skkn MỘT SỐ MẸO GIÚP HỌC SINH YÊU LỚP 8 YÊU TÁC PHẨM VĂN HỌC

Muốn làm được những bài văn hay trước hết các con phải có những niềm đam mê, yêu thích với tác phẩm văn học và có những dung động thực sự trước những cái hay cái đẹp của tác phẩm văn học

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

“MỘT SỐ MẸO GIÚP HỌC SINH YÊU LỚP 8

YÊU TÁC PHẨM VĂN HỌC”

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

1 Lí do chọn đề tài:

Người giáo viên bao giờ cũng muốn học trò của mình làm được những bài văn hay nhưng

đó không phải là một việc dễ Muốn làm được những bài văn hay trước hết các con phải có những niềm đam mê, yêu thích với tác phẩm văn học và có những dung động thực sự trước những cái hay cái đẹp của tác phẩm văn học thì các con mới có sự trải nghiệm và thổn thức với những dòng văn của các tác giả và tù đó mới tự mình làm được những bài văn thực sự có giá trị với bản thân

Ngày nay, dường như các trò ít khi quan tâm đến những môn xã hội và nhất là môn Văn thì việc hình thành và say mê với tác phẩm một cách thực sự đó là một điều khó khăn, bởi thời gian và xu hướng thời cuộc khiến các trò không mấy mặn mà với môn học này

Trong thực tế dạy – học tôi thấy, việc các trò đọc trước tác phẩm trong sách giáo khoa khi học văn bản là rất hạn chế, mà có đọc thì cũng là chiếu lệ, mà ít hứng thú, chứ chưa nói tới việc tìm hiểu những thông tin liên quan đến văn bản văn học mà con sắp học Ước mơ của tôi là các con hãy dành thêm chút ít thời gian nữa để yêu thực sự các văn bản mà nhà biên soạn sách đã chon lọc gửi vào hơn 200 trang sách của môn Ngữ Văn 8( mà trong đó đã bao gồm cả nội dung phân môn Tiếng việt, và Tập làm văn)

Trong tôi luôn thao thức một câu hỏi: làm thế nào để các con yêu tác phẩm văn học?

Do đó tôi thấy cần phải tìm tòi, nghiên cứu để tìm ra giải pháp tốt giúp học sinh yêu thích tác phẩm văn học lớp 8

Cũng chính xuất phát từ đó tôi đã tiến hành tìm tòi nghiên cứu và vận dụng vào thực tế giảng

dạy “MỘT SỐ MẸO GIÚP HỌC SINH YÊU LỚP 8

YÊU TÁC PHẨM VĂN HỌC”.

2 Mục đích nghiên cứu:

Khi chọn hướng nghiên cứu “Một số mẹo giúp học sinh lớp 8 yêu tác phẩm văn học ”

với mục đích cung cấp cách thức để học sinh lớp 8 có cái nhìn và đam mê với tác phẩm văn học trong nhà trường và từ đó có thể mở rộng ra yêu các tác phẩm bên ngòai nhà trường một cách đúng hướng và ham thích, đồng thời có kĩ năng góp phần làm tốt bài văn

Ngoài ra với mục đích để trao đổi với đồng nghiệp để cùng nhau bổ khuyết, xây dựng cho giải pháp càng hoàn thiện hơn trong quá trình áp dụng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

3.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối với đề tài sáng kiến này tôi chỉ nghiên cứu và dừng lại ở vấn đề:

- một số mẹo để học sinh lớp 8 yêu tác phẩm văn học trong nhà trường.

Qua việc nghiên cứu này cung cấp cho học sinh những giải pháp giúp các em biết trân trọng cái đúng và hay một văn bản

Những biện pháp này chỉ áp dụng trong phạm vi các tác phẩm văn xuôi và thơ thuộc Ngữ văn 8

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

Sáng kiến kinh nghiệm này được vận dụng vào thực tế giảng dạy ở lớp 8B thuộc trường THCS Hồng Dương

3.3.Phương pháp nghiên cứu:

Tôi đã sử dung phương pháp:

3.3.1 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Là các phương pháp tác động trực tiếp vào đối tượng có trong thực tiễn để làm rõ bản chất và các quy luật của đối tượng

3.3.1.1 Phương pháp quan sát khoa học

Quan sát khoa học là phương pháp tri giác đối tượng một cách có hệ thống để thu thập thông tin đối tượng Có 2 loại quan sát khoa học là quan sát trực tiếp và quan sát gián ti

3.3.1.2 Phương pháp điều tra

Điều tra là phương pháp khảo sát một nhóm đối tượng trên diện rộng để phát hiện các quy luật phân bố và các đặc điểm của đối tượng

3.3.1.3 Phương pháp thực nghiệm khoa học

Là phương pháp các nhà khoa học chủ động tác động vào đối tượng và quá trình diễn biến sự kiện mà đối tượng tham gia để hướng sự phát triển của chúng theo mục tiêu dự kiến của mình

3.3.1.4 Phương pháp phân tích tổng kết kinh nghiệm

Là phương pháp nghiên cứu và xem xét lại những thành quả thực tiễn trong quá khứ để rút ra kết luận bổ ích cho thực tiễn và khoa học

3.3.2 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Là các phương pháp thu thập thông tin khoa học trên cơ sở nghiên cứu các văn bản, tài liệu đã

có và băng các thao tác tư duy logic để rút ra kết luận khoa học cần thiết

3.3.2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết

Phân tích là nghiên cứu các tài liệu, lý luận khác nhau bằng cách phân tích chúng thành từng bộ phận để tìm hiểu sâu sắc về đối tượng Tổng hợp là liên kết từng mặt, từng bộ phận thông tin đã được phân tích tạo ra một hệ thông lý thuyết mới đầy đủ và sâu sắc về đối tượng

3.3.2.2 Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết

Phân loại là sắp xếp các tài liệu khoa học theo từng mặt, từng đơn vị, từng vấn đề có cùng dấu hiệu bản chất, cùng một hướng phát triển Hệ thống hóa là sắp xếp tri thức thành một hệ thống trên cơ sở một mô hình lý thuyết làm sự hiểu biết về đối tượng đầy đủ hơn

3.3.2.4 Phương pháp giả thuyết

Là phương pháp đưa ra các dự đoán về quy luật của đối tượng sau đó đi chứng minh dự đoán đó

là đúng

3.2.2.5 Phương pháp lịch sử

Là phương pháp nghiên cứu bằng cách đi tìm nguồn gốc phát sinh, quá trình phát triển của đối tượng từ đó rút ra bản chất và quy luật của đối tượng

3.4 Thời gian nghiên cứu:

Trong thời gian từ tháng 9 –năm 2014 đến tháng 3 năm 2015

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 Cơ sở lí luận của vấn đề:

Môn Ngữ văn 8 trong chương trình THCS nói riêng và trong nhà trường nói chung có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh 4 kĩ năng đó là: “nghe - nói - đọc - viết” Trong đó, phân môn Văn học là phân môn có tính chất tích hợp các phân môn khác Qua tiết Văn học, học sinh có khả năng xây dựng một hệ thống những vấn đề liên quan đến tác phẩm như với tác phẩm thơ thì đó là vẻ đẹp của ngôn từ, vẻ đẹp của kết cấu, hay nội dung tư tưởng mà tác giả muốn truyền tải đến người đọc Còn với tác phẩm tự sự hay nghị luận thì đó là cốt truyện, đó là giá trị tư tưởng mà người viết ẩn ý muốn gửi đến người nghe Phải làm sao để giải mã được những thông điệp đó và làm thế nào để học trò nhỏ lớp 8 có thể hiểu được những giá trị văn học sâu sắc mà

từ cách đây rất nhiều năm những lớp cha anh đi trước muốn truyền tải Mà lại không khiến các

em nhàm chán mà lại có niềm thích thú tự muốn khám phá ngay cả khi chưa học lẫn khi đã học xong tác phẩm, đó là một vấn đề khó khăn với người đứng trên bục giảng Để không những các

em hiểu mà còn trao dồi được các kĩ năng: nghe- nói – đọc- viết Nói và viết là những hình thức giao tiếp rất quan trọng, thông qua đó con người thực hiện quá trình tư duy - chiếm lĩnh tri thức, trao đổi tư tưởng, tình cảm, quan điểm, giúp mọi người hiểu nhau, cùng hợp tác trong cuộc sống lao động Ngôn ngữ (dưới dạng nói - ngôn bản, và dưới dạng viết - văn bản) giữ vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển xã hội Chính vì vậy, hướng dẫn cho học sinh nói đúng và viết đúng là hết sức cần thiết Nhiệm vụ nặng nề đó phụ thuộc phần lớn vào việc giảng dạy môn Ngữ văn nói chung và phân môn Văn học nói riêng Vấn đề đặt ra là: người giáo viên dạy tập văn học như thế nào để học sinh yêu tác phẩm văn học, cuốn hút và say mê với nó? Cách thức

tổ chức, tiến hành tiết dạy văn học ra sao để đạt hiệu quả như mong muốn?

Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy phân môn văn học là phân môn khó trong các phân môn của môn Ngữ văn Do đặc trưng phân môn văn với mục tiêu cụ thể là: hình thành và rèn luyện cho học sinh khả năng hiểu và cảm nhận văn bản (nói và viết) ở nhiều thể loại khác nhau như: thơ, truyện, nghị luận, Trong quá trình tham gia vào các hoạt động học tập này, học sinh với vốn kiến thức còn hạn chế nên thường ngại đọc, nói, ngại viết

2 Thực trạng của vấn đề:

Về phía người giáo viên, trước đây khi dạy văn học cho các em, tôi mới chỉ giúp các em nắm bắt được những nội dung cơ bản trong sách giáo khoa Trong quá trình dạy chỉ dạy văn học ở những tiết học về tìm hiểu tác phẩm văn học, chưa tận dụng được thời gian ở các phân môn khác để tích hợp với phần văn bản Đặc biệt chưa chú trọng luyện tập và ra bài tập về nhà cho các em để từ đó hình thành kĩ năng tự tìm hiểu văn bản

Về phía học sinh, do đời sống còn nhiều khó khăn, đa số các em phải lao động hàng ngày

ở nhà để giúp cha mẹ, bên cạnh đó các em bây giờ cũng có quá nhiều loại hình vui chơi giải trí

và phim ảnh khiến các em bị chi phối bởi yếu tố bên ngoài nên ít có thời gian để đọc các tài liệu tham khảo, mở rộng hiểu biết

Xa trung tâm, nhà trường lại chưa đủ cơ sở vật chất để phục vụ việc dạy học nên các em chưa có đủ tài liệu để tham khảo Vì vậy chỉ có thể nắm bắt được những gì SGK cung cấp

Học văn đòi hỏi viết nhiều (đọc nhiều) nhưng học sinh ở lại ít có điều kiện cũng như thời gian để luyện tập Bên cạnh đó học sinh chỉ thích các môn học khoa học tự nhiên là nhiều, khi làm bài thì đã có sẵn rất nhiều tài liệu tham khảo bởi vậy ít chịu tìm tòi và kham sphas về văn bản

Thêm vào đó, nhiều học sinh chưa chú ý đến việc học, ý thức chưa cao, về nhà không làm bài nên khi tìm hiểu tác phẩm trên lớp thường vụng về, lúng túng …

Với những khó khăn như vậy, mỗi giáo viên dạy Ngữ văn phải tìm biện pháp giúp học sinh nắm và cảm nhận tốt tác phẩm văn học đồng thời có tình yêu với tác phẩm văn học thực

sự Cũng chính từ sự băn khoăn, trăn trở: “Làm sao giúp học sinh yêu tác phẩm văn học ?” Qua quá trình dạy học, quá trình tìm tòi tôi đã có được những biện pháp giúp học sinh yêu tác phẩm văn học trong chương trình Ngữ văn 8

Trong những biện pháp đó, việc động viên khích lệ về tinh thần cũng như vật chất (điểm số) là rất quan trọng

Sau đây tôi xin trình bày “ Một số mẹo giúp học sinh yêu tác phẩm văn học trong chương trình Ngữ văn 8 ở trường THCS Hồng Dương”

Số liệu thống kê chất lượng bài làm văn của HS khi chưa áp dụng SKKN

Tổng số HS Giỏi Khá Trung

3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:

3.1 Đọc trước tác phẩm ở nhà:

Để có một sự cảm nhận văn học một cách hoàn chỉnh thì thời gian dành cho tác phẩm văn học phải là sự đầu tư thích đáng

Cũng chính vì lẽ đó hướng dẫn các em làm tốt bước này sẽ giúp học sinh tránh được việc lên lóp như vịt nghe sấm mà không hiểu cô giảng cái gì và ở đâu Thậm chí khi cô yêu cầu đứng lên đọc văn bản còn ngấp ngứ vì không có sự chuẩn bị ở nhà

Đọc trước văn bản không chỉ dừng lại ở việc đọc vậy, đọc cho xong mặt chữ mà càn đọc

có chủ đích tức là đọc – hiểu từ đó có thể soạn bài bằng cách sử dựng vở bài tập để soạn bài trước ở nhà bằng hệ thống câu hỏi trong vở bài tập Ngữ văn 8 mà các em đã mua

Đối với tác phẩm văn xuôi, mà là truyện thì việc sau khi các em đọc xong tác phẩm thì

các em phải vạch ra được những câu hỏi:

- Tác phẩm có nhân vật chính là ai?

- Cốt truyện là gì?

- Từ đó các con phải tóm tắt tác phẩm một cách ngắn gọn nhất

- Phải nhớ được những lời thoại đặc biệt có trong truyện và những triết lí quan trọng có trong văn bản

- Tìm hiểu về giá trị nội dung và nghệ thuật nổi bật của văn bản, ý nghĩa tư tưởng mà văn bản mang trong nó

Đối với tác phẩm thơ thì việc sau khi các em đọc xong tác phẩm thì các em phải vạch ra

được những câu hỏi:

- Hoàn cảnh sáng tác bài thơ là khi nào?

- Vì sao mà nhà thơ lại có những cảm xúc đó?

- Em cảm nhận thấy gì khi nhắm mắt lại sau khi đọc xong bài thơ?

Đối với tác phẩm văn xuôi, mà là văn nghị luận thì việc sau khi các em đọc xong tác

phẩm thì các em phải vạch ra được những câu hỏi:

- Vì sao tác giả lại viết văn bản này?

- Hoàn cảnh đất nước đương thời ra sao?

- Thông điệp mà người viết muốn truyền tải đến người nghe là gì?

- Cảm nhận về tầm nhìn ở thời đại lúc bấy giờ?

Đối với tác phẩm văn xuôi, mà là kịch thì việc sau khi các em đọc xong tác phẩm thì các

em phải vạch ra được những câu hỏi:

- Vở kịch ấy có mấy nhân vật?

- Có các lớp kịch, hay mấy cảnh xảy ra trong vở?

- Câu thoại nào là câu gây ấn tượng với em nhất?

- Ý nghia của vở kịch với bản thân em?

Đối với học sinh thì việc chuẩn bị này là hạn chế khi tìm hiểu trước tác phẩm ở nhà Nắm được hạn chế đó của học sinh nên tôi luôn hướng dẫn học sinh thực hiện thao tác này và nó được lặp đi lặp lại ở mỗi tác phẩm văn học, cũng như trước các vấn đề trong tìm hiểu trước ở nhà của chương trìnhg địa phương Trên cơ sở đó các em sẽ biến nó thành một kĩ năng cần thiết trước khi tìm hiểu tác phẩm ở trên lớp

Ví dụ:

Như chuẩn bị học tác phẩm : “ Lão Hạc” của Nam Cao, tôi yêu cầu trò phải về nhà đọc kĩ tác phẩm trong sách giáo khoa

Sau đó thì lần lượt trả lời cái câu hỏi mà tôi đã nêu ở trên như:

- Tác phẩm có nhân vật chính là ai? ( lão Hạc và ông giáo, ngoài ra có Binh Tư, vợ ông giáo, cậu Vàng)

-Cốt truyện là gì? ( Diễn biến xoay quanh câu chuyện vì quá nghèo mà lão Hạc phải bán con chó vàng – kỉ vật duy nhất mà con trai lão để lại -, và cũng vì quá nghèo mà lão Hạc phải ăn bả chó để kết liễu cuộc đời mình cho đỡ tốn tiền để dành cho con trai)

- Từ đó các con phải tóm tắt tác phẩm một cách ngắn gọn nhất

- Phải nhớ được những lời thoại đặc biệt có trong truyện và những triết lí quan trọng có trong văn bản

Như lời thoại quan trọng và mở đầu cho việc mở ra những chi tiết xảy ra trong tác phẩm đó là:”tôi bán cậu Vàng rồi, ông giáo a!” hay triết lí : “ chao ôi, nếu cuộc đời này mà không mở rộng lòng mình ra và hiểu về họ thì mãi thấy họ ích kỉ và ta không thể nào hiểu nổi về họ”

Tìm hiểu về giá trị nội dung và nghệ thuật nổi bật của văn bản, ý nghĩa tư tưởng mà văn bản mang trong nó

Ví dụ :

Đối với tác phẩm thơ: “ Đập đá ở Côn Lôn” của Phân Châu Trinh khi các em

chuẩn bị học tác phẩm thì các em phải vạch ra được những câu hỏi:

- Hoàn cảnh sáng tác bài thơ là khi nào? ( Khi nhà thơ trực tiếp tham gia phong trào vân đông nhân dân chống lại bọn thực dân Pháp đòi hỏi quyền lợi cho nhân dân Việt Nam

và ông đã bị bắt, bị đày ra Côn Đảo, phải làm công việc khổ sai là đập đá xxay nahf tù

ở đây)

- Vì sao mà nhà thơ lại có những cảm xúc đó? ( đó là cảm xúc chân thực mà đầy ngạo nghễ khí phách của chí làm trai được kế thừa từ thời kì trước khi đưng hiên ngang giữa đất trời Côn Đảo Khí khái cộng với giọng điệu khoa trương tạo lên 1 bức tranh tuyệt đẹp về con người ngang tàn đứng trong trời đất để làm công việc như Nữ Oa đội

đá vá trời

- Em cảm nhận thấy gì khi nhắm mắt lại sau khi đọc xong bài thơ? ( Đó là cảnh thiên nhiên ba chiều tuyệt đẹp có trời, biển, có không gian khoáng đạt bao la và những người tù yêu nước đang phải làm công việc khổ sai nhưng họ không hề kêu than hay phàn nàn mà ngược lại rất khí khái, anh hùng

Ví dụ:

Đối với tác phẩm văn xuôi, mà là văn nghị luận : “ Bàn luận về phép học” của La sơn Phu tử Nguyễn Thiếp khi các em đọc xong tác phẩm thì các em phải vạch ra được

những câu hỏi:

- Vì sao tác giả lại viết văn bản này? ( đó là khi tác giả chuẩn bị ra gặp mặt vua Quang Trung để dâng tấu về 3 điều cơ bản giúp vua trị quốc trong thời kì nước nhà vùa dẹp tan

29 vạn quân Thanh xong, và 2 trong 3 điều ấy là quan điểm giáo dục mới của nước nhà nếu muốn nền giáo dục của quốc gia hưng thịnh

- Hoàn cảnh đất nước đương thời ra sao?( nước nhà vùa dẹp tan xong giặc Thanh, đất nước còn đầy rẫy những thù trong giặc ngoài, sự chống phá ngấm ngầm của cựu triều là nhà

Lê, kẻ thù bên ngoài thì mặc dù đang sợ vỡ mật nhưng thực chất chỉ chờ cơ hội sẽ có thể quay lại để phục thù Thế nên, Quang Trung muốn cầu người hiền có tấm lòng và có tầm nhìn xa ra để giúp nước)

- Thông điệp mà người viết muốn truyền tải đến người nghe là gì?( muốn đất nước được thịnh trị thì triều đình phải ngay ngắn, và muốn triều đình ngay ngắn thì việc duy nhất đó

là phải chấn chỉnh việc học cho ra hồn nếu không thì sao có thể có được một quốc gia hưng thịnh lâu bền)

- Cảm nhận về tầm nhìn ở thời đại lúc bấy giờ? ( đến bây giờ thì những phép học và cách dạy người của La sơn phu tử vẫn hết sức đúng đắn và được áp dụng một cách triệt để)

3.2 Giáo viên cung cấp tư liệu liên quan

Muốn để các em có thể hiểu được và nhớ lâu cũng như thích môn Văn học thì có lẽ kể các mẩu chuyện liên quan trực tiếp, hoặc những câu chuyện thời đại lịch sử là một phương cách hữu hiệu để các trò nhớ rất lâu về văn bản

Tôi đã áp dụng nhiều lần phương pháp này và được học sinh rất ưa thích

Bởi nếu chỉ cung cấp những tư liệu trong sách thì chỉ cần đọc hết vài trang sách và làm hết phần gợi ý trong hệ thống câu hỏi là có thể trẻ đã nắm gần hết nội dung bài rồi Nhưng việc mở rộng tư liệu bên ngoài sẽ giúp trẻ yêu thêm văn bản và quý trọng người dạy mình hơn

Ví dụ như khi dạy tác phẩm: “Tức cảnh Pắc Bó”, thì giáo viên có thể lòng ghép cung cấp tư liệu cho học sinh khi giảng văn mẩu chuyện do Võ Nguyên Giáp kể về ở rừng của Bác Hồ như cảnh Bác đang nằm ngủ khi tỉnh dậy thấy con rắn hổ mang đang nằm cuộn khoanh trong người của Bác, khiến Người lạnh toát cả người mà không dám động cựa

Ví dụ khi dạy tác phẩm “Lão Hạc”, giáo viên có thể cung cấp những mẩu chuyện : “ Một bữa no” hay “ trẻ con không được ăn thịt chó” của đồng tác giả

Hay khi dạy tác phẩm: “ Hịch tướng sĩ” của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, có

thể kết hợp thêm với trò về mẩu chuyện giặc Mông - Nguyên ngông cuồng ngang ngược khi đi đến nước ta Năm 1227, sài Xuân đi sứ, buộc ta lên tận biên giới đón rước, năm

1281, Sài Xuân lại sang xứ, cưỡi ngựa vào hẳn cửa Dương Minh, quân sĩ Thiên Trường ngăn lại, bị Xuân lấy roi đánh toạc cả đầu: vua sai thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải ra tiếp, Xuân nằm khểnh không dậy

Hay khi tìm hiểu về tác phẩm : “ Thuế máu” của Nguyễn Ái Quốc ta có thể đọc cho các con nghe mẩu tư liệu Hành hình kiểu lin sơ

Hoặc khi tìm hiểu về : “ Cô bé bán diêm” của nhà văn Đan Mạch An –đéc-xen ta có thể

kể thêm những mẩu chuyện mà ông đã sáng tác như: Bộ quần áo mới của hoàng đế, Công chúa và hạt đậu, hoặc đàn thiên nga trở về

Chính những điều này khiến cho trò nhỏ yêu thích, và gắn kết với tác phẩm hơn

3.3 Giải thích từ khó

Một trong những cách để giải mã tác phẩm văn học và hiểu ngon ngành về tác phẩm văn học đó là phải cắt nghĩa được từ khó có trong bài

Không cắt nghĩa được từ khó hay các điển tích có trong văn bản coi nhưu văn bản ấy chưa được mở hết các cánh cửa của một tòa tháp cổ