Vai trò của người phụ nữ tỉnh Yên Bái trong công việc gia đình hện nay

Đề tài về Vai trò của người phụ nữ tỉnh Yên Bái trong công việc gia đình hện nay

Lời giới thiệu

Công cuộc đổi mới và cải cách kinh tế ở nông thôn Việt Nam một thập

kỷ vừa qua đã tạo ra mức tăng trởng đáng kể ở khu vực sản xuất nông nghiệp.Trong sự đổi thay nhanh chóng đó, phụ nữ nông thôn đã đóng góp một phầnhết sức to lớn, bởi họ là lực lợng quan trọng trong hoạt động sản xuất, trong

đời sống ở nông thôn

Song họ cũng đang đứng trớc những thách thức lớn, yêu cầu công tác vàcuộc sống đòi hỏi phải nâng cao trình độ, chồng con đòi hỏi phải đợc chămsóc tốt hơn trớc, nhà cửa phải đợc gọn gàng, sạch sẽ hơn, bữa cơm ngon hơn.Trong khi đó d luận xã hội lại không khuyến khích nam giới tham gia côngviệc gia đình (đó là cha kể xã hội thờng lên án, phê phán và trút trách nhiệmtrớc hết lên vai ngời vợ nếu có bất hoà, va chạm,rạn nứt hay đổ vỡ xảy ra tronggia đình)

Điều đó có nghĩa vị trí và vai trò của ngời phụ nữ cha tơng xứng vớimức độ đóng góp của họ trong nền kinh tế, trong các quan hệ xã hội và trong

đời sống gia đình Dờng nh họ đang phải chịu thiệt thòi trong giai đoạnchuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung dới sự quản lý của Nhà Nớcsang nền kinh tế thị trờng lấy gia đình làm đơn vị gốc

Nh vậy trớc những biến đổi đó ngời phụ nữ trong gia đình sẽ thực hiệnvai trò của mình nh thế nào ?, để vừa có thể giữ gìn những giá trị đạo đức,tinh thần quý báu của gia đình, vừa phát huy đợc năng lực trí tuệ của mìnhgóp phần vào sự nghiệp phát triển chung của đất nớc và các gia đình có khảnăng thích ứng với hoàn cảnh mới một cách tốt đẹp hay không

Trong khoảng thời gian hạn hẹp luận văn đợc hoàn thành với hy vọnggóp thêm một tiếng nói chung, tạo d luận cho xã hội quan tâm hơn nữa tới

đời sống của phụ nữ nói chung, những phụ nữ miền núi nói riêng Từ đó tạo

điều kiện thuận lợi cho ngời phụ nữ phát triển bản thân, xoá bỏ dần ngăn cáchgiữa phụ nữ và nam giới trong cuộc sống

Trong quá trình soạn thảo và xây dựng đề tài tác giả xin bày tỏ lời cảm

ơn chân thành trớc sự hớng dẫn tận tình của cô giáo : Thạc sĩ Mai Kim Thanh

đã nhiệt tình giúp đỡ tác giả ngay từ buổi đầu tiên bỡ ngỡ định hớng đề tài

Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong và ngoàikhoa những ngời đã đi cùng sự trởng thành của tác giả trong suốt 4 năm họcqua

Để hoàn thành luận văn này tác giả xin ghi nhận sự chu đáo về mặt tổchức của khoa xã hội học, đặc biệt là cô giáo chủ nhiệm : Lê Thái Thị BăngTâm cùng toàn thể các bạn sinh viên trong lớp đã có những ý kiến quý báutrong phơng pháp học tập và cho phần nội dung của nghiên cứu này

Do trình độ có hạn và khả năng thực tế cha nhiều nên luận văn nàychắc chắn sẽ không tránh khỏi thiếu sót Vì vậy tác giả rất mong đợc sự quantâm đóng góp ý kiến của các thầy cô các bạn để đề tài đợc hoàn thiện hơn

Phần I : Một số vấn đề lý luận chung

I./ Lý do chọn đề tài

Trên thế giới hiện nay, việc tìm hiểu và nghiên cứu về phụ nữ đang làmột vấn đề đợc đem ra thảo luận ở các hội nghị Quốc Tế nhằm tìm ra các giảipháp bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng cho ngời phụ nữ

ở Việt Nam, cùng với xu hớng phát triển của thế giới, vấn đề bình đẳngdân chủ trong sinh hoạt,hạn chế dẫn tới việc xoá bỏ hiện tợng chèn ép con ng-

ời, phát huy tính năng động, sáng tạo của cá nhân và xã hội, tạo điều kiện chongời phụ nữ giảm nhẹ gánh nặng công việc gia đình mà vẫn đáp ứng đợc nhucầu mong muốn làm vì chồng, vì con, vì cái gia đình nhỏ bé thân thơng củamình Vấn đề tạo điều kiện cho ngời phụ nữ vơng lên để tự trang bị cho mìnhnhững kiến thức, những kỹ năng trong lao động sản xuất, trong cách chăm sóc

và nuôi dạy con cái trong gia đình, cách thức tổ chức cuộc sống Nh vậy làmthế nào để cho ngời phụ nữ vừa làm tốt đợc các chức năng của gia đình, củaxã hội mà vẫn có thời gian dành cho chính mình để đáp ứng nhu cầu đợc nghỉngơi, đợc hởng thụ văn hoá tinh thần đã đợc Đảng và Nhà Nớc ta quan tâm

Về phía ngời phụ nữ hiện nay cũng đã và đang thể hiện rõ tài năng, khẳng

định rõ vị trí và vai trò của mình trong công việc gia đình và xã hội Bên cạnh

đó phụ nữ ở những vùng xa xôi hẻo lánh thờng bị thua thiệt nh : thiếu thời gia

để nghỉ ngơi, ít đợc sự trợ giúp của xã hội về giáo dục, hởng thụ văn hoá tinhthần Vì vậy uy tín, vị thế xã hội và niềm tin vào chính bản thân mình bị suygiảm, mặc dù vai trò "kép" của họ là lao động sản xuất và làm công việc tronggia đình đã có sự tham gia của nam giới Nhng những công việc gia đình thìphần lớn ngời phụ nữ phải đảm nhận với cờng độ lao động cao, kéo dài màvẫn bị áp lực của tập quán xã hội, ảnh hởng của nho giáo Việt Nam, t tởngtrọng nam khinh nữ, t tởng gia trởng vẫn còn tồn tại phổ biến trong quan niệmcủa ngời đàn ông nói riêng và ngơì dân nói chung Vì thế việc nghiên cứu vaitrò của ngời phụ nữ trong công việc gia đình nhằm giúp phụ nữ làm tròn đợccông việc gia đình lại vừa tham gia đợc các hoạt động xã hội là một việc làmcần thiết vừa có ý nghĩa lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn Hai ý nghĩa này thểhiện ở chỗ : đây chính là hớng nghiên cứu khoa học chuyên ngành của xã hộihọc nh - Xã hội học về giới, xã hội học gia đình, xã hội học lao động, xã hộihọc nông thôn có những mối liên hệ mật thiết với các thiết chế nh : Gia

đình và Nhà Nớc Vấn đề này mang tính thực tiễn và cấp bách hơn trong bốicảnh đổi mới của đất nớc ta nói chung và của tỉnh Yên Bái nói riêng, tìnhtrạng tham gia các công việc gia đình của ngời phụ nữ Yên Bái là một vấn đềxã hội vô cùng bức xức Qua khảo sát của chúng tôi vào tháng 3 năm 1999cho thấy rõ điều đó:

* Giặt giũ: 99,7%

* Nấu ăn : 90,8%

* Lau chùi, dọn dẹp nhà cửa: 84,9%

có nhiều thời gian rỗi cho việc giải trí nâng cao đời sống tinh thần hay không,

họ có đợc quyền quyết định mọi hoạt động trong gia đình và có đợc sự ủng hộgiúp đỡ từ phía nhuững ngời thân trong gia đình không ? Ngời chồng hiện nay

có những suy nghĩ gì về những công việc vợ làm, về vị trí, vai trò của vợ tronggia đình? Những câu hỏi nh vậy vẫn cha tìm thấy câu trả lời có cơ sở khoahọc, bởi lẽ cho tới nay các nghiên cứu về giới, về gia đình, về lao động chagắn kết với nhau theo quan điểm liên ngành khoa học

Trong khuôn khổ luận văn này chúng tôi cố gắng tìm hiểu vấn đề trênnhằm góp phần hoàn chỉnh bức tranh nghiên cứu về giới trong gia đình nôngthôn miền núi, góp thêm luận cứ khoa học cho việc gắn mục tiêu giới vào cácchính sách xã hội đối với gia đình nông thôn miền núi trong giai đoạn đổimới

Với những lý do trên việc nghiên cứu đề tài : "Vai trò của ngời phụ nữ Yên Bái trong công việc gia đình hiện nay" từ hớng nghiên cứu xã hội học là

vô cùng quan trọng và cấp thiết

II./ Đối tợng - khách thể - phạm vi và mục tiêu nghiêncứu

1./ Đối tợng nghiên cứu

Vai trò của ngời phụ nữ tỉnh Yên - Bái trong công việc gia đình

2./ Khách thể nghiên cứu

Chị em phụ nữ đã có gia đình ở tỉnh Yên - Bái

3./ Phạm vi nghiên cứu

Tỉnh Yên Bái là một tỉnh miền núi gồm có 7 huyện và 2 thị xã Là mộttỉnh có nhiều dân tộc và nhiều nền văn hoá khác nhau, vì thời gian có hạn nêntôi chỉ đi sâu tìm hiểu đời sống văn hoá, phong tục tập quán và sự nhận thức

về vai trò của ngời phụ nữ trong gia đình với phạm vi là 2 xã Y Can và Nga Quán thuộc huyện Trấn-Yên - tỉnh Yên-Bái

-4./ Mục tiêu nghiên cứu

Để làm rõ vấn đề cần nghiên cứu và làm nổi bật vai trò của ngời phụnữ tỉnh Yên Bái, tôi đa ra mấy mục tiêu sau:

 Tìm hiểu thực trạng công việc trong gia đình của ngời phụ nữ, thực trạng sự nhìn nhận của ngời dân về vai trò ngời phụ nữ trong gia đình

 Chỉ ra đợc vai trò, vị trí của ngời phụ nữ trong công việc gia đình

 Tìm ra một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng này trong gia đình, từ đó đa ra kiến nghị và giải pháp

III./ Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết

1./ Giả thuyết nghiên cứu

- Do ảnh hởng của phong tục tập quán (hủ tục) đã dẫn đến sự nhìnnhận cha đúng mức về vai trò của ngời phụ nữ trong gia đình

- Sự phân định mờ nhạt giữa công việc nội trợ và những hoạt động kinh

tế đã làm tăng sự phụ thuộc của ngời phụ nữ với nam giới

- Do hạn chế về học vấn nên ngời phụ nữ không có cơ hội để kèm cặpdạy dỗ con cái trong học tập

- Hoạt động của Hội phụ nữ xã, huyện, tỉnh và hệ thống truyền thôngnơi đây hoạt động cha hiệu quả, nên đại đa số phụ nữ vẫn cha hiểu và nhìnnhận đúng về vai trò của mình trong gia đình và xã hôị Mọi công việc họtham gia trong gia đình vẫn đợc họ hiểu và coi đó là bổn phận

- Trong gia đình cụ thể là trong hoạt động làm kinh tế gia đình, ngờiphụ nữ đóng vai trò không kém phần quan trọng trong việc đem lại thu nhậpcho gia đình

- Do phải tham gia hầu hết thời gian vào công việc gia đình, nên ngờiphụ nữ không có cơ hội để nâng cao học vấn, nâng cao đời sống tinh thần(xem

ti vi, nghe đài)

Trong công việc gia

đình cơ quan, đoàn thểTrong hoạt động

Trong việc làm

kinh tế

Nấu n ớng dọn dẹp

Mua sắm đồ dùng

trong gia đình Chăm sóc ng ời giàtrẻ em

Dạy con học Quyết định chi tiêu

Tham gia lao động sản xuất

Làm nhà, sửa nhà

Định h ớng nghề cho

con

IV./ Cơ sở lý luận và phơng pháp nghiên cứu

1./ Cơ sở lý luận.

Những nguyên tắc và quan điểm của xã hội học Mác Xít đợc xác định

là kim chỉ nam trong suốt quá trình nghiên cứu của đề tài,do đó nó trở thànhphơng pháp luận của đề tài

Với việc tìm hiểu vai trò của ngời phụ nữ Yên Bái trong công việc gia

đình, tôi đặc biệt chú ý tới cách tiếp cận hệ thống - có nghĩa coi đối tợngnghiên cứu nh một chỉnh thể, coi hệ thống nh một thể thống nhất trong mốiquan hệ tơng tác với các yếu tố thuộc môi trờng xung quanh Do đó khi xemxét những nhân tố xã hội tri phối tới việc nhìn nhận vị trí,vai trò của ngời phụnữ trong lao động gia đình, chúng ta phải đặt nó trong mối liên hệ với nhữngnguyên nhân khác của môi trờng xã hội, chứ không đợc phép tách rời cácnguyên nhân để nghiên cứu nó một cách siêu hình Nhìn đối tợng nh một phứcthể - có nghĩa khi nghiên cứu từng nhân tố tác động tới nhận thức của ngờidân trong việc nhìn nhận vị trí, vai trò của ngời phụ nữ trong lao động gia đình

nh hiện nay cũng phải xem xét trên nhiều khía cạnh Bởi lẽ một hiệu quả cóthể do nhiều nguyên nhân tạo ra

Nguyên tắc lịch sử cụ thể đòi hỏi nhìn nhận đối tợng nghiên cứu trong

điều kiện lịch sử riêng biệt của nó

Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng một số lý thuyết trong xã hội học gia

đìnhvà một số lý thuyết của xã hội học, vì gia đình là một phạm trù lịch sửcho nên nó có tính kế thừa Các chức năng của gia đình cũng thay đổi theothời gian, có những chức năng mất đi khi sứ mệnh lịch sử đã hết nhng cũng

có những chức năng tồn tại cùng gia đình và không thể mất đI Gia đình thiếtchế xã hội và gia đình nhóm nhỏ, qua đó cần tìm hiểu vai trò của gia đình đốivới mỗi thành viên của nó và mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình

ảnh hởng nh thế nào đối với vai trò ngời phụ nữ Bởi vì vai trò ngời phụ nữ bất

di bất dịch, nó luôn luôn là vấn đề trọng tâm của gia đình từ trớc tới nay

Và tiếp cận theo lý thuyết chức năng chúng tôi nhận thấy

Lý thuyết chức năng cho đến nay là trờng phái mạnh nhất,có nhiều

đóng góp nhất cho nghiên cứu xã hội học và đợc sử dụng nhiều trong các đềtài nghiên cứu xã hội học Các nhà lý thuyết chức năng cho rằng xã hội phảiluôn luôn đợc duy trì trong trạng thái thăng bằng và ổn định nhng sự bất bình

đẳng về giới có thể huỷ hoại trật tự xã hội, bởi vì trong gia đình,ngời phụ nữphải đợc quan tâm,nhìn nhận một cách đúng mức thì mới đem lại sự bình yêncho xã hội,qua đó ở đề tài này tôi áp dụng chức năng cụ thể vài thiết chế gia

đình về vai trò ngời phụ nữ Nghiên cứu xã hội học nông thôn, xã hội học đôthị để thấy đợc sự phân tầng trong xã hội đã tác động mạnh mẽ tới đến sự

nhận thức của mọi thành viên trong gia đình và xã hội về vai trò ngời phụ nữtrong gia đình

Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng phơng pháp nghiên cứu xã hội học vềgiới để xác định hành vi xã hội của nam và nữ và mối quan hệ giữa hai giớitính đó Cách nhìn nhận xã hội về giới trong xã hội với những trông đợi phùhợp của mỗi ngời

ở phơng pháp nghiên cứu xã hội học cộng đồng, và ở xã hội học vănhoá chúng tôi tìm hiểu hệ giá trị chuẩn mực của gia đình, lối sống của gia

đình trong việc nhìn nhận và c xử với ngời phụ nữ

2./ Hệ phơng pháp nghiên cứu

Do có các tiếp cận vấn đề dới góc độ xã hội học nên trong đề tài chúngtôi sử dụng các phơng pháp nghiên cứu, đặc trng của xã hội học nh sau :

a./ Ph ơng pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi (An két)

Là phơng pháp nghiên cứu chính đợc sử dụng trong luận văn này đợctiến hành xây dựng bảng hỏi chi tiết dựa trên cơ sở mục đích và nội dungnghiên cứu, với những cỡ mẫu đợc chọn là 400 hộ gia đình ở 2 xã miền núi.Phiếu trng cầu gồm 50 câu hỏi đóng và mở để thu thập thông tin cho nghiêncứu,tất nhiên là không tránh khỏi những khiếm khuyết trong khi hỏi nhng tôi

đã cố gắng hạn chế nhiều những thiếu sót đó

b./ Ph ơng pháp phỏng vấn sâu

Bằng phỏng vấn các bậc cha mẹ, anh chị đã có gia đình tại địa điểm đã chọnvới 20 hộ gia đình gồm ông bà, anh chị em đã có hoặc cha có gia đình ở 2 xãmiền núi Y can và Nga Quán bằng những câu hỏi mở để thu thập thông tinnhiều chiều

c./ Ph ơng pháp quan sát

Trong nghiên cứu xã hội học, quan sát là một phơng pháp thu thậpthông tin xã hội sơ cấp về đối tợng nghiên cứu bằng cách tri giác trực tiếp vàghi chép thẳng mọi nhân tố có liên quan đến đối tợng nghiên cứu và có ýnghĩa trên quan điểm nghiên cứu Có nghĩa chúng tôi quan sát, xâm nhậpvào cộng đồng ngời dân Yên Bái để tìm hiểu đời sống sinh hoạt của ngời phụnữ trong gia đình và ngoài xã hội, các mối quan hệ gia đình ngời phụ nữ vớicác thành viên trong gia đình và cách tổ chức gia đình ở đây

d./ Ph ơng pháp phân tích tài liệu

Bất kỳ một cuộc nghiên cứu xã hội học nào cũng đều phải bắt đầu từmột sự phân tích tài liệu đã có mà vấn đề nghiên cứu cần quan tâm Trong đềtài này chúng tôi tổng hợp và phân tích các tài liệu của các cuộc nghiên cứu

qua đợt thực tế vừa qua, ngoài ra còn tìm đọc tham khảo các tài liệu, tạp chísách báo liên quan đến vị trí, vai trò ngời phụ nữ và tìm những lý tởng phùhợp với nghiên cứu của mình hoặc trích đẫn khi cần thiết

e./ Ph ơng pháp sử lý số liệu

Để thu đợc kết quả chính xác, trong luận văn này chúng tôi đã sử dụngchơng trình spss 6.2 For window và Microsoft exell để sử lý số liệu về tầnxuất và tơng quan giữa các biến độc lập và biến can thiệp

3./ ý nghĩa khoa học của đề tài

Kết quả nghiên cứu sẽ làm sáng tỏ hệ thống lý thuyết của xã hội học vềvai trò xã hội, bất bình đẳng xã hội, vị trí xã hội, và một số lý thuyết của xã hộhọc chuyên ngành nh lý thuyết trao đổi, trong xã hội học gia đình và lý thuyết

về giá trị, chuẩn mực lối sống Trong xã hội học văn hoá và một số lý thuyếttrong xã hội học về giới, xã hội học kinh tế

4./ ý nghĩa thực tiễn của đề tài.

Việc nghiên cứu đề tài sẽ góp phần nâng cao nhận thức của mọi thànhviên trong xã hội về vai trò của ngời phụ nữ, đặc biệt trong thời kỳ đổi mớikinh tế đất nớc Để từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho ngời phụ nữ có thể thamgia nhiều hơn nữa trong các hoạt động xã hội, đóng góp năng lực trí tuệ củamình trong sự phát triển đất nớc Đồng thời xoá bỏ sự ngăn cách giữa nam vànữ trong các mối quan hệ tạo ra sự bình đẳng thực sự giữa các giới

Ngoài ra còn cũng cố thêm lý thuyết xã hội học mà tôi sử dụng,qua đóthấy đợc ý nghĩa lý luận của những lý thuyết đó và khả năng áp dụng vàothực tiễn phong phú và đa dạng Kết quả nghiên cứu này góp phần giúp cácnhà quản lý, các nhà lãnh đạo trong việc đề ra các chính sách hỗ trợ ngời phụnữ nói chung và nhất là ngời phụ nữ miền núi nói riêng

Bên cạnh đó còn giúp cho các nhà truyền thông, phúc lợi xã hội, trungtâm nghiên cứu khoa học và phụ nữ đa ra những kiến thức, kiến nghị vàgiải pháp hữu hiệu nhất để giải phóng ngời phụ nữ, đa họ tiến lên cùng sựphát triển của xã hội Cách nhìn nhận và nghiên cứu đề tài này ở cả mặt chủquan và khách quan, nhng chủ yếu là mặt thực tế mà tôi đã thấy Vì vậy đềtài này đã đợc tổng hợp rất nhiều quan điểm và đợc nhìn nhận ở khía cạnhnhiều chiều

V Hệ các khái niệm

Để làm rõ hơn đề tài nghiên cứu,chúng tôi sử dụng một số khái niệmcủa chuyên ngành xã hội học

1./ Khái niệm gia đình

Gia đình thờng dùng để chỉ một nhóm xã hội đợc hình thành trên cơ sởquan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống (nảy sinh từ quan hệ huyết thống đó

là quan hệ cha mẹ và con cái,quan hệ họ hàng nội ngoại) Gia đình gồm có vợchồng, con cái do họ sinh ra (Gia đình hạt nhân) Còn gia đình có ông bà nộingoại cùng chung sống (Gia đình mở rộng), có thể bao gồm cả những ngời đ-

ợc nuôi dỡng tuy không có quan hệ máu mủ hoặc chỉ là họ hàng xa Nhữngthành viên gia đình đợc gắn bó với nhau về trách nhiệm và quyền lợi kinh tế,văn hoá, tình cảm Giữa họ có những ràng buộc về quyền lợi và nghĩa vụ cótính hợp pháp đợc nhà nớc thừa nhận và bảo vệ

2./ Khái niệm hộ gia đình

Đợc thực hiện nh một nhóm ngời ở chung một mái nhà có quỹ chichung,họ có thể gồm những ngời có quan hệ máu mủ ruột thịt,họ hàng hoặc đợcnuôi dỡng có quỹ chi chung Tuy nhiên ở cả thành phố và nông thôn hiện nay gia

đình cũng trùng hợp với hộ gia đình Cuộc điều tra dân số năm 1989 đã đa ra

khái niệm hộ gia đình nh sau: "Hộ gia đình bao gồm những ngời có quan hệ hôn

nhân,huyết thống hoặc đợc nuôi dỡng có quỹ chi chung"

3./ Khái niệm gia đình hiện đại (hiện nay)

Là gia đình trong xã hội hiện đại, có những đặc trng hay chuẩn mực của nó là:

 Chồng và vợ có quyền ngang nhau về công việc, về tiến thân nghề nghiệp

 Về sinh hoạt có sự phân phối linh hoạt về các nghĩa vụ giữa vợ và chồng (chútrọng tới những ý kiến, thói quen, mức độ bận rộn nghề nghiệp của mỗi ngời)

 Phúc lợi vật chất của gia đình do hoàn cảnh nghề nghiệp và khả năngkiếm tiền thêm của chồng cũng nh của vợ

 Vợ chồng cùng nhau quyết định những công việc sau khi bàn bạc chung,mỗi bên có thể đóng vai trò chủ yếu theo từng lĩnh vực

 Gia đình hiện đại hình thành trong một quá trình lâu dài và trong xã hộihiện đại có khi vẫn còn tàn d của gia đình truyền thống

4./ Khái niệm bất bình đẳng

Bất bình đẳng là sự không bình đẳng (không bằng nhau)về các cơ hộihoặc lợi ích đối với những cá nhân khác nhau trong một nhóm hay nhiềunhóm trong xã hội Cơ hội đó liên quan đến việc thoả mãn nhu cầu vật chất,tinh thần, thông tin, Khái niệm này đợc áp dụng rộng rãi và ở trong gia đìnhcàng phổ biến hơn, nh xung đột vai trò, sự không ngang bằng nhau giữa các vịtrí vai trò của ngời vợ và ngời chồng Dẫn đến nhiều nguyên nhân, nhiều mâuthuẫn, vì vậy khái niệm này tôi cũng chọn làm phơng pháp nghiên cứu và sửdụng cho đề tài

Các nội dung về bất bình đẳng

 Là sự không ngang bằng nhau cho cả hai giới trong việc tiếp cậncác nguồn lực phát triển gia đình

 Có một khoảng cách về địa vị xã hội giữa nam và nữ trên cơ sở đánhgiá không công bằng lao động xây dựng gia đình của mỗi giới

 Không có sự hởng thụ nh nhau, lợi ích vật chất tinh thần do gia đìnhtạo ra

 Không có sự thu hút nh nhau cả nam và nữ vào việc gia quyết địnhnhằm bảo đảm sự phát triển cuả bản thân và gia đình

5./ Khái niệm phụ nữ

Gồm những xét về mặt sinh học thuộc giống cái (Phân biệt đối lập vớigiống đực) xét về mặt khoa học tự nhiên, nếu ở góc độ khoa học xã hội thìliên quan đến nam giới, nữ giới

6./ Khái niệm công việc gia đình

Công việc gia đình là một cụm từ khá quen thuộc, nó gợi lên hàng loạtnhững công việc lặt vặt không tên Song lại hầu nh chiếm hết phần lớn thờigian, tâm trí và sức lực của ngời phụ nữ trong gia đình Bên cạnh đố côngviệc gia đình là một khái niệm còn cha đợc định nghĩa một cách rõ ràng, theotính toán của các chuyên gia công việc gia đình gồm nhiều dạng hoạt độngkhác nhau, từ đính khuy, chăm sóc ngời ốm cho đến dạy con học Nhìnchung công việc gia đình có thể chia ra làm 2 loại chính :

Loại thứ nhất: Bao gồm những hoạt động thiết yếu nhằm duy trì sự

tồn tại của một gia đình, nó gồm những việc nh '' Nấu ăn, mua thức ăn, giặtquần áo, quét dọn nhà cửa, chăm sóc con, trồng trọt, chăn nuôi, chăm sóc ng-

ời ốm, ngời già, dạy con học , giáo dục con

Loại thứ hai: Là những hoạt động nhằm duy trì tình cảm của gia đình

với những thành viên khác trong cộng đồng nh : Thăm hỏi ngời thân, hiếu, hỉtrong những ngày lễ tết

Theo những loại công việc kể trên chúng ta tởng chừng có thể địnhdanh đợc rõ ràng ranh giới giữa công việc nội trợ và những hoạt động sảnxuất tạo thu nhập cho gia đình của ngời phụ nữ nông thôn Song trên thực tếvấn đề này lại phức tạp hơn nhiều, thứ nhất đó là sự khó sác định chính xác

về thời gian do đặc điểm là mọi công việc dều làm gián đoạn tại nhà hoặcgần nhà Ví dụ nh cùng một lúc ngời phụ nữ nông thôn có thể nấu cám cholợn ăn, trông con, giặt giũ, trong ba loại việc kể trên thì đun cám nuôi lợn làmột hoạt động kinh tế mang lại thu nhập cho ngời phụ nữ, còn trông con vàgiặt giũ là lao động nội trợ, vậy thời gian dành cho công việc nào nhiều hơn ?

Và trong bao nhiêu lâu ?

Nh vậy nếu nh ở thành phố ngời ta có thể phân biệt rõ đâu là việc nhà,

đâu là hoạt động kinh tế, thì ở nông thôn vấn đề này dờng nh bị hoà trộn khóphân biệt đến mức mà ở nhiều gia đình phụ nữ nông thôn luôn bị đặt vàotình trạng phụ thuộc kinh tế vào ngời chồng

Tóm lại nếu công việc gia đình của ngời phụ nữ nông thôn, nhất là phụnữ tỉnh Yên Bái có thể đợc tính bằng giá trị tiền mặt thì thu nhập bằng tiềncủa họ chắc chắn sẽ bằng hoặc cao hơn chồng, điều này có thể coi nh mộtchỉ số độc lập của ngời phụ nữ Tuy nhiên vấn đề này không phải để xét xem

ai có thu nhập cao hơn ai trong hộ gia đình mà nó có ý nghĩa tìm ra giá trịvật chất của công việc gia đình, nhất là công việc nội trợ để có đợc nhận thức

đúng về loại công việc này đối với phụ nữ nói chung và phụ nữ tỉnh Yên Báinói riêng Điều này có ý nghĩa nâng cao nhận thức của ngời chồng về côngviệc gia đình, nhất là công việc nội trợ, cũng nh củng cố địa vị của ngời phụnữ trong gia đình ở tỉnh Yên Bái

7./ Khái niệm giới

Để tìm hiểu vấn đề tại sao cần phải nghiên cứu giới,chúng ta cùng đitìm hiểu những khái niệm cơ bản về giới :

Giới là một phạm trù xã hội đợc thiết lập qua các đặc trng văn hoánhằm xác định hành vi của nam và nữ mà mối quan hệ giữa hai giới tính đó.Bởi vậy giới thể hiện sự khác biệt trong các vai trò và trách nhiệm xã hội củaphụ nữ và nam giới.Bớc đầu đề cập đến những ứng cử và những đặc điểm xã

hội đợc coi là phù hợp đối với phụ nữ và nam giới về việc những hoạt độngkhác nhau này đợc đánh giá và khen ngợi nh thế nào.Giới đợc thể hiện ở cácvai trò chuyển đổi mang tính xã hội mà chúng đợc chấp nhận ở mỗi giới.Giới

là một thuật ngữ khoa học bắt nguồn từ môn nhân chủng học thể hiện nhữngchuẩn mực của một nhóm là của từng cá nhân

Để làm sáng tỏ hơn bằng cách chấp nhận sự phân biệt giữa giới và giớitính của Oakley trong một bài viết cho hội thảo về vấn đề này vào năm 1972

đã nêu :

Giới tính là sản phẩm của tự nhiên với những nét đặc thù sinh học hầu

nh không biến đổi và những thuộc tính ấy gần nh đồng nhất.Còn giới lại là sản phẩm của xã hội với những đặc trng của văn hoá,nó rất dễ biến đổi Vì vậy thuộc tính của giới rất đa dạng Chẳng hạn giới tính nữ thì đơng nhiên cũng thuộc giới (nữ) Trong thực tế không phải là nh vậy, để xem là nam hay nữ, một cậu con trai hay một cô con gái thì phải thể hiện ở quần áo, điệu bộ, nghề nghiệp mạng lới xã hội và tính cách cá nhân, cũng nh một đặc trng của

bộ phận sinh dục (Oaklay 1972: 158)

8./ Khái niệm vai trò xã hội

Là mô hình hành vi đợc xã hội mong đợi tơng xứng với vị thế xã hội,nói cách khác vai trò xã hội là mô hình hành vi đợc xác lập một cách kháchquan căn cứ vào đòi hỏi của xã hội đối với từng vị thế nhất định để thực hiệnnhững quyền và nghĩa vụ tơng ứng với các vị thế đó, ở trong gia đình vai tròcủa ngời mẹ rất quan trọng,ngời vợ ngời mẹ phải có thái độ,hành vi,hành

động,ứng sử đúng mực gơng mẫu để trở thành ngời vợ tốt,ngời mẹ hiền, ngờicông dân trung thực,thật thà,vì vậy :Vai trò là một mô hình hành vi đợc xáclập một cách khách quan

9./ Khái niệm vai trò giới

Các vai trò giới khác nhau giữa các xã hội và thậm chí khác nhau cảtrong nhóm,trong một xã hội cụ thể và thờng thay đổi theo thời gian vai trògiới thể hiện những suy nghĩ đã đợc thống nhất trong một xã hội và nền vănhoá cụ thể về những gì là phù hợp và thông thờng đối với một giới tính hay đốivới một nhóm và một xã hội cụ thể tuy nhiên từng cá nhân phụ nữ và nam giới

có thể thực hiện các vai trò giới mà nó mang tính đặc trng của giới kia Vai trògiới đợc xác định theo khía cạnh mang tính văn hoá xã hội bởi các hoạt

động,nghề nghiệp và các vai trò mà chúng đợc coi là (thông thờng) và (phùhợp) cho mỗi giới.Chẳng hạn nhiều ngời cho rằng nghề kỹ s,thợ mỏ,phi côngchỉ phù hợp với nam giới và nữ giới có thể phù hợp với nghề trông trẻ,hay làmgiáo viên nhà trẻ dù cho các vai trò này phù hợp với nữ giới.Tuy nhiên cũng

có rất nhiều ngời phụ nữ làm phi công, kỹ s Tóm lại vai trò giới là nhữngtrông đợi về những hành vi và những thái độ hay quan điểm mà nền văn hoá

xác định là phù hợp với ngời phụ nữ và nam giới Những vai trò này đợc họchỏi thông qua quá trình xã hội hoá.

10./ Khái niệm địa vị xã hội

Là khái niệm tổng hợp nhằm chỉ vị trí xã hội gắn với quyền hạn, tráchnhiệm và nghĩa vụ tơng ứng với các vị trí đó

11./ Khái niệm nông thôn

Nông thôn là vùng miền không gian xã hội, tập hợp những con ngời xãhội cùng c trú, chia sẻ lối sống Một quan niệm hình thành tâm lý chung cóchung lãnh thổ và hoạt động kinh tế đặc thù Do cùng yếu tố văn hoá nênkhông phân biệt biên giới và không làm khác biệt giữa vùng này với vùngkhác, không có quan niệm riêng, tập quán lối sống sản xuất và sinh hoạt riêng.Những vùng nông thôn có trung tâm chính trị văn hoá và nó bao quang mộtdải đô thị có những đô thị này trở thành trung tâm ở vùng này ngoài hoạt

động nông nghiệp còn có yếu tố hoạt động công nghiệp nông thôn và lấynguyên liệu từ sản phẩm nông nghiệp Vì vậy nông thôn với t cách là kháchthể nghiên cứu của xã hội học, là một phân hệ xã hội của lãnh thổ xác định

đợc hình thành lâu đời trong lịch sử Đặc trng của phân hệ xã hội này là sựthống nhất đặc biệt của môi trờng nhân tạo với các điều kiện địa lý tự nhiên, -

u trội với kiểu loại tổ chức xã hội phân tán về mặt không gian

Phần II: Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu

I: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Trên thế giới đã có nhiều quốc gia tiến hành nghiên cứu về phụ nữ nóichung, vị trí, vai trò của họ trong gia đình nói riêng Các công trình nghiêncứu này thờng do các cơ quan chức năng, các nhà nghiên cứu, các tổ chức phichính phủ của các quốc gia đó và quốc tế nghiên cứu Với các công trìnhnghiên cứu nh : " Các thế kỷ tuổi thơ " của Ariês(Anh), " Quan hệ hôn nhântrong các gia đình " của Edholm-1982, " Gia đình và hôn nhân ở Anh " củaFletcher, " Những cặp vợ chồng giai cấp trung lu " của Edgll-1980, " Tơng laihôn nhân"của Bernard-1982, " Bạo lực chống phụ nữ " của Dobash

ở Việt Nam trong những năm gần đây có nhiều công trình nghiên cứu

về gia đình và phụ nữ, việc nghiên cứu này có liên quan tới vị trí, vai trò của

họ trong việc tham gia lao động- thứ lao động không đợc trả công trong cácgia đình dới góc độ xã hội học đã có nhng cha nhiêù Những công trìnhnghiên cứu đó đợc nghiên cứu trong các cơ quan, tổ chức phi chính phủ nh :Trung tâm nghiên cứu khoa học về gia đình và phụ nữ, trung tâm nghiên cứugiới, gia đình và môi trờng trong phát triển, Khoa xã hội học thuộc trờng Đạihọc khoa học xã hội và nhân văn, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam Với cáccông trình nghiên cứu nh : Thực trạng môi trờng Việt Nam hiện nay và sự tác

động của nó đến đời sống và sức khoẻ của phụ nữ " của Đỗ thị Bình, " Việclàm cho lao động nữ ở nông thôn, thực trạng và giải pháp " của Phan ThịThanh, " Sự đóng góp của phụ nữ vào việc thực hiện kế hoạch hoá gia đình "của Phan Thục Anh Những nghiên cứu này nhằm xem xét, nghiên cứu phụnữ không chỉ đơn thuần là nghiên cứu về thân phận ngời phụ nữ trong xã hội,

mà là nghiên cứu ngời phụ nữ theo cách nhìn của ngời phụ nữ, vì quyền lợicủa ngời phụ nữ.Trớc đây ngời ta đã từng nghiên cứu về phụ nữ nhng theocách nhìn của nam giới Tất cả các lý thuyết, các khoa học về tự nhiên, xã hội

và lịch sử nhân loại là do con ngời tạo ra, nhng khi nói tới con ngời thì không

ai phân biệt đó là nam hay nữ Chính vì sự mập mờ không rõ ràng đó mà ngời

ta khó có thể thấy bóng dáng ngời phụ nữ và cái nhìn phụ nữ trong kho tàng tríthức nhân loại Cái tháp ngà khoa học do con ngời xây dựng chủ yếu dựa trênnhững nghiên cứu về nam giới, và theo cách nhìn của nam giới Điều đó thậtkhó thích hợp đối với ngời phụ nữ

Các khoa học lâu đời nh Triết học, Sử học, các khoa học non trẻ nhKinh tế học, Xã hội học, Sinh thái học,Tin học đang cung cấp tri thức giúpcon ngời điều chỉnhvà định hớng hành vi của mình Các cách giải quyết củacác khoa học đó chủ yếu phản ánh thực tiễn về cái nhìn của nam giới Vì vậy

đứng về phía phụ nữ, đặt phụ nữ vào trung tâm nghiên cứu sẽ không chỉ làmgiàu tri thức mà còn có lợi cho thực tiễn cải biến xã hội

Nh vậy trên cơ sở tổng thuật các nghiên cứu về gia đình và ngời phụ nữtrong những năm gần đây ở Việt Nam chúng ta thấy rằng việc bổ xung mộtcách tiếp cận nghiên cứu về vai trò giới trong gia đình thông qua việc nghiêncứu ngời phụ nữ nông thôn ngày nay Đặc biệt là các cuộc nghiên cứu khoahọc trong mấy năm gần đây đã quan tâm rất nhiều tới ngời phụ nữ, mặc dù sốlợng các cuộc nghiên cứu về gia đình và phụ nữ khác nhiều nhng nhữngnghiên cứu về vị trí và vai trò của ngời phụ nữ trong công việc gia đình - nhất

là phụ nữ thuộc các tỉnh miền núi thì lại đợc chú ý nhiều, các số liệu về vấn đềnày còn khá nhiều hạn chế, vì vậy nó đã gợi mở cho tôi hớng nghiên cứu đềtài : Vai trò của ngời phụ nữ tỉnh Yên Bái trong công việc gia đình hiện nay "

ii: Một số đặc điểm chung về kinh tế - văn hoá - xãhội của tỉnh Yên Bái

Đất nớc ta đang bớc vào công cuộc đổi mới về mọi thành tựu kinh tế văn hoá - xã hội - giáo dục - y tế Trong đó không thể không kể đến một tỉnhmiền núi, tỉnh Yên Bái, với diện tích 6808,1km2 ,có số dân 675,1 nghìn ngờisống trong 7 huyện, và 2 thị xã

-Trong những năm gần đây cùng với xu hớng phát triển chung của cả

n-ớc, tỉnh Yên Bái cũng đã phát huy gần hết sức mạnh của mình về lĩnh vựckinh tế - văn hoá - xã hội kỹ thuật ngoại giao

Trớc những tác động của kinh tế thị trờng tỉnh Yên Bái cũng đang trên

đà phát triển, góp phần nâng cao dần mức sống chung của cả về vật chất lẫntinh thần Song song với sự phát triển đó trên nhiều lĩnh vực không ít nhữngkhó khăn phát sinh còn tồn đọng cho đến bây giờ nh ma tuý, mại dâm vàtăng đân số cơ học Đặc biệt trong mấy năm gần đây hiện tợng phân hoá giàunghèo chênh lệch mức sống giữa nông thôn và thành thị ngày càng cao nhthị xã Yên Bái và thị xã Nghĩa Lộ mức sống cao hơn nhiều so với vùng nôngthôn nói chung ở tỉnh Yên bái và những vùng miền núi xa xôi hẻo lánh nóiriêng Hiện nay tỉnh Yên Bái còn có rất nhiều xã cha có điện, đờng giaothông đi lại khó khăn nạn mù chữ chiếm tỷ lệ rất cao

Vì điều kiện có hạn thời gian khảo sát quá ngắn cho cuộc nghiên cứu,vì vậy tôi chỉ nêu một vài đặc điểm chủ yếu của tỉnh Yên Bái Qua đó tôi đisâu tìm hiểu tình hình kinh tế văn hoá xã hội nơi tôi khảo sát thuộc hai xã YCan và Nga Quán huyện trấn Yên tỉnh Yên Bái

* Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

Y Can và Nga Quán là hai xã miền núi cách thị xã Yên bái khoảng 30

km về phía bắc Nếu nh Nga Quán là một xã có mức sống tơng đối khá và

đồng đều nhờ trời phú cho hệ thống các bãi soi chứa nguồn phù xa màu mỡ,

cơ sở hạ tầng rất phát triển, hệ thống đờng xá nối liền thị xã tỉnh lị, thuận tiệntrong việc trao đổi, buôn bán Cả xã có khoảng 3-4 hộ quá nghèo trên 96% hộ

có mức sống từ trung bình trở nên Đây còn là một xã tơng đối nhỏ so với khuvực miền núi đất rộng ngời tha 506,5ha, trong đó : (Diện tích đất canh tác178ha và đất màu là 10ha) Đây là một xã với đặc điểm khu vực ngành nghềhỗn hợp, với 1057ngời trong độ tuổi lao độngtrong đó nam là 515 ngời và nữ

là 542ngời, số lao động cha có việc làm 53ngời trong đó nữ 17ngời và nam là

36 ngời , 787 ngời làm nông nghiệp, chuyên ngành nghề 104ngời, dịch vụ 60ngời, còn lại là nghề khác Về nhà ở có 7hộ có nhà tầng 30 hộ có nhà máibằng, 55hộ có nhà máy tờng gạch,8hộ có nhà tranh, 383hộ có nhà đất lợp lá

cọ Vì vậy xã có 19 hộ giàu, 175 hộ khá, 217hộ trung bình Nhờ có lới điệnquốc gia phủ toàn xã nên đời sống văn hoá, tinh thần của ngời dân ngày càng

đợc nâng cao, cả xã hiện nay có 5 ngời có trình độ đạt học đang sinh sống tạixã và số học sinh đỗ đại học năm 1998 là 5 ngời, còn lại hầu nh đã đạt đợc hếttrình độ tiểu học Địa bàn này ổn định bởi có đặc điểm tín ngỡng khá thuầnnhất,10% theo đạo thiên chúa giáo còn lại là đạo phật và đạo tin lành với đặc

điểm 100% hộ làm nông nghiệp

Bên cạnh đó xã Y Can là một xã rất nghèo có tới 80% dân số sống từmức trung bình trở xuống trong tổng số 2896 khẩu trong đó nam chiếm1452ngời và nữ chiếm 1444 ngời Số ngòi trong độ tuổi lao động 848 ngờitrong đó nam 370 ngời, nữ 478 ngời, trong đó số lao động làm nông nghiệp

750 ngời, lâm nghiệp là 98 ngời còn lại là làm nghề khác Số hộ gia đình 692

hộ trong đó có hai hộ nhà tầng, 7 hộ nhà ngói tờng gạch, 20 hộ nhà tre, và 663

hộ nhà lợp lá cọ Về sự phân hoá mức sống giàu nghèo thì có 204 hộ khá, 360

hộ trung bình, 128 hộ nghèo và 75 hộ rất nghèo Trình độ văn hoá rất thấp và

số mù chữ chiếm tỷ lệ rất cao trong độ tuôỉ từ 15 đến 35 tuổi chiếm 100 ngời,trong đó phụ nữ 70 ngời Nh vậy có thể nói Y Can rất lạc hậu so với các xãbạn, cả xã cha có một dòng điện, phơng tiện đi lại quan trọng nhất là đò ngangbởi vì toàn bộ hoạt động trao đổi buôn bán, thông tin liên lạc của xã là bên kiasông Đây chính là trở ngại lớn nhất cho việc phát triển kinh tế trong điều kiệnhiện nay khi mà kinh phí của Nhà Nớc đầu t cho miền núi rất hạn hẹp

Mặc dù đã có khoảng cách rất nhiều về kinh tế cũng nh đời sống giữahai xã, và thực tế phân công lao động không có nhiều nhng hai xã đã cố gắnglàm hết khả năng của mình để phát huy và sánh vai cùng xã bạn

Nhìn chung đời sống nhân dân hai xã còn gặp nhiều khó khăn, dịch vụchủ yếu là lao động sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi Hiện nay xã đã vạch

ra mục tiêu chiến lợc năm 2020 nhằm xây dựng vùng nông thôn miền núimới, cải tiến về nhiều mặt, tiếp thu và học hỏi kinh nghiệm nhiều hơn tronglao động sản xuất và kỹ thuật chăn nuôi Mở rộng nhiều trờng học, trạm xá,huy động toàn bộ những ngời mù chữ và tái mù chữ tiếp tục đợc đi học, nhất

là những ngời phụ nữ Mở nhiều lớp tập huấn cho các cán bộ xã và cho phụnữ để cho họ phát huy hết khả năng vốn có của mình, phát triển mạnh khoa

học kỹ thuật làm cho đời sống của ngời dân ngày càng phát triển, bình đẳng

và hạnh phúc

Phần III: kết quả nghiên cứu

III.1.1/ Thực trạng công việc gia đình của ngời phụ nữ Yên Bái tham gia hiện nay

Đất nớc ta hiện nay đang trong qua trình biến đổi quan trọng, vai tròcủa ngời phụ nữ và các mối quan hệ trong gia đình đang bị ảnh hởng rất lớncủa nền kinh tế kém phát triển, cũng nh hàng loạt chính sách không phù hợpvới tình trạng và nhu cầu phát triển bức bách của xã hội Hiện bất công côngbằng xã hội, đời sống thấp kém đã làm cho các mối quan hệ trong gia đìnhlỏng lẻo, không thống nhất với xã hội Đời sống gia đình có xu thế đi đến suythoái khủng hoảng về nhiều mặt do nhiều nhân tố kinh tế xã hội tác động,cùng với việc chuyển sang nền kinh tế thị trờng tình trạng tham gia các côngviệc gia đình của ngời phụ nữ Yên Bái đã chịu nhiều tác động tri phối trực tiếpcủa nhiều yếu tố :

- Trớc hết sự biến đổi xã hội đã khiến sự phân hoá trong xã hội ngàycàng gay gắt về nhiều mặt đơì sống kinh tế và các điều kiện xã hội cần chocuộc sống của con ngời Một bộ phận dân c vợt lên rất xa và các điều kiệnsống về mọi mặt của đại đa số dân c, nhất là những gia đình có mức sống thấpvẫn còn phải bơn chải trong những điều kiện sinh sống khó khăn về nhiềumặt Điều đó đã khiến nhiều phụ nữ phải tham gia nhiều vào các hoạt độngkiếm sống tới mức ít còn thơì gian để giao tiếp và nghỉ ngơi

- Trong sự cạnh tranh của kinh tế thị trờng và phong tục tập quán địaphơng, ngời đàn ông phải tham gia làm các công việc nặng và khai thác rừng.Vì thế trong gia đình mọi việc nh : nơng rẫy, làm ruộng, chăn nuôi, chăm sóccon cái, dọn dẹp, đi chợ, nấu ăn đợc coi là việc " nhẹ " và cũng là công việccủa ngời phụ nữ phải đảm nhận Vì thế ngời phụ nữ đã vất vả lại càng vất vảhơn

- Trong điều kiện một đất nớc lạc hậu bắt đầu phát triển kinh tế thị ờng, việc phát triển kinh tế hộ gia đình với mức khoán sản phẩm bình quân3sào/ 1ngời, song đất canh tác chỉ sản xuất đợc một vụ - điều đó đã ảnh hởngtới đời sống ngời dân nói chung và buộc ngời phụ nữ phải tham gia vào hoạt

tr-động sản xuất, làm kinh tế gia đình nói riêng

- Điều kiện thực tế còn nhiều khó khăn, nhất là những xã vùng sâu,vùng xa nh: điện không có, phơng tiện đi lại chủ yếu bằng đò, đờng giaothông đi lại khó khăn Điều đó đã tác động ít nhiều tới hoạt động của ngờiphụ nữ trong việc làm các công việc gia đình

Trong điều kiện ấy tình trạng tham gia làm các công việc gia đình củaphụ nữ nơi đây là một vấn đề vô cùng bức xúc Khảo sát xã hội học 400 mẫugia đình tháng 3 năm 1999 vừa qua của chúng tôi cho thấy rõ một điều : Ngờiphụ nữ đã phải tham gia làm các công việc nh

Có thể nhận thấy phụ nữ phải tham gia chủ yếu trong các công việc gia

đình - Đặc biệt là các công việc : giặt giũ, nấu ăn, lau chùi, dọn dẹp nhà cửa

và chăm sóc con cái

Để xác định đợc thực chất việc tham gia các công việc gia đình của

ng-ời phụ nữ vào thng-ời điểm phỏng vấn chúng tôi nhận thấy :

Bảng 1: (Bảng tơng quan theo tuổi với các công việc gia đình).

Công việc Tuổi

- Trớc thời kỳ đổi mới : 68,9%

- Sau thời kỳ đổi mới : 90,2%

Thực chất sự tham gia làm các công việc gia đình của ngời phụ nữ theolát cắt thời gian này đã phản ánh chi tiết hơn vai trò quan trọng của phụ nữ

trong các hoạt động gia đình và cách nhìn nhận của gia đình mà cụ thể ở đây

là ngời chồng về vị trí, vai trò của ngời vợ trong gia đình Tìm hiểu kỹ về vấn

đề này chúng tôi nhận thấy rõ điều đó

III.1.2/ Thực trạng nhìn nhận của ngời dân Yên Bái về vị trí, vai trò của ngời phụ nữ trong gia đình

Việt nam là một nớc nông nghiệp phơng đông, gia đình từ xa đến nayvẫn có một ý nghĩa hết sức hệ trọng Xã hội Việt nam với nền văn minh lúa n-

ớc về cơ bản là sống định c và lấy gia đình làm đơn vị gốc Vì vậy tình cảm,tâm lý của con ngời Việt nam gắn liền với gia đình rất bền chặt, gia đình lạikhông tách rời họ và làng Đó cũng là một trong những mắt xích cho phéphiểu sâu sắc đất nớc, con ngời Việt nam Qua đánh giá và phân tích một sốcâu trả lời của ngời dân nhất là những ông, bà đã có tuổi, thì hình ảnh về đờisống gia đình với sự phân công vai trò truyền thống khá rõ, ngời vợ gắn vớivai trò ngời nội trợ, phạm vi hoạt động chủ yếu là gia đình và ngoài xã hội

Qua phỏng vấn ông Thái thôn Hoà Bình xã Y Can đợc biết : " Ngời phụ nữ

bao giờ cũng là ngời vợ - ngời nội trợ, bởi vì đó là trách nhiệm của họ - "Nữ công gia chánh mà " Vì vậy nhóm chỉ báo về sự thăng tiến và cơ động xã hội

của ngời phụ nữ nơi đây đợc đánh giá thấp hơn nam giới, với những kỳ vọngvai trò nh vậy, những quan hệ trong đời sống gia đình nhấn mạnh đến quan hệdòng máu hơn là quan hệ hôn nhân, một đặc trng của hôn nhân truyền thống.Hơn nữa không thể có một đời sống hôn nhân tích cực khi thiếu đi sự chia sẻtrách nhiệm trong một lĩnh vực truyền thống của đời sống gia đình là công

việc nội trợ Đặc biệt là Bà Thái thôn Hoà Bình đã nói “ Ngày xa cái thời của

chúng tôi khác bây giờ lắm, gia đình lúc đó theo chế độ gia tr ởng với quyền thống trị tuyệt đối của ngời đàn ông, ngời chủ gia đình, còn chúng tôi ngời vợ, ngời mẹ phải nghe theo sự lãnh đạo của chồng và gia đình chồng, vì vậy mà khi lấy chồng bổn phận làm con dâu chỉ suốt ngày phải làm lụng, không có thời gian rãnh rỗi, lại không đợc học hành Cho nên ngời phụ nữ lúc bấy giờ

bị coi thờng lắm thậm chí còn bị hành hạ nữa nếu không sẽ bị trừng trị nếu

nh làm trái với khuôn phép của làng Tởng rằng giờ thay đổi chế độ thì sẽ khác xa nhng nào ngờ nơi đây vẫn còn quan niệm này "

Ngày nay địa vị của ngời phụ nữ cũng đã thay đổi về cơ bản nhng vấn

đề quan niệm của ngời dân, những suy nghĩ và hành động về công việc gia

đình của ngời phụ nữ vẫn còn tồn đọng ở nơi đây, khi mà xã hội đã thay đổi vềmọi mặt của đời sống xã hội Thật là bất bình đẳng nếu nh ngời phụ nữ suốtngày phải chịu gánh vác hai trách nhiệm nặng nề, và thật đáng trách hơn lànếu nam giới cứ coi công việc gia đình là trách nhiệm của ngời phụ nữ Nếu

nh vậy có tồn tại một xã hội văn minh, bình đẳng hay không ? Khi hỏi chú

Bình xã Nga Quán với câu hỏi :" Chú quan niệm thế nào về công việc gia đình

mà ngời phụ nữ đảm nhận " Chúng tôi thu đợc câu trả lời:

" Chỉ có phụ nữ mới làm công việc đó thôi, bởi vì họ là trụ cột chính trong gia đình về các mặt họ rất cần cù chăm chỉ cho nên công việc họ làm

đều do sự tự nguyện bởi trách nhiệm của họ ".

Phải chăng từ sự nhìn nhận sai lệch đó đã dẫn đến hàng loạt lý do, hàngloạt trách nhiệm của ngời phụ nữ Cũng vì lý do đó mà những thanh niên YênBái ngày nay đã phần nào thay đổi suy nghĩ về vai trò của ngời phụ nữ trongcông việc gia đình, nhng họ lại phải đơng đầu với những thách thức lớn, vừaphải suy nghĩ đắn đo để kiếm ra đồng tiền, mặt khác lại vừa phải lo lắng côngviệc gia đình sao cho tròn trách nhiệm Đó cũng là ớc mơ của bao chị em phụnữ nơi đây, chị Hoà (20 tuổi) xã Nga Quán nói :

" Bọn mình cũng hiểu đợc công việc trong gia đình là cả hai vợ chồng

cùng gánh vác, và cũng hiểu xã hội luôn động viên phụ nữ tích cực hơn nữa trong lao động sản xuất cũng nh lao động gia đình Nhng cứ tởng tợng chồng mình vào bếp nấu cơm là mình lại cảm thấy xấu hổ "

Nh vậy có thể nhận thấy rằng dù xã hội có thay đổi bao nhiêu đichăng nữa có xóa đi mọi phong tục tập quán cổ hủ, lạc hậu Vậy tại sao ngờidân miền núi của tỉnh Yên Bái lại bị ảnh hởng nặng nề vậy ? Phải chăng là

do kinh tế quá khó khăn, ngời dân không có điều kiện học hành, không có

điều kiện bớc chân ra khỏi ngôi làng mà họ đang sinh sống vì vậy họ mới cósuy nghĩ chịu thiệt thòi nh vậy Thật vậy cuộc sống nghèo khổ cứ ám ảnhngời dân nơi đây buộc họ phải vật lộn với mọi nhọc nhằn để kiếm thêmmiếng cơm, manh áo Họ đã làm suốt cả ngày không còn thì giờ để chăm sóccho chính bản thân mình nữa, từ những vấn đề đó vai trò của họ đã không đợcnhìn nhận, họ chỉ là những ngời làm công không lơng cho gia đình và xã hội,càng ngày họ càng bị đẩy xã và bị phụ thuộc nhất là những vùng nông thôncòn mang đặc tính truyền thống nh ở nơi đây Ngày nay xã hội đã thay đổinhận thức của ngời dân, ngời chồng cũng nh xã hội thật sự đã khác xa, họ đãcoi trọng nhân phẩm và địa vị của ngời phụ nữ trong gia đình Chú Bốnthôn Quyết Tiến có cho chúng tôi biết:

" Thân phận của ngời phụ nữ bây giờ đỡ hơn rất nhiều rồi, giờ đây họ

đã có tiếng nói trong gia đình và xã hội, họ cũng đợc nhìn nhận một cách bình đẳng với nam giới trong nhà Khổ nỗi đời sống còn nghèo nàn cho nên

họ không có thời gian tự lo cho bản thân mình đợc,mà vẫn còn phải cùng với chồng lo lắng cho cả gia đình của họ "

Qua đó thớc đo đánh giá nhân cách con ngời trớc hết là mức độ màngời phụ nữ đóng góp một cách tích cực và có hiệu qủa vào sự biến đổi xãhội từ cũ sang mới Ngời phụ nữ ở đây không ngừng rèn luyện tính tích cựcxã hội của mình, sẽ tự tạo cho mình thêm những phẩm chất mới khác xa ngờiphụ nữ xa kia Đó cũng là tâm hồn rộng mở có tầm nhìn xa, có tinh thần làmchủ cao, rộng lợng khiêm tốn, có tinh thần hợp tác và quan tam đến lợi íchchung Trong điều kiện hiện nay ngời phụ nữ Yên Bái nơi đây đã có những

điều kiện thuật lợi để phát huy hết khả năng vốn có của mình song họ vẫn

gặp không ít trở ngại khó khăn nh hiện trạng kinh tế xã hội còn thấp kém donhững nhận thức ấu trĩ, cùng những chủ chơng chính sách sai lầm Hiện trạng

đó làm cho ngời phụ nữ vốn đã sống vất vả nặng nhọc lại còn căng thẳnghơn, giảm lòng tin và hứng thú sản xuất Rồi điều kiện sống sự chậm giác ngộ

và chính trị, sự làm chủ bản thân trong việc sinh đẻ, sự lạc hậu về văn hoá vàsức khoẻ suy giảm đã là trở ngại không nhỏ cho chị em phát huy tính tíchcực xã hội của mình

III.2/ Vai trò của ngời phụ nữ tỉnh Yên Bái trong công việc gia đình hiện nay.

III.2.1./ Vai trò làm kinh tế

Gia đình nông thôn Việt Nam nói chung, gia đình nông thôn Miền Núinói riêng trớc đây là một đơn vị tổ chức sản xuất nông nghiệp nằm trongkhung cảnh của một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, với các quan hệ khép kín,

tự cung,tự cấp, tự sản, tự tiêu

Sản xuất nông nghiệp lúa nớc với những đồi hỏi của nó đã thu hút phầnlớn lực lợng lao động trong gia đình và thành viên nào cũng có thể tham gia ởmột vài quá trình sản xuất, không kể giới tính và tuổi tác Mặt khác, đây lại lànguồn sống cơ bản, duy nhất của các gia đình nông dân, cho nên việc thamgia sản xuất, làm kinh tế của phụ nữ là điều không thể tránh khỏi Tìm hiểu kỹhơn về vấn đề này chúng tôi nhận thấy :

Công việc lao động sản xuất (trồng

màu, chăn nuôi)Ngời tham gia lao động

lao động thấp, chỉ nhằm mục tiêu duy trì sự sống theo phơng thức tự cung, tựcấp Tự thoả mãn những nhu cầu hạn hẹp với các quan hệ kinh tế lạc hâu,không cần biết đến kế hoạch kinh tế đến hiệu quả lao động sản xuất, vì thếquan hệ vợ chồng cũng đơng nhiên đợc xác lập theo tính chất phụ thuộc củangời vợ và ngời chồng xét về phơng diện kinh tế gia đình, chỉ số 25,0% màphụ nữ tham gia lao động sản xuất cho thấy ngời phụ nữ đóng vai trò khôngthể thiếu đợc trong hoạt động sản xuất, cho dù đây là những công đoạn sảnxuất đòi hỏi sức lao động vừa phải làm:

Phun thuốc sâu 50,8% 49,2%

Rõ ràng những công việc mà phụ nữ tham gia cũng không nặng nhng

nó lại kéo dài phần lớn thời gian của chu kỳ sản xuất nông nghiệp Vì vậy mà

họ đã phải dùng quỹ thời gian vật chất của mình nhiều hơn những ngời kháctrong gia đình Khi tìm hiểu thời gian dành cho lao động với số lợng từ 8-12giờ trong một ngày, chúng tôi thu đợc kết quả : 62,5% là vợ và 55,8% làchồng Có thể nhìn thấy rõ hơn hệ quả của tính hợp lý đó qua so sánh số liệu

về thời gian nghỉ ngơi cuả các thành viên trong gia đình :

Thời gian dành chonghỉ ngơi

độ sinh học có tính tự nhiên của con ngời Điều đó có nghĩa ở những gia đình

có điều kiện thì vấn đề lao động kiếm tiền của phụ nữ thuận lợi hơn nhữnggia đình khó khăn Bởi vì họ có đồng ra đồng vào chạy chợ mua thêm nhữngthứ cấn thiết để tạo điều kiện cho việc làm ăn thuật lợi và phát triển nhanh.Còn những phụ nữ gia đình túng đói thì suốt ngày vật lộn với đồng ruộng,kiếm từng con tôm, con tép để tăng khẩu vị cho gia đình,chính vì thế mà khihỏi về thời gian rỗi của các chị thì hầu nh các chị đều trả lời là không có thờigian rỗi Chị Sang nói với chúng tôi:

" Không còn thì giờ để lo cho chính mình nữa và công việc tối mắt, đi làm từ sáng đến tra mới về nấu cơm nớc song lại đi làm chiều đến tối về cho

đến 9 -10 giờ mới đợc nghỉ ngơi coi ti vi ''

Không những thế ngời phụ nữ ở đây còn đảm đơng cả công việc làmnhà, sửa nhà và cả cày bừa nữa Họ cũng biết rằng công việc này rất vất vảthậm chí quá tải đối với mình, nhng họ lại không than vãn, kêu ca hay tráchphận mà ngợc lại rất cần cù đảm đang và cho đó là trách nhiệm của mình.Phải chăng đó là nhận thức quá thấp của các chị, cũng có thể vì học thức quákém nên họ không có nhu cầu tiến thân, bởi vì nơi đây nhu cầu học tập củacác chị cha cao và rất ít ngời mong muốn đợc học cao tìm hiểu tiếp thu kiếnthức khoa học Cứ nh vậy các chị sẽ sống trong vòng luẩn quẩn của sự nghèo

đói,không thoát ra đợc Đúng nh Mác nói “ Muốn cho ngời phụ nữ phát triển,thay đổi thân phận của họ thì phải làm cho xã hội nơi họ sinh sống phát triểntrớc đã, bởi vì vai trò của ngời phụ nữ không phải là bất di bất dịch mà nóbiến đổi theo thời đại ’’ [17, 53]

Đó là những công việc chính, còn ở những ngành nghề phụ mà gia đìnhtiến hành trong thời gian nông nhàn với mục đích là kiếm thêm một số tiền ít

ỏi nhằm quay trở lại phục vụ chính những nhu cầu của cuộc sống gia đìnhtrong nền sản xuất độc canh cây lúa thì sao? ai là ngời tham gia làm chính và

vị trí của họ nh thế nào ? Với các công việc phụ đợc làm trong thời gian nôngnhàn nh chăn nuôi gia súc, gia cầm, đi buôn bán, hái lá, chặt củi, đào sắn thì

sự tham gia của ngời phụ nữ vẫn là chủ yếu và đóng vai trò chính

Từ góc độ các lý thuyết kinh tế, lao động và hiệu quả lao động luônluôn là vấn đề mang tính quyết định trong việc xem xét, đánh giá sự đóng gópcủa các thành viên đối với gia đình và xã hội Thông qua lao động các mốiquan hệ kinh tế đợc thiết lập, vận động và phát triển, từ góc độ khác hoạt độnglao động lại là một hiện tợng của xã hội Nó cho thấy sự tơng tác, mối quan hệxã hội, sự ràng buộc lẫn nhau chặt chẽ hay lỏng lẻo giữa các thành viên tronggia đình nông thôn và hai vợ chồng lại là hai lao động chính Họ đều tham giavào quá trình lao động làm ra của cải vật chất cho gia đình họ, đồng thời thamgia vào các hoạt động trong các công việc nội bộ gia đình nhằm duy trì sự ổn

định cuộc sống của các thành viên Vậy trên thực tế, những hoạt động lao

động sản xuất mà ngời phụ nữ tham gia họ vẫn chỉ đợc nhìn nhận nh nhữngngời kéo dài thêm sản xuất nông nghiệp, công việc hao tổn ít sức lao động và