Chuyên đề: tích hợp giáo dục môi trường trong môn Sinh Học

Nghị quyết số 41/NQ-TƯ ngày 15 tháng 11 năm 2004 của bộ chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thơì kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước: Quyết định số 13

Chuyên đề: tích hợp giáo dục môI tr ờng

sống con người Đú khụng phải chỉ là nơi tồn tại, sinh trưởng và phỏt triển mà cũn là nơi lao động và nghỉ ngơi, hưởng thụ và trao dồi những nột đẹp

văn hoỏ, thẩm mĩ….

Bảo vệ môi trường hiện là mối quan tâm manh tính toàn cầu Ở nước ta, bảo vệ môi

trường cũng đang là một trong nhiều môí quan tâm sâu sắc Nghị quyết số 41/NQ-TƯ ngày 15 tháng 11 năm 2004 của bộ chính trị về tăng

cường công tác bảo vệ môi trường trong thơì

kì đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước: Quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 17

tháng 10 năm 2001 của thủ tướng chính phủ

về việc phê duyệt đề án: “Đưa các nội dung

bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân” và quyết định số 256/2003/QĐ-TTg ngày

02 tháng 12 năm 2003 của Thủ tướng Chính

phủ về việc phê duyệt Chiến lược bảo về môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 đã tạo cơ sở pháp lí vững chắc cho những nỗ lực và quyết tâm bảo về môi

trường theo định hướng phát triển một tương lai bền vững của đất nước

Cụ thể hoá và triển khai thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước

ngày 31 tháng 01 năm 2005, Bộ trưởng

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra chỉ thị về

việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường, xác định nhiệm vụ trọng tâm

từ nay đến 2010 cho giáo dục phổ thông

là trang bị cho học sinh kiến thức, kĩ

năng về môi trường và bảo vệ môi trường bằng hình thức phù hợp trong các môn

học và thông qua các hoạt động ngoại

khoá, xây dựng mô hình nhà trường

xanh - sạch - đẹp phù hợp với các vùng, miền.

II Cơ sở thực tiễn.

Môi trường của Việt Nam nói riêng và của toàn cầu nói chung đã và đang xuống cấp rất

nặng nề Thể hiện ở: Tài nguyên thiên nhiên

ngày một cạn kiệt, ô nhiễm môi trường ngày

càng trở nên trầm trọng đe doạ sức khoẻ của

con người, khí hậu toàn cầu đang thay đổi: hạn hán, lũ lụt, sóng thần, động đất, lỗ thủng tầng Ozon…

Một trong những nguyên nhân cơ bản gây

ra suy thoái môi trường là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con người Một số hiện tượng gây nguy hại đối với môi trường được phát hiện trong thời gian gần đây của nước ta đó là: Công

ty mì chính VeDan sả nước thải chưa qua sử lí vào sông, hồ Một số bệnh viện chôn giác thải chưa qua sử lí xuống đất gây ô nhiễm nguồn

nước ngầm Việc người dân vứt xác lợn, gà bị

dịch xuống sông, hồ….VV

Đứng trước hiểm hoạ môi trường bị

đe doạ như vậy thì nhiệm vụ bảo vệ môi trường là vấn đề sống còn của nhân loại

và của mỗi quốc gia Để bảo vệ môi

trường, theo chỉ thị ngày 31 tháng 01

năm 2005 của bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định nhiệm vụ trọng tâm

từ nay đến năm 2010 cho giáo dục phổ thông là trang bị cho học sinh kiến thức,

kĩ năng về môi trường trong các môn

nghiên cứu.

 Mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục BVMT phải phù hợp với mục tiêu đào tạo của cấp học, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo của cấp học.

 Giáo dục BVMT phải trang bị cho học sinh một hệ thống

kiến thức về môi trường và kĩ năng BVMT, phù hợp với tâm lí, lứa tuổi.Hệ thống kiến thức và kĩ năng được triển khai qua các môn học và các hoạt động theo hướng tích hợp nội dung qua

các môn học, thông qua chương trình dạy học chính khoá và các hoạt động ngoại khoá, đặc biệt coi trọng việc đưa vào trương

trình Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Nội dung giáo dục BVMT phải chú ý

khai thác tình hình thực tế môi

trường của từng địa phương.

Nội dung và phương pháp giáo dục BVMT phải chú trọng thực hành, hình

thành các kĩ năng, phương pháp hành

động cụ thể để học sinh có thể tham gia

có hiệu quả và các hoạt động bảo vệ môi trường của địa phương, của đất nước phù hợp với độ tuổi.

Cách tiếp cận cơ bản của giáo dục

BVMT là: Giáo dục về môi trường, trong

môi trường và vì môi trường, đặc biệt là giáo dục vì môi trường Coi đó là thuốc

đo cơ bản hiệu quả của giáo dục BVMT.

Phương pháp giáo dục BVMT

nhằm tạo cho người học chủ động

tham gia vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh phát

hiện các vấn đề môi trường và

tìm hướng giải quyết vấn đề dưới

sự tổ chức và hướng dẫn của

giáo viên.

Tận dụng các cơ hội để giáo dục

BVMT nhưng phải đảm bảo kiến

thức cơ bản của môn học, tính

logic của nội dung, không làm

quá tải lượng kiến thức và tăng thời gian bài học.

II Phương thức tích hợp.

*)Giáo dục BVMT là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, vì vậy, được triển

khai theo phương thức tích hợp Nội

dung giáo dục BVMT được tích hợp trong môn sinh học thông qua các chương, bài

cụ thể Việc tích hợp thể hiện ở 3 mức

độ.

- Mức độ toàn phần: Mục tiêu và nội

dung bài học hoặc của chương phù hợp hoàn toàn với mục tiêu và nội dung của giáo dục BVMT

Ví dụ: Trong SGK sinh học 9 có 4 chương nói về các kiến thức môi trường và bảo

vệ môi trường: Chương I: Sinh vật và môi trường Chương II: Hệ sinh thái Chương III: Con người, dân số và môi trường

Chương IV: Bảo vệ môi trường.

Với những bài này trong quá trình dạy học

để tích hợp giáo dục BVMT vào, chúng ta thực hiện lồng ghép toàn phần

- Mức độ bộ phận: Chỉ có một phần bài học có

mục tiêu và nội dung giáo dục BVMT

VÍ dụ: Trong SGK sinh học 6 có bài 46 nói về

“Thực vật góp phần điều hoà khí hậu” Trong

bài này, ở mục cuối cùng, mục 3, có nêu lên vai trò của thực vật trong việc làm ô nhiễm môi

trường

Với những loại bài này, trong quá trình dạy học để tích hợp giáo dục BVMT vào, chúng ta

thực hiện lồng ghép một phần

- Mức độ liên hệ: ở dạng này, các kiến thức

GDMT không được đưa vào chương trình và

SGK,nhưng dựa vào nội dung bài học, giáo viên

cỏ thể bổ sung kiến thức GDMT có liên quan tới bài học qua giờ giảng trên lớp

Ví dụ: Trong SGK sinh học 6, bài 28,

có nói về”Cấu tạo và chức năng của hoa” Bài này có thể tích hợp kiến thức GDMT liên hệ vào bài học như sau: HS cần bảo

vệ cây trồng nói chung và các cơ quan

sinh sản nói riêng(không bẻ cành, chặt

cây, hái hoa bừa bãi) tạo điều kiện chăm sóc cây để cây cho năng suất cao(quả to, hạt mẩy)  HS có ý thức bảo về cảnh

quan môi trường, đặc biệt những cảnh

quan nơi công cộng, không hái hoa, phá hoại ở công viên, trường học Có ý thức

làm cho trường, lớp, nơi ở thêm tươi đẹp bằng cách trồng thêm cây xanh, các loại hoa.

.

*) Các hoạt động giáo dục BVMT ngoài lớp học.

- Hoạt động thăm quan theo chủ đề

Ví dụ: Trong SGK sinh hoc 7, tiết 68, 69, 70 “Thăm quan thiên nhiên”.

- Điều tra, khảo sát, nghiên cứu tình hình môi

trường ở địa phương

Ví dụ: Trong SGK sinh học 9, bài 56,57.”Thực hành tìm hiểu môi trường ở địa phương”.

- Hoạt đông trồng cây, xanh hóa nhà trường.

VÍ dụ: Hàng năm nhà trường phát động phong trào trồng cây xanh nhân dịp đầu năm mới phát động phong trào mỗi ngày giành 10 phút cho vệ sinh môi trường….vv.

- Tổ chưc thi tìm hiểu về môi trường.

Ví dụ: Nhà trường tổ chức các cuộc thi vẽ tranh, Văn

nghệ với chủ điểm về môi trường nhân dịp các ngày

III Nội dung tích hợp.

Lớp Tên bài Địa chỉ Nội dung GDMT Ghi chú

6 Bài 26: Sinh

sản sinh dưỡng tự nhiên

Sing sản sinh dưỡng tự nhiên Hình thức sinh sản sinh dưỡng là phương pháp bảo tồn các loài

gen quý hiếm,các nguồn gen này sẽ có thể bị mất đi nếu sinh sản hữu tính  Giáo dục ý thức cho học sinh, tránh tác động vào giai đoạn sinh sản của sinh vật vì đây là giai đoạn nhậy cảm.

Liên hệ.

7 Bài 6: Trùng

kiết lị và trùng sốt rét

Bệnh sốt rét ở nước ta Bệnh sốt rét gây phá huỷ hồng cầu

rất mạnh, gây bệnh nguy hiểm

 Giáo dục HS ý thức phòng bệnh bằng cách giữ gìn vệ sinh môi trường, vệ sinh cá nhân, diệt muỗi, khai thông cống rãnh…

Lồng ghép một phần

Nội dung tích hợp GDMT vào từng bài trong môn sinh học được

đưa ra rất chi tiết trong phần II:

“Chương trình tích hợp giáo dục môi trường môn sinh học trung học cơ

sở” Sách “giáo dục bảo vệ môi

trường trong môn sinh học trung học

cơ sở”.

Chú ý: Khi soạn giáo án, phần tích hợp GDMT có trong

chương nào, bài nào, phần nào

nhất định phải đưa vào để thực

hiện.

IV Phương pháp dạy học tích hợp giáo dục môi trường.

Nội dung GDMT được tích hợp trong nội dung của các môn học nên các phương pháp

GDMT cũng được tích hợp vào các phương pháp giảng dạy bộ môn

1 Phương pháp trần thuật.

2 Phương pháp giảng giải.

3 Phương pháp vấn đáp

4 Phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan.

5 Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ.

6 Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề.

7 Phương pháp đông não.

Khái niệm: Động não là một kĩ thuật giúp cho người học trong một thời gian ngắn nảy sinh được nhiều ý tưởng, nhiều giả định về vấn đề nào đó.

8 Phương pháp giao cho học sinh làm bài tập thực hành

ở nhà.

9 Phương pháp thí nghiệm.

V Giáo án tích hợp giáo dục môi trường.

Giáo án soạn bình thường có đầy đủ các mục, nội dung Bài nào, phần nào có nội dung tích hợp GDMT thì đưa vào dưới dạng lồng

ghép toàn phần hoặc lồng ghép từng phần hoặc liên hệ

Biết được thế nào là động vật quý hiếm

Kể tên được một số động vật quý hiếm của địa phương và của cả nước nói chung

Thấy được hậu quả của việc tàn phá rừng, khai thác rường bừa bãi

Kể được các biện pháp chính để bảo vệ sự đa

dạng của thực vật

2 Kĩ năng.

Rèn luyện kĩ năng tư duy, phân tích, tổng hợp.

Rèn luyện kĩ năng thu thập thông tin.

Rèn luyện kĩ năng hoạt động nhóm.

III Tiến trình lên lớp.

bảo vệ sự đa dạng của thực vật như

thế nào?

Ghi bảng: Tiết 60 Bài 49: Bảo vệ sự

đa dạng của thực vật.

Hoạt động 1: Tìm hiểu đa dạng của thực vật là gì?

Mụctiêu: HS nêu được đa dạng là sự phong phú về số lượng loài, số lượng cá thể trong loài và môi trường sống.Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh và nội dung

GV: Chia lớp thàh 3 -4 nhóm Tổ

chức chơi trò chơi như sau: GV

phát cho mỗi nhóm bảng phụ và

bút dạ để ghi Các nhóm sẽ liệt kê

tên các loài thực vật mà mình biết

Sau thời gian 3 phút, Nhóm nào

ghi được nhiều tên đúng nhất sẽ

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh và

nội dung

-GV giới thiệu thêm: trong thực tế

không có ai có thể biết hết tên các loại

thực vật kể cả những nhà thực vật học

uyên bác nhất Em có nhận xét gì về

số loài thực vật trong tự nhiên?

- GV Nhấn mạnh Thực vật không chỉ

có nhiều về số loài mà số lượng cá thể

của mỗi loại rất lớn.như chúng ta đã

biết thực vật có khả năng thích nghi

với môi trường sống, vì thế chúng

phân bố khắp nơi trên trái đất.

Số lượng loài và số lượng cá thể trong mỗi loài.

Sự đa dạng của môi trường sống

Hoạt động 2: Tìm hiểu tình hình đa dạng thực vật

ở Việt Nam

Mục tiêu: HS khẳng định: Ở Việt Nam thực vật có độ đa dạng cao.

Ở Việt Nam độ đa dạng của thực vật

đang bị suy giảm.Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh và

nội dung

? Em có nhận định gì về độ đa dạng

của thực vật ở Việt Nam?

-GV: Thực vậy, ngay từ nhỏ chúng ta

đã được học câu”Việt Nam rừng vàng,

biển bạc” các nhà khoa học đã đưa ra

các số liệu cụ thể như thông tin SGK

trang 157.

- Yêu cầu 1 HS đọc thông tin SGK

trang 157 để thấy được tính đa dạng

của thực vật ở Việt Nam.

? Vì sao nói Việt Nam có tính đa dạng

loài, chưa có nạch: 1500 loài.

+ Có môi trường sống đa dạng: dưới nước, trên

Chuyển ý: Tuy nhiên một thực trạng đáng lo ngại đang

diễn ra ở Việt Nam, trung bình mỗi năm diện tích rừng nhiệt đới bị tàn phá từ 10000 – 200000 ha, làm cho tính

đa dạng của thực vật ở Việt Nam bị suy thoái nghiêm trọng Cụ thể sự suy thoái đó do những nguyên nhân nào và hậu quả sẽ ra sao?

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh và

nội dung

? Theo em những nguyên nhân nào dÉn

đến tính đa dạng của thực vật bị suy giảm?

-GV giới thiệu thêm: Bác Hå kính yêu của

chúng ta đã từng nói: “Vì lợi ích mười năm

phải trồng cây, Vì lợi ích trăm năm phải

trồg người” Muốn khai thác rừng chúng ta

phải tính đến thời gian dài, nhưng thực tế

tốc độ khai thác của cúng ta quá nhánh so

với tốc độ hồi phục của thực vật.

 Điều đó tất yếu dẫn đến hậu quả gì?

-Tổng kết: GV chiếu thông tin đầy đủ về

“nguyên nhân và hậu quả”.

2 Sự suy giảm tính đa dạng của thực

Môi trườg sống bị thu hẹp hoặc mất đi.

Số lượng loài bị giảm đáng kể.

Nhiều loài trở nên hiếm, có nguy cơ diệt

vong.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh và

nội dung

-GV: Một trong những hậu quả do

suy giảm tính đa dạng của thực

vật là: nhiều loài thực vật có nguy

cơ bị tuỵệt chủng nhất là thực vật

quý hiếm.

? Vậy những thực vật nào được

coi là thực vật quý hiếm?

? Kể tên một số thực vật quý hiếm

ở Việt Nam mà em biết?

Thông báo: Các nhà khoa học đã

thống kê được ở Việt Nam có trên

300 loài thực vật quý hiếm.

Hoạt động 3: Tìm hiểu các biện pháp bảo vệ sự đa dạng của thực vật.

+) Mục tiêu: Kể tên được các biện pháp bảo vệ sự

rừng đang bị khai thác quá mức, tiếp đến là

những khoảng đất trống, đồi trọc, cuối cùng

là những hình minh hoạ hoạt hình thể hiện

cây xanh đang khóc và kêu cứu”Hãy cứu

lấy rừng xanh”.

-GV: Vừa chiếu những hình ảnh đó vừa

thuyết minh theo hình ảnh: Hiện nay những

cánh rừng trù phú “rừng vàng” của chúng

ta đang bị dần biến mất và những gì còn lại

chỉ là đất trống đồi trọc Những cánh rừng

đang bị tổn thương, chúng đang kêu cứu.

IV Các biện pháp bảo vệ sự đa dạng của

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh và

nội dung

? Theo em, chúng ta cần phải làm gì để giữ

được những cánh rừng đó? Nêu các biện

pháp bảo vệ tính đa dạng của thực vật.

GV: Chiếu đầy đủ thông tin về các biện

pháp như SGK trang 158 -159

? Theo em biện pháp nào đem lại hiệu

quả lâu dài nhất?

Tổng kết: Đúng vậy! Điều thiết thực nhất

mà chúng ta có thể làm đó là chính bản

thân mỗi người hãy thân thiện với cây

xanh, bảo vệ chúng và kêu gọi mọi người

cùng tham gia.

Cuối cùng giáo viên có thể chiếu những

hình ảnh mà các khu rừng đang dần được

phục hồi và chúng đang mỉm cười, gửi gắm

thông điệp”Hãy bảo vệ rừng”

Cá nhân: 5 biện pháp.

- Cá nhân suy nghĩ trả lời: Biện pháp mang

lại hiệu quả lâu dài là tuyên truyền, giáo dục rộng rãi trong nhân dân cùng tham gia bảo vệ rừng

*) Củng cố bài:

HS: Trả lời cõu hỏi 1,3 SGK.

*) Hướng dẫn về nhà.

HS: Học bài và trả lời cỏc cõu hỏi cuối bài.

 Ví dụ 2: Sinh học 8 Bài 22 Vệ sinh hô hấp.

 I Mục tiêu bài học.

 II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh.

 III Tiến trình bài giảng.

 Hoạt động 1: Xây dựng các biện pháp bảo vệ hệ hô hấp.

 +) Mục tiêu: HS nêu đ ợc các tác nhân gây hại cho hệ hô hấp

 HS nêu đ ợc các biện pháp bảo vệ tránh tác nhân gây hại

cacbonic, các chất độc hại, các vi sinh vật gây bệnh.

I Cần bảo vệ

hệ hô hấp khỏi tác nhân có hại.

Hoạt động của giáo

viên Hoạt động của học sinh Nội dung

Giáo viên : chiếu một số

hình ảnh về ô nhiễm môi tr

ờng.

- Giáo viên Chúng ta đều

biết môi tr ờng sống xung

+ Hoạt động của thiên nhiên:

cơn lốc, núi lửa phun, đám cháy rừng.

+ Hoạt động của con ng ời:

Khai thác than, khai thác đá.

khí thải của các động cơ sử dụng than, dầu, khí thải sinh hoạt; khí thải công nghiệp

Tác nhân:

+ Bụi + Các khí độc: NOx, SOx, CO + Các chất độc hại: Nicotin, Nitrozamin… + các vi sing vật gây hại

Hoạt động của giáo

- Giáo viên yêu cầu học

sinh thảo luận nhóm 3

phút, trả lời câu hỏi: hãy

Hoạt động của giáo

viên Hoạt động của học sinh Nội dung

Hoạt động 2: Xây dựng các biện pháp tập luyện để có một hệ hô hấp khoẻ mạnh.

*) Củng cố.

*) H ớng dẫn về nhà.

 VI Kiểm tra, đánh giá.

 *) Việc đánh giá kết quả học tập GDMT của học

sinh th ờng tiến hành sau mỗi học kì, cả năm, kết hợp với

đánh giá kết quả học tập bộ môn hoặc sau khi tiến hành các hoạt động ngoại khoá GDMT

 *) Việc đánh giá kết quả học tập GDMT gắn liền với kết quả học tập của bộ môn Vì vậy khi kiểm tra cần đ a nội dung GDMT vào nội dung bài kiểm tra Tuỳ thuộc

vào mỗi phần, mỗi ch ơng mà đ a nội dung nội dung

GDMT vào nội dung kiểm tra sao cho phù hợp với nội

dung tích hợp GDMT trong các phần, các ch ơng……