tìm hiểu hứng thú học tập môn tiếng việt của học sinh khối 3, trường tiểu học Hùng Vương – Thành phố Đà Lạt

Trong quá trình dạy học các môn học nói chung, môn Tiếng Việt nói riêng, đặc biệt ở học sinh tiểu học để đạt được kết quả cao, người giáo viên tiểu học cần tạo ra hứng thú trong hoạt độn

Hứng thú thể hiện sự tập trung chú ý cao độ ở sự hấp dẫn đối với nội dung hoạt động Hứng thú làm nảy sinh khát vọng hành động, làm tăng hiểu quả của nhận thức.Vì thế, việc xây dựng hứng thú cho học sinh có vai trò rất quan trọng Trong quá trình dạy học các môn học nói chung, môn Tiếng Việt nói riêng, đặc biệt ở học sinh tiểu học để đạt được kết quả cao, người giáo viên tiểu học cần tạo ra hứng thú trong hoạt động học tập cho học sinh.

Môn Tiếng Việt là môn học có vai trò đặc biệt quan trọng ở bậc tiểu học, là phương tiện chủ yếu để học sinh tiếp thu kiến thức cho các môn học khác, môn Tiếng Việt ở tiểu học có nhiệm vụ hình thành ngôn ngữ cho học sinh, thể hiện ở bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết Do đó môn Tiếng Việt có một vị trí quan trọng đối với học sinh tiểu học Môn Tiếng Việt là một công cụ hữu hiệu trong hoạt động và giao tiếp của học sinh, giúp học sinh tự tin và chủ động,hòa nhập các hoạt động học tập trong trường học Giúp học sinh hình thành – rèn luyện các kỹnăng cơ bản ở tiểu học, đồng thời nó chi phối kết quả học tập của các môn học khác

Chính vì những lí do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “ tìm hiểu hứng thú học tập môn tiếng việt của học sinh khối 3, trường tiểu học Hùng Vương – Thành phố Đà Lạt ” Nhằm tìm hiểu thực trạng hứng thú học tập môn Tiếng Việt của học sinh lớp 3 trường tiểu học Hùng Vương – Thành phố Đà Lạt Từ đó, đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hứng thú học tập môn Tiếng Việt cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập

2 Mục đích nghiên cứu

- Hứng thú học tập môn Tiếng Việt của học sinh khối 3 trường tiểu học Hùng Vương – Thành phố Đà Lạt.Từ đó đề xuất ra một số biện pháp tổ chức hoạt

động dạy học nhằm nâng cao hứng thú học tập môn Tiếng Việt cho học sinh khối 3.

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu :

3.1 Khách thể nghiên cứu

60 học sinh ở lớp 3A và lớp 3B, trường tiểu học Hùng Vương – Thành Phố

Đà Lạt

3.2 Đối tượng nghiên cứu :

Hứng thú học tập môn Tiếng Việt của học sinh khối 3, trường tiểu học Hùng Vương - Thành phố Đà Lạt

4 Đối tượng nghiên cứu :

- Tìm hiểu hứng thú học tập môn tiếng việt ở khối 3, trường tiểu học Hùng Vương – Thành phố Đà Lạt

- Phát hiện các yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập môn Tiếng Việt

- Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Tiếng Việt

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết :

6.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn.

6.2.1 Phương pháp điều tra sư phạm.

 Mục đích :

+ Tìm hiểu hứng thú học môn Tiếng Việt của học sinh khối 3, trường tiểu học

Hùng Vương – Thành phố Đà Lạt

+ Phát hiện các nguyên nhân đưa đến hứng thú học tập môn Tiếng Việt cũng

như yếu tố làm ảnh hưởng đến hứng thú học tập môn này

6.2.2 Phương pháp quan sát sư phạm.

 Mục đích :

+ Tìm hiểu thái độ ( mức độ hứng thú ) của học sinh trong quá trình học tập trên

lớp đối với môn Tiếng Việt qua dự giờ thăm 2 lớp ( lớp 3A, 3B )

6.2.3 Phương pháp Đàm Thoại ( phương pháp trò chuyện )

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu:

Hứng thú là một đề tài hấp dẫn đối với các nhà tâm lí học Các học giả tư sản

đã đưa ra quan điểm của mình về hứng thú từ thế kỉ XIX

Những phát minh của Dewey, Montersor, Decroly…đã chứng tỏ những tư tưởng về giao tiếp dựa trên hứng thú đã có sẵn mầm mống trong toàn bộ khoa tâm lí cuối thế kỉ XIX

 Trong mối quan hệ với nhân cách :

Ban đầu, hứng thú được xem như là một hiện tượng tâm lí, một thuộc tính của nhân cách như nhu cầu Sự hứng thú giữa nhận thức với nhu cầu đã làm cho một số nhà tâm lí học khẳng định: hứng thú là một nhu cầu có ý thức Sau này, S.L Rubinstein đã phân biệt sự khác nhau giữa nhu cầu và hứng thú là ở chỗ: nhu cầu biểu thị sự xung đột cái gì cần, còn hứng thú là sự lựa chọn đối tượng – hiện tượng trong thế giới xung quanh

Các nhà tâm lí học Mac-xít dựa trên quan điểm duy vật biện chứng đã xem xét hứng thú một cách toàn diện hơn, họ đưa ra các khái niệm hứng thú và con đường hình thành hứng thú , quan hệ giữa hứng thú với sự phát triển nhân cách, với tính tích cực của học sinh Những năm gần đây, hứng thú học tập đượcxem như là một động cơ có ý nghĩa hoạt động của học sinh Chính việc nghiên cứu này làm sáng tỏ thêm hứng thú là thuộc tính của nhân cách

 Trong mối quan hệ với quá trình nhận thức:

Bất cứ một nhận thức nào cũng đều có khía cạnh nhận thức, đều bao trùmthái độ nhận thức của cá nhân đối với đối tượng ở một mức độ nào đó.Vì khi người ta hứng thú với một sự vật–hiện tượng nào, người ta luôn muốn biết nó kĩ hơn, sâu sắc hơn

Không có yếu tố nhận thức thì không có hứng thú bền vững và ngược lại hứng thú là điều kiện để nhận thức đối tượng một cách cơ bản và sâu sắc.Tuy

nhiên không thể quy hứng thú về thái độ nhận thức, bởi vì ngoài những hứng thútrực tiếp ( hứng thú với quá trình nhận thức ), con người còn có hứng thú gián tiếp( hứng thú tập trung vào kết quả hoạt động), hơn nữa ở con người còn có hứng thú nhằm đoạt lấy sự vật và đối tượng như những loại hứng thú vật chất Năm 1971, G.I.Sukia trình bày công trình nghiên cứu về “ vấn đề hứng thú nhận thức trong khoa học giáo dục” Những năm sau đó, dựa trên kết quả nghiên cứu của mình, cùng với Maxima, tác giả đã khái quát lý luận động có trong phạm vi nhận thức của học sinh Các tác giả đã coi nhận thức là một trong những động cơ học tập có ý nghĩa nhất.

Trong cuốn chuyên khảo về hứng thú công bố năm 1914, X.Aanahin đã nghiên cứu kĩ những quan điểm khác nhau về 3 vấn đề hứng thú và kết luận rằng: không có hứng thú với tư cách là một hiện tượng độc lập trong đời sống tâm lí cá nhân, không thể tán thành ý kiến này được,

Trong tâm lí học Xô Viết, một số người quy hứng thú về nhu cầu “ hứng thú là một nhu cầu nhận thức “ Một số người coi hứng thú là một xu hướng (Mtelôp) Gần đây, các nhà khoa học có xu hướng nghiên cứu về định nghĩa “ hứng thú là thái độ nhận thức của cá nhân đối với hiện thực” (A.C.A.C Chipôp, N.Miaxisôp, X.L Rubinstein, V.G.Ivanôp)

 Hứng thú đối với môn học cụ thể:

Các công trình nghiên cứu của A.F.Beeliaep, N.Đ.Levitop, N.S.Lukin thì lại chú ý đến phát triển hứng thú nhận thức với các môn học cụ thể và đã vạch ra

hệ phương pháp nhằm làm nảy sinh và củng cố hứng thú Các công trình nghiên cứu của L.L.Boriovich, U.A.Kruchetski, Andreas Helmke đã đi sâu vào giải quyết đặc điểm hứng thú của từng lứa tuổi học sinh và chỉ ra những biến đổi cơ bản diễn ra trong phạm vi hứng thú

Trong những năm gần đây, N.G.Maozova, L,X.Xlavina, Renniger…cũng

đã xem xét hứng thú nhận thức với tư cách là động cơ ý nghĩa quan trọng trong hoạt động học tập của học sinh

Ở Việt Nam, từ những năm 1960 đã có những công trình nghiên cứu về hứng thú học tập của học sinh Việt Nam Một số công trình đi tìm hiểu hứng thúhọc tập của học sinh phổ thông trung học như công trình nghiên cứu của Phan Huy Thu(1970); tìm hiểu tình hình sự phân hóa học tập các môn học của học sinh và phân tích các nguyên nhân ảnh hưởng đến hứng thú học tập các môn

học Một số tác giả khác đã đi sâu nghiên cứu các môn học cụ thể của học sinh như hứng thú học Toán, Lịch Sử , Thủ công- Kĩ thuật… Đặc biệt có cả những công trình nghiên cứu về hứng thú học tập của giáo sinh cao đẳng sư phạm Như vậy, đề tài hứng thú đã được giải quyết một cách phong phú với nhiều khía cạnh khác nhau.

Ở đây, chúng tôi chỉ khai thác một khía cạnh nhỏ với bộ môn Tiếng Việt nằm trong hệ thống chương trình đào tạo của học sinh tiểu học toàn diện mà đối tượng trực tiếp là học sinh trường tiểu học Hùng Vương – Thành phố Đà Lạt

1.1Cở sở lí luận

1.1.1 Khái niệm hứng thú

Hứng thú là một hiện tượng tâm lí phức tạp, thuật ngữ hứng thú được sử dụng khá rộng rãi

Có quá nhiều quan niệm khác nhau về hứng thú E.K.Strong cho rằng:

“Hứng thú được biểu hiện trong xu thế của con người muốn học được một số đối tượng nhất định, yêu thích một vài hoạt động và có định hướng tích cực nhấtđịnh vào những hoạt động đó”

Những nhà tâm lí học, giáo dục học theo quan niệm Mac-xít đã cho rằng:

“Hứng thú không trừu tượng, hứng thú không phải là những thuộc tính có sẵn trong con người, mà là kết quả hình thành ở mỗi cá nhân”

Liubinxkaia đã viết: “Hứng thú đó là sự nhận thức của con người đối với xung quanh, đối với một mặt nào đó, đối với lĩnh vực nhất định mà trong đó conngười muốn đi sâu hơn”

Một số tác giả định nghĩa: “ Hứng thú của cá nhân là thái độ riêng của cá nhân đối với đối tượng và hiện tượng vừa có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống riêng, vừa có khả năng đem lại khoái cảm cho cá nhân ấy”

Một số nhà tâm lí học Việt Nam đã đưa ra định nghĩa: “ Hứng thú là thái

độ đặc biệt cá nhân đối với đối tượng đặc biệt nào đó, vừa có ý nghĩa trong cuộcsống vừa đem lại cho nó khoái cảm”

Như vậy, để có hứng thú, đối tượng phải có ý nghĩa đối với cuộc sống đồng thời đối tượng phải có khả năng gây ra khoái cảm mới, có khả năng lôi cuốn người ta hướng vào nó Sự lôi cuốn hấp dẫn hay ý nghĩa của đối tượng còn phụ thuộc vào đặc điểm tâm sinh lí từng lứa tuổi

Do vậy, việc giáo dục hứng thú cho thế hệ trẻ nói riêng cho con người nóichung không thể rời những điều kiện xã hội nhất định.

1.1.2 Vai trò của hứng thú đối với đời sống cá nhân:

Hứng thú tạo nên cho cá nhân một trạng thái tình cảm dễ chịu Như phần định nghĩa đã nói, đối tượng của hứng thú không những có ý nghĩa về mặt đời sống mà còn có khả năng đưa lại cho cá nhân những khoái cảm Do đó khi hứng thú đối với đối tượng hoạt động nào đó thì cá nhân luôn cảm thấy phấn khởi, sung sướng thoải mái trong lĩnh vực hoạt động nào đó

Hứng thú làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thức Vì có quan hệ với chú ý và tình cảm nên khi có hứng thú thì cá nhân hướng toàn quá trình nhận thức vào đối tượng làm tăng độ chính xác và sâu của quá trình nhận thức Bởi vậy, cá nhân sẽ quan sát tinh nhạy hơn, ghi nhớ nhanh chóng lâu bền hơn, nhớ lại chính xác hơn… Kết quả học tập của học sinh có hứng thú với môn học nào

đó đã chứng minh rất rõ kết luận này

Hứng thú thể hiện ở sự tập trung chú ý cao độ, ở sự say mê hấp dẫn đối với nội dung hoạt động, ở bề rộng và chiều sâu hứng thú Hứng thú sẽ làm nảy sinh khát vọng hành động, làm tăng hiệu quả hoạt động nhận thức, tăng sức làm việc

Vì thế, cùng với nhu cầu, hứng thú là một trong những hệ thống động lực nhân cách

Hứng thú tăng sức làm việc Hứng thú là một dạng đặc biệt của tình cảm

do sự hấp dẫn của đối tượng gây ra Cho nên khi có hứng thú, cá nhân có sức chịu đựng dẻo dai, làm việc say sưa lâu dài hơn so với những công việc kém hứng thú

Hứng thú là một trong các cơ sở đến tài năng Muốn hình thành năng lực phải

có hứng thú Năng lực cá nhân được hình thành khi đảm bảo hai điều kiện cơ bản: cá nhân đó phải nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động và hoạt động phải có sức hấp dẫn tình cảm đối với cá nhân Đó cũng là một trong những đặc điểm của đối tượng gây nên hứng thú Như vậy có thể nói hứng thú là một trong yếu tố quyết định sự hình thành và phát triển năng lực cá nhân,thực tiễn cho thấy: không một người tài ba lỗi lạc lại không có hứng thú với công việc và với lĩnh vực mà mình hoạt động

1.1.3 Các giai đoạn phát triển của hứng thú nhận thức :

 Giai đoạn 1: Thái độ nhận có cảm xúc với từng đối tượng

Được xuất hiện dưới dạng rung động định kỳ Ở giai đoạn này, cá nhân chưa có hứng thú thực sự Do bị cuốn hút ở nội dung vấn đề được giáo viên trình bày, cá nhân chăm chú nghe, trực tiếp thể hiện niềm vui nhận ra cái mới

Sự rung động định kỳ đó là giai đoạn đầu tiên của hứng thú Ở giai đoạn này cá nhân chưa có hứng thú thực sự Những rung động đó có thể mất đi khi giờ học kết thúc, nhưng cũng có trên cơ sở rung động đó, hứng thú được phát triển

 Giai đoạn 2: Qua các giờ học, khi giáo viên khơi dậy tính tích cực ởmỗi cá nhân, làm cho cá nhân cùng với mình suy nghĩ và tìm lời giải đáp cho vấn đề đã đặt ra, những rung động định kì được lặp lại từ lần này qua lần khác, được khái quát hóa trở thành thái độ nhận thức – xúc cảm đối với đối tượng tức

Những rung động định kì chỉ là tạm thời, nếu như chúng ta không tiếp tục phát triển và duy trì để trở thành một thái độ tổng quát trong một thời gian dài

Sự phát triển của hứng thú cũng có thể chỉ dừng lại ở giai đoạn là thái độ nhận thức – xúc cảm nhưng cũng có thể tiến lên giai đoạn tiếp theo và trở thành một hứng thú bền vững

1.1.4 Các loại hứng thú:

Hứng thú rất đa dạng và phong phú,có nhiều phân loại hứng thú tùy theo

phương diện xem xét:

- Nếu xem xét vào nội dung đối tượng và phạm vi hoạt động của hứng thú, ta

có thể chia hứng thú thành các nhóm:

+ Hứng thú vật chất: hứng thú ăn mặc muốn có đầy đủ đồ dùng tiện nghi.+ Hứng thú nhận thức: hứng thú và hoạt động nhận thức có quan hệ với nhau rất chặt chẽ nhưng không đồng nhất, bởi vì ở con người có hứng thú gián tiếp tức là hứng thú tập trung vào kết quả của hoạt động đơn thuần

Hứng thú học tập được coi là một biểu hiện của hứng thú nhận thức Các hứng thú khoa học có tính chất chuyên môn như hứng thú vật lý, khoa học… cũng thuộc về hứng thú nhận thức.

+ Hứng thú lao động nghề nghiệp: hứng thú nghề nghiệp, hứng thú kĩ thuật,hứng thú sư phạm

+ Hứng thú xã hội – chính trị: hứng thú đối với những hình thức nhất định của công tác xã hội, hứng thú đối với những vấn đề chính trị, hứng thú với thời cuộc

- Căn cứ vào chiều hướng của hứng thú, có thể phân chia hứng thú trực tiếpvới hứng thú gián tiếp:

+ Hứng thú trực tiếp: Khi cá nhân bị chi phối bởi chính đối tượng mà mình động đến, bởi bản thân các sự kiện hay quá trình mà mình theo đuổi Trong trường hợp này cá nhân hứng thú với quá trình hoạt động như quá trình nhận thức, quá trình nắm vững kiến thức, quá trình lao động và sáng tạo

+ Hứng thú gián tiếp: Khi hứng thú vào kết quả của hoạt động, kết quả của

sự kiện hay quá trình chứ không phải bản thân sự kiện hay quá trình đó Cũng cókhi người ta gọi hứng thú gián tiếp là hứng thú thực tế của cá nhân đối với một cái gì đó

Cả hai hứng thú trực tiếp và gián tiếp đều có ý nghĩa quan trọng Hứng thú trực tiếp thì dẫn đến sự nhận thức sâu sắc hơn đối tượng của hứng thú, còn hứng thú gián tiếp là phương diện tiếp thu các tri thức,kỹ năng, kỹ xảo để hoạt động có kết quả Ở những cá nhân được giáo dục chu đáo thì trong cấu trúc hứng thú của họ thường có sự hứng thú giữa hứng thú trực tiếp và hứng thú giántiếp Vì đó là điều kiện thuận lợi nhất cho tính tích cực của hoạt động cá nhân Trong lĩnh vực học tập, sự kết hợp hài hòa giữa hứng thú trực tiếp và hứng thú gián tiếp là điều tốt nhất để phát triển mỗi cá nhân và đạt kết quả cao trong học tập

- Căn cứ vào tính hiệu lực của hứng thú, có thể phân chia thành hứng thú thụ động và hứng thú tích cực

+ Hứng thú thụ động: Là hứng thú tính quan, khi con người chỉ giới hạn ởviệc tri giác đối tượng gây nên hứng thú; chẳng hạn thích xem tranh, nghe hát

nhưng không thể hiện tính tích cực để nhận thức sâu sắc đối tượng, làm chủ được đối tượng và hoạt động sáng tạo.

+ Hứng thú tích cực: là loại hứng thú có hành động, con người không dừng lại ở việc quan sát mà còn hành động với mục đích làm chủ đối tượng gây nên hứng thú Hứng thú tích cực là một trong những nguồn kích thích sự phát triển của nhân cách hình thành kỹ năng, kỹ xảo phát triển năng lực và tính cách

- Căn cứ vào khối lượng của hứng thú, người ta chia hứng thú thành hứng thú rộng và hứng thú hẹp Cách phân chia này không xác định được các loại hứng thú mà chỉ nêu lên đặc điểm cấu trúc hứng thú cá nhân

+ Hứng thú bền vững tồn tại trong một thời gian dài, thường xuyên thức tỉnh sự chú ý của cá nhân đó Hứng thú bền vững thường xuyên gắn liền với năng lực của cá nhân trong lĩnh vực hứng thú và sự nhận thức sâu sắc của cá nhân về nhiệm vụ và thiên hướng của bản thân

+ Hứng thú luôn thay đỏi thì tính không bền vững của chúng nói lên rằng

cá tính còn chưa hình thành, cách sống của người đó chưa xác định

- Căn cứ vào chiều sâu của hứng thú người ta lại phân chia thành hứng thú sâu sắc và hứng thú hời hợt, bên ngoài

Những người có hứng thú sâu sắc thường có thái độ thận trọng và có trách nhiệm cao trong công việc Họ muốn hiểu bản thân của đối tượng nhận thức một cách sâu sắc, nắm vững hoạt động một cách hoàn hảo Ngược lại, nếu có hứng thú hời hợt bên ngoài,cá nhân thường qua loa, đại khái trong nhận thức cũng như hành động

Khối lượng hứng thú có thể nói lên sự phong phú tinh thần và tính toàn diện trong sự phát triển của cá nhân hay trong hình thức hoạt động của cá nhân; xong cần phải có hứng thú trung tâm, tức là hứng thú thu hút người ta nhiều nhất

Trong thực tế, ở mọi người các điểm này có thể kết hợp với nhau theo một cách riêng tiêu biểu cho cá nhân họ Có người có hứng thú tích cực, sâu sắc nhưng lại hẹp; có người có hứng thú rộng nhưng hời hợt Trường hợp lí tưởng nhất là trong hứng thú có sự kết hợp chặt chẽ giữa tính tích cực bền vững, giữa chiều sâu và bề rộng

1.1.5 Đặc điểm hứng thú học tập của học sinh tiểu học

Hứng thú học tập là một dạng của hứng thú nhận thức, là thái độ đặc biệt của

cá nhân đối với hoạt động học tập, hoạt động này vừa có ý nghĩa với cuộc sống vừa mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình nhận thức

Ở học sinh tiểu học, các em có thể có hứng thú với một hoặc nhiều môn học nào đó Khi đó hứng thú học tập được hình thành và phần nào chiếm ưu thế, vì ởtuổi này hoạt động học tập đã trở thành hoạt động chủ đạo Lúc đầu các em có thể có hứng thú như nhau với tất cả các môn học nhưng hứng thú đó không chỉ

là nội dung hấp dẫn của tri thức, cách thức học mà còn là những lời khen của thầy cô, của cha mẹ, phần thưởng…

Đến cuối bậc tiểu học, hứng thú học tập của các em đã có sự phân hóa; thích môn học này, không thích môn học kia… Tuy nhiên hứng thú học tập ở học sinhtiểu học vẫn chưa có thực sự bền vững, sự phân hóa hứng thú học tập chưa rõ ràng còn mang tính chất cảm tính Vì vậy, vấn đề cần chú ý trong việc phát huy hứng thú ở các em là phương pháp giảng dạy của giáo viên và khả năng chuyên môn của học

 Hứng thú môn Tiếng Việt

Hứng thú học Tiếng Việt là một dạng hứng thú của nhận thức Đó là thái độ đặc biệt của học sinh đối với việc học tập và thực hành môn học này

Hứng thú học tập nói chung và hứng thú học môn Tiếng Việt nói riêng thể hiện ở nhiều mức độ khác nhau và được biểu hiện dưới nhiều hình thức như chú

ý nghe giảng, hoàn thành tốt các bài tập về nhà, học bài và thường có kết quả cao trong môn học đó

Hứng thú học tập nói chung và hứng thú môn Tiếng Việt nói riêng của học sinh tiểu học được nảy sinh, hình thành và phát triển trong hoạt động học tập, nóphụ thuộc ít nhiều vào nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, dạy học của giáo viên Nếu nội dung,phương pháp, hình thức tổ chức phù hợp , hấp dẫn thì hứng thú học tập được hình thành tốt và có kết quả học tập cao