hợp tác quốc tế, để có thể tham gia vào nền kinh tế thế giới, trong điều kiện các thể chế kinh tế - tài chính của các nước đang phát triển chưa có thời gian tiếp cận khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế Nhà nước của các nước đang phát triển luôn phải thực hiện chức năng trung gian hoặc nhà bảo lãnh cho các hoạt động tài chính đối ngoại Thực tế, Nhà nước đã phải đứng ra thực hiện việc cho vay lại hoặc bảo lãnh đối với các khoản tín dụng nước ngoài Như vậy, có thể khẳng định rằng, việc điều tiết kinh tế là một việc làm thiết yếu của Nhà nước trong nền kinh tế hỗn hợp và tín dụng ĐTPT của Nhà nước là một công cụ điều tiết kinh tế vĩ

mô trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Xét trên nhiều phương diện, tín dụng ĐTPT của Nhà nước không chỉ là biện pháp huy động nguồn vốn nhàn rỗi bổ sung cho nguồn vốn tài chính Nhà nước mà còn là công cụ tài chính quan trọng để Nhà nước thực hiện việc điều tiết và kiểm soát vĩ mô Vai trò điều tiết nền kinh tế và kiểm soát vĩ mô bằng tín dụng ĐTPT của Nhà nước được biểu hiện trên các khía cạnh chủ yếu sau:

- Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước là một công cụ sắc bén trong việc lành mạnh hóa nền tài chính - tiền tệ quốc gia

Tín dụng ĐTPT của Nhà nước có tác dụng tích cực trong việc tạo dựng

Trang 30

và phân bổ nguồn vốn một cách hiệu quả cho các hoạt động đầu tư Việc tập trung và phân bổ nguồn vốn luôn có tác dụng hỗ trợ, thúc đẩy nhau cùng phát triển Nhà nước có thể tập trung một cách nhanh chóng một khối lượng vốn theo nhu cầu với thời gian dài và chi phí không cao Khả năng này sẽ giúp Nhà nước chủ động trong việc điều tiết vĩ mô thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, kéo theo sự cải thiện tiềm lực tài chính quốc gia Việc ra đời của cơ chế tín dụng ĐTPT Nhà nước còn là một tác nhân quan trọng trên thị trường tài chính, đó là sự phát triển của thị trường chứng khoán và của khu vực các thể chế tài chính phi ngân hàng

Đối với lĩnh vực tiền tệ, vai trò của tín dụng ĐTPT của Nhà nước cũng hết sức quan trọng Việc xóa bỏ cơ chế tiền tệ hóa thâm hụt ngân sách là nền tảng cho việc lành mạnh hóa khu vực tiền tệ - ngân hàng, góp phần duy trì sự

ổn định giá trị đồng nội tệ Cơ chế tín dụng ĐTPT của Nhà nước ra đời là cơ

sở để tách các hoạt động tín dụng mang tính kinh tế - xã hội ra khỏi hoạt động

có tính thương mại của khu vực trung gian tài chính, chuyển hoạt động của các tổ chức trung gian tài chính sang cơ chế hạch toán kinh doanh hoàn toàn Việc tách bạch tín dụng chính sách và tín dụng ngân hàng có tác dụng tích cực trong việc hạn chế rủi ro về tính thanh khoản của các ngân hàng thương mại Vấn đề có ý nghĩa sâu rộng hơn là sự phát triển tín dụng ĐTPT của Nhà nước đã tạo ra một thị trường tài chính năng động, thực hiện tốt chức năng chu chuyển, điều hòa các nguồn tài chính trong nền kinh tế - một vấn đề thiết yếu đối với việc duy trì liên tục và mở rộng phát triển nền sản xuất hàng hóa

- Tín dụng ĐTPT của Nhà nước góp phần điều chỉnh cơ cấu kinh tế

Cùng với các chính sách kinh tế khác như chính sách thuế, chính sách tiền tệ Tín dụng ĐTPT của Nhà nước là một công cụ đắc lực, hữu hiệu của Nhà nước điều tiết nền kinh tế vĩ mô, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Mục tiêu đặt ra đối với

Trang 31

tín dụng ĐTPT là thực hiện chức năng điều tiết vĩ mô nền kinh tế, một mặt phải tập trung vào những lĩnh vực, ngành nghề cần thiết cho phát triển kinh tế bền vững, nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp phát triển các lĩnh vực ngành nghề, điều chỉnh cơ cấu kinh tế Mặt khác, tín dụng ĐTPT của Nhà nước sẽ tập trung vào những ngành nghề, lĩnh vực công nghệ mới, có tác dụng thúc đẩy năng suất lao động, tăng sản phẩm xã hội, nhằm cải thiện đời sống, rút ngắn khoảng cách phát triển với các nước, bảo đảm không tụt hậu hoặc đi chệch xu hướng phát triển chung của nền kinh tế thế giới, khu vực

- Tín dụng ĐTPT của Nhà nước nâng cao hiệu quả đầu tư, xóa bao cấp

về đầu tư

Tín dụng ĐTPT của Nhà nước làm giảm sự bao cấp trực tiếp của Nhà nước đối với lĩnh vực đầu tư có khả năng hoàn vốn mà trước đây vẫn được Nhà nước cấp không hoàn lại Từ đó đã giảm đáng kể áp lực về nguồn vốn đối với NSNN Đồng thời, tín dụng ĐTPT của Nhà nước cũng góp phần đa dạng hóa các hình thức huy động vốn đầu tư, thúc đẩy huy động vốn đặc biệt

là huy động vốn dài hạn trong mọi thành phần kinh tế, các tầng lớp dân cư nhằm thực hiện chủ trương phát huy nội lực cho phát triển kinh tế Bên cạnh

đó tín dụng ĐTPT của Nhà nước còn góp phần nâng cao hiệu quả trong đầu

tư Các cơ chế, chính sách quản lý tín dụng ĐTPT của Nhà nước được đưa ra chặt chẽ nhằm kiểm tra, giám sát trước và trong quá trình đầu tư một cách nghiêm ngặt Dưới các áp lực này, chủ đầu tư buộc phải tăng cường công tác hạch toán kế toán, phải chứng minh và chịu sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý nguồn vốn tín dụng ĐTPT của Nhà nước về khả năng tạo ra nguồn thu nhập cao hơn chi phí đầu tư để không chỉ bù đắp được các khoản chi phí

đã bỏ ra mà phải trả lãi cho khoản tín dụng nhà nước Đây cũng là động lực mạnh mẽ tạo nên tư duy làm ăn có hiệu quả, là yếu tố quan trọng trong việc động viên trí tuệ, sức lực của toàn dân nhằm phát huy nội lực cho công cuộc

Trang 32

Từ đó sẽ tiết kiệm được một khoản ngoại tệ lớn do không phải nhập máy móc thiết bị từ nước ngoài vào, tạo điều kiện để người tiêu dùng tiếp cận với sản phẩm mới với chất lượng đảm bảo, giá cả hợp lý và xa hơn thế xuất khẩu ra nước ngoài để thu ngoại tệ Các dự án về cơ sở hạ tầng như: thông tin liên lạc, các công trình giao thông đường không, bộ, thủy, khu công nghệ cao có một

ý nghĩa vô cùng quan trọng làm tiền đề phát triển cho các ngành kinh tế khác

- Tín dụng ĐTPT của Nhà nước góp phần tạo việc làm cho người lao động, giữ vững an ninh chính trị, ổn định trật tự xã hội

Trong bối cảnh hiện nay, việc giải quyết việc làm là vấn đề hết sức quan trọng được Đảng và Nhà nước rất quan tâm Tín dụng ĐTPT của Nhà nước với mục đích là hỗ trợ các dự án ĐTPT của các thành phần kinh tế thuộc một số ngành, lĩnh vực quan trọng, chương trình kinh tế lớn, các lĩnh vực mà

Trang 33

không có sự ưu đãi đầu tư của Nhà nước thì sẽ không phát triển được, hoặc các lĩnh vực sản xuất kinh doanh mà ít có hiệu quả kinh tế trực tiếp, do đó, khi thực hiện phát triển sản xuất tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn như: các tỉnh miền núi, biên giới hải đảo, vùng sâu, vùng xa hoặc các ngành nghề thuộc diện khuyến khích ưu đãi đầu tư của Nhà nước đối với các thành phần kinh tế, ngoài ý nghĩa về mặt kinh tế là thúc đẩy sản xuất phát triển, tăng thu ngân sách, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn góp phần tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động, giữ vững an ninh chính trị, ổn định trật tự xã hội, như thông qua chương trình mía đường của Chính phủ, ngoài ý nghĩa kinh tế góp phần không phải nhập khẩu thì đã tạo được việc làm cho trên 470.000 nông dân ở các vùng nông thôn, miền núi trồng mía để cung cấp cho các Nhà máy đường; chương trình đánh cá xa bờ của Chính phủ, ngoài ý nghĩa kinh tế tạo ra hàng hóa xuất khẩu góp phần làm tăng kim ngạch xuất khẩu thu ngoại tệ về cho đất nước, còn có ý nghĩa về chính trị, đó là bảo vệ an ninh bờ biển của nước ta, tạo ra công ăn việc làm cho trên 200.000 lao động tại các tỉnh ven biển

1.1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước tại Ngân hàng Phát triển

- Chương trình, kế hoạch và chính sách của Nhà nước

Các chương trình, mục tiêu và kế hoạch của Nhà nước quy định quy mô,

cơ cấu và đối tượng thụ hưởng của tín dụng ĐTPT tại NHPT Việt Nam Nếu

số lượng và quy mô của các chương trình, kế hoạch quốc gia lớn, thì quy mô tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại NHPT Việt Nam sẽ có xu hướng mở rộng và ngược lại Hơn nữa, chất lượng của các chương trình, kế hoạch, mục tiêu nhà nước cũng ảnh hưởng quan trọng đến chất lượng, hiệu quả của tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại NHPT Việt Nam Nếu các chương trình, kế hoạch, mục tiêu được hoạch định tốt, tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại NHPT Việt Nam sẽ

Trang 34

được thực hiện thuận lợi Ngược lại, nếu chúng được hoạch định tồi thì tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại NHPT Việt Nam không những có mức độ rủi ro

cao mà thực hiện chúng sẽ vô cùng vất vả, hiệu quả thấp

- Thực trạng nền kinh tế

+ Môi trường chính trị

Môi trường chính trị xã hội có sự ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển của bất kỳ doanh nghiệp, tổ chức kinh tế - xã hội nào trong xã hội Trong tình hình chính trị không ổn định như biểu tình, đình công, bãi công, chiến tranh biên giới thì sẽ ảnh hưởng vừa trực tiếp, vừa gián tiếp tới hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước tại NHPT Việt Nam

+ Môi trường pháp lý

Một môi trường pháp lý đồng bộ, đầy đủ, thống nhất và ổn định sẽ tác động tốt tới hoạt động của nền kinh tế nói chung và hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước nói riêng và ngược lại Hệ thống luật pháp đầy đủ, đồng bộ, chất lượng sẽ tạo niềm tin cho người vay lẫn người cho vay Hệ thống luật pháp có chất lượng xấu sẽ tăng chi phí cho cả người vay và người đi vay Bên cạnh đó ý thức chấp hành pháp luật của người dân cũng ảnh hưởng tới mức

độ rủi ro của các khoản vay của NHPT Việt Nam

+ Môi trường kinh tế - xã hội

Môi trường KT-XH là tổng hoà các mối quan hệ về kinh tế và xã hội tác động lên hoạt động của mọi chủ thể Môi trường KT-XH ổn định sẽ tạo điều kiện cho lưu thông hàng hoá, thúc đẩy sản xuất phát triển do đó hoạt động tín dụng sẽ thuận lợi hơn Mức thu nhập bình quân của người dân, tính ổn định của thu nhập và sự chênh lệch giữa thu nhập và chi phí cần thiết cho đời song sinh hoạt tác động và ảnh hướng tới lượng tiết kiệm, nhàn rỗi trong dân cư, cùng với lòng tin vào sự ổn định trong nước Nền kinh tế ổn định tăng trưởng tốt thì có nghĩa là đầu tư sẽ tăng, đồng thời với nó là hoạt động sản xuất kinh

Trang 35

doanh có hiệu quả cao và có khả năng hoàn trả được vốn vay

- Khả năng huy động vốn của Nhà nước

Khả năng huy động vốn của Nhà nước quyết định lượng vốn mà Nhà nước có thể sử dụng để làm nguồn vốn cho vay Khả năng huy động vốn của Nhà nước phụ thuộc vào các khoản thuế có thể thu được, phụ thuộc vào cân đối NSNN, phụ thuộc vào uy tín của Nhà nước trên thị trường tài chính trong nước và quốc tế Đến lượt mình, thuế phụ thuộc vào quy mô GDP và thu nhập của dân cư Nếu Nhà nước huy động thuế quá lớn sẽ làm nhụt ý chí đầu tư, do

đó giảm nguồn thu của chính Nhà nước Các loại trái phiếu Chính phủ hoặc được Chính phủ bảo lãnh chỉ hấp dẫn khi lãi suất không quá thoát ly lãi suất thị trường Trong khi tín dụng nhà nước có lãi suất ưu đãi thì chỉ khi nào tài chính nhà nước đủ mạnh để bù chênh lệch lãi suất NHPT Việt Nam mới dám phát hành trái phiếu huy động vốn

- Năng lực của khách hàng vay vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước

+ Khát vọng ÐTPT sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp

Đây là yếu tố quyết định nhu cầu vay vốn đầu tư, khát vọng đó càng lớn thì càng có điều kiện phát triển hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước Khát vọng này sẽ càng lớn và trở thành hiện thực khi môi trường đầu tư thuận lợi

và có nhiều cơ hội Hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước nhằm hỗ trợ các

dự án phát triển thuộc diện được Nhà nước khuyến khích đầu tư nên điều kiện đầu tiên là các dự án phải thuộc đối tượng được khuyến khích đầu tư Ngày càng có nhiều doanh nghiệp muốn đầu tư luôn là ước mơ của các nhà tài trợ Nhiều doanh nghiệp muốn đầu tư hơn cũng có nghĩa là nhiều dự án hơn được hình thành, nhiều dự án tìm đến NHPT Việt Nam và nhờ vậy hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước càng có điều kiện lựa chọn được những dự án tốt

để hỗ trợ và nâng cao hiệu quả hoạt động của mình

Trang 36

+ Khả năng tổ chức, quản lý của doanh nghiệp: Doanh nghiệp vay vốn phải có bộ máy đảm bảo năng lực quản lý phù hợp thì mới đáp ứng được yêu cầu hoạt động, sản xuất kinh doanh mới hiệu quả Một bộ máy quản lý tồi thì

dự án dù được tính toán có hiệu quả cao nhưng vẫn có khả năng bị thua lỗ và

do đó không trả được nợ vay

+ Năng lực tài chính của doanh nghiệp: Năng lực tài chính của doanh nghiệp thể hiện ở khối lượng vốn tự có và tỷ trọng vốn tự có trong tổng số nguồn vốn sử dụng và tỷ trọng vốn tự có trong tổng số nguồn vốn tham gia vào dự án, thể hiện ở khả năng thanh toán của doanh nghiệp Năng lực tài chính của doanh nghiệp trong tín dụng trung và dài hạn còn đòi hỏi doanh nghiệp phải có số vốn lưu động tối thiểu cho việc duy trì hoạt động thường xuyên của tài sản cố định

+ Năng lực thị trường, năng lực sản xuất kinh doanh tốt, khách hàng có

uy tín thì khả năng trả nợ cho ngân hàng là cao, chất lượng các khoản vay của Ngân hàng vì thế mà được nâng lên Nếu khách hàng kinh doanh không hiệu quả, uy tín thấp, sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro cho ngân hàng, khi rủi ro xảy ra gây thiệt hại cho ngân hàng

- Yếu tố chủ quan và năng lực của Ngân hàng Phát triển

Hoạt động tín dụng ĐTPT của Nhà nước có triển khai được thuận lợi và thành công hay không phụ thuộc rất lớn vào tổ chức bộ máy thực thi, các thủ tục hành chính và quy trình nghiệp vụ, trong đó đặc biệt quan trọng là các quy trình nghiệp vụ Tổ chức bộ máy và quy trình quản lý tín dụng quy định quyền hạn, trách nhiệm của từng khâu, từng bộ phận, mối quan hệ của từng

bộ phận trong quá trình thực hiện từ thẩm định đến khi thiết lập quan hệ tín dụng và thu hồi vốn Tổ chức bộ máy và quy trình quản lý tín dụng phù hợp

sẽ nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, hạn chế tình trạng lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức trong tín dụng

Trang 37

1.2 Cơ sở thực tiễn về tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước

1.2.1 Kinh nghiệm về hoạt động tín dụng ĐTPT của nhà nước ở một số nước trên thế giới và bài học đối với Việt Nam

1.2.1.1 Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước ở Trung Quốc

Ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB, ban đầu được gọi là Ngân hàng phát triển Nhà nước Trung Quốc) được thành lập vào tháng 3/1994 và bắt đầu hoạt động từ tháng 4 trong các dự án cơ sở hạ tầng qui mô vừa và lớn, các dự

án khôi phục công nghiệp Hai ngân hàng chính sách khác là Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc và Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc cũng được thành lập, lần lượt vào tháng 5 và 6 năm 1994 Chỉ trong một thời gian ngắn CDB đã có ảnh hưởng trong khu vực tài chính với tư cách là người cho vay chính đối với các dự án lớn của Nhà nước như dự án Đập Tam Hiệp, các nhà máy điện nguyên tử, dự án xây dựng sân bay mới ở Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Châu Các khoản cho vay của CDB trong năm 1998 trị giá khoảng 151

tỷ Nhân dân tệ và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn cho vay đầu tư tại Trung Quốc của các ngân hàng Trung Quốc Dư nợ cho vay của CDB tăng nhanh chóng trong vòng 5 năm qua và đạt 514 tỷ Nhân dân tệ vào cuối năm 1998 Nguồn vốn của CDB phần lớn từ phát hành trái phiếu Trái phiếu ngân hàng của CDB phát hành trong nước được Chính phủ bảo lãnh Vào thời điểm thành lập, CDB đã phát hành trái phiếu 5 năm và đã được các ngân hàng thương mại mua hết theo chỉ đạo của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc Năm

1997, trái phiếu 3 năm đã bị bãi bỏ và phát hành thêm trái phiếu 8 năm Các khoản tiền gửi tiết kiệm cũng đã được sử dụng vào mua trái phiếu Phần lớn các trái phiếu 5 năm được các ngân hàng thương mại mua còn trái phiếu 8 năm chủ yếu do tiết kiệm bưu điện mua Lãi suất do Ngân hàng Nhân dân quyết định và có cân nhắc tới lãi suất của các công cụ tài chính khác có cùng thời hạn Từ 1998, CDB đưa một phần trái phiếu vào hệ thống đấu thầu và kết

Trang 38

hợp một nhóm các ngân hàng thương mại để quyết định lãi suất của trái phiếu, do vậy mà huy động được vốn với lãi suất thấp Vào thời điểm thành lập, trái phiếu ngân hàng chưa thông dụng nên Ngân hàng Nhân dân buộc các ngân hàng thương mại mua Tuy nhiên, hiện nay loại trái phiếu này được coi

là an toàn và trở thành sự lựa chọn dài hạn hấp dẫn đối với các ngân hàng thương mại Dư nợ trái phiếu dài hạn nội địa đạt 437 tỷ NDT vào cuối năm

1998 Từ năm 1996 CDB đã bắt đầu phát hành trái phiếu nước ngoài Tổng số trị giá trái phiếu nước ngoài (Samurai, Yankee và Global) đạt hơn 10 tỷ USD năm 1998 Mặc dù được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu này vẫn bị Công ty Moody đánh giá ở mức A3, tương đương với mức rủi ro tối đa Do thời hạn cho vay trung bình vượt quá thời gian nguồn vốn nên chênh lệch kỳ hạn là vấn đề ngày càng được CDB quan tâm

Ngân hàng phát triển Trung Quốc là một ví dụ rất thú vị về ngân hàng phát triển trong nền kinh tế chuyển đổi Trong hệ thống xã hội chủ nghĩa, tài trợ dài hạn chỉ được coi đơn giản là phân bổ ngân sách Để thay đổi tình trạng này đối với ngành ngân hàng, trước tiên phải xác định rõ ràng qui mô và phạm

vi hoạt động tín dụng Nhà nước CDB về cơ bản là đã thành công trong việc tài trợ các dự án lớn mà rất nhiều dự án đó nhằm phát triển cơ sở hạ tầng Tuy nhiên, phát triển cơ sở hạn tầng bao gồm rất nhiều loại dự án: từ dự án đầu tư công cộng thuần tuý không có thu để trả nợ cho đến các dự án có khả năng thu hồi vốn thông qua thu phí, như đầu tư vào các dự án nhà máy điện và đường sắt Các dự án khả thi thường là những dự án rơi vào trường hợp thứ hai Thậm chí trong một số trường hợp, vẫn cần các biện pháp chính sách để làm cho dự

án khả thi nếu luồng tiền dự kiến không đủ Đối với các dự án được quyết định

là dự án cấp nhà nước, thì CDB cố gắng chia số rủi ro bằng cách có bảo lãnh của các bên liên quan CDB cung cho vay các ngành công nghiệp yếu kém như

Trang 39

than và dệt, tuy nhiên tỷ trọng của các khoản vay này của CDB là nhỏ và có thể kiểm soát được

Ngoài những thành công của CDB được thừa nhận đã có một số chỉ trích

từ khu vực tư nhân cho rằng CDB tài trợ các dự án mà đáng lẽ phải do ngân hàng thương mại thực hiện, vô hình chung đã tạo sự cạnh tranh không bình đẳng với ngân hàng tư nhân Về nguồn vốn, Ngân hàng Nhân dân phân bổ trái phiếu ngân hàng CDB cho các ngân hàng thương mại cũng bị phê phán là can thiệp hành chính không phù hợp Mặc dù hiện tại các ngân hàng tư nhân rất sẵn lòng mua trái phiếu của CDB, nhưng liệu hệ thống này có đảm bảo được nguồn vốn ổn định trong dài hạn hay không vẫn là một câu hỏi

Mặc dù CDB gặp khá nhiều những yếu tố bất ổn như vậy, nhưng điều đáng ghi nhận trong một thời gian ngắn nó đã thiết lập được mô hình hoạt động cho phép chịu trách nhiệm về các khoản cho vay của mình Hiện nay CDB quyết tâm cải cách tổ chức để tạo nên cơ cấu quản lý tín dụng một cách tốt hơn CDB phân tích từng dự án và cố gắng bảo đảm khoản cho vay tối đa

có thể Hiện nay CDB tư vấn cho các dự án mới của Nhà nước trước khi nó được trình lên nội các CDB cũng đang cố gắng mở rộng hoạt động trong các

dự án công nghiệp của tu nhân Với mạng lưới chi nhánh được tăng cường, CDB cũng đang tìm cách tăng vai trò trong sự phát triển của khu vực Mặc dù cách CDB cho vay và huy động vốn có khác ở một vài khía cạnh so với các ngân hàng phát triển khác ở Đông Á do sự khác biệt về hệ thống kinh tế (ví

dụ các khách hàng phần lớn là doanh nghiệp quốc doanh) nhưng tư tưởng dài hạn về cơ bản là giống nhau Vì thế, sự phát triển của CDB là một hình mẫu đáng quan tâm cho các nền kinh tế chuyển đổi khác trong việc thành lập các ngân hàng phát triển (Nguyễn Văn Quang, 2006)

1.2.1.2 Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước ở Nhật Bản

Nhằm thúc đẩy sự phát triển toàn diện nền kinh tế từ xuất phát điểm rất

Trang 40

thấp sau chiến tranh, Chính phủ Nhật Bản chủ trương hỗ trợ tài chính đối với một số ngành nghề phục vụ cho lợi ích công cộng của quốc gia mà kinh tế tư nhân không thể đầu tư do nguồn vốn lớn, thời hạn dài, không có khả năng sinh lời Để thực hiện vai trò của Chính phủ trong việc điều tiết nguồn tài chính cho các lĩnh vực đầu tư dài hạn, Chính phủ Nhật Bản xác định: nhất thiết phải thiết lập một loại hình “ngân hàng phát triển” để thông qua đó hỗ trợ tài chính với chính sách ưu đãi (trong đó có ưu đãi lãi suất) đối với một số ngành nghề Đây là các tổ chức tài chính thuộc Chính phủ được thiết lập để

hỗ trợ tài chính cho những ngành nghề và những vùng cần phải đầu tư vốn lớn, rủi ro cao, khả năng sinh lời thấp mà kinh tế tư nhân không đầu tư được hoặc không muốn đầu tư

- Về cơ chế tạo lập nguồn vốn

Các tổ chức tài chính thuộc loại hình Ngân hàng phát triển của Chính phủ không được phép tổ chức trực tiếp huy động vốn trên thị trường Nguồn vốn hoạt động của các tổ chức này được cấp từ tài khoản đặc biệt của NSNN Tài khoản đặc biệt thuộc Chính phủ do Bộ Tài chính được giao trách nhiệm quản lý, hình thành từ các nguồn vốn sau:

+ Chính phủ vay của dân thông qua Quỹ tiết kiệm Bưu điện Toàn bộ nguồn vốn do Quỹ tiết kiệm Bưu điện huy động được đều phải chuyển hết vào tài khoản đặc biệt

+ Chính phủ phát hành các trái phiếu cho các chương trình đầu tư của Chính phủ nhằm thu hút vốn trên thị trường tài chính Nguồn này được sử dụng để tạo lập Quỹ cho vay tài chính

+ Nguồn ngân sách đặc biệt: dành một phần từ nguồn thu thuế của NSNN, nguồn từ Quỹ Bảo hiểm lương hưu

- Về cơ chế cho vay

+ Về lãi suất: Lãi suất cho vay tới khách hàng của các tổ chức tín dụng chính sách do Bộ Tài chính ban hành từng thời kì nhưng đều thấp hơn lãi suất

Định dạng
Số trang	118
Dung lượng	1 MB