LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Dạy học đạo đức ở tiểu học nhằm mục đích góp phần hình thành ở học sinh những hành vi và thói quen hành vi đạo đức, từ đó góp phần hình thành ở các em những cơ sở ban
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Dạy học đạo đức ở tiểu học nhằm mục đích góp phần hình thành ở học sinh những hành vi và thói quen hành vi đạo đức, từ đó góp phần hình thành ở các em những cơ sở ban đầu nhưng rất quan trọng nhân cách của người công nhân, người lao động có khả năng hòa nhập vào cuộc sống của cộng đồng xã hội
Để thực hiện được mục đích này,vai trò của thầy cô giáo có vị trí quan trọng Đối với học sinh tiểu học, thầy giáo cô giáo luôn là tấm gương cho học sinh noi theo Người giáo viên tiểu học phải hoàn thành nhiệm vụ:Bồi dưỡng cho các em kiến thức sơ đẵng và định hướng giá trị đạo đức về các chuẩn mực hành vi đạo đức phù hợp chuẩn mực hành vi đó Bởi vì học sinh tiểu học rất dễ bắt chước, nếu hành
vi tốt được lặp lại nhiều lần trở thành thói quen sẽ khắc sâu vào tâm trí làm vốn ý thức của bản thân Từ đó các em dễ phân biệt cái thiện với cái ác, cái tốt với cái xấu, cái chính nghĩa với cái phi nghĩa, điều nên làm và không nên làm, nên tiết kiệm và không nên xa xỉ, biết tự hào về khí phách anh hùng của dân tộc yêu quê hương yêu thiên nhiên đất nước và thêm yêu cuộc sống Từ đó các em có ý thức vươn lên trong học tập
Để dạy tốt môn đạo đức, việc tăng cường rèn luyện thực hành biến những hành
vi, hành động tích cực thành thói quen diễn ra một cách tự động của học sinh thì yêu cầu người giáo viên phải sử dụng phương pháp dạy học tốt tạo sự chú ý và gây hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập
Thực trạng hiện nay về đạo đức của học sinh đang là nỗi trăn trở lo lắng của toàn xã hội mà nhất là đối với ngành giáo dục.vì thế mà bao năm qua tôi luôn cố gắng đầu tư tìm hiểu nghiên cứu và tổng kết kinh nghiệm về thực chất đạo đức của học sinh lớp mình dạy nhằm tìm ra biện pháp hữu hiệu nhất trong việc góp phần
Trang 2nâng cao chất lượng đạo đức cho học sinh Đó chính là lý do mà tôi chọn đề tài này.
I ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH
1 Thuận lợi
- Học sinh đi học đều có đầy đủ sách tập và dụng cụ học tập
- Đa số các em rất thích học tiết luyện tập thực hành của môn đạo đức
- Phần lớn HS biết vâng lời thầy cô giáo, thích tìm tòi cái mới cái hay trong chuẩn mực đạo đức
Về phía nhà trường luôn được sự quan tâm giúp đỡ của BGH nhà trường cũng như đồng nghiệp Nhà trường rất quan tâm đến việc giáo dục nhân cách cho học sinh luôn khuyến khích GV nghiên cứu giáo dục đạo đức cho học sinh
Trẻ bắt chước nhanh những tác động của xã hội, khả năng tư duy phân biệt hành
vi phải trái của một số em chưa cao
II ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT
Học sinh lớp 4A4 – Trường tiểu học Phước Vĩnh A
Tổng số học sinh:36/22 nữ
B NỘI DUNG
I NHỮNG KHÓ KHĂN KHI GIẢNG DẠY TIẾT LUYỆN TẬP THỰC HÀNH MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 4 VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC KHÓ KHĂN
1 Những khó khăn:
Trang 3Là giáo viên chủ nhiệm trực tiếp giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 4, trong những năm qua bản thân tôi luôn gặp nhũng khó khăn sau:
Học sinh ý thức đạo đức và năng lực định hướng giá trị đạo đức còn hạn chế nên xúc cảm đạo đức và và tình cảm đạo đức tương ứng còn nghèo nàn, hạn chế và đặc biệt là hành vi tương ứng còn mang tính chất hình thức hoặc thậm chí khó hình thành được hoặc rơi vào tình trạng sai lệch
Một số học sinh còn e ngại khi đối diện với thực tế, suy nghĩ đúng nhưng hành động lại sai lệch; có em nói được nhưng hành động lại không chuẩn mực Thậm chí có em không chịu nhìn nhận đánh giá bản thân mình còn sai, chưa tốt Chính vì thế nên khó hình thành được chuẩn mực hành vi đạo đức thành thói quen đạo đức Mặc dù giáo dục tư tưởng được lồng ghép vào tất cả các môn học nhưng thực tế một tiết dạy chỉ có 35 phút, thầy trò phải tranh thủ lắm mới truyền thụ, nắm bắt kiến thức tốt từng bài học Do đó khó có thể dành nhiều thời gian để giáo dục sâu
tư tưởng cho học sinh Ở môn đạo đức 1 tuần các em cũng chỉ dược học 1 tiết Ngoài ra tài liệu phục vụ giảng dạy môn đạo đức ở tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng còn khan hiếm ( nhất là mẫu rèn luyện, thực hành.) dạy học ở tiết bài mới
đã có mẫu chuyện hay, có tranh vẽ, giáo viên chỉ nghiên cứu làm thêm một số mẫu hành vi khác còn dạy ở tiết luyện tập, thực hành giáo viên chỉ có sách giáo viên làm cơ sở dạy học do đó đề dạy tốt tiết luyện tập, thực hành người giáo viên phải đầu tư rất nhiều thời gian để thiết kế bài dạy: Tham khảo bài dạy, thiết kế mẫu chuyện, phiếu học tập, hình thức ngoại khóa Vì thế giáo viên không dành thời gian
để thiết kế tốt bài dạy thì tiết học dễ bị khô khan, học sinh nhàm chán, không đạt được mục tiêu bài giảng
Trước cơ chế thị trường mở cửa, cuộc sống và nhu cầu cuộc sống của con người đang đi lên mạnh mẽ, đã có không ít những tác động tiêu cực làm sa sút nhân cách đạo đức con người, trong đó có cả học sinh chúng ta.hoặc ở gia đình cha mẹ quá
Trang 4nuông chiều con cái cũng là khó khăn lớn cho giáo dục đạo đức học sinh ở nhà trường.
Tuy có nhiều khó khăn, song với trách nhiệm người giáo viên người được xã hội giao trọng trách hình thành nhân cách cho học sinh theo mục tiêu giáo dục, làm theo lới Bác “Vì lợi ích trăm năm trồng trồng người”, bản thân tôi đã luôn cố gắng tìm hiểu nhiều về đề tài này để có vốn kiến thức, kinh nghiệm am hiểu các em hơn
và tạo uy tín đối với các em qua từng tiết dạy đạo đức
- Định hướng cho các em chuyển hóa những kĩ năng thành những hành vi tương ứng phù hợp với những chuẩn mực hành vi được học, các em tự ý thức được: Được
Trang 5làm gì? Phải làm gì? Những gì không được làm ? Chịu tránh nhiệm như thế nào khi sai phạm?
- Để giúp các em định hướng đúng cho xử sự của bản thân trong nhiều mối quan hệ trên, nội dung và phương pháp môn đạo đức sẽ là công cụ đảm bảo giáo dục đạo đức
b) Sự nhiệt tình của giáo viên
- Dành nhiều thời gian nghiên cứu thiết kế bài dạy và chọn lọc phương pháp dạy học phù hợp với dặc trưng bộ môn, với nội dung từng bài dạy, với từng đối tượng học sinh
- Luôn tham khảo tài liệu, nắm bắt các thông tin đại chúng Luôn tìm hiểu tâm tư tình cảm, hoàn cảnh của từng em để gần gũi, chia sẽ với các em, tạo niềm tin cao nhất đối với các em, biết tôn trọng các em
c) Phối hợp chặt chẽ, hiệu quả ba môi trường giáo dục:
- Trong việc giáo dục nhân cách cho học sinh tiểu học, quan hệ giữa gia đình - nhà trường - xã hội là mối quan hệ khăng khít, biện chứng không thể tách rời Sự liên lạc thông tin kịp thời cho nhau về tình hình phát triển của trẻ giúp mỗi bên có những biện pháp giáo dục phù hợp, đạt hiệu quả và thấy được những hạn chế để kịp thời điều chỉnh
II PHƯƠNG PHÁP ĐỂ DẠY TỐT TIẾT LUYỆN TẬP THỰC HÀNH MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 4:
1.Một số chú ý khi xây dựng phương pháp dạy học môn đạo đức:
- Người giáo viên tiểu học phải luôn coi trọng vị trí của môn đạo đức, trong quá trình hình thành ở học sinh hệ thống những hành vi và thói quen hành vi đạo đức nói riêng và những nhân cách nói chung Giáo viên phải luôn yêu mến và và say
mê giảng dạy môn đạo đức cũng như đối với những môn học khác; luôn có ý thức đúng đắn trong quá trình nghiên cứu phương pháp dạy học , không có thái độ coi nhẹ hay xem thường
Trang 6-Khi xây dựng phương pháp dạy học bản thân tôi luôn chú trọng xây dựng trên những nguyên tắc sau:
Đảm bảo với mục tiêu giáo dục tiểu học
Đảm bảo cho học sinh hình thành được những hành vi ứng xử trong các mối quan
hệ hàng ngày
Đảm bảo sự thống nhất giữa tính truyền thống và tính hiện đại trong hành vi ứng xử
Đảm bảo tính cụ thể và tính vừa sức của các chuẩn mực hành vi đạo đức
Đảm bảo tính phát triển theo cấu trúc đồng tâm của các chuẩn mực hành vi đạo đức giữa lớp dưới và lớp trên
Khi thiết kế bài dạy tôi luôn chú trọng:
-Lựa chọn, vận dụng, phối hợp các phương pháp và phương tiện nhằm chuyển tải được nội dung đã xác định, thực hiện được những mục tiêu của bài học
-Lựa chọn,vận dụng phối hợp các hình thực dạy học thích hợp
-Khai thác và phân tích những kinh nghiệm của bản thân cũng như của các đồng nghiệp có liên quan đến việc nghiên cứu
- Luôn thực hiện tốt phương châm “Lý luận đi đôi với thực tiễn, lý thuyết đi đôi với thực hành”
2 Một số biện pháp cụ thể:
- Các phương pháp và hình thức dạy học môn đạo đức rất phong phú , đa dạng Sau đây tôi xin được phép trình bày một số phương pháp mà bản thân tôi đã luôn áp dụng trong dạy học môn đạo đức trong những năm qua, đã có nhiều ưu điểm trong việc phát huy tính tích cực của học sinh, nhất là đối với tiết luyện tập - thực hành
Phương pháp đàm thoại:
Trang 7- Ở tiết luyện tập, thực hành phương pháp này được vận dụng như là biện pháp của các phương pháp khác (đánh giá, nêu vấn đề, thảo luận nhóm, đóng vai, trò chơi…)
a) Đặc điểm:
- Giáo viên dựa vào những hiểu biết có sẵn của học sinh, đặt ra một hệ thống câu hỏi gợi mở kích thích để học sinh liên tưởng giữa điều đã biết với thực tiễn, hình thành ở các em ý tưởng mới, đề xuất cách giải quyết những mâu thuẩn để học sinh hiểu vấn đề đạo đức
b) Cách vận dụng (các bước tiến hành):
- Qua một số câu hỏi gợi mở, giáo viên nêu vấn đề cần được tìm hiểu trước học sinh cả lớp hoặc trước nhóm để học sinh suy nghĩ
+ Khích lệ học sinh phát biểu và đóng góp ý kiến
+ Liệt kê tất cả các ý kiến phát biểu trên bảng, không loại trừ một số ý kiến nào, trừ trường hợp trùng lặp
+ Phân loại các ý kiến
+ Làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng
+ Tổng hợp ý kiến của học sinh và hỏi xem các em còn thắc mắc hay bổ sung ý kiến gì không
c) Những điều chú ý khi sử dụng phương pháp này:
+ Các ý kiến phát biểu nên ngắn gọn
+ Tất cả các ý kiến đều được giáo viên hoan nghênh, chấp nhận một cách khéo léo,
tế nhị mà không cần phê phán đúng sai
+ Giáo viên tổng kết ngắn gọn
Phương pháp thảo luận nhóm:
a) Đặc điểm:
Trang 8- Đây là phương pháp được sử dụng nhằm giúp học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, học sinh có thể chia sẽ kinh nghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đề, một tình huống đạo đức.
b) Cách vận dụng:
* Bước 1: Chuẩn bị
+ Xây dựng phiếu học tập (bài tập đánh giá hành vi đạo đức nào đó hay xử lí tình huống đạo đức)
+ Chuẩn bị sẵn phiếu thảo luận
+ Dự kiến thời điểm, thời gian dành cho thảo luận
* Bước 2: Tiến hành thảo luận
+ GV nêu vấn đề hướng dẫn cho học sinh thảo luận
+ GV chia lớp thành các nhóm gồm 4-6 HS, phát phiếu
+ Các nhóm tiến hành thảo luận
+ GV theo dõi, khích lệ mọi thành viên trong nhóm cùng đóng góp ý kiến, đi đến thống nhất chung trong nhóm
+ Đại diện nhóm trình bày cách giải quyết vấn đề trước lớp, các nhóm khác nêu ý kiến, thắc mắc hoặc bổ sung
+ GV tổng kết ngắn gọn ý kiến đúng, tuyên dương khen ngợi các nhóm có tinh thần, thái độ làm việc tốt
c) Một số điều chú ý khi sử dụng phương pháp này:
+ Chủ đề thảo luận phải sát với nội dung bài học và với trình độ của lớp, của từng nhóm
+ Luôn linh hoạt thay đổi trong việc chia nhóm nhằm tạo điều kiện cho mỗi em được chỉ huy điều khiển hoạt động nhóm, xây dựng mối quan hệ gắn bó, đoàn kết.+ Chia nhóm theo lực lượng tương đương nhau, tạo ra sự đồng đều giữa các nhóm
và giao việc phù hợp với mỗi nhóm
Trang 9Phương pháp nêu gương:
a) Đặc điểm:
- Dùng những tấm gương mẫu mực cụ thể, sống động để giáo dục cho học sinh qua việc kích thích các em bắt chước những mẫu hành vi đó, các em biết vận dụng hành vi mẫu mực đã học vào hoàn cảnh cụ thể của mình
+ Dự kiến thời điểm nêu gương, chuẩn bị trực quan liên quan đến tấm gương (nếu
cần) Ví dụ: Bài “Vượt khó trong học tập” có thể nêu gương (Nguyễn Ngọc Ký,
gương của những bạn học sinh trong trường), giúp các em thấy được đức tính kiên trì, bền bỉ vượt khó trong học tập của những tấm gương đó
+ Học sinh tự tìm những tấm gương xung quanh, những nhân vật tích cực trong các tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí,…
* Bước 2: Tiến hành
+ Sử dụng phương pháp này khi liên hệ thực tế
+ GV giúp học sinh hiểu rõ tấm gương, hành vi chuẩn mực của những tấm gương
đó và cố gắng học tập noi theo
c) Một số điều chú ý khi sự dụng phương pháp này:
+ Nên chọn những tấm gương gần gũi với cuộc sống của các em
+ Khai thác cả những tấm gương tốt lẫn những tấm gương chưa tốt, song những tấm gương tốt là cơ bản, những tấm gương chưa tốt phải giúp các em rút ra được kết luận tích cực
Trang 10+ GV luôn là tấm gương sinh động, mẫu mực đối với học sinh.
+ Gây được hứng thú và chú ý của người học
+ Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh
+ Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của người đọc theo hướng định trước
+ học sinh sẽ thấy ngay tác dụng và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn
b) Cách vận dụng:
* Bước 1: Chuẩn bị
+ Tên trò chơi, những nhân vật trong trò chơi, diễn biến tình huống đạo đức theo kịch bản
+ Xây dựng kịch bản: GV xây dựng hoặc GV gợi ý cho học sinh tự xây dựng
Ví dụ: Bài “Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ” GV có thể đưa ra tình huống, yêu cầu
học sinh tự xây dựng kịch bản (bà ngoại đang ốm, bố mẹ đi vắng chỉ có hai chị em
ở nhà, hai chị em thay nhau chăm sóc bà,…)
+ Chuẩn bị vật dụng liên quan đến kịch bản
+ GV dự kiến thời gian dành cho trò chơi
* Bước 2: Tiến hành
+ GV giới thiệu tên kịch bản hoặc tình huống
+ Các nhóm thảo luận xây dựng kịch bản, phân vai
- Mỗi nhóm sẽ xây dựng theo ý kiến chung của nhóm
Trang 11- Mỗi nhóm sẽ tự phân công vai diễn.
+ Các nhóm lên đóng vai, lớp theo dõi
+ Học sinh lớp nhận xét, đánh giá , rút ra bài học
+ GV nhận xét chung
c) Một số điều cần chú ý khi sử dụng phương pháp này:
+ Tình huống phải có tính mục đích rõ ràng
+ Tình huống phải dễ đóng vai, không nên quá phúc tạp
+ Mọi học sinh đều được tham gia vào quá trình thảo luận, xây dựng kịch bản, được đóng vai hoặc phục vụ cho việc đóng vai của các bạn trong lớp Nên khích lệ học sinh nhút nhát tham gia
+ Trong khi các nhóm thảo luận, GV đến từng nhóm quan sát, lắng nghe, kịp thời phát hiện những khó khăn, lúng túng của học sinh để có sự hổ trợ, giúp đỡ, điều chỉnh kịp thời
+ Những lần đầu học sinh thực hiện phương pháp này, GV giúp học sinh bình tĩnh,
tự tin và luôn cố gắng, tự nhiên cố gắng hết khả năng để nhập vai, hạn chế việc cười nói khi các nhóm diễn
+ Sửa đổi ngay thái độ, hành vi, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt của các nhân vật sau khi học sinh nhận xét , đánh giá
Phương pháp tổ chức trò chơi:
a) Đặc điểm:
- Thu hút được sự tham gia của học sinh, trong cuộc chơi mọi người đều bình đẳng, đều cố gắng thể hiện hết mình Tăng cường hứng thú học tập, nâng cao sự chú ý, thay đổi các trạng thái tâm lí mệt mỏi trong quá trình nhận thức và còn là biện pháp để rèn luyện các kĩ năng ứng xử, giao tiếp, cũng cố và phát triển khả năng tự tin của các em trong học tập và trong hoạt động xã hội
b) Cách vận dung:
Trang 12* Bước 1: Chuẩn bị
+ Lựa chọn những trò chơi dân gian có nội dung phù hợp với nội dung yêu cầu bài học
+ Thầy và trò có thể dực trên nội dung bài học để sáng tạo ra trò chơi mới Có thể
tổ chức cho các em dạng trò chơi như: tiếp sức, ai nhanh hơn ai, bông hoa điểm tốt, hoặc hái hoa dân chủ,
Ví dụ: Bài “Tiết kiệm thời giờ” có thể hướng dẫn học sinh trò chơi hoặc ai nhanh
hơn ai
- Trò chơi tiếp sức : Mỗi nhóm 4-5 em sẽ được giao chung một công việc
* Bước 2: Tiến hành
+ GV nêu tên trò chơi, phổ biến cách chơi, luật chơi
+ GV lựa chọn đối tượng chơi hoặc lớp tự chọn
+ Học sinh tham gia trò chơi, GV và lớp động viên cổ vũ
+ Lớp nhận xét, bổ sung
+ GV tổng kết, khen gợi, sửa chửa
c) Phương số đều chú ý khi sử dụng phương pháp này:
+ Luôn nắm rõ và phổ biến đúng mục đích của cuộc chơi (trò chơi để khởi động, trò chơi thư giản hay để chuyển tải một nội dung bài học
+ Nắm vững quy tắc chơi, tôn trọng luật chơi
+ Trò chơi phải dễ dàng tổ chức và dễ thực hiện
+ Sau ki chơi GV tổng kết lại cho học sinh rõ là đã học được gì qua trò chơi,
+ Sử dụng trò chơi phù hợp với từng nội dung bài và dự kiến trước thời gian dành cho trò chơi
Phương pháp rèn luyện:
a) Đặc điểm: