Electron và lỗ trống trong bán dẫn tinh khiết: Mỗi nguyên tử Silic 14Si hay 32Ge có 4 electron hóa trị.. Vì vậy, ở nhiệt độ thấp Silic là chất cách điện Si Si Lỗ trống Si Si Si Electr
Trang 2KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1: Dòng điện trong chân không sinh ra do chuyển động
của:
A các ion dương và âm phát ra từ catôt khi bị nung đỏ
B các electron được đưa từ bên ngoài vào khoảng giữa hai bản cực đặt trong chân không
C các electron phát ra từ catôt khi bị nóng đỏ
D các electron và ion dương phát ra từ anôt khi bị nung đỏ
Câu 2: Catôt của một điôt chân không có diện tích mặt ngoài
S = 10 mm2 Dòng điện bão hòa qua điôt Ibh = 16 mA Tính số eletron phát ra từ một đơn vị diện tích của catôt trong 1 giây Giải: Số electron phát ra từ catôt của điôt khi có dòng điện bảo hòa trong 1 giây là: N = q / e = I t / e = 1017
Số electron phát ra từ một đơn vị diện tích của catôt khi có
dòng điện bảo hòa trong 1 giây là: n = N / S = 1022
Trang 3Bài 17: DÒNG ĐIỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN
Trang 4I CHẤT BÁN DẪN VÀ TÍNH CHẤT CƠ BẢN:
1 Chất bán dẫn là gì ?
Bán dẫn là những chất có tính dẫn điện không thể xem là kim loại hay điện môi
Tiêu biểu là Silic (14Si) và Gecmani (32Ge)
2 Vài tính chất cơ bản của chất bán dẫn:
a Ở nhiệt độ thấp, điện trở suất của bán dẫn tinh khiết rất lớn Khi nhiệt độ tăng, điện trở suất giảm nhanh, nghĩa là hệ số nhiệt điện trở của bán dẫn có giá trị âm
b Điện trở suất của chất bán dẫn phụ thuộc mạnh vào tạp
chất Chỉ cần có một lượng tạp chất nhỏ cũng làm điện trở suất của chất bán dẫn thay đổi đáng kể
c Điện trở suất của một số chất bán dẫn cũng giảm đáng kể khi nó bị chiếu sáng hoặc khi bị tác dụng của các tác nhân ion
hóa khác
Trang 5
T
B án d ẫn
loại
mA
Điện trở suất của chất bán dẫn phụ thuộc vào nhiệt độ như thế nào ? Hệ số nhiệt điện trở có giá trị dương hay âm ? Chất bán dẫn
Ánh sáng
Trang 6II.HẠT TẢI ĐIỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN,
BÁN DẪN LOẠI n VÀ BÁN DẪN LOẠI p:
1 Electron và lỗ trống trong bán dẫn tinh khiết:
Mỗi nguyên tử Silic 14Si ( hay
32Ge ) có 4 electron hóa trị
Khi tạo thành mạng tinh thể,
mỗi nguyên tử Silic liên kết cộng
hóa trị với 4 nguyên tử Silic lân
cận Các e- hóa trị đều bị liên kết,
trong mạng không có hạt tải điện
Vì vậy, ở nhiệt độ thấp Silic là
chất cách điện
Si Si
Lỗ trống
Si Si
Si
Electron liên kết
Electron dẫn
Mỗi nguyên tử Silic 14 Si có mấy electron và trong đó có mấy electron ở lớp ngoài
cùng ?
Trong mạng tinh thể, các nguyên
tử Silic liên kết với nhau thế nào ?
Trang 71 Electron và lỗ trống trong bán dẫn tinh khiết:
Khi một electron bị rứt khỏi mối liên kết, trở thành một electron
tự do (electron dẫn) thì nó để lại một lỗ trống thiếu e- liên kết và
được xem là hạt mang điện dương.
Electron và lỗ trống là 2 hạt tải điện trong BD tinh khiết.
Dòng điện trong chất BD tinh khiết là dòng các electron
dẫn chuyển động ngược chiều điện trường và dòng các lỗ trống chuyển động đồng thời cùng chiều điện trường.
Trong BD tinh khiết hay BD loại i, electron dẫn và lỗ trống có mật độ bằng nhau nhưng nhỏ, chúng được gọi là những hạt tải điện thiều số
II HẠT TẢI ĐIỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN –
BÁN DẪN LOẠI n VÀ BÁN DẪN LOẠI p:
Trang 8II HẠT TẢI ĐiỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN – BÁN DẪN LOẠI n VÀ BÁN DẪN LOẠI p:
2 Bán dẫn loại n và tạp chất cho (đôno):
Bán dẫn n là bán dẫn tạp chất
có hạt tải điện mang điện âm
Khi pha tạp chất phôtpho (P),
asen (As) hoặc antimon (Sb) là
các nguyên tố có 5 e- hóa trị vào
mẫu Silic thì e- thứ 5 của nguyên
tử tạp trở thành e- tự do trong
tinh thể BD, giúp nó dẫn điện
ngay ở nhiệt độ thấp
Si Si
Si
Si
Si Si
Si
Electron tự do
Trang 9Mỗi nguyên tử tạp “cho” tinh thể bán dẫn một electron dẫn nên được gọi là tạp chất cho hay đôno
nhưng không tăng mật độ lỗ trống nên hạt tải điện chủ yếu trong
BD loại n là electron dẫn
II HẠT TẢI ĐiỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN –
BÁN DẪN LOẠI n VÀ BÁN DẪN LOẠI p:
2 Bán dẫn loại n và tạp chất cho (đôno):
Trang 10II HẠT TẢI ĐiỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN – BÁN DẪN LOẠI n VÀ BÁN DẪN LOẠI p:
3 Bán dẫn loại p và tạp chất nhận (axepto):
Bán dẫn p là BD tạp chất có hạt
tải điện mang điện dương
Khi pha tạp Bo (B), nhôm (Al)
hoặc Gali (Ga) là các nguyên tố có
3 e- hóa trị vào mẫu Silic thì mỗi
nguyên tử tạp sẽ lấy một e- liên kết
của nguyên tử Silic lân cận và sinh
ra một lỗ trống mang điện dương,
giúp BD dẫn điện ngay ở nhiệt độ
thấp
Si Si
Si
Si
Si Si
Si
Lỗ trống (+)
Trang 113 Bán dẫn loại p và tạp chất nhận (axepto):
II HẠT TẢI ĐiỆN TRONG CHẤT BÁN DẪN – BÁN DẪN LOẠI n VÀ BÁN DẪN LOẠI p:
Mỗi nguyên tử tạp “nhận” từ tinh thể một e- liên kết nên
được gọi là tạp chất nhận hay axepto.
trống nhưng không tăng mật độ electron dẫn nên hạt tải
điện chủ yếu trong BD loại p là lỗ trống.
Trang 12Điện trở suất và mật độ hạt tải điện của gecmani pha tạp gali ở 300 K
Tỉ lệ tạp chất 0 % 10 -6 % 10 -3 % Điện trở suất 0,5 10 -1 10 -4
Mật độ lỗ trống 2,5.10 19 m -3 3,7.10 20 m -3 3,7.10 23 m -3
Mật độ
electron 2,5.10
19 m -3 1,7.10 18 m -3 1,7.10 15 m -3
m
m
m
So sánh điện trở suất của bán dẫn gecmani tinh khiết, gecmani pha tạp gali 10 -6 % và gecmani pha tạp gali 10
-3 % ở nhiệt độ 300 K với nhau và với điện trở suất của các kim loại (khoảng 10 -8 ) m
Trang 13III LỚP CHUYỂN TIẾP p-n:
1 Vị trí lớp chuyển tiếp p-n:
Lớp chuyển tiếp p-n là chỗ tiếp xúc của miền BD loại p
và miền BD loại n được tạo ra trên một tinh thể BD.
2 Lớp nghèo:
Tại lớp chuyển tiếp p-n có sự trà trộn vào nhau của hai hạt tải điện là e- dẫn và lỗ trống của hai BD; chúng nối lại liên kết và
cùng biến mất Kquả, ở đây hình thành một lớp không có hạt tải
điện, có điện trở rất lớn, gọi là lớp nghèo.
Ở lớp nghèo, về phía BD n có các ion đôno tích điện dương và
về phía BD p có các ion axepto tích điện âm
Lỗ trống Electron dẫn
Lớp chuyển tiếp
+ +
Trang 14
-Câu 1: Phát biểu nào dưới đây là chính xác ?
Người ta gọi Silic là chất bán dẫn vì
A nó không phải là kim loại, cũng không phải là điện môi
B hạt tải điện trong đó có thể là electron hoặc lỗ trống
C điện trở suất của nó rất nhạy cảm với nhiệt độ, tạp chất và các tác nhân ion hóa khác
D Cả ba lí do trên
CỦNG CỐ
loại p là những hạt gì ?
Đáp án:
Hạt tải điện chủ yếu trong BD loại n là electron
Hạt tải điện chủ yếu trong BD loại p là lỗ trống
Trang 15Si Si
Si
Si
Si Si
Si
Si E
Chiều chuyển động của lỗ trống Chiều chuyển động của electron