Tiết 45. Bài 26. TRÀO LƯU CẢI CÁCH DUY TÂN Ở VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX

Kiến thức: Giúp học sinh nhận thấy: Những nét chính về phong trào đòi cải cách kinh tế, xã hội Việt Nam cuối thế kỉ XIX.. Hiểu rõ một số nhân vật tiêu biểu của trào lưu cải cách duy tân

TiếT 45 Bài 26

TRÀO LƯU CẢI CÁCH DUY TÂN Ở VIỆT NAM

NỬA CUỐI THẾ KỈ XIX

I Mục tiêu cần đạt.

1 Kiến thức:

Giúp học sinh nhận thấy:

Những nét chính về phong trào đòi cải cách kinh tế, xã hội Việt Nam cuối thế

kỉ XIX

Hiểu rõ một số nhân vật tiêu biểu của trào lưu cải cách duy tân và những nguyên nhân chủ yếu khiến cho các đề nghị cải cách của thế kỉ XIX không thực hiện được

2 Rèn luyện kỹ năng:

Rèn luyện kĩ năng phâp tích, đánh giá, nhận định, liên hệ lí luận với thực tiến

3 Giáo dục:

Nhận thức đây là một hiện tượng mới trong lịch sử, thể hiện một khía cạnh của truyền thống yêu nước

Khâm phục lòng dũng cảm, cương trực, thẳng thắn của các nhà duy tân ở Việt Nam

Có thái độ đúng đắn, trân trọng, tìm ra những giá trị đích thực của tư tưởng, trí tuệ con người trong quá khứ, hiện tại và tương lai

II Chuẩn bị.

1 Thầy:

Nghiên cứu tài liệu chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ năng, tham khảo thiết kế sách giáo viên, sách giáo khoa, tài liệu lịch sử có liên quan

Nguyên văn đề nghị cải cách của Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Huy Tế

2 Trò:

Học bài cũ và chuẩn bị bài mới

III Tiến trình bài dạy.

1 Kiểm tra bài cũ (2’):

Giáo viên kểm tra sự chuẩn bị của học sinh

* Đặt vấn đề (1’):

Vào nửa cuối thế kỉ XIX, ở Việt Nam đã ra đời các trào lưu cải cách duy tân Nhưng các đề nghị cải cách duy tân cuối cùng đều không thành hiện thực

2 Dạy bài mới:

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

I/ Tình hình Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX (8’) :

GV Vào những năm 60 của thế kỉ XIX là thời kì

mà thực dân pháp đang ráo riết mở rộng

cuộc chiến tranh xâm lược Nam Kì, chuẩn bị

tấn công đánh chiếm cả nước Tình thế ấy đã

có những tác động không nhỏ tới tình hình

chung của Việt nam

HS Thảo luận :

Hỏi Trình bày khái quát về tình hình chính

trị, kinh tế, xã hội Việt Nam giai đoạn

cuối thế kỉ XIX?

HS Đại diện nhóm trình bày

HS Nhận xét, bổ sung

GV Kết luận và phân tích :

1 Về chính trị: triều đình Huế

vẫn tiếp tục thực hiện chính sách nội trị và ngoại giao lỗi thời, lạc hậu

Đối nội, chúng ra sức đàn áp khủng bố các

phong trào của quần chúng, huy động những

lực lượng quân sự to lớn và việc dấp tắt các

cuộc khởi nghĩa của nông dân trong biển

máu…

Đối ngoại, án binh bất động và thực thi

chính sách thỏa hiệp trước âm mưu xâm

lược của thực dân Pháp…

2 Kinh tế: nông – công

thương – đình trệ, sa sút, tài chính cạn kiệt

3 Xã hội: mâu thuẫn giai cấp

và mâu thuẫn dân tộc ngày càng gay gắt

Hỏi Tình hình đã đưa đến hệ quả tất yếu nào?

HS Phong trào khởi nghĩa của nhân dân đặc biệt

là nông dân bùng nổ dữ dội

Hỏi Hãy kể tên một số cuộc khởi nghĩa tiêu

biểu ở thời kì này?

HS - Khởi nghĩa của Nguyễn Thịnh nổi dậy ở

Bắc Ninh (1862)

- Khởi nghĩa của đồng bảo Thổ do Nông

Hùng Thạc chỉ huy nổ ra ở Tuyên Quang

vào tháng 9 – 1862

- Khởi nghĩa của binh lính và dân phu ở Huế

năm 1866

Hỏi Để giải quyết tình hình trên cần phải làm

gì?

HS Cần phải có những cải cách mới cho phù

hợp với bối cảnh và yêu cầu của lịch sử

GV Trong bối cảnh đó, các trào lưu cải cách duy

tân ra đời

II Những đề nghị cải cách ở Việt Nam vào nửa cuối thế khỉ XIX (19’)

1 Hoàn cảnh:

Hỏi Các sĩ phu đề xướng cải cách đất nước

trong hoàn cảnh nào?

khốn

Hỏi Việc đề xướng cải cách của các sĩ phu

nhằm mục đích gì?

lực cho đất nước để có thể đương đầu với bọ xâm lược

2 Nội dung:

Hỏi Các sĩ phu đề xướng cải cách về những

vấn đề gì?

ngoại giao, kinh tế, văn hóa của nhà nước phong kiến

- Những nhà cải cách tiêu biểu:

Hỏi Em hãy kể tên một số nhà cải cách tiêu

biểu?

HS Trần Đình Túc, Nguyễn Huy Tế, Đinh Văn

Điền, Nguyễn Trường Tộ, Nguyến Lộ

Trạch

cải cách nhiều mặt

+ 1877 và 1882 Nguyễn Lộ Trạch đề nghị chấn hưng dân khí, khai thông dân trí, bảo vệ đất nước

Thế kỷ 19 là một bước ngoặt lớn trong lịch

sử nhân loại Những quốc gia có những nhà

lãnh đạo thức thời nhìn ra được xu hướng

thời đại đã đưa dân tộc đến chỗ vinh quang

Ngược lại nhiều nước vì không nhìn ra cái

3

mấu chốt của cải cách đã lỡ những dịp may

và chuốc lấy cái thảm họa bị nước ngoài cai trị Việt Nam ta ở vào trường hợp thứ hai mặc dầu không hiếm những sĩ phu thiết tha với tiền đồ của dân tộc, hoặc dâng sớ xin cải

tổ, hoặc soạn thảo điều trần Một trong những người đó là:

Nguyễn Trường Tộ (1828-1871): Ông

quê ở Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An Năm 19 tuổi (1847), ông quyết định đi sâu tìm hiểu những thành tựu khoa học châu Âu, bắt đầu bằng những tri thức thu lượm được tại chủng viện Xã Đoài Sau đó ông tìm cách đi du lịch Hồng Kông, Singapore rồi sang Pháp (1858) lưu học ở Paris hai năm

Năm 1861, Nguyễn Trường Tộ về nước, trước sau gửi lên triều đình Huế một hệ thống sáng kiến canh tân bao quát mọi lãnh vực Ông lên án mạnh mẽ ý thức hệ Khổng giáo lỗi thời mà nhà Nguyễn đang cố sức duy trì Ông đề xuất những biện pháp cải cách cụ thể về các mặt kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao, tôn giáo, văn hóa giáo dục

Chẳng hạn:Một ý tưởng cơ bản của Nguyễn Trường Tộ là : muốn nói đến chuyện canh tân thì trước hết phải “tạm hòa” với Pháp

Đã có người nghiên cứu đánh giá cao ý tưởng này, cho rằng đó là “một sách lược”

để thực hiện canh tân, “chuẩn bị các điều kiện và khi có thời cơ thì đánh đuổi

Pháp”…

Hỏi Nguyễn Lộ Trạch: Ông là con Tuần phủ

Nguyễn Quốc Uy, rể đại thần Trần Tiễn Thành Tuy là người học rộng biết nhiều, nhưng ông không thi cử, chỉ lưu tâm về đường thực dụng

Năm Đinh Sửu (1877), nhân một kỳ thi Đình

có đề ra nói về thời sự, ông dâng một bản

Thời vụ sách, nhưng không được triều đình

quan tâm đến Vì trong Thời vụ sách, ông

nêu lên những yêu cầu bức thiết về thời cuộc

nước nhà.

Năm Nhâm Ngọ (1882), giặc Pháp đánh

thành Hà Nội lần thứ hai, ông lại dâng bản

Thời vụ sách II, nêu lên sách lược cứu nước

khẩn trương: Nội dung Thời vụ sách II gồm

mấy điều chủ yếu:

1 Dời đô về Thanh Hoá lấy chỗ địa

thế hiểm yếu để giữ vững gốc nước

2 Lập đồn điền ở các nơi

3 Luyện binh và sắm vũ khí mới

4 Học cơ khí phương Tây

5 Ngoại giao, thông thương rộng

với các nước trên thế giới

Triều đình vẫn không quan tâm những điều

ông trình bày

Đến năm Nhâm Thìn (1892), nhân kỳ thi

Đình có ra đề hỏi về “đại thế toàn cầu”

Ông thừa dịp thảo bản Thiên hạ đại thế luận

dâng trình Nhưng vẫn bị bỏ qua Tuy vậy

bản Thiên hạ đại thế luận lại được sĩ phu và

những người có tư tưởng cách tân nhiệt liệt

hưởng ứng, bái phục tài năng xuất chúng của

ông Nguyễn Lộ Trạch được xem là nhà

cách tân đất nước tiêu biểu của thế kỷ XIX

III Kết cục của những đề nghị (10’)

Hỏi Em có suy nghĩ gì về những cải cách của

các sĩ phu giai đoạn cuối thế kỉ XIX?

HS Họ có tinh thần dũng cảm và cách mạng, họ

dám vượt qua những luật lệ hà khắc, thậm

chí nguy hiểm đến cả tính mạng của mình

HS Thảo luận nhóm:

Hỏi Hãy chỉ ra điểm tích cực và hạn chế của

các đề nghị cải cách duy tân?

HS Dại diện nhóm trình bày

HS Nhận xét, bổ sung

GV Nhận xét, kết luận :

1 Tích cực: Đáp ứng phần nào

yêu cầu của nước ta lúc đó

2 Hạn chế: Đề nghị cải cách

5

mang tính chất lẻ tẻ, rời rạc.

Hỏi Kết cục của các đề nghị cải cách này như

thế nào?

nhận

Hỏi Vì sao những cải cách Duy Tân cuối thế kỉ

XIX không được chấp nhận ?

HS Triều đình Huế bảo thủ, bất lực và các cải

cách mang tính chất lẻ tẻ, rời rạc, chưa xuất

phát từ cơ sở bên trong

3.Ý nghĩa:

Hỏi Trào lưu duy tân cuối TKXIX có ý nghĩa

gì?

thủ của triều đình

+ Thể hiện trình độ nhận thức của những người Việt Nam hiểu biết thức thời

3 Luyện tập, củng cố (4’):

Bài tập1 (Hãy khoanh tròn vào đầu câu em chọn đúng): Tình hình đất nước vào

những năm 60 của thế kỉ XIX có những biểu hiện nào sau đây?

A Bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương mục ruỗng

B Chính sách nội trị, ngoại giao lỗi thời

C Đời sống nhân dân ổn định

D Tài chính kiệt quệ

E Mâu thuẫn giai cấp, xã hội gay gắt

H Tất cả các biểu hiện trên

Bài tập2 (Điền từ đúng(Đ) hoặc sai (S) vào ô trống):

Cản trở nào sau đây là chủ yếu nhất dẫn đến cải cách không thực hiện được?

 Những cải cách mang tính lẻ tẻ, rời rạc

 Sự ngăn cấm của chính quyền đô hộ thực dân Pháp

 Sự bảo thủ của triều đình phong kiến

 Cán trở sự phát triển của xã hội Việt Nam

SƠ KẾT BÀI HỌC

- Ngoài các cuộc khởi nghĩa vũ trang, trong nửa cuối thế kỉ XIX ở Việt Nam còn xuất hiện trào lưu đòi cải cách duy tân nhằm đưa đất nước ra khỏi tình trạng bế tắc

- Trào lưu này xuất phát từ lòng yêu nước, thương dân của một bộ phận sĩ phu, văn thân và một số quan lại, đình thần

- Trong số các đề nghị cải cách, nổi bật lên hệ thống các bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ

- Mặc dù các đề nghị cải cách không được thực hiện nhưng nó đã phản ánh một nhu cầu thực tại khách quan của xã hội, góp phần tấn công vào những tư tưởng lỗi thời , bảo thủ đang cản trở bước tiến hóa của dân tộc ta

4 Hướng dẫn học sinh học bài và làm bài tập ở nhà (1’):

- Học bài thật kỹ Ôn tập từ bài 24 đến bài 28 để tiết sau kiểm tra 1 tiết

7