Nghiên cứu học sinh trường THCS Lý Thường Kiệt, thành phố Long Xuyên

Theo tâm lý hoạt động, nói đến sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh, người ta thướng nghĩ đến vai trò của hoạt động

Lời cảm tạ

WX WX Tôi xin chân thành cảm ơn

- Sự giúp đỡ nhiệt tình của BGH, quý thầy cô trường

THCS Lý Thường Kiệt đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi tiếp

xúc và tìm hiểu học sinh của trường

- Cô Đoàn Kim Hân _ Tổng phụ trách Đội của trường

THCS Lý Thường Kiệt đã cho tôi rất nhiều ý kiến và tư liệu

quý báu có liên quan đến đề tài

- Cô Nguyễn Việt Aùi _ Giảng viên tổ tâm lý _ giáo dục

Trường ĐHAG đã tận tâm hết lòng hướng dẫn tôi trong suốt

quá trình làm đề tài

Đỗ Thị Ngọc Trâm

Lời nói đầu

WX WX

Kính thưa quý thầy cô và các bạn sinh viên thân mến !

GVHD: Nguyễn Việt Ái

Như chúng ta đã biết, bản chất của quá trình giáo dục là tổ chức toàn bộ cuộc sống học tập, lao

động của trẻ, tạo điều kiện thuận lợi tối ưu để tiềm năng của trẻ được phát triển dưới sự điều khiển có

định hướng của nhà sư phạm Hiểu được điều đó, trong suốt quá trình giáo dục, nhà sư phạm phải tổ

chức nhiều hình thức phong phú và đa dạng để cho trẻ hoạt động Có rất nhiều hình thức giáo dục thông

qua: dạy học, tổ chức lao động, tổ chức hoạt động xã hội, tổ chức hoạt động tập thể, … Ở đây, với đề tài

này, tôi chỉ nghiên cứu một khía cạnh nhỏ trong hình thức tổ chức hoạt động tập thể Đó là hoạt động tự

quản của học sinh Theo tôi, đây là hoạt động rất cần thiết trong nhà trường đáp ứng được mục tiêu giáo

dục con người mới XHCN năng động, sáng tạo, hỗ trợ cho quá trình dạy học, trang bị cho học sinh

những phẩm chất và năng lực cần thiết để tiếp tục học hoặc đi vào cuộc sống lao động

Là một giáo viên THCS trong tương lai, có trách nhiệm với sự hình thành và phát

triển nhân cách của tuổi học sinh thiếu niên, lứa tuổi khá phức tạp và có nhiều biến động,

tôi cảm thấy cần phải trang bị cho bản thân một số vốn kiến thức, kinh nghiệm giáo dục

nhất định ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường sư phạm Chính từ suy nghĩ trên và nhằm

đáp ứng những mục tiêu giáo dục con người toàn diện, tôi chọn đề tài này để nghiên cứu

Tôi hy vọng với những gì mình làm được tôi cũng sẽ mang lại cho các bạn những hiểu biết

nhất định về một hình thức tổ chức giáo dục rất thiết thực trong nhà trường, đồng thời có thể

cụ thể hoá mô hình tổ chức đó qua mô hình tổ chức tự quản của Trường THCS Lý Thường

Kiệt

Tuy nhiên, do thời gian và trình độ có hạn, hơn nữa khi tiến hành nghiên cứu đề tài

này, tôi chưa được học học phần “Nghiên cứu khoa học” mà chỉ tự nghiên cứu nắm những

phần cơ bản nhất để phục vụ cho đề tài Do vậy, chắc chắn tôi sẽ không tránh khỏi những

thiết sót Rất mong quý thầy cô và các bạn sinh viên nhiệt tình góp ý để tôi có thể hoàn

chỉnh đề tài này và rút kinh nghiệm cho những lần nghiên cứu sau

Tôi xin chân thành cảm ơn

I TÊN ĐỀ TÀI: Tìm hiểu ý thức và năng lực tự quản của học sinh khối 6 – khối 9 ở

Trường THCS Lý Thường Kiệt – Thành phố Long Xuyên

II LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

- Giáo dục ngày nay luôn hướng tới mục đích đào tạo ra những con người phát triển toàn diện Con người đó phải là con người có đạo đức cách mạng vừa phải năng động, sáng tạo, biết thích nghi, làm chủ bản thân mình và làm chủ đất nước

- Ở lứa tuổi học sinh trung học cơ sở – lứa tuổi có nhiều biến động về tâm sinh lý, bên cạnh quá trình rèn luyện đạo đức và phát triển trí thức vô cùng phức tạp thì nhu cầu tự khẳng định cũng rất cao Vì vậy, ý thức và năng lực tự quản của học sinh giai đoạn này cũng ít nhiều bộc lộ Thế nhưng năng lực đó lại dễ bị bỏ quên Người ta hay nói đến tác động của giáo dục đối với học sinh về đạo đức, nhận thức, … nhưng ít ai đề cập đến tác động ngược trở lại của học sinh đến quá trình giáo dục thông qua vai trò tự quản của chính các em

- Từ nhận thức trên, là một giáo viên THCS trong tương lai, tôi cảm thấy mình phải có trách nhiệm nghiên cứu vấn đề này Tôi tin rằng nếu vấn đề được nghiên cứu sẽ đem lại hiệu quả thiết thực cho công tác giáo dục, giúp tôi có những hiểu biết và kinh nghhiệm để góp phần đào tạo những con người năng động, dám nghĩ dám làm đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại

III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Nghiên cứu ý thức và đặc điểm năng lực tự quản của học sinh một số lớp thuộc khối 6, khối 9 ở Trường THCS Lý Thường Kiệt Trên cơ sở đó, đề ra những biện pháp tác động tích cực đến ý thức và năng lực tự quản của học sinh, đề xuất những hình thức tự quản phù hợp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục

IV KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

1 Khách thể nghiên cứu: Học sinh khối 6, khối 9 ở Trường THCS Lý Thường Kiệt – Thành phố Long Xuyên

2 Đối tượng nghiên cứu: Ý thức và năng lực tự quản

V GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Tuổi học sinh THCS là lứa tuổi có những biểu hiện tâm lý như: sôi nổi, hăng say, dám nghĩ dám làm nhưng phần lớn mang tính tự phát Những biểu hiện này khác nhau và cũng không đồng đều ở tất cả học sinh Vì vậy, người giáo viên phải biết phát hiện, kích thích và tạo điều kiện cho nó phát triển, để học sinh phát huy tính tích cực đó thành ý thức và năng lực tự quản một cách có định hướng, có mục đích rõ ràng Nếu năng lực này được củng cố, người giáo viên sẽ rất thuận lợi trong công tác chủ nhiệm đồng thời học sinh cũng có dịp để tự khẳng định mình, đạt được niềm tin vào bản thân – một nhân tố quan trọng quyết định sự thành công của con người thời đại

GVHD: Nguyễn Việt Ái

VI NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

1 Xây dựng cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

a Các tổ chức tự quản của học sinh trong nhà trường

b Vị trí, vai trò và tác động của hoạt động tự quản

c Ý thức và năng lực tự quản của học sinh THCS

d Mối quan hệ giữa năng lực tự quản của học sinh với vai trò cố vấn của giáo viên chủ nhiệm và người lớn

2 Tìm hiểu thực trạng của vấn đề nghiên cứu

a Tình hình tổ chức tự quản trong lớp học, ngoài giờ lên lớp

b Đội thiếu niên tiền phong HCM – tổ chức tự quản quan trọng nhất trong nhà trường THCS

3 Xây dựng một số biện pháp để phát huy ý thức và năng lực tự quản của học sinh VII GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI

- Thời gian nghiên cứu: từ 07/02/2004 đến 30/06/2004

- Không gian nghiên cứu: trường THCS Lý Thường Kiệt

VIII CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Phương pháp đọc sách và tài liệu: tìm hiểu, tham khảo nắm bắt những vấn đề có liên quan đến ý thức và năng tự quản của học sinh THCS để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài

2 phương pháp điều tra : nhằm tìm hiểu các hoạt động tự quản và ý thức tự quản của

học sinh THCS

* cách sử dụng : điều tra trên phiếu gồm câu hỏi đóng và câu hỏi mở

* tiến hành :chọn mẫu điều tra cho học sinh khối 6 , khối 9 trường THCS Lý Thường Kiệt

3 Phương pháp phỏng vấn :

_ phỏng vấn GVCN lớp , tổng phụ trách đội

_phỏng vấn học sinh của lớp

_ phỏng vấn đội ngũ tự quản của lớp

ủa học sinh thông qua tiết sinh hoạt ngoài giờ, tiết sinh hoạt đội và một số hoạt động chủ điểm…

tổng phụ trách đội để thu thập ý kiến về việc tổ chức các hoạt động ngoài giơ øđể dục

GVHD: Nguyễn Việt Ái

p được từ các phương pháp trên

IX DÀN Ý ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1 Tên đề tài

2 Lí do chọn đề tài

3 Mục đích nghiên cứu

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

5 Giả thuyết khoa học

6 Nhiệm vụ của đề tài

7 Giới hạn của đề tài

8 Các phương pháp nghiên cứu

9 Dàn ý đề tài nghiên cứu

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

I Cơ sở khoa học của việc tổ chức hoạt động tự quản cho học sinh THCS:

1 Vai trò của hoạt động tự quản trong sự phát triển nhân cách

2 Đặc điểm của học sinh THCS – cơ sở để tổ chức hoạt động tự quản ở trường THCS

II Ý thức và năng lực tự quản của học sinh THCS

1 Ý thức tự quản của học sinh THCS

2 Năng lực tự quản của học sinh THCS

III Vai trò của GVCN lớp và tổng phụ trách đội

1 Vai trò của GVCN lớp

2 Vai trò của tổng phụ trách đội

IV Mối quan hệ giữa công tác tự quản của học sinh với nguyên tắc giáo dục trong tập thể và bằng tập thể

CHƯƠNG II: TÌM HIỂU THỰC TRẠNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

I Đặc điểm tình hình chung của trường THCS Lý Thường Kiệt

II Các hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp hiện nay ở trường THCS Lý Thường Kiệt

III Hoạt động trị quản trên lớp

IV Hoạt động của tổ chức đội ở trường THCS Lý Thường Kiệt

GVHD: Nguyễn Việt Ái

V Những nhân tố tác động đến công tác tự quản của học sinh

1 Nhân tố gia đình

2 Nhân tố xã hội

3 Nhân tố nhà trường

CHƯƠNG III: MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ XÂY DỰNG Ý THỨC VÀ NĂNG LỰC TỰ

QUẢN CỦA HỌC SINH

I Biện pháp xây dựng và hoàn thiện đội ngũ tự quản lớp

II Những kinh nghiệm để xây dựng đội ngũ vững mạnh

PHẦN III KẾT LUẬN SƯ PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ

Chương I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TỰ QUẢN CHO HỌC SINH THCS

1 Vai trò của hoạt động tự quản trong sự phát triển nhân cách

Theo tâm lí hoạt động, nói đến sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh, người ta thường chú trọng đến vai trò của hoạt động Hoạt động là quá trình con người thực hiện các mối quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên, với xã hội, với người khác, với chính mình Hoạt động bao giờ cũng nhằm vào những đối tượng nhất định Dưới sự hướng dẫn của người lớn, trẻ em thực hiện hoạt động và bằng hoạt động, trẻ lĩnh hội được những kinh nghiệm lịch sử – xã hội, từ đó nhân cách được hình thành, phát triển và hoàn thiện Do đó trong công tác giáo dục, hoạt động giáo dục của thầy và hoạt động tự giáo dục của trò phải gắn bó chặt chẽ với nhau, trong đó phải lấy hoạt động tự giáo dục của học sinh là trung tâm Bởi vì qua sự vận động của chính bản thân, các

em mới có thể lĩnh hội được những giá trị văn hoá- xã hội một cách đầy đủ và sâu sắc, làm cơ sở vững chắc cho mỗi bước tiến trên con đường hoàn thiện nhân cách

Như vậy, chính bản thân hoạt động đã giữ vai trò tác dụng rất lớn đến sự phát triển nhân cách, không có hoạt động khó có thể diễn ra sự phát triển nhân cách

Ở lứa tuổi học sinh, hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng cần tổ chức cho các em những hoạt động khác: hoạt động lao động, văn

nghệ, thể thao, vui chơi giải trí, lao động công ích, từ thiện Những hoạt động đó kết hợp với những hoạt động tri thức sẽ hình thành ở học sinh những quan điểm, niềm tin, định hướng giá trị, lý tưởng, động cơ, thái độ, kỹ năng, kỹ xảo, thói quen đối xử trong các quan hệ chính trị, đạo đức, luật pháp, thẩm mỹ… Nhưng, như đã nói ở trên, những hoạt động đó phải do chính các em tiến hành một cách có tổ chức, có kế hoạch Giáo viên sẽ chỉ là người cố vấn, xác định mục đích, nội dung, phương hướng, hình thức tổ chức phù hợp để các em hưởng ứng và tích cực tham gia hoạt động Chính từ những luận cứ đó, người ta đề cập đến hoạt động tự quản của học sinh

Vậy hoạt động tự quản là gì ?ø

Theo tôi hoạt động tự quản là một hoạt động tự giáo dục, tự rèn luyện, đóng vai trò rất tích cực trong sự phát triển nhân cách của học sinh Hoạt động đó phải được tiến hành trong tập thể một cách có tổ chức, theo những mục tiêu và kế hoạch cụ thể nhằm phát triển nhân cách của mỗi thành viên, xây dựng tập thể vững mạnh dưới sự tham gia cố vấn của giáo viên

Vậy, tự quản là một loại hoạt động Mác luôn quan tâm tới tính mục đích của hoạt động và tính năng động của con người trong hoạt động mà sau này Lênin và Cơrúpxcaia nhấn mạnh đó là ý thức và tinh thần làm chủ, năng lực làm chủ của con người Hoạt động tự quản đáp ứng được những yêu cầu đó của hoạt động

Trong thời đại ngày nay, mục đích giáo dục của nhà trường XHCN là: Nhà trường tiểu học, trung học đến đại học, chúng ta chỉ có một mục đích chung Giáo dục những người phát triển toàn diện, có ý thức XHCN, có ý thức tổ chức và khả năng tổ chức, có thế giới quan đầy đủ, sâu sắc, có hiểu biết rõ ràng về toàn bộ những cái xãy ra xung quanh trong tự nhiên cũng như trong đời sống xã hội Đó là những người được chuẩn bị về kĩ thuật cũng như thực hành cho bất cứ một hình thức lao động nào, lao động chân tay cũng như lao động trí óc Đó là những người biết xây dựng một cuộc sống có nội dung đẹp và hạnh phúc Những người đó rất cần cho CNXH- Cơrúpxcaia Hoạt động tự quản với những hình thức nhất định sẽ đóng một vai trò rất quan trọng hình thành nên những con người đó

Như vậy, hoạt động tự quản là một loại hoạt động cần thiết trong việc giáo dục nhân cách con người, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay Đối với học sinh, hoạt động

GVHD: Nguyễn Việt Ái

càng rất cần thiết để các em nhìn lại mình, biết sống có tổ chức, có kỷ luật, biết tự điều chỉnh sao cho phù hợp với yêu cầu của tập thể, của xã hội, cho các em lòng tin ở bản thân, tạo nên những con người năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm vì mục tiêu và lý tưởng cao đẹp

2 Đặc điểm của học sinh THCS – Cơ sở để tổ chức hoạt động tự quản ở trường THCS

Dù là tác động đến học sinh với bất kì hình thức nào, giáo dục cũng phải căn cứ vào đặc điểm của từng giai đoạn phát triển cụ thể của học sinh Đây là một nguyên tắc rất quan trọng bởi không phải lứa tuổi nào cũng có thể nhanh chóng tiếp nhận sự tác động đó một cách có hiệu quả Nhà giáo dục phải nắm được đặc điểm cá nhân, đặc điểm của nhóm học sinh theo lứa tuổi Có như vậy, tác động giáo dục của nhà giáo dục mới đạt hiệu quả cao Đối với hoạt động tự quản cũng vậy Khi tổ chức hoạt động tự quản cho các em, nhà giáo dục phải tự đặt ra và trả lời những câu hỏi: “Ở các em, ý thức tự quản đã hình thành chưa ?” “Nó có những đặc điểm gì ?” “Nó đã, đang và sẽ phát triển như thế nào ?” “Đi đôi với ý thức đó, các em có năng lực đó chưa ?” “Cần phải làm gì để khơi dậy ý thức đó và năng lực ở học sinh ?”… Khi trả lời được những câu hỏi đó, nghĩa là giáo viên đã xác lập được mối quan hệ giữa cái trừu tượng và cái cụ thể giữa đặc điểm tâm lý của học sinh với những kế hoạch phát triển những nét tâm lý phù hợp với nội dung giáo dục Hơn thế nữa, khi trả lời những câu hỏi đó, nhà giáo dục sẽ định hình được trong đầu của họ con đường tổ chức hoạt động tự quản và hướng phát triển của nó trong tương lai Vậy, những đặc điểm tâm sinh lí nào của học sinh THCS có ảnh hưởng đến việc hình thành, phát triển ý thức và năng lực tự quản của các em?

Trước hết, chúng ta phải nhìn sơ lược qua những nét tâm lí chung của lứa tuổi này Học sinh THCS là lứa tuổi thiếu niên (từ 11,12 tuổi –> 14,15 tuổi) với đặc trưng nổi bật là sự phát triển nhảy vọt về sinh lí liên quan đến hoạt động dậy thì, phát dục Đây là giai đoạn đổi thay từ trẻ nhỏ thành người lớn, sự chuyển biến từ thơ ấu sang trưởng thành Các em nhận ra sự phát triển mạnh mẽ đột ngột này, bắt đầu chú ý đến cơ thể, đến vẻ bề ngoài của mình Ở các em, ta sẽ thấy những biểu hiện của sự so sánh mình với người khác, sẽ có sự đánh giá bản thân Các em không còn chấp nhận một cách thụ động những gì người lớn sắp đặt, không còn tự bằng lòng với cái áo mẹ mua mà chúng

không thích, không còn thích đưa đón như thời tiểu học… Các em ít nhiều thể hiện được cái tôi của mình và ngày càng phát triển cái tôi ấy Chính từ những đặc điểm tâm lí phát triển đó, lứa tuổi này muốn khẳng định các giá trị phẩm chất và năng lực của bản thân, muốn sống tự lập và làm việc có ý nghĩacác em thể hiện rất rõ tính tích cực, sôi nổi khi được giao việc Do đó, tổ chức hoạt động tự quản cho học sinh THCS phải nhằm giải quyết những nhu cầu giải phóng năng lực đó theo hướng có lợi cho công tác giáo dục Muốn vậy, nhà giáo dục phải cho các em tham gia vào đời sống của người lớn, đảm nhiệm một số công việc của người lớn, tin tưởng ở các em, hình thành ở các em thái độ “là người lớn” Điều này sẽ làm tăng tính tích cực trong học tập cũng như trong hoạt động xã hội của học sinh

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt thuận lợi, cũng cần nói đến những biểu hiện tâm

lí không thuận lợi, tác động đến việc tổ chức hoạt động tự quản cho học sinh THCS Sự thay đổi của những đặc điểm sinh lí đã dẫn đến sự thay đổi của những đặc điểm tâm lí Bên cạnh những biểu hiện tích cực như trên là những biểu hiện tâm lí tiêu cực mà nếu không có sự can thiệp kịp thời của giáo dục, nhân cách học sinh THCS sẽ dễå dàng rẽ sang một con đường khác, con đường của sự hư hỏng, đầy cám dỗ Đó là những biểu hiện của sự bướng bỉnh, dể bị kích động, sự vụng về, kết quả học tập giảm sút Vì vậy, với những đặc điểm này của học sinh, những tổ chức tự quản phải là tổ chức gần gũi với học sinh, là tổ chức nêu gương, giúp học sinh tự đánh giá, tự điều chỉnh mình, đồng thời tác động làm thay đổi người khác

Một đặc điểm quan trọng nữa của lứa tuổi học sinh THCS là quan hệ giao lưu nhóm bạn Hoạt động này giữ vai trò quan trọng đến sự phát triển nhân cách Trong hoạt động tự quản phải chú ý đặc điểm này để tác động một cách tích cực đến sự phát triển nhân cách học sinh, ngăn chặn những tác động tiêu cực, không để quan hệ bạn bè xấu lôi kéo học sinh vào con đường huỷ hoại nhân cách

Ở lứa tuổi này, nhu cầu giao lưu bạn bè vượt khỏi phạm vi nhà trường, trở thành giá trị cao, lấn át cả nhu cầu học tập, các em chịu ảnh hưởng nhiều từ bạn bè Khác với nhi đồng, cơ sở để thiết lập tình bạn ở tuổi thiếu niên không phải là sức học mà là những phẩm chất của tình bạn, sự nhanh trí, tính can đảm và kĩ năng làm chủ bản thân Thấy được đặc điểm đó, hoạt động tự quản phải tổ chức cho các em những hình thức giao lưu

GVHD: Nguyễn Việt Ái

phong phú, lành mạnh để các em có thể xây dựng những tình bạn đẹp, biết nổ lực đấu tranh xây dựng tình bạn ấy, để tình bạn ấy tác động tích cực đến các em và những người xung quanh, để cùng nhau phát triển

Trong quá trình tìm hiểu thực trạng ở trường THCS Lý Thường Kiệt tôi đã có đặt

ra một câu hỏi: “Qua tham gia hoạt động Đoàn (Đội), em có quen được nhiều bạn ở các lớp khác, các trường khác không ? Em học hỏi gì từ những người bạn ấy?”

Em Lê Kim Ngân 9A2 đã trả lời: “Em có quen được nhiều người bạn ở các lớp khác, trường khác qua hoạt động giao lưu Đoàn (Đội) Em thấy các bạn rất năng nổ trong công tác, em học hỏi được ở các bạn tính năng nổ, tháo vát, nhanh nhạy.”

Còn em Lê Thị Tâm Nguyên lớp 6A2 lại học hỏi được những khía cạnh khác:

“Em quen được khá nhiều bạn, được học hỏi nhiều điều hay về kinh nghiệm quản lí lớp tốt, tinh thần trách nhiệm, biết khắc phục khó khăn để hoàn thnàh tốt nhiệm vụ.”

Còn rất nhiều, rất nhiều những điều các em học hỏi được từ những người bạn khác lớp, khác trường Nhưng chung qui lại, ngoài những đức tính tốt trong học tập như: siêng năng, kiên trì, sáng tạo, các em còn học được từ những người bạn đó tinh thần trách nhiệm, khả năng giao lưu, kinh nghiệm tổ chức, quản lí lớp Rõ ràng điều đó rất có lợi cho tiến trình phát triển nhân cách của mỗi học sinh và chỉ có những tổ chức tự quản của các em mới có thể làm được điều đó

Tóm lại, những đặc điểm tâm sinh lí thuận lợi nêu trên chính là cơ sở để nhà giáo dục khai thác, tổ chức hoạt động tự quản cho học sinh THCS, có kế hoạch bồi dưỡng ý thức và phát triển năng lực tự quản cho các em, có những cách thức tổ chức phù hợp và những biện pháp tác động có hiệu quả

II Ý THỨC VÀ NĂNG LỰC TỰ QUẢN CỦA HỌC SINH THCS

1 Ý thức tự quản của học sinh THCS

Trước hết, chúng ta cần biết ý thức là gì ? Theo tâm lí học, ý thức được hiểu như sau:

- Theo nghĩa rộng: ý thức thường được dùng đồng nghĩa với tinh thần, tư tưởng (ý thức tổ chức, tinh thần tập thể, tư tưởng giác ngộ XHCN …)

- Theo nghĩa hẹp: ý thức là năng lực hiểu được các tri thức về thế giới khách quan và năng lực hiểu được thế giới chủ quan của chính bản thân Nhờ đó con người có thể cải tạo thế giới khách quan và hoàn thiện bản thân mình

Ý thức tự quản cũng là một loại ý thức Nó bao gồm cả cấp độ ý thức, tự ý thức và ý thức tập thể Nó cũng có nguồn gốc phát sinh và quá trình phát triển

a Nguồn gốc phát sinh

Nguồn gốc phát sinh của ý thức tự quản bắt nguồn từ những thay đổi có tính chất bước ngoặt của tuổi thiếu niên Ở tuổi này, một đặc điểm quan trọng có tính quyết định đến việc hình thành ý thức tự quản là “cảm giác là người lớn” Ở các em, sự trưởng thành về mặt xã hội là sự chuẩn bị quan trọng để trẻ tham gia vào xã hội người lớn Do đó, tuổi thiếu niên chưa giống người lớn, nhiều biểu hiện bên ngoài còn trẻ con, trực tính song bên trong ẩn giấu mầm môùng của cái mới Quá trình tự ý thức đang diễn ra mạnh mẽ ở lứa tuổi này: mong muốn, khát vọng làm người lớn, ý thức được mình không còn là trẻ con

Chính từ những đặc điểm vừa là người lớn vừa là trẻ con đó, ở các em có nhu cầu khẳng định mình, chứng tỏ mình là người lớn, muốn làm những việc có ý nghĩa như người lớn và thế là ý thức tự quản, sự tự điều khiển hoạt động của các em đã hình thành Các em có mong muốn, có nhu cầu được giao việc, được lòng tin ở người lớn Do đó, nhà giáo dục phải chú ý đến đặc điểm này, thấy được nhu cầu của học sinh và từ đó thấy được sự cần thiết phải tổ chức hoạt động tự quản phù hợp với năng lực của các em Sở dĩ phải nhắc đến điều này vì có một số giáo viên, nhất là giáo viên ở các khối lớp đầu cấp

II vẫn cho rằng học sinh mình còn nhỏ, chưa làm được gì để từ đó phủ nhận ý thức tự quản của các em Nhưng hãy thử nhìn lại những suy nghĩ và tình cảm của các em, chúng

ta sẽ phải giật mình thấy các em đã lớn, đã trưởng thành, đủ sức làm chủ bản thân, có thể chịu trách nhiệmtrước nhưng gì mình phải làm và hơn thế nữa có thể tham gia quản

lí tập thể mà mình đang tồn tại trong đó như một thành viên tích cực của tập thể Có lần, tôi đã đặt câu hỏi cho ban cán sự lớp: “Là cán bộ lớp, em hãy kể một kỷ niệm mà em nhớ nhất trong công tác của mình.” Em Phan Huỳnh Vân Anh lớp phó văn thể của lớp 7A1 đã kể: “Em có rất nhiều kỉ niệm trong suốt bảy năm làm cán bộ lớp, nhưng kỉ niệm mà em nhớ nhất là lần em phụ trách các bạn trong lớp đi thi văn nghệ cấp trường Rất

GVHD: Nguyễn Việt Ái

mệt cô ạ! Buổi tập nào các bạn cũng giỡn không chịu tập nghiêm túc Trong cái mệt cũng có cái vui lắm cô! Các bạn luôn quan tâm lẫn nhau, luôn luôn gắn bó để thi tốt Và như thế, đội văn nghệ lớp 7A1 đã giành được giải nhất Các bạn rất vui, nhất là bạn Phương Trang, bạn Mai Trâm, bạn Thắm và bạn My vui đến chảy nước mắt Đó là một

kỉ niệm mà em không bao giờ quên.”

Đó là những tình cảm rất đáng trân trọng, nó xuất phát từ việc ý thức đầy đủ về vai trò và trách nhiệm của mình đối với công việc mình đang làm và tập thể mình đang sống

Tuy nhiên, cũng cần phải nhấn mạnh rằng ý thức tự quản đó ở học sinh chưa có tính mục đích cao Người giáo viên phải nhìn thấy ý thức đó, thể nghiệm nó qua hoạt động thực tiễn, phân tích cho học sinh thấy được trách nhiệm của các em trong công tác tự quản Có như thế ý thức tự quản mới được hình thành một cách rõ rệt và ngày càng vững chắc, trở thành một thuộc tính tâm lí, một nhu cầu thường xuyên chính đáng vì lợi ích chung của tập thể

Dĩ nhiên, không phải cá nhân nào cũng có ý thức đó Đây là giai đoạn lứa tuổi có sự phát triển không đồng đều và nhiều biến động bất ổn nhất Đó là sự phát triển không đồng đều giữa nam và nữ (nữ dậy thì sớm hơn nam), giữa trẻ có hoàn cảnh sống khác nhau (phụ thuộc hay ít phụ thuộc), do đặc điểm tâm lí vốn có (trầm tĩnh hay sôi nổi, hoạt bát) mà ý thức tự quản hình thành sớm hay muộn, bền vững hay không bền vững, rõ ràng hay mờ nhạt Nắm vững được đặc điểm đó, giáo viên mới có thể đề ra những hình thức tự quản hợp lí, lựa chọn được đội ngũ tự quản có năng lực và tinh thần trách nhiệm cao phù hợp với đặc điểm của tập thể

b Quá trình phát triển

Cũng như sự vận động của thế giới này, ý thức tự quản cũng phát triển theo sự vận động và trưởng thành về tâm sinh lí của học sinh THCS Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THCS ở các lớp đầu cấp (6,7) khác với học sinh ở các lớp cuối cấp (8,9) ý thức tự quản cũng khác nhau:

- Ở các lớp đầu cấp, ý thức tự quản chỉ ở một số ít học sinh và ý thức đó cũng chưa hình thành đầy đủ Học sinh chỉ mới thấy sung sướng, tự hào khi được giao việc, khi được kết nạp đội, được giáo viên tin tưởng chứ chưa nhận thức được ý nghĩa của việc

tự quản Đồng thời, năng lực nhận thức chỉ mới là sự hưởng ứng làm theo kế hoạch của giáo viên mà chưa có sự sáng tạo nhiều

- Ở những lớp cuối cấp, nhất là học sinh lớp 9, lúc này, trải qua một quá trình tiếp xúc và làm việc trong những tổ chức tự quản khá độc lập (đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, đội ngũ tự quản lớp, câu lạc bộ …) ý thức này dần dần được củng cố và nâng cao Các em ý thức được vai trò của mình trong tập thể và có tinh thần trách nhiệm cao trong hoạt động tự quản

Nhưng nói đến mặt thuận lợi của sự phát triển ý thức tự quản, cũng cần nói đến mặt tồn tại của nó Có một số học sinh mà ý thức tự quản hầu như không phát triển, có thể do một số nguyên nhân sau đây:

- Do đặc điểm tâm lí, các em thụ động, nhút nhát

- Do điều kiện kinh tế, quan niệm của gia đình chi phối Các em không có thời gian tham gia những hoạt động chung của tập thể, bị gia đình hạn chế hoạt động

- Do hạn chế về sức học, các em không có lòng tin ở chính mình

- Do thái độ đối xử của giáo viên Nên nhớ rằng, lứa tuổi học sinh THCS là lứa tuổi rất nhạy cảm với những cách đối xử của người lớn Những ấn tượng mà người lớn để lại trong các em nhiều khi rất dai dẳng Vì vậy phải khéo léo trong đối xử với học sinh, mềm dẻo một cách có nguyên tắc, phải biết khuyến khích và động viên các em hoà nhập vào tập thể, tham gia tự quản

- Do quan niệm cá nhân chi phối Học sinh cho rằng làm công tác tự quản là mất thời gian, ảnh hưởng đến việc học … Giáo viên và tổ chức tự quản phải có nhiệm vụ và phương pháp tác động thay đổi những quan niệm lệch lạc này

2 Năng lực tự quản của học sinh THCS

Cũng như ý thức, trước hết ta phải biết năng lực là gì ?

Theo tâm lí học, năng lực là những thuộc tính tâm lí của cá nhân, phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định và bảo đảm cho hoạt động đó có kết quả cao

Vậy, theo đó, ta có thể nói năng lực tự quản là tổng hợp những thuộc tính tâm lí của cá nhân phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của hoạt động tự quản và bảo đảm cho hoat động tự quản có kết quả cao

GVHD: Nguyễn Việt Ái

Năng lực tự quản có có liên quan mật thiết đến ý thức tự quản Từ chỗ có ý thức tự quản, học sinh mới phát huy được năng lực tự quản của mình Nhưng ngược lại, nếu học sinh có năng lực tự quản nhưng không có ý thức tự quản thì năng lực đó sẽ không bao giờ bộc lộ Nó sẽ thui chột dần theo thời gian và đến một lúc nào đó sẽ hoàn toàn mất hẳn Các em trở thành những học sinh thụ động, nhút nhát, ít chịu đứng trước đám đông và mất dần khả năng thích nghi trong tập thể

Năng lực tự quản không phải tự nhiên mà có Sự tồn tại của nó là sự kết hợp giữa yếu tố tư chất và điều kiện xã hội Nhưng sự phát triển của nó hoàn toàn thuộc về phạm trù xã hội Có hoà nhập vào các quan hệ xã hội, hoạt động tích cực trong những mối quan hệ xã hội đó, năng lực này mới phát triển Nếu chú ý đến tiến trình phát triển của trẻ, từ khi sinh ra đến tuổi mẫu giáo, ta thấy các em hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn Gia đình và cô giáo phải rất vất vả khi quản lí các em Thế nhưng, khi quan sát các em vui chơi, chúng ta sẽ phát hiện ra một điều khá thú vị Đó là khi các em tham gia trò chơi dạy học, các em xung phong làm cô giáo, khi tham gia trò chơi dân gian, có những

em xung phong làm quản trò … Đó là sự biểu hiện của năng lực tự quản mà những cô giáo mầm non phải phát hiện và trân trọng nó Đó là biểu hiện của tư chất – điều kiện tự nhiên của sự hình thành năng lực tự quản

Thế còn điều kiện xã hội?

Từ tuổi học sinh tiểu học trở đi, đội ngũ tự quản của lớp được hình thành, từng bước phat triển và năng cao Đặc biệt, ở lứa tuổi học sinh THCS là lứa tuổi mà năng lực tự quản có những bước chuyển biến có tính chất bước ngoặt Năng lực có thể thể là non nớt so với học sinh THPT nhưng so với học sinh tiểu học, năng lực này đã được củng cố về cơ bản Đội ngũ tự quản THCS không còn là một tổ chức mang tính hình thức, không còn là công cụ để người lớn giao việc nữa mà đã ít nhiều thể hiện sự linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức và thực hiện kế hoạch Đây là những biểu hiện tất yếu của nhu cầu khẳng định mình rất mạnh mẽ ở học sinh THCS

Tuy nhiên, do đặc điểm tâm sinh lí mà ở lứa tuổi này, các em cũng chưa hiểu rõ hạn chế về sức lực của mình nên dể dẫn đến sự tự mãn, vội vàng, bốc đồng dẫn đến những thất bại Nhưng đừng vội đánh giá năng lực tự quản của các em qua những thất bại Đó chẳng qua là do quá trình phát triển của học sinh THCS có những phức tạp và

bất ổn Chỉ qua những thất bại đó, các em mới trưởng thành và tích luỹ thêm được cho mình nhiều kinh nghiệm Điều quan trọng ở đây là phải làm cho các em biết cách đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã, khôi phục lại lòng tin ở các em và phát triển nó theo đúng hướng tích cực

Cũng như ý thức tự quản, năng lực tự quản của lứa tuổi THCS cũng không xuất hiện đồng đều ở tất cả học sinh Đó là một trong những nguyên nhân khiến học sinh này làm lớp trưởng, học sinh kia làm lớp phó, học sinh khác chỉ là tổ viên Vì bên cạnh những thành tích về học tập, những thành viên đó là những thành viên có năng lực, biết quản lí tập thể, phân công, giám sát tập thể, huy động được sức mạnh tập thể, tạo nên một tập thể phát triển Đó là những thành viên tích cực, làm nòng cốt Ở những thành viên này, tài phải gắn với đức, năng lực tự quản với đi đôi với ý thức, đúng với vai trò, trách nhiệm của mình trong tập thể, phải gần gũi gắn bó với tập thể, vì lợi ích chung chân chính của tập thể mà hoạt động Khi phát biểu điều tra ở lớp 7A1 , tôi có đặt câu hỏi: “Trong số các bạn làm CBL, em thích bạn nào nhất? Em có thể kể một vài nét về bạn ấy, bạn ấy có những đóng góp gì cho lớp?” Kết quả mà tôi thu được là 40 thành viên trong lớp thì đã có 30 thành viên (Chưa kể những bạn là CBL khác) thích bạn lớp trưởng Huỳnh Thị Kiều My Và để lý giải cho điều đó, các em đã kể hàng loạt những đức tính tốt và năng lực làm việc của bạn mình : hoà đồng , giúp đỡ mọi người , gương mẫu , hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, quản lý lớp tốt, chỉ huy Đội giỏi, có trách nhiệm, lễ phép, công bằng, tham gia tích cực mọi phong trào và đạt kết quả cao, luôn được các bạn yêu thích tín nhiệm Tôi đã dự một tiết sinh hoạt ngoài giờ ở lớp này và thấy quả thật như vậy Em My tỏ ra là một lớp trưởng rất có năng lực và những thành viên tích cực như thế rất cần cho mỗi tập thể

Một điều cần chú ý nữa là: Trong thực tế hoạt động, có những học sinh có năng lực tự quản nhưng sức học không cao, một số khác lại có sức học cao nhưng năng lực tự quản thấp Đó là một mâu thuẫn khiến người giáo viên chủ nhiệm phải lúng túng trong việc lựa chọn đội ngũ tự quản Vậy mâu thuẫn này phải được giải quyết như thế nào cho hợp lí? Thật ra, để giải quyết mâu thuẫn này không khó Ngược lại, giáo viên còn có thể biến nó thành điều kiện thuận lợi cho công tác giáo dục của mình Đó là việc giáo viên chủ nhiệm cần xây dựng đội ngũ tự quản xuất phát từ đặc điểm, nhiệm vụ của từng năm

GVHD: Nguyễn Việt Ái

học và tính chất phát triển của tập thể Nên căn cứ vào 3 giai đoạn phát triển và 5 đặc điểm của tập thể giáo dục mà lựa chọn đội ngũ tự quản Ví dụ: Ở giai đoạn đầu (tập thể mới hình thành) rất cần có một lớp trưởng, Bí thư Chi Đoàn có uy tín, biết quan tâm đến người khác, gương mẫu, biết cảm hoá các bạn … không nhất thiết phải là học sinh giỏi nhất lớp Nhưng sang giai đoạn 2 và 3 (khi tập thể đã phát triển, có đầy đủ 5 đặc điểm) rất cần có thủ lĩnh năng động, sáng tạo, luôn tìm tòi nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động mọi mặt để cuốn hút các bạn tham gia

Như vậy, năng lực tự quản là năng lực có được khi trải qua quá trình gia nhập vào xã hội, hoạt động tích cực trong tập thể mới tồn tại và phát triển được Nó phải qua một thời gian dài với nhiều thử thách và không ngừng cải biến mới trưởng thành và bền vững Năng lực này nếu được chú ý bồi dưỡng sẽ cho ra đời những nhân cách toàn diện, năng động và sáng tạo

III VAI TRÒ CỦA GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP VÀ TỔNG PHỤ TRÁCH ĐỘI

1 Vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp

Mặc dù năng lực tự quản của học sinh là một tiềm năng rất quí gía để các em tự rèn luyện và phát triển Nhưng không vì thế mà ta xem nhẹ vai trò của người thầy giáo Hiện nay, có nhiều người nhấn mạnh “phương pháp giáo dục tích cực” thậm chí dẫn đến quan niệm hạ thấp vai trò của người thầy trong giáo dục Trên thực tế, dù phương pháp giáo dục nào cũng hướng vào mục tiêu vì học sinh, kích thích tính tích cực, sáng tạo của học sinh Với mục tiêu đó, vai trò của người thầy giáo còn được đề cao hơn, là người tổ chức, điều khiển, điều chỉnh, là trọng tài, cố vấn khoa học cho học sinh

Đối với năng lực tự quản của học sinh thì chính GVCN là người phát hiện ra nó, trân trọng nó và tạo điều kiện cho nó phát triển Hay nói cách khác, tổ chức tập thể học sinh hoạt động tự quản nhằm phát huy tiềm năng tích cực của mọi học sinh là một chức năng đặc trưng của GVCN Chỉ thông qua những tác động có mục đích, có kế hoạch của GVCN, năng lực tự quản cũng như mọi năng lực khác của học sinh mới phát triển theo hướng tích cực nhất và tối ưu nhất

Học sinh THCS có những ước mơ mong muốn nhiều khi vượt quá khả năng thực tế của mình nhưng lại chưa đủ kinh nghiệm, tri thức để thực hiện Khi có thành công dễ

“bốc”, “tự tin” quá mức, ngược lại khi gặp những thất bại nhất là những thất bại đầu tiên

dễå dao động, lòng tự tin nhanh chóng bị giảm sút Do đó GVCN phải là người nhạy cảm và tinh tế, nhận thấy những đặc điểm tâm lí đó của học sinh để định hướng giáo dục cho phù hợp

Vậy định hướng thế nào là phù hợp ? Hãy là một nhà “cố vấn” “Cố vấn” về bản chất là sự điều chỉnh điều khiển, định hướng quá trình tự giáo dục của từng học sinh, phát huy vai trò chủ thể tích cực của học sinh trong giáo dục

Đối với hoạt động tự quản, vai trò cố vấn của GVCN thể hiện ở chỗ: GVCN không trực tiếp tham gia điều khiển công việc của lớp, không làm thay các em trong mọi hoạt động mà thông qua đội ngũ cán bộ lớp, triển khai những kế hoạch mà lớp phải hoàn thành

Vai trò cố vấn ấy phải được thể hiện ngay từ đầu Đừng có quan niệm vì mới nên các em chưa làm được, dẫn đến dễå dãi làm thay các em Với đà ấy, các em sẽ quen và đội ngũ tự quản trở nên thụ động Ngay từ khi bước vào lớp, GVCN thể hiện vai trò cố vấn của mình qua việc lựa chọn hình thành đội ngũ tự quản lớp (không nên chỉ định em này hay em kia một cách tuỳ tiện mà nên cho các em xung phong trước hoặc cho tập thể lớp tiến hành bỏ phiếu kín Đó là cách tốt nhất thể hiện sự bình đẳng, dân chủ, tôn trọng học sinh, thăm dò được năng lực của các em vừa đáp ứng được nguyện vọng của tập thể, tạo lòng tin của tập thể vào đội ngũ tự quản do chính các em bầu ra)

Lấy học sinh làm trung tâm hình thành được đội ngũ tự quản có được lòng tin, sự tín nhiệm của mọi người trong tập thể là giáo viên đã có được thành công bước đầu Kế đến, GVCN phải càng củng cố lòng tin ấy ở tập thể bằng cách gợi ý, hướng dẫn các em tự đề ra kế hoạch, đề xuất các nội dung hoạt động dựa trên kế hoạch chung của nhà trường, sau đó điều khiển điều chỉnh các em tổ chức thực hiện Những hướng dẫn, gợi ý của GVCN phải quán triệt được nội dung giáo dục, kế hoạch hoạt động của tập thể lớp chủ nhiệm cũng như những chỉ đạo của nhà trường, phù hợp với yêu cầu của xã hội

Nhưng cần phải chú ý rằng cố vấn không có nghĩa là khoán trắng cho học sinh mà phải thường xuyên theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, kịp thời chỉnh sửa những sai lầm của học sinh cũng như cổ vũ cho những thành công của các em, tranh thủ những điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các em như liên hệ với GV bộ môn, Đoàn, Đội, Hội PHHS để cùng phối hợp giáo dục

GVHD: Nguyễn Việt Ái

Nếu thấy cần thiết, giáo viên có thể thay đổi đội ngũ tự quản lớp tuỳ theo yêu cầu phát triển của tập thể trong từng giai đoạn cụ thể, có thể luân phiên để huấn luyện được nhiều học sinh cùng tham gia tự quản

Ngoài ra, GVCN còn là một phụ trách chi Đội, vừa phải làm tốt chức năng giảng dạy vừa được Đoàn Thanh niên chọn cử làm phụ trách

Là GVCN đồng thời là người trực tiếp phụ trách chi đội có nhiều thuận lợi để hiểu biết đội viên, tuy nhiên họ dể ra vào khuynh hướng chỉ đạo chi đội như làm công tác chủ nhiệm Vì thế đòi hỏi người phụ trách chi đội phải có những hiểu biết nhất định về công tác đội để vừa làm tốt vai trò người thầy, người cô, vừa hoàn thành tốt vai trò ngừơi anh, người chị mà Đoàn TNCS giao phó cho họ

2 Vai trò của Tổng phụ trách Đội

Nếu GVCN là người cố vấn cho một chi đội thì Tổng phụ trách đội là người cố vấn cho cả tổ chức đội trong nhà trường

Đội cũng là một tổ chức tự quản, mọi hoạt động của đội do chính các em điều khiển dưới sự hướng dẫn cố vấn của người phụ trách đội (Tổng phụ trách đội và phụ trách chi đội)

Không ở đâu phát huy tốt khả năng tự quản của học sinh như trong tổ chức đội Đội luôn phát huy vai trò cảu một tập thể vững chắc, có cấu trúc chặt chẽ, có tính xã hội cao, trong đó Tổng phụ đội có vị trí và vai trò vô cùng quan trọng trong việc tác động đến nhân cách đội viên, tổ chức và phát huy ý thức và năng lực tự quản của đội viên, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động giáo dục của nhà trường

Trong trường phổ thông, Tổng phụ trách đội là cán bộ Đoàn trực tiếp làm công tác Đội và vừa là nhà giáo dục

Là cán bộ Đoàn, tổng phụ trách đội co nhiệm vụ hỗ trợ, hướg dẫn chỉ đạo mọi hoạt động của liên đội TNTP Là nhà giáo dục, tổng phụ trách đội thực hiện tốt chức năng của người giáo viên, làm tốt công tác giảng dạy được nhà trường phân công

Tổng phụ trách đội,ngoài những phẩm chất và năng lực của người giáo viên phải là người nhiệt tình, say mê với công tác thiếu nhi và yêu mến thiếu nhi Kết quả công tác của liên đội phụ thuộc hữu cơ với chất lượng hoạt động cũng như phẩm chất và năng lực của người tổng phụ trách Tổng phụ trách là người đứng đầu của tổ chức đội ở nhà

trường vì vậy nếu mối quan hệ của tổng phụ trách với các lực lượng, các tổ chức khác nhau trong và ngoài nhà trường thuận lợi sẽ là một đảm bảo rất quan trọng cho công tac Đội và phong trào thiếu nhi ở nơi ấy

- Để phát huy tốt vai trò cố vấn, tổng phụ trách trước hết phải xây dựng một tổ chức đội gồm những thành viên tích cực nhất làm nòng cốt, có đủ uy tín, năng lực để tổ chức tự quản Sau đó, tổng phụ trách định hướng chỉ dẫn cho các em tự đề ra kế hoạch hoạt động rồi phổ biến cho các chi đội Kế hoạch đó phải dựa trên chương trình hoạt động của cấp trên (Hội đồng đội và kế hoạch của trường) Bên cạnh đó, tổng phụ trách còn liên hệ với GVCN (phụ trách chi đội) để tiếp nhận những thông tin từ phía chi đội, kết hợp giáo dục giữa đội TNTP và GVCN lớp

Như vậy, trong tất cả các quá trình diễn ra ở nhà trường nhà sư phạm luôn giữ vai trò chủ thể điều khiển, điều chỉnh, định hướng, có chủ định, có kế hoạch cho sự phát triển nhân cách của học sinh mà cụ thể ở đây là vai trò cố vấn của GVCN và tổng phụ trách đội Song, học sinh và tập thể tự quản của họ luôn giữ cả hai vai trò: chủ thể và khách thể

Học sinh và tập thể tự quản của học sinh trước hết là chủ thể của quá trình nhận thức, giải quyết mâu thuẫn bên trong của chính họ nhưng đồng thời cũng là khách thể tồn tại trong quá trình hình thành, phát triển nhân cách khi đặt họ trong mối quan hệ của họ với các yếu tố khach quan Chính các yếu tố khách quan này giúp họ phat huy vai trò chủ thể khi tham gia tích cực vào các dạng hoạt động, hoạt động thực tiễn trong và ngoài nhà trường

Tóm lại, GVCN và tổng phụ trách đội luôn đóng vai trò là cố vấn cho hoạt động tự quản của học sinh, phải giữ gìn vai trò ấy và không ngừng phát huy nó lên, không ngừng hoàn thiện nó Đồng thời GVCN và tổng phụ trách đội cũng phải thấy được năng lực tự quản của học sinh, phát triển năng lực đó để hỗ trợ cho công tác của mình

IV MỐI QUAN HỆ GIỮA CÔNG TÁC TỰ QUẢN CỦA HỌC SINH VỚI NGUYÊN TẮC GIÁO DỤC TRONG TẬP THỂ VÀ BẰNG TẬP THỂ

Một trong những nguyên tắc giáo dục quan trọng là đảm bảo giáo dục trong tập thể và bằng tập thể Nguyên tắc này chính là cơ sở để hoạt động tự quản tồn tại và phát triển

GVHD: Nguyễn Việt Ái

Vậy tập thể là gì?

Tập thể theo đúng nghĩa của nó là một nhóm ngừơi, một cộng đồng ngừơi được liên kết với nhau bằng mục đích chung chân chính, bằng những hoạt động chung có tính tổ chức có kỷ luật chặt chẽ, nhằm thực hiện được mục đích chung của xã hội, nhờ vậy vừa mang lại lợi ích chung, vừa mang lại lợi ích riêng trong sự thống nhất với nhau

Theo khái niệm này, ta thấy tập thể có 5 đặc điểm:

- Là một nhóm người liên kết với nhau

- Cùng có mục đích chung chân chính

- Có những hoạt động chung xuất phát từ mục đích chân chính đó

- Có tổ chức, kỷ luật

- Có sự thống nhất giữa lợi ích cá nhân và lợi ich tập thể

Trong 5 đặc điểm kể trên, đặc điểm thứ 4 chính là cơ sở hình thành, phát triển và hoàn thiện năng lực tự quản của học sinh Đội ngũ tự quản của lớp chính là nơi thể hiện tính tổ chức của tập thể lớp đó Một tập thể lớp có đội ngũ tự quản đông đảo, nhiều kinh nghiệm, sáng tạo và linh hoạt trong hoạt động thì tập thể lớp đó sẽ vững mạnh Ngược lại, nếu tập thể đoàn kết, nhất trí, có hướng phấn đấu tốt thì đội ngũ tự quản cũng sẽ làm tốt vai trò của mình

Rõ ràng, đội ngũ tự quản của lớp cũng là một tập thể nhỏ mang đầy đủ những đặc điểm kể trên, trong quá trình giáo dục, ta không nên tuyệt đối hoá vai trò của đội ngũ tự quản hay xem nhẹ đội ngũ tự quản trong sinh hoạt tập thể Như vậy, vô tình ta đã tạo cho tập thể một vết rạn, một lằn ranh phân biệt, một sự mất đoàn kết Thực tế cho thấy, nếu có mâu thuẫn giữa các thành viên trong tập thể lớp với đội ngũ tự quản sẽ làm cho lớp mất đoàn kết, tập thể suy yếu về mọi mặt, đội ngũ tự quản cũng như các thành viên khác sẽ không phát huy hết tính tích cực hoạt động và năng lực của bản thân

Vậy phải hiểu mối quan hệ giữa tập thể và đội ngũ tự quản như thế nào cho đúng

?

Trước hết, tập thể phải được coi là môi trường, là phương tiện để giáo dục con người: các thành viên được hỗ trợ, giúp đỡ nhau để hình thành và phát triển mọi tài năng, trong đó có năng lực tự quản

- Tập thể sẽ là những người đánh giá khách quan nhất về năng lực tự quản của từng thành viên Điều này thể hiện ở việc bầu chọn ban cán sự lớp, ban chấp hành Đoàn, Đội… Qua tập thể, đội ngũ tự quản sẽ tự trang bị cho mình những kinh nghiệm và

kĩ năng tổ chức hoạt động

- Thông qua các dạng hoạt động tập thể sẽ góp phần điều chỉnh hoạt động tự quản, tác động đến đội ngũ tự quản dưới những thông tin phản hồi Đó là dư luận tập thể Qua dư luận, học sinh phải nhìn lại mình, tự điều chỉnh cho phù hợp với lợi ích tập thể, góp phần hoàn thiện nhân cách của từng cá nhân tham gia tự quản

- Trong quá trình tham gia tự quản, các thành viên được giáo dục phẩm chất như: óc sáng tạo, năng lực quản lí, khả năng dự đoán, tính vượt khó, tinh thần trách nhiệm … cao hơn một bậc so với những thành viên còn lại

- Hoạt động tự quản tốt, học sinh được thầy cô, bạn bè tin tưởng, yêu mến Từ đó, các em có niềm tin ở bản thân và cuộc sống xã hội các em hăng hái, năng nổ trong sinh hoạt, giao tiếp, học tập và sẽ cố gắng cao trong quá trình tự tu dưỡng, rèn luyện

Thế còn đội ngũ cán bộ tự quản có tác động gì đến tập thể?

- Nếu tổ chức tự quản tốt, tích cực thì sẽ làm gương sáng cho tập thể học tập, noi theo

- Năng lực tự quản của cán bộ lớp không chỉ thề hiện qua việc thực hiện kế hoạch đã vạch ra mà còn bao gồm cả việc nắm tình hình lớp, linh hoạt trong hoạt động, phản ánh được nguyện vọng, mong muốn của tập thể đến GVCN, các tổ chức trong nhà trường và giáo viên bộ môn Mặt khác, đội ngũ tự quản còn phải biết bênh vực quyền lợi, nguyện vọng chính đáng của các thành viên trong tập thể khi quyền lợi, nguyện vọng ấy bị xâm phạm

- Năng lực tự quản còn thể hiện ở khả năng tổ chức phê bình và tự phê bình Cán bộ lớp sẽ thường xuyên tiếp thu ý kiến từ tập thể, nhìn thẳng vào những khuyết điểm của mình để tự hoàn thiện, đồng thời phải biết thẳng thắn, khách quan trong việc phê biønh những thành viên vi phạm quy tắc sinh hoạt của tập thể Đó là quá trình đấu tranh và tự đấu tranh với bản thân để xây dựng Cán bộ lớp phải thấy được sự cần thiết đó, không lẫn tránh, không xí xoá cho nhau theo kiểu bao che, điều đó chỉ làm cho tập thể ngày càng suy yếu

GVHD: Nguyễn Việt Ái

- Trong một số trường hợp tiếp xúc với những thành viên cá biệt của tập thể, năng lực tự quản còn thể hiện ở khả năng thuyết phục, vận động, tính kiên trì và phương pháp tác động có hiệu quả, tạo nên những chuyển biến tốt, lôi cuốn được cả tập thể vào những hoạt động chung một cách tự giác và tích cực

- Ngoài ra, đội ngũ tự quản lớp cũng là những thành viên có nhiều điều kiện nhất để quan tâm tiếp xúc, gần gũi, hiểu biết rõ từng cá nhân với tư cách là những ngừơi bạn, từ đó kết hợp hài hoà lợi ích cá nhân với lợi ích tập thể

Tập thể học sinh THCS là một tập thể manh nha với nhiều biến động phức tạp

Do đó, năng lực tự quản cũng đòi hỏi cao hơn và vất vả hơn so với học sinh tiểu học, thậm chí còn có phần hơn cả tập thể THPT ở một số mặt nhất định Tuy nhiên, nhìn chung dù ở cấp học nào, năng lực tự quản và nguyên tắc giáo dục trong tập thể và bằng tập thể có liên quan mật thiết với nhau, tác động qua lại và hỗ trợ cho nhau Nguyên tắc trên là cơ sở đề hình thành đội ngũ tự quản, là nền tảng để phát triển năng lực tự quản của học sinh và ngược lại, năng lực tự quản cũng tác động trở lại nguyên tắc giáo dục trong tập thể giúp nguyên tắc này phát huy được hiệu quả, hình thành nên những tập thể có tổ chức, đoàn kết và vững mạnh

CHƯƠNG II: TÌM HIỂU THỰC TRẠNG

& KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

I ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH CHUNG CỦA TRƯỜNG THCS LÝ THƯỜNG KIỆT

Trường THCS Lý Thường Kiệt nằm trên địa bàn phường Mỹ Bình thuộc Thành phố Long Xuyên Chọn ngôi trường này làm đối tượng nghiên cứu, trước hết tôi đã tìm hiểu qua những đặc điểm chung cũng như những khó khăn và thuận lợi của trường để trên cơ sở đó mà có một cái nhìn khái quát về tình hình giáo dục của trường cũng như những nhân tố tác động đến công tác tự quản của học sinh:

- Về đội ngũ giáo viên: Trường có tổng cộng 106 giáo viên và Ban giám hiệu gồm 4 người, đảm bảo nề nếp giảng dạy, không vi phạm quy chế chuyên môn, đa số là giáo viên khá giỏi, dạy lâu năm, không có giáo viên trung bình

- Về học sinh: có trên 2700 học sinh chia làm 62 lớp gồm 4 khối: khối 6, 7 học buổi chiều, khối 8, 9 học buổi sáng

Ngoài học sinh ở 2 địa bàn chính là Mỹ Bình và Bình Khánh trường còn có một số học sinh của 12 phường xã trong thành phố

+ Học sinh có hạnh kiểm tốt, nề nếp trật tự thường xuyên ổn định, vai trò tự quản, ý thức tự quản ngày được nâng cao Số học sinh hạnh kiểm loại tốt, khá chiếm 90,4%, yếu là 20 học sinh, giảm so với năm trước

+ Nề nếp học tập, xây dựng phong trào học tập chuyển biến rõ, có phương pháp học tập, chất lượng học tập ngày càng được nâng lên, học sinh khá giỏi chiếm tỉ lệ cao 63,2%

- Về tổ chức Đội: vững mạnh, nhiều năm liền là liên đội xuất sắc, hoạt động tương đối mạnh ở Long Xuyên Trường có một liên đội, 62 chi đội, và 62 phụ trách đội, có 2.598 đội viên, trong đó BCH liên đội là 17 em, chỉ huy chi đội là 183 em

- Về công đoàn: Kết hợp chặt với nhà trường trong việc xây dựng khối đại đoàn kết nội bộ, phối hợp với các bộ phận Đoàn, Đội, thư viện, thể dục thể thao tổ chức các phong trào chủ điểm, nỗ lực tạo nguồn kinh phí, hỗ trợ giáo viên gặp khó khăn đau ốm, thực hiện kịp thời chế độ chính sách theo quy định

GVHD: Nguyễn Việt Ái

- Về tình hình CSVC của trường: Chu vi trường nhỏ hẹp, số học sinh đông, thư viện thiết bị, phòng thực hành thí nghiệm tuy còn khó khăn thiếu thốn nhưng vẫn cố gắng đáp ứng yêu cầu cơ bản của tiết dạy

- Về tình hình địa phương: phường Mỹ Bình thuộc nội ô thành phố Long Xuyên trung tâm hành chính của tỉnh Ỉ cư dân trình độ cao, quan tâm nhiều đến giáo dục Quan điểm của phường rất quan tâm chỉ đạo sát, huy động học sinh ra lớp đạt 100%, hiệu quả đào tạo cao, phổ cập đạt chuẩn quốc gia

Các ban ngành đoàn thể, các tổ chức phụ nữ, thanh niên, công đoàn hoạt động tích cực trong việc trợ giúp học sinh đóng học phí, vận động học sinh bỏ học trở lại trường

Phường có phong trào xây dựng gia đình văn hoá phát triển mạnh, cán bộ công chức tập trung Ỉ tác động tích cực đến ý thức học tập của học sinh

Như vậy, từ tình hình chung đó, ta thấy mặc dù còn những khó khăn hạn chế về

cơ sở vật chất và những yếu tố về địa bàn dân cư - đó là những khó khăn thuộc về khách quan nhưng nhà trường THCS Lý Thường Kiệt đã tìm mọi cách khắc phục, phát huy được tối đa hiệu quả giáo dục của trường Bằng chứng là trường ngày càng thu hút được nhiều học sinh từ khắp nơi trên địa bàn Tp Long Xuyên theo học và trường cũng là một trong ba trường điểm của thành phố bên cạnh trường THCS Nguyễn Trãi và THCS Hùng Vương Chất lượng dạy và học của tập thể GV, học sinh của trường ngày càng được nâng cao Đồng thời hoạt động tự quản cũng diễn ra rất mạnh và có nhiều tiến bộ với nhiều loại hình hoạt động phong phú, trong lớp học cũng như trong tổ chức

Đội TNTP Hồ Chí Minh, trong trường cũng như ngoài xã hội, nếu đến trường nhất là vào những ngày lễ lớn, ta nhận thấy một bầu không khí chung rất sôi nổi với nhiều hoạt động theo chủ điểm thu hút tất cả các lớp cùng tham gia và huy động được hầu hết học sinh ủng hộ Kết quả vì thế cũng rất thành công Vậy hoạt động tự quản diễn ra như thế nào để đảm bảo thành công đó Chúng ta hãy tìm hiểu một vào hoạt động của trường THCS Lý Thường Kiệt để có thể cụ thể hoá tổ chức cũng như cách thức tự quản của học sinh một trường THCS

II CÁC HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP HIỆN NAY Ở TRƯỜNG THCS LÝ THƯỜNG KIỆT

Như đã trình bày ở phần cơ sở lý luận, tâm lý học hiện đại chỉ ra rằng nhân cách chỉ có thể hình thành và phát triển thông qua các loại hình hoạt động phong phú và đa dạng Hiểu được sâu sắc điều đó, trường THCS Lý Thường Kiệt đã có rất nhiều những hoạt động ngoài giờ cũng như nhiều hình thức học tập ở trên lớp để học sinh có thể phát huy tối đa ý thức và năng lực tổ chức tự quản trong tập thể Khi tổ chức cho học sinh tham gia những hoạt động này, trường đã xác định rõ mục đích của công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp là: hình thành cho học sinh những cơ sở ban đầu nhưng rất quan trọng trong nhân cách người công dân, người lao động để có thể học tiếp lên phổ thông hoặc

đi vào cuộc sống lao động

Từ mục đích chung đó, nhà trường cũng đã xác định được nhiệm vụ của công tác giáo dục ngoài giờ Cũng như bất kỳ quá trình giáo dục nào, giáo dục ngoài giờ lên lớp cũng nhằm thực hiện 3 nhiệm vụ: GD ý thức, GD thái độ, tình cảm và rèn luyện thói quen, kỹ năng cho học sinh Trường đã dành hẳn một tiết sinh hoạt ngoài giờ có giáo án hẳn hoi cho hai khối 6, 7 buổi chiều Mỗi tiết sinh hoạt có chủ đề riêng Tôi đã được dự một tiết sinh hoạt ngoài giờ của lớp 6A1 Cách thức tổ chức lớp trong tiết sinh hoạt của các em làm tôi rất bất ngờ Ban cán sự lớp rất độc lập trong quá trình điều khiển lớp

Tiết sinh hoạt hôm đó có chủ đề là: “Hát mừng ngày chiến thắng 30-04” Khi

tôi cùng cô chủ nhiệm bước vào lớp thì học sinh đã ghi tên chủ đề lên bảng Sau khi ổn định lớp, cán bộ lớp kéo hai bàn lên trên và ngồi quay mặt xuống lớp Lớp trưởng chọn đại diện bốn tổ lên làm BGK giới thiệu thành phần tham dự thư ký ghi tên bốn tổ lên bảng để tính điểm

GVHD: Nguyễn Việt Ái

Trước khi vào cuộc thi, cô chủ nhiệm sinh hoạt ý nghĩa của ngày chiến thắng

30-04 và lưu ý một vài nguyên tắc cần đảm bảo trong buổi sinh hoạt

Tiếp theo, lớp phó văn thể khởi động lớp bằng những bài hát truyền thống Quốc

ca, Đội ca, Giải phóng miền nam Sau đó tổ trưởng bốn tổ lên bốc thăm thứ tự biểu diễn, thông báo cho BGK và cuộc thi bắt đầu

Đơn vị thi đầu tiên là tổ 1 rồi đến tổ 3, tổ 2 và cuối cùng là tổ 4 Mỗi tổ thi hai lần Càng về sau không khí lớp càng sôi động Những bài hát Tiểu đoàn 307, Lê Văn Tám, Giải phóng miền nam, Năm anh em trên một chiếc xe tăng, … được thể hiện qua các hình thức đơn ca, song ca, tam ca, tốp ca Mặc dù có em còn run nhưng cũng có em rất tự nhiên dạn dĩ, có em hát rất hay nhưng cũng có em còn hát sai nhịp và đó chính là điểm quyết định tổ nào thắng, tổ nào thua

Kết thúc tiết sinh hoạt ngoài giờ, thư ký tổng kết điểm của mỗi tổ và BGK công bố trước lớp Tổ 1 hạng nhất, kế đến là tổ 2 rồi tổ 3, cuối cùng là tổ 4 Kết quả đó được lưu lại để khen thưởng vào tiết sinh hoạt chủ nhiệm ngay sau đó

Cuối cùng, cô chủ nhiệm xét chung về buổi sinh hoạt và kết quả thi, nêu lên những ưu khuyết điểm của học sinh qua buổi sinh hoạt

Qua tiết sinh hoạt ngoài giờ đó, tôi nhận thấy:

- Mục đích của tiết sinh hoạt ngoài giờ đã đạt được qua tiết sinh hoạt theo chủ đề: “Hát mừng ngày chiến thắng 30-04”, học sinh đã được giáo dục về:

+ Ý thức: cung cấp cho học sinh những hiểu biết về lịch sử ngày 30-04, ôn lại lịch sử đánh giặc cứu nước hào hùng của dân tộc, từ đó hình thành ở các em niềm tin vững chãi vào chân lý lịch sử

+ Thái độ, tình cảm: nhắc lại cho học sinh nhớ công ơn của những thế hệ đi trước đã ngã xuống để cho các em có cuộc sống tự do như ngày hôm nay Từ đó, định hướng cho các em mục đích sống cao cả, sống đẹp, học tập giỏi, lao động tốt để không phụ lòng những người đi trước, góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước Đồng thời tiết sinh hoạt còn giáo dục các em lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc qua những bài hát truyền thống

+ Kỹ năng: học sinh tiếp thu, rèn luyện được những kỹ năng tổ chức một buổi sinh hoạt tập thể, kỹ năng sinh hoạt cộng đồng, kỹ năng sinh hoạt cộng đồng, tính tích

cực, độc lập, chủ động trong hoạt động, cách thức tổ chức một cuộc thi với đủ các bước mở đầu, diễn biến và kết thúc

- Tiết sinh hoạt ngoài giờ đã là một sân chơi rất bổ ích, tạo điều kiện cho các em vừa chơi vừa học, giải toả được những căng thẳng sau những giờ học văn hoá Đó là cách nhẹ nhàng nhất để truyền đạt kiến thức đến các em mà không gây bội thực hay nhàm chán

- Vai trò của GVCN là định hướng theo dõi nhắc nhở khi học sinh mất trật tự hoặc khi các em tiến hành quá chậm

- Ban cán sự lớp tỏ ra rất năng động, thành thạo, linh hoạt trong việc điều khiển lớp, đảm bảo cho tiết sinh hoạt diễn ra đều đặn không đứt quãng duy trì được bầu không khí sinh hoạt tập thể sôi nổi, vui vẻ từ đầu tiết đến cuối tiết

- Những học sinh còn lại cũng rất nhiệt tình tham gia thi hát và ủng hộ ban thi hát Mọi thành viên đều hoà mình vào không khí chung của tập thể, làm cho ngày 30-04 chẳng những là một ngày chiến thắng của lịch sử nữa mà còn trở thành một phần rất thiết thực trong cuộc sống học tập của các em

- Tiết sinh hoạt đã tạo cơ hội cho học sinh thể hiện mình: cán bộ lớp thể hiện được năng lực quản lý, các học sinh tham gia cuộc thi thể hiện được năng khiếu của mình, khả năng thể hiện trước đám đông và những học sinh còn lại thể hiện được tinh thần đồng đội, tinh thần sẵn sàng giao lưu, học hỏi, trao đổi kiến thức …

Đó là tiết sinh hoạt ngoài giờ mà tôi cho là rất đạt Mặc dù chưa có thể coi là mẫu mực (khâu trật tự còn yế, tốc độ tiến hành chậm, một số học sinh còn nhút nhát) nhưng nó đã phản ánh được cách thức tổ chức tự quản của một tập thể có năng lực dưới sự điều khiển định hướng của GVCN

Ngoài tiết sinh hoạt ngoài giờ riêng của mỗi lớp, trường còn có rất nhiều những hoạt động chung rất đa dạng như:

- CLB sưu tập tem: hoạt động này khá mạnh, có phòng trưng bày riêng Nhưng số

học sinh tham gia CLB có vẻ hạn chế (2%) Nguyên nhân là vì hoạt động này đòi hỏi các em phải để tiền mua tem bưu chính thường là những em gia đình khá giả mới tham gia Mặc dù còn hạn chế đó nhưng hoạt động của CLB cũng đã mang lại một nét riêng, góp phần làm phong phú hoạt động của trường và tinh thần của các em Nhiều cuộc thi

GVHD: Nguyễn Việt Ái

đã được tổ chức như: “Hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ trên tem bưu chính”, “Thể thao Việt Nam và Seagame trên tem bưu chính” Ngoài ra trường cũng đã tổ chức Đại hội CLB sưu tập tem với 54 hội viên, phát động và tổ chức triển lãm tem bưu chính cấp trường dịp 20/11 có 13 học sinh tham gia với 38 khung tem, được hội tem An Giang tặng giấy khen đơn vị tham gia tích cực các hoạt động năm 2003

- Sinh hoạt kỹ năng sống: đây là chương trình sinh hoạt về chủ đề kỹ năng sống

của Unicef tài trợ, có phòng sinh hoạt riêng, sinh hoạt trái buổi kể cả Chủ nhật Nội dung sinh hoạt rất vui và bổ ích bao gồm nhiều trò chơi xoay quanh vấn đề đại dịch HIV-AIDS và các tệ nạn xã hội do một giáo viên chuyên trách Tuy nhiên do đây là chương trình mới vừa đưa vào thử nghiệm ở một số điểm trường nên mỗi khối lớp chỉ được chọn 4 lớp để sinh hoạt, thường thì những lớp khá giỏi mới được sinh hoạt

- Sinh hoạt đội trống kèn, đội kỹ năng: hoạt động này thu hút nhiều đội viên tham

gia và tham gia đều ở các lớp, sinh hoạt ở trường hoặc ở Nhà thiếu nhi An giang Đặc biệt hoạt động này trở nên sôi nổi khi trường tổ chức cuộc thi Nghi thức đội, chỉ huy Đội giỏi tháng 2, tháng 3 Trong cuộc thi năm nay đã có 924/2056 em đăng ký và đạt chuyên hiệu, Tổng phụ trách đội đã phân công một chi Đoàn khối 9 kèm một chi Đoàn khối 6 và tiến hành tập dợt đều đặn để chuẩn bị cho cuộc thi thật tốt Qua việc kết hợp kèm cặp đó, tổng phụ trách đội có cơ sở để đánh giá tư cách Đoàn viên của khối 9 và giúp các đội viên khối 6 nhanh chóng thích nghi học hỏi Đây cũng là một phương pháp kết hợp giữa Đoàn và Đội rất hiệu quả

- Những hoạt động chủ điểm: (20/11, 26/3, 15/5, 8/3, 30/4, …) trong những ngày lễ đó, trường phát động rất nhhiều cuộc thi: báo ảnh, báo tường, mô hình, văn nghệ, thể thao, cắm hoa, cắm trại, … thu hút hầu hết học sinh tham gia và đạt nhiều kết quả rất phấn khởi

Để xác định vai trò và hiệu quả của hoạt động tự quản đối với học sinh THCS, tôi đã tiến hành điều tra trên phiếu và thu được kết quả như sau:

- Câu hỏi dành cho học sinh

1) Em đã tham gia những hoạt động ngoài giờ nào ? Em thích hoạt động nào nhất sau đây:

a Giữ trật tự đường phố

b Thi đố em (hái hoa)

c Thi văn nghệ

d Thi thể thao, hội khoẻ phù Đổng

e Cắm trại

f Tham quan

g Thăm viếng gia đình có công cách mạng

h Đi quyên góp

i Tham gia mitting, tuyên truyền, cổ động

j Tham gia CLB sưu tập tem

k Tham gia đội Nghi thức

0 7 21 12 33 21 2 2 13 3 22

2003

-2004 136

Tỉ lệ (%) 0 5,14 15,44 8,82 24,26 15,44 1,47 1,47 9,55 2,20 16,21

2) Em đã đạt được thành tích trong hoạt động của trường

Năm học Tổng số học sinh

được điều tra Học sinh trả lời Số lượng (hs) Tỉ lệ (%)

GVHD: Nguyễn Việt Ái

3) Từ đầu năm đến giờ lớp em đạt được những thành tích gì trong hoạt động của trường ? Hãy kể ra và cho biết em có đóng góp vào những thành công đó của lớp hay không ?

Năm học Tổng số học sinh

được điều tra Học sinh trả lời Số lượng (hs) Tỉ lệ (%)

Từ kết quả đó, ta nhận thấy:

- Hoạt động của các em rất phong phú và mội hoạt động sẽ phù hợp với sở thích của một số em nhất định Trong đó hoạt động cắm trại chiếm tỉ lệ cao nhất (24,26%) sau đó là hoạt động Đội, tham quan, văn nghệ Điều đó chứng tỏ, những hoạt động này rất phù hợp với sở thích của học sinh cần phát huy hơn nữa Bên cạnh đó, nhà trường cần bồi dưỡng cho học sinh ý thức cao hơn nữa về tầm quan trọng của các hoạt động xã hội, biến nó thành nhu cầu hoạt động, hứng thú hoạt động của học sinh

- Số học sinh đạt được thành tích qua những hoạt động ngoài giờ chiếm gần phân nửa (44,85%) đây là một tỉ lệ cao chứng tỏ chất lượng của những hoạt động này Học sinh chẳng những tham gia rất nhiệt tình mà còn có sự chuẩn bị rất chu đáo Ỉ ý thức trách nhiệm cao

- Các lớp dù ít hay nhiều đều đạt một số thành tích nhất định trong các hoạt động ngoài giờ Đóng góp vào những thành tích đó có 75,74% học sinh bao gồm tiền và công sức, tỉ lệ này rất cao cho thấy nhà trường đã tạo mọi điều kiện cho học sinh hoạt động và đạt thành tích Số còn lại (24,26%) mặc dù chưa có đóng góp nhưng các em cũng rất nhiệt tình cổ động và ủng hộ cho các bạn mình lớp mình

Tóm lại, hoạt động ngoài giờ của trường THCS Lý Thường Kiệt rất đa dạng và phong phú đáp ứng được nhu cầu hoạt động giao tiếp vốn là một nhu cầu rất cần thiết để các em trưởng thành về mọi mặt, hỗ trợ rất đắc lực cho việc dạy và học Ngoài giờ học trên lớp, học sinh sẽ làm gì ? ở đâu ? giap tiếp với những ai ? Hoạt động ngoài giờ giúp các bậc phụ huynh an tâm hơn khi giải quyết những câu hỏi đó Trường sẽ kiểm soát được học sinh của mình, hạn chế những tác động tiêu cực từ xã hội nhất là ở những địa

bàn phức tạp như thành phố Tổ chức cho các em tự quản nhưng cũng chính là quản lý các em chặt chẽ hơn dưới những hình thức vui và bổ ích

III HOẠT ĐỘNG TỰ QUẢN TRÊN LỚP

Lớp học là đơn vị nhỏ nhất để học sinh tiến hành tự quản có hiệu quả Đó là một tập thể với đầy đủ những yếu tố để học sinh có thể thành lập cho mình một tổ chức nhỏ đặt dưới sự theo dõi của GVCN và những tổ chức lớn hơn Vì vậy lớp học là nơi tạo điều kiện cho học sinh thể hiện mình trên tất cả các mặt, tron đó có ý thức và năng lực tự quản

Trước hết, về tổ chức, mỗi lớp có ban cán sự lớp gồm 8 học sinh:

1 Lớp trưởng

1 Lớp phó học tập

1 Lớp phó văn thể – lao động

1 Thủ quỹ

4 Tổ trưởng Để tổ chức được đội ngũ cán bộ lớp, GVCN là người đứng ra định hướng cho lớp Vậy GVCN đã làm gì để tố chức và tác động đến đội ngũ cán bộ lớp ? Tôi đã thực hiện phiếu hỏi ý kiến GVCN như sau:

1) Khi tổ chức bộ máy tự quản lớp (thầy) cô dựa vào những nguyên tắc hay cơ sở nào ?

2) Thầy (cô) đã làm gì để bồi dưỡng ý thức và năng lực tự quản cho đội ngũ cán bộ lớp ?

3) Đội ngũ cán bộ lớp đã có những tác động tích cực gì đến những thành viên của lớp ?

4) Là GVCN khối cuối cấp (khối 9) thầy (cô) thấy ý thức và năng lực tự quản của học sinh như thế nào ?

5) Là GVCN khối đầu cấp (khối 6) thầy (cô) thấy ý thức và năng lực tự quản của học sinh như thế nào ?

* Kết quả và nhận xét

- Khi tổ chức bộ máy tự quản lớp, có 80% GVCN dựa vào danh sách cũ tìm hiểu qua một số học sinh giỏi năm cũ, sự nhiệt tình, năng động, chủ động làm việc, giao việc

GVHD: Nguyễn Việt Ái

phải hoàn thành tốt, hoà đồng, vui vẻ cùng tập thể, gương mẫu đi đầu trong mọi công tác, có ý thức xây dựng tập thể lớp tiến bộ Trên cơ sở đó mà tiến hành bầu dân chủ tại lớp, rõ ràng đây là một quan điểm rất tiến bộ và dân chủ được đa số GVCN sử dụng và thực tế đã chứng minh đó là cách lực chọn đúng Vì dựa trên những nền tảng có sẵn đó, GVCN sẽ dễ dàng tiến hành những biện pháp bồi dưỡng, nâng cao ý thức và năng lực tự quản cho học sinh

Bên cạnh đó, có 20% GVCN dựa vào thành tích học tập và hạnh kiểm Đây cũng là những cơ sở rất cần thiết để lựa chọn Tuy nhiên đối với cán bộ lớp cơ sở đầu tiên quan trọng nhất là năng lực hoạt động thì bên cạnh việc học tập tốt, hạnh kiểm tốt cán bộ lớp còn phải nhiệt tình hoạt động và hoạt động có hiệu quả

- Về biện pháp tác động, có nhiều GVCN sử dụng nhiều cách khác nhau để bồi dưỡng ý thức và năng lực tự quản cho cán bộ lớp nhưng biện pháp chiếm tỉ lệ cao nhất (50%) là: thường xuyên giáo dục tinh thần làm việc vì tập thể, tinh thần tự giác trong học tập và tham gia phong trào, giữ trật tự lớp dù có hay không có giáo viên, hướng dẫn, theo dõi thường xuyên để kịp thời sửa chữa sai phạm

Sử dụng biện pháp này, GVCN thể hiện được vai trò cố vấn của mình một cách rõ rệt Giáo viên đặt tinh thần tự giác của cán bộ lớp lên trên hết vì đối với một lớp học, cán bộ lớp có vai trò rất quan trọng

- 100% GVCN thống nhất: cán bộ lớp có những tác động tích cực đến các thành viên của lớp như:

+ Cán bộ lớp là đầu tàu, gương mẫu, được các bạn nể phục và noi theo

+ Quản lý chặt chẽ, theo dõi sát, kịp thời báo cáo với GVCN tình hình lớp để có biện pháp tác động phù hợp

+ Đội ngũ cán bộ lớp dễ gần gũi với các bạn hơn GVCN, có tấm lòng yêu thương bạn, hiểu bạn, giúp đỡ bạn cùng tiến bộ

+ Tổ chức các hình thức học tập để học tập tốt

+ Tổ trưởng nhắc nhở số lần vi phạm mỗi ngày của các bạn nhất là học sinh cá biệt để các bạn có thể tự điều chỉnh hành vi

+ Tạo không khí học tập sôi nổi, phát động các bạn cùng tham gia phong trào có khí thế

GVCN phải thấy được những tác động tích cực đó của cán bộ lớp để khia thác nhằm xây dựng tập thể lớp vững mạnh, lựa chọn đúng đắn Trường Lý Thường Kiệt có một thuận lợi lớn là đa số học sinh giỏi nên rất chăm ngoan Tuy nhiên việc lựa chọn cán bộ lớp cũng không phải là giống nhau ở tất cả các khối lớp

- Khi nhận xét về ý thức và năng lực tự quản của học sinh khối đầu cấp, có 66,6% GVCN cho rằng: Tùy mỗi lớp mà việc tự quản tốt hay không tốt Nếu là lớp giỏi, ngoan thì công việc tự quản tốt GVCN nhẹ nhàng trong quản lý Nếu ngược lại thì công tác tự quản yếu kém, GVCN vất vả hơn Một số em có ý thức và năng lực nhưng thiếu sự chuẩn bị

Khi nhận xét về ý thức và năng lực tự quản của học sinh khối cuối cấp, có 71,4% GVCN cho rằng Học sinh cuối cấp ít nhiều cũng có năng lực tự quản Nhất là cán bộ lớp đã ý thức được vai trò và trách nhiệm của mình (vì đã từ làm cán bộ lớp nhìêu năm qua), có kỹ năng quản lý lớp thành thạo qua sự giúp đỡ theo dõi của GVCN khối 6, 7, 8

Như vậy ở khối 6 nếu học giỏi ngoan là yếu tố đầu tiên để GVCN dựa vào đó tổ chức bộ máy tự quản lớp thì ở các lớp cuối cấp, đó không phải là tiêu chuẩn hàng đầu nữa Số học sinh có năng lực quản lý, có ý thức trách nhiệm ngày càng được nâng cao và là tiêu chuẩn quang trọng để GVCN có thể tổ chức một đội ngũ cán bộ lớp năng động và có tinh thần tập thể cao

Thế còn những thành viên còn lại ? các em nghĩ gì và làm gì đối với việc bầu chọn đội ngũ tự quản của lớp ? Tôi đã có câu hỏi như sau dành cho học sinh không là cán bộ lớp

1) Em thích làm cán bộ lớp không ?

2) Em thích làm cán bộ lớp vì:

a Được đóng góp vào sự phát triển của tập thể lớp

b Được thầy cô bạn bè yêu mến tín nhiệm

c Làm cán bộ lớp rất oai

d Tất cả những lý do trên

3) Em không thích làm cán bộ lớp vì:

a Không có khả năng