skkn Một hướng giảng dạy bài thơ Đàn ghita của Lorca THPT NGỌC LẠC

Trở lại với đề tài "Một hướng giảng dạy bài thơ "Đàn ghita của Lorca " " người viết không có tham vọng đưa ra một kiến giải hoàn toàn đột biến nào chỉ là một sự phát hiện nho nhỏ ở chừng

Phần A Đặt vấn đề

I Lý do chọn đề tài.

Làm thế nào để tiếp cận thơ ca một cách sâu sắc, đúng đắn? làm thế nào để đọc ra được những suy nghĩ, cảm xúc, mong ước của người viết được thể hiện một cách kín đáo, ý vị trong tác phẩm? làm thế nào để đi vào tầng tầng lớp lớp những giá trị tiềm ẩn như những viên ngọc qúy giá nhưng lại ở sâu dưới đáy đại dương? Tôi viết sáng kiến này cũng xuất phát từ khao khát mãnh liệt trước thế giới kỳ diệu của thơ ca- trước ánh mắt học trò muốn tìm ra chân lý nghệ thuật trong mỗi giờ lên lớp

Khi đến với “Đàn ghita của Lorca” tôi thực sự ngỡ ngàng trước một lối viết, lối cảm mới mẻ, hiện đại Có thể cảm nhận bài thơ như một đóa hoa có vẻ đẹp và hương thơm rất lạ khiến không ít người học văn và người dạy văn có đôi chút hoang mang, ngần ngại Thực tế thì khi chúng ta đã giảng dạy nhiều bài thơ quen thuộc, cách hiểu, cách cảm nhận những tác phẩm ấy đã trở thành đường mòn Nay phải làm việc với một bài thơ mới đã khó, thế mà bài thơ ấy lại không hề dễ cảm nhận thì những băn khoăn thắc mắc, thậm chí cả sự hoang mang kia cũng là điều dễ hiểu Là người trực tiếp giảng dạy, bản thân tôi cũng không tránh khỏi tâm trạng ấy khi tiếp cận bài thơ Thế nhưng qua thực tế giảng dạy của bản thân, qua những ý kiến trao đổi cùng đồng nghiệp gần xa, qua việc đọc những bài viết về tác giả, tác phẩm và những bài viết, những lời tâm sự của chính Thanh Thảo, tôi thấy mình phần nào cảm nhận được bài thơ Viết sáng kiến này tôi chỉ có một mong muốn giản dị là chia sẻ với đồng nghiệp một cách hiểu, cách cảm, cách tiếp cận tác phẩm này không ngoài mục đích nâng cao chất lượng dạy và học

II Phương pháp nghiên cứu:

1 Dựa vào cách khai thác, tìm hiểu một bài thơ trữ tình.

2 Dựa vào mạch nội dung của bài thơ.

3 Vận dụng các thao tác: so sánh, phân tích, bình, đọc hiểu… III Phạm vi nghiên cứu.

Năm học 2011-2012

IV Tài liệu tham khảo:

1 Sách giáo khoa – SGK Ngữ văn 12.

2 Sách tham khảo.

3 Các bài giảng, các ý kiến, bài viết của các nhà nghiên cứu, phê bình văn học.

Phần B Giải quyết vấn đề

I Cơ sở lí luận và thực tiễn:

1 Cơ sở lí luận:

Chính Thanh Thảo trong một bài phỏng vấn trên báo Thể thao văn hóa

đã trả lời một cách rất mơ hồ về nội dung tư tưởng trong bài thơ: “Tôi không

dám nói chắc cái gì, chỉ biết tôi viết bài thơ này trong trạng thái không nghĩ ngợi gì, một trạng thái mà vô thức chiếm lĩnh tôi trọn vẹn” Cái khó cho

việc tiếp cận bài thơ này được chính tác giả thừa nhận

Vậy thì với bài thơ này chúng ta không thể mong gì những gợi ý, cắt nghĩa của tác giả Những phát hiện của những nhà Tượng trưng- Siêu thực quả là

có ý nghĩa với việc nghiên cứu quy luật sáng tạo, giải mã những biểu tượng văn hóa trong tác phẩm Thực tế thì sáng tác văn học không thể xuất phát từ những cõi hư vô, không thể nhờ cậy một đấng siêu nhiên nào giúp đỡ, thế nhưng nhiều khi nhà nghệ sỹ cũng bị dẫn dắt bởi một thế lực bí ẩn nào đó, thăng hoa trong những xúc cảm mãnh liệt và có khi chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi có thể tạo nên những tác phẩm bất hủ Thế nhưng sau giây phút thăng hoa ấy thường thì tác giả lại không hiểu vì sao mình lại viết được như vậy Chẳng thế mà Nguyễn Bính cứ than thở mình làm thơ là bởi bị

“Giời đày”, còn Chế Lan Viên thì lại nói mình làm thơ là do “ma làm” …

Đó là cái phần vô thức đã làm khó cho người đọc thơ và muốn khám phá thế giới bí ẩn của thơ ca Thế nhưng với người làm công tác giảng dạy, nghiên cứu văn học thì vẫn cứ phải dung tư duy để phân tích,suy nghĩ, biện luận để tìm ra dòng mạch (dù cho đó là vô thức) của tác phẩm Từ đó mà tìm ra giá trị thẩm mỹ, phong cách nhân văn hay ý nghĩa, tư tưởng, chủ đề… của tác phẩm

2 Cơ sở thực tiễn

Trên thực tế thì khi có mặt trong sách Ngữ văn 12, bài thơ "Đàn ghita của Lorca" đã thu hút sự quan tâm của thầy cô giáo bộ môn và cả học sinh bởi vẻ bề ngoài “lạ” của nó Là người sẽ truyền tải các giá trị văn bản đến học sinh, các thầy cô giáo dạy môn Ngữ văn vừa thích thú vừa ngần ngại trước sắc diện mới mẻ, độc đáo mà hàm chứa không ít những bất ngờ, bí ẩn của bài thơ Làm thế nào để học sinh hiểu, nắm đươc các giá trị nội dung – nghệ thuật cơ bản của bài thơ mà thực tế không ít giá trị là không dễ nắm bắt

và hiểu rõ ngay cả với thâỳ cô giáo giảng dạy?

Cuốn “Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng” đã góp phần giúp

đỡ phần nào cho không ít thầy cô đứng lớp – định hướng kiến thức chuẩn để thầy cô không trở nên quá đà, quá tầm với học sinh Song với một tác phẩm mới mẻ, độc đáo như “Đàn ghita của Lorca” thì cần có sự soi chiếu từ nhiều chiều, nhiều phương diện, cần được sự quan tâm tìm tòi nghiên cứu có chiều sâu hơn nữa của các nhà giáo dục, các nhà nghiên cứu văn học để may

chăng trong tương lai gần chúng ta sẽ có được những hiểu biết đầy đủ hoàn chỉnh về tác phẩm mới mẻ này Trở lại với đề tài "Một hướng giảng dạy bài thơ "Đàn ghita của Lorca " " người viết không có tham vọng đưa ra một kiến giải hoàn toàn đột biến nào chỉ là một sự phát hiện nho nhỏ ở chừng mực người giảng dạy Ngữ văn có thể trao cho học sinh những kiến thức mà không sợ là quá đà, quá tầm, vừa đáp ứng được chuẩn kiến thức – kỹ năng, vừa góp phần thúc đẩy năng lực sáng tạo của các em học sinh

II Giả thiết

1 Từ thực tế giảng dạy

Thường khi giảng dạy, chúng ta sẽ chia cấu trúc bài thơ thành 4 đoạn nhỏ với nội dung cụ thể sau:

Đoạn 1: 6 dòng đầu : Khắc họa hình ảnh Lorca trên hành trình lý tưởng Đoạn 2: 12 dòng tiếp : Tái hiện cái chết bi thảm, dữ dội của Lorca.

Đoạn 3: 4 dòng tiếp : Sự xót thương, nuối tiếc những dở dang của Lorca

trong cuộc đời

Đoạn 4 : 9 dòng cuối : Suy tư về cuộc giải thoát và cách giã từ cuộc đời

của Lorca

Với kết cấu này người giảng dạy nghiêng về định hướng của sách giáo khoa và sách giáo viên chương trình chuẩn Sách giáo khoa và sách giáo viên chương trình nâng cao chưa chú trọng trong việc lý giải này

2 Đến những sáng tạo của người viết.

Trong quá trình giảng dạy tôi đã mạnh dạn thử nghiệm thay đổi cấu trúc và nâng cao nội dung của bài thơ và kết quả thu được rất khả quan

* Cấu trúc và phần nội dung mới là :

Đoạn 1: 6 dòng đầu : Bi kịch của người nghệ sỹ cô độc.

Đoạn 2 : 6 dòng tiếp : Bi kịch của người chiến sỹ bị thủ tiêu sinh mệnh Đoạn 3 : 6 dòng tiếp : Bi kịch của người nghệ sỹ bị thủ tiêu tác phẩm Đoạn 4 : 4 dòng tiếp : Bi kịch và khát vọng thực hiện di nguyện.

Đoạn 5 : 9 dòng cuối : Sự giải thoát, chiến thắng và bất diệt.

III Quá trình thực nghiệm giải pháp mới.

1 Căn cứ để phân tích bài thơ.

1.1 Niềm tri ân ngưỡng mộ của Thanh Thảo giành cho Lorca

Chúng ta bắt đầu từ lí do khiến Thanh Thảo dành niềm tri ân, ngưỡng

mộ sâu sắc với Lorca - Chàng nghệ sỹ, người chiến sỹ cách mạng có lí tưởng cao đẹp nhưng số phận bất hạnh Phê -đê - ri - cô Gar - xi -a Lorca ( 1898 - 1936 ) là một trong những thiên tài của thi ca Tây Ban Nha Lorca sinh ra đúng vào giai đoạn chủ nghĩa phát xít Franco đang hoành hoành trên quê hương mình Vì vậy như mọi thanh niên yêu nước khác Lorca đảm nhiệm vai trò một người chiến sỹ chiến đấu hết mình vì tự do - Lorca là chiến sỹ tiên phong trên mặt trận đấu tranh vì tự do ; Với tài năng thiên bẩm ông còn được mệnh danh là con chim họa mi vàng của sứ Espagna - trước nền nghệ thuật Tây Ban Nha già cỗi Lorca là thi sỹ nồng nhiệt ca ngợi và hành động vì khát vọng cách tân Với cùng lúc hai tư cách : Một chiến sỹ

đấu tranh vì tự do - một người nghệ sỹ khao khát đổi mới nền nghệ thuật già cỗi Lorca trở thành một cái gai sắc nhọn trong mắt của chế độ phát xít độc tài lúc bấy giờ Khi tài năng và khát khao tự do đang độ phát triển thì Lorca

bị bọn phát xít thủ tiêu

Thanh Thảo xúc cảm mạnh mẽ trước thi hào Tây Ban Nha này vì hai lí

do :

Thứ nhất : Lorca là kiểu người nghĩa khí hành động vì chính nghĩa, vì

cộng đồng - thuộc mẫu người mà thơ của Thanh Thảo thường dành những

ưu ái đặc biệt

Thứ hai : Vì chính Thanh Thảo cũng là một trong những nghệ sỹ luôn

chan chứa khát vọng cách tân thơ Tiếng Việt sau năm 1975 - thời kì mà văn học nghệ thuật Việt Nam đã qua thời chiến, làm tròn trách nhiệm của một nền văn nghệ kháng chiến nhưng vẫn chưa kịp đổi mới để thích ứng với chặng đường để phát triển đất nước

1.2 Lời đề từ : " Nếu tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn Ghita ".

Hình tượng đàn Ghita và những biến ảnh của nó : " tiếng đàn ", " tiếng Ghi ta", " chiếc Ghita" là biểu tượng, là hình ảnh tượng trưng cho thơ Lorca, cho tư tưởng của Lorca Đó cũng là câu thơ có ý nghĩa như di nguyện của người nghệ sỹ này Câu thơ không chỉ đơn giản nói lên tình yêu nghệ thuật của Lorca mà đó còn là cả sự mong mỏi vĩ đại : Nghĩ đến nền nghệ thuật Tây Ban Nha Lorca lo lắng thành công của mình có thể trở thành vật cản án ngữ con đướng sáng tạo của những thế hệ sau Lorca muốn chôn theo cây đàn khi ông chết tức là muốn hậu thế thoát khỏi cái bóng của mình để tự do bước đến tương lai

1.3 Nguồn thi liệu của bài thơ.

Có thể nói trong bài thơ Thanh Thảo đã huy động nhiều hình ảnh, thi liệu từ thơ Lorca rồi nhào nặn lại bằng phép tương giao của thơ tượng trưng

và tính bất trật tự cú pháp kiểu siêu thực Điều này khiến bài thơ mang đậm màu sắc Tây Ban Nha và rất giàu tính nhạc Chúng ta dễ dàng nhận thấy nét đặc sắc ấy ngay từ những dòng đầu tiên của thi phẩm

2 Phân tích bài thơ.

2.1 Bi kịch của người nghệ sỹ cô độc.

* Hai câu đầu :

"những tiếng đàn bọt nước

Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt "

tạo nên một sự tương phản gay gắt : " tiếng đàn bọt nước " >< " áo choàng

đỏ gắt " Hãy tạm thời cởi bỏ bút pháp siêu thực tượng trưng với những

trường nghĩa lan tỏa, rộng lớn chúng ta sẽ đến với một cách hiểu đơn giản,

dễ hiểu và hoàn chỉnh : Những tiếng đàn của Lorca như bọt nước - như những bong bóng nước tròn trịa lung linh và xinh đẹp - là biểu tượng cho cái đẹp toàn bích nhưng tiếc thay nó lại rất đỗi mong manh và lại càng trở

nên mong manh khi đặt cạnh màu đỏ gắt như lửa của áo choàng ; " Áo

choàng đỏ " là trang phục của các đấu sỹ đấu bò tót - một truyền thống đặc

trưng của Tây Ban Nha nhưng " áo choàng đỏ gắt " thì lại là sự bất thường -chữ " gắt " ở cuối câu thơ thứ hai không chỉ tả được màu sắc mà còn gợi lên

một độ nóng đến khủng khiếp, đến ngạt thở, đến bức bách

Độ " nóng" này gợi ra không khí chính trị nóng bỏng của đất nước Tây

Ban Nha dưới chế độ độc tài

Và như vậy trong mối quan hệ với đời sống chính trị đương thời, tiếng đàn - thơ Lorca đứng trước những nguy cơ bất trắc và cũng chính là hình ảnh dự báo trước những bi kịch oan khuất của một đấng tài hoa

* Bốn câu sau :

Diễn tả hình ảnh Lorca cùng cây đàn hành trình về " miền đơn độc ".

Câu thơ thứ ba mô tả những nốt tỉa ghita được tấu lên kết hợp hài hòa với hình ảnh vầng trăng , yên ngựa gợi lên hình ảnh một chàng nghệ sỹ lãng tử cùng tiếng đàn cứ mải miết trong cuộc lãng du

Trong cuộc lãng du này người và trăng đều chuếnh choáng, hòa vào nhau trong trạng thái say sưa và dâng hiến Đó chính là hình ảnh người nghệ

sỹ Lorca đầy nhiệt huyết đang say sưa trong sáng tạo Thế nhưng xót xa thay

càng nồng nhiệt, càng hết mình bao nhiêu thì lại càng lún sâu vào "miền đơn

độc" bấy nhiêu Có nghĩa là những tư tưởng tự do, khát vọng cách tân nghệ

thuật của Lorca ( do quá mới mẻ ) chưa được sự đồng hành của đất nước Tây Ban Nha

* Tiểu kết : Hai câu đầu Thanh Thảo đặt tiếng đàn thơ của Lorca trong

quan hệ với đời sống chính trị thì bốn câu sau của khổ thơ tác giả lại đặt tiếng đàn thơ ấy trong quan hệ với nền nghệ thuật Tây Ban Nha Trong mối quan hệ này thi sĩ là kẻ độc hành cô đơn - xét cho đến cùng đó chính là bi kịch của một người nghệ sỹ một mình trên con đường cách tân nghệ thuật -không một ai đồng hành - -không một ai chia sẻ !

2.2 Bi kịch của người chiến sỹ bị thủ tiêu sinh mệnh.

Thanh Thảo đã đẩy bi kịch của Lorca lên một chặng mới - đau xót và mất mát hơn nhiều : đó chính là những câu thơ gợi lại thời khắc định mệnh khi Lorca bị chính quyền độc tài hành hình :

" Tây Ban Nha

hát nghêu ngao

bỗng kinh hoàng

áo choàng bê bết đỏ

Lorca bị điệu về bãi bắn

chàng đi như người mộng du "

Mỗi câu thơ được viết ra hết sức tự nhiên như văn xuôi - và rõ là chúng

đang kể với chúng ta về một đất nước Tây Ban Nha đang " hát nghêu ngao

" - đó là giọng hát vô hồn, lạc điệu , là những âm thanh nhàm chán ,tẻ nhạt, rời rạc Điều này ám chỉ một đất nước Tây Ban Nha đang tồn tại một nền nghệ thuật già nua, bằng lặng , tẻ nhạt - Và nó - nền nghệ thuật Tây Ban Nha

cứ mãi bằng lặng, già nua như thế nếu không có một cú sốc " bỗng kinh

hoàng " , đột ngột khi Lorca bị điều về bãi bắn ; Thế nhưng cũng có thể hiểu

rằng chính Lorca đang

" hát nghêu ngao " - hát một cách hoang dã, tự do khỏe khoắn như chính

tâm hồn và khát vọng tự do đang cháy bỏng trong trái tim Lorca muốn dâng hiến nghệ thuật của mình đến với công chúng

Trong đoạn thơ này hãy đặc biệt chú ý đến cụm " bỗng kinh hoàng " ,

đó là một cảm giác đột ngột nhằm diễn tả sự giật mình choáng váng

Tác giả đã tái hiện lại thời khắc định mệnh của Lorca bằng những thủ

pháp đặc trưng của trường phái ấn tượng : Cụm từ " áo choàng đỏ gắt " dường như đã bị căng giãn hết cỡ không thể chịu đựng nữa đã vỡ ra thành "

áo choàng bê bết đỏ " - điều này ngầm chứa đựng một sự tăng tốc trong

cường độ những bi thương

Trong những sáng tác của mình Lorca hay nhắc đến " thần chết " và "

cái chết " Lorca luôn có dự cảm những bất trắc sẽ đến với mình bởi một lẽ

đơn giản: Trong một chế độ độc tài bất cứ người nghệ sỹ nào ca ngợi tự do cũng đều có thể chuốc lấy những nguy cơ, bất trắc, thậm chí mất cả mạng sống

Chỉ có điều tuy đã có những dự cảm như vậy nhưng dường như Lorca không ngờ bi kịch lại đến với mình sớm như vậy - khi mà tất cả với Lorca đang còn ở phía trước, những khát vọng cách tân còn dang dở ; không ngờ

đến nỗi mới có cảm giác " bỗng kinh hoàng " choáng váng !

* Tiểu kết :

Người chiến sỹ ấy đã bị hành quyết, bị thủ tiêu sinh mạng quý giá của mình đó là một bi kịch đau xót lắm thay !

2.3 Bi kịch của người nghệ sỹ bị thủ tiêu tác phẩm.

Sát hại Lorca kẻ thù của nền dân chủ còn " sát hại " vùi dập cả tiếng đàn của người nghệ sỹ tài hoa ấy:

" tiếng ghita nâu

bầu trời cô gái ấy

tiếng ghita lá xanh biết mấy

tiếng ghita tròn bọt nước vỡ tan

tiếng ghita ròng ròng máu chảy "

Nếu chúng ta nhìn nhận những câu thơ này ở góc độ ngữ âm chúng ta

có thể thấy mỗi câu thơ như một cung bậc của tiếng đàn mà các giai điệu,

âm thanh đã hòa thành một hợp âm bi tráng của một bản nhạc cứ tăng dần về cường độ và trường độ Cách hòa âm như thế gợi lên hình ảnh một con

người kiên trung, gan góc, bất khuất ngẩng cao đầu trước khi ngã gục " ròng

ròng máu chảy ".

Tiếng đàn lúc này được miêu tả như một sinh mệnh trong bi kịch Tiếng đàn đã được nhân hóa, có tâm trạng, cảm giác, có màu sắc hình khối

Nếu chúng ta cảm nhận những câu thơ này ở góc độ ngữ nghĩa chúng ta

có thể thấy : Bắt đầu là " tiếng ghita nâu " còn hiền hòa với kết cấu là thanh

bằng Đó là hình ảnh tả thực - là âm thanh của chiếc ghita có màu nâu Gắn

với âm thanh ấy là hình ảnh tương phản : " bầu trời " >< " cô gái ấy " Tương phản bởi lẽ : " bầu trời " là hình ảnh về cái bao la , vô cùng còn "cô

gái ấy " là hình ảnh con người hữu hạn Câu thơ tái hiện rõ bóng dáng

người con gái lẻ loi trên một nền trời trống trải mênh mông ( Người con gái

ấy có thể là An - na Ma - ri - a - người mà sau khi Lorca chết chưa từng một lần lên xe hoa ) Nếu hiểu như thế câu thơ còn là sự ngậm ngùi xót thương cho một mối tình tan vỡ mà thi sỹ bỏ lại chốn dương gian này

Hình ảnh " tiếng ghita lá xanh " lại là hình ảnh ẩn dụ nói lên bi kịch xót

xa - tiếng ghi ta lá xanh hay tài năng Lorca đang độ chín, sức dâng hiến đang dồi dào mà cái chết bi thương đã ập đến mang theo bao nỗi tức tưởi !

Những hình ảnh nối tiếp " tiếng ghita tròn " đến " tiếng ghita ròng ròng

máu chảy " tạo nên tính logic của những cảm xúc bàng hoàng đau xót càng

lúc càng dâng cao Đó không còn là nỗi đau khi cảm nhận mà chính là tiếng đàn ấy đã tuôn ra những dòng máu thực sự rồi

* Tiểu kết:

Đó chính là bi kịch của người nghệ sỹ bị thủ tiêu đi những tác phẩm tâm huyết - những khát khao nghệ thuật cao đẹp của cuộc đời mình

2.4 Bi kịch và khát vọng thực hiện di nguyện.

Điều mà Thanh Thảo băn khoăn nhất trong mối tri ân của mình dành cho Lorca là :

" không ai chôn cất tiếng đàn

tiếng đàn như cỏ mọc hoang

giọt nước mắt vầng trăng

long lanh trong đáy giếng"

Nếu ở lớp nghĩa bề mặt có thể hiểu rằng Lorca tuy chết nhưng tiếng đàn thì sẽ bất tử Kẻ thù của nền dân chủ có thể giết hại Lorca nhưng không thể

giết nổi tiếng đàn - nó vẫn như "cỏ mọc hoang " lan nhanh và mạnh mẽ

Khi hành quyết người nghệ sỹ tài hoa này bọn độc tài đã ném xác Lorca xuống giếng hòng phi tang Đây là nỗi đau của đất nước Tây Ban Nha - của

cả nhân loại Lorca chết thảm vốn đã vô cùng đau đớn nhưng còn đau đớn

hơn vì di nguyện " hãy chôn tôi với cây đàn " đã không được thực hiện Sự

nghiệp cách tân nghệ thuật của Lorca không có người kế tiếp Đó là vì thần tượng Lorca quá lớn khiến người ta không thể chôn vùi ? Hay vì quá yêu Lorca mà hậu thế không nỡ quên, không thể quên ? Thế nên những giọt nước mắt kia cứ tức tưởi không chịu ngủ yên, không thể lặn chìm vào cõi

vĩnh hằng mà cứ nhức nhối một niềm đau " long lanh nơi đáy giếng " ? Và

vì vậy khi chưa có ai tiếp nối sự nghiệp của Lorca thì " giọt nước mắt vầng

trăng" lại thêm một lần tổn thương - càng long lanh đẹp đẽ thì khi bị hủy

diệt lại càng thêm đau xót !

* Tiểu kết :

Nhắc lại di nguyện của Lorca chắc chắn Thanh Thảo muốn bộc lộ khát vọng thực hiện di nguyện ấy - khát vọng muốn góp phần cách tân thơ ca Tiếng Việt sau chiến tranh

2.5 Sự giải thoát , chiến thắng và bất diệt.

Với Lorca cái chết rõ ràng là một bi kịch nhưng cũng thật bất ngờ cái chết lại là một sự giải thoát :

" đường chỉ tay đã đứt

dòng sông rộng vô cùng

Lorca bơi sang ngang

trên chiếc ghita màu bạc "

Ở đây có một sự hẫng hụt ngậm ngùi Hình ảnh " đường chỉ tay đã

đứt " tượng trưng cho định mệnh nghiệt ngã - nghiệt ngã vì Lorca muốn gắn

bó mãi với cuộc đời này nhưng " đường chỉ tay " của thi sỹ chỉ có vậy,

không thể tiếp tục bước về phía trước cùng làn sóng dân chủ, cùng xu hướng

cách tân nghệ thuật mà đành phải tách mình bơi tạt "sang ngang" Phương tiện giúp người nghệ sỹ cách tân siêu thoát chính là " chiếc ghita màu bạc ".

Những câu thơ cuối cùng miêu tả sự ra đi của Lorca thật vô cùng dữ dội, mãnh liệt :

" chàng ném lá bùa cô gái Di-gan

vào xoáy nước

chàng nếm trái tim mình

vào lặng yên bất chợt

li- la li - la li -la…"

Hành động " ném " được lặp lại hai lần với hai mục đích khác nhau :

"ném lá bùa " của cô gái Di - gan là ném một cách dữ dội xóa bỏ cái ranh

giới giữa khổ đau và siêu thoát để dòng sông cuộc đời đầy rẫy những buồn đau, ác độc, bon chen ….được bình lặng Sống cháy bỏng hết mình vì cõi trần thế này vì vậy khi phải lìa xa chắc chắn không phải là điều dễ dàng - đó

là một sự ra đi đầy khó nhọc Thế nhưng trên chặng đường gian nan ấy

người nghệ sỹ vĩ đại đã kịp " ném trái tim mình " về phía cuộc đời - dùng

chính trái tim với bầu nhiệt huyết bừng bừng ấm nóng khát vọng cách tân nghệ thuật, khát vọng đấu tranh vì tự do của mình gửi lại đất nước Tây Ban

Nha nói riêng và nhân loại nói chung Và trái tim ấy khi được " ném " trở lại

nó lập tức khiến " cõi lặng im " bỗng " bất chợt " tấu lên rộn rã những âm thanh " li - la li - la li -la …" - nghĩa là trước khi chết Lorca đã kịp để lại một

di sản nghệ thuật có sức thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh của nhân dân ;

Hơn thế điệp khúc " li - la li - la li -la …" đâu chỉ đơn thuần mô phỏng tiếng

đàn mà nó còn gợi lên hình ảnh một vòng nguyệt quế dành cho người nghệ

sỹ bất tử Lorca - bởi li-la còn là tên gọi của loài hoa Tử Đinh Hương - loài hoa rất đặc trưng của xứ sở Tây Ban Nha quê hương Lorca

2.6 Nghệ thuật của bài thơ.

Bài thơ đặc biệt thành công với bút pháp siêu thực - tượng trưng :

a Sự phá vỡ các vách ngăn thông thường của các sự vật, hiện tượng.

b Những kết nối ngẫu nhiên tưởng chừng không hề liên quan với nhau

nhưng qua nhiều liên tưởng thì giữa chúng lại có những mối quan hệ tuyệt vời !

c Nghệ thuật ngôn từ không diễn ra theo trình tự thời gian mà diễn ra trong

không gian nơi màu sắc, âm thanh được chú trọng

d Bài thơ kết hợp độc đáo giữa các loại hình nghệ thuật : Hội họa, âm nhạc,

điêu khắc

e Có sự kết hợp giữa yếu tố siêu thực với hiện thực ; Cả những yếu tố huyền

ảo hoang đường mang màu sắc tôn giáo

f Sáng tạo khi sử dụng âm thanh trong âm nhạc cho một tác phẩm thơ.

=> Tất cả tạo nên một tác phẩm để lại những ấn tượng sâu sắc và rõ nét

trong lòng bạn đọc

3 Thiết kế giáo án

Trên cơ sở tiếp nhận một bài thơ như thế tôi mạnh dạn giới thiệu một bài soạn của tôi rất mong nhận được sự đồng cảm và chia sẻ

* Định hướng về kiến thức , kĩ năng và thái độ :

- Giúp học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Gar-xi-a Lorca qua

sự ngưỡng mộ đồng cảm và tiếc thương sâu sắc của tác giả

- Hiểu được những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ

- Biết trân trọng và kế thừa thành tựu của các thế hệ đi trước đồng thời có ý thức sáng tạo để tiến lên

* Phương pháp và phương tiện dạy học chủ yếu :

- Phương pháp : Đoc sáng tạo , đối thoại , nêu vấn đề , giảng bình…

- Phương tiện : Sách giáo khoa , giáo án điện tử , máy chiếu …

* Tiến trình giờ dạy :

- Ổn định tổ chức lớp

- Kiểm tra bài cũ

- Bài mới

Hoạt động của GV - HS Nội dung cần đạt

Em hãy đọc phần tiểu dẫn

và trình bày những nét cơ

bản về nhà thơ Thanh

I Giới thiệu tác giả - tác phẩm.

1 Tác giả :

- Thanh Thảo tên thật là Hồ Thành Công

- Quê quán : Quảng Ngãi

Thao ?

Em hãy nêu xuất xứ bào

thơ ?

Em hiểu gì về nhan đề bài

thơ và câu thơ đề từ ?

* Qua phần tìm hiểu tác

phẩm em hãy cho biết bố

cục của bài thơ ?

Gọi HS đọc

- Yêu cầu đọc với âm điệu

chậm,buồn, tha thiết kết hợp

- Là một nhà thơ trưởng thành từ cuộc khán chiến chống Mỹ

- Là người nỗ lực trong việc đổi mới thơ ca, luôn tìm tòi cách biểu đạt mới mẻ, đi sâu vào cái tôi nội cảm với những rung động mãnh liệt

- Năm 2001 Thanh Thảo đã được tặng giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật

- Các tác phẩm tiêu biểu : SGK

2 Tác phẩm :

a Xuất xứ :

Nằm trong tập "Khối vuông ru bich "

-NXB Tác phẩm mới 1985

b Nhan đề và lời đề từ.

* Nhan đề :

- Đàn ghita: là một nhạc cụ truyền thống tạo

nên nét đặc sắc văn hóa của đất nước Tây Ban Nha

- Lorca :

+ Một nghệ sỹ Tây Ban Nha có khát vọng cách tân nghệ thuật

+ Một chiến sỹ kiên cường chống lại chế độ độc tài phát xít Prăng cô

+ Một số phận bi thảm

* Lời đề từ :

- Như một lời di chúc thể hiện tình yêu nghệ thuật - tình yêu xứ sở của Lorca

- Như một lời nhắn nhủ các thế hệ nghệ sỹ hãy biết vượt lên nghệ thuật của ông để đưa thơ ca tới một tầm cao mới

c Bố cục : 5 phần.

- Đoạn 1 : Bi kịch của người nghệ sỹ cô đơn.

- Đoạn 2: Bi kịch của người nghệ sỹ bị thủ tiêu

sinh mạng

- Đoạn 3: Bi kịch của người nghệ sỹ bị thủ tiêu

tác phẩm

- Đoạn 4 : Bi kịch và khát vọng thực hiện di

nguyện

- Đoạn 5 : Sự giải thoát, chiến thắng và bất diệt.

II Đọc hiểu.

1 Đoạn I : Bi kịch của người nghệ sỹ cô độc.

Lorca hiện lên qua những hình ảnh tiêu biểu, chọn lọc, mang đậm chất Tây Ban Nha và giàu