Xây dựng hệ thống bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam trong dạy học phần Địa lí tự nhiên lớp 12 Trung học phổ thông

Việc sử dụng Atlat, bản đồ là đặc trưng của môn Địa lí (Địa lí bắt đầu bằng bản đồ và kết thúc bằng bản đồ). Atlat Địa lí Việt Nam có thể coi là “cuốn sách giáo khoa Địa lí” đặc biệt, mà nội dung của nó được thể hiện chủ yếu bằng bản đồ. Trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông các loại Atlat nói chung và Atlat Địa lí Việt Nam nói riêng có vai trò rất quan trọng (Atlat Địa lí Việt Nam được sử dụng trong dạy học môn Địa lí lớp 8, lớp 9 và lớp 12). Đối với học sinh (HS) lớp 12 thì Atlat Địa lí Việt Nam có vai trò quan trọng gấp bội vì nó là tài liệu duy nhất được sử dụng trong kì thi Tốt nghiệp Trung học phổ thông (THPT). Do đó nếu HS biết sử dụng Atlat với chức năng nguồn tri thức (chức năng còn lại là minh họa) thì chắc chắn bài thi của mình sẽ được điểm cao. Với vai trò đó mà Atlat Địa lí Việt Nam chính là tài liệu được sử dụng thường xuyên trong dạy học bộ môn Địa lí lớp 12 THPT.

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VỚI ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM TRONG DẠY HỌC PHẦN ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN LỚP 12 THPT 4

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VỚI ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM TRONG DẠY HỌC PHẦN ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN LỚP 12 THPT 9

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 31

KẾT LUẬN 34

TÀI LIỆU THAM KHẢO 36

MỞ ĐẦU

Việc sử dụng Atlat, bản đồ là đặc trưng của môn Địa lí (Địa lí bắt đầubằng bản đồ và kết thúc bằng bản đồ) Atlat Địa lí Việt Nam có thể coi là “cuốnsách giáo khoa Địa lí” đặc biệt, mà nội dung của nó được thể hiện chủ yếubằng bản đồ Trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông các loại Atlat nói chung

và Atlat Địa lí Việt Nam nói riêng có vai trò rất quan trọng (Atlat Địa lí ViệtNam được sử dụng trong dạy học môn Địa lí lớp 8, lớp 9 và lớp 12) Đối vớihọc sinh (HS) lớp 12 thì Atlat Địa lí Việt Nam có vai trò quan trọng gấp bội vì

nó là tài liệu duy nhất được sử dụng trong kì thi Tốt nghiệp Trung học phổthông (THPT) Do đó nếu HS biết sử dụng Atlat với chức năng nguồn tri thức(chức năng còn lại là minh họa) thì chắc chắn bài thi của mình sẽ được điểmcao Với vai trò đó mà Atlat Địa lí Việt Nam chính là tài liệu được sử dụngthường xuyên trong dạy học bộ môn Địa lí lớp 12 THPT

Tuy nhiên hiện nay kĩ năng sử dụng Atlat để làm bài tập của nhiều HScòn yếu Điều này được bản thân nhận thấy qua các lần chấm bài thi tốtnghiệp lớp 12 Nguyên nhân là do các em không nhận thức được tầm quantrọng của Atlat Địa lí Việt Nam trong việc học môn Địa lí lớp 12 Ngoài racũng có phần lỗi do giáo viên (GV) trong quá trình giảng dạy chưa có phươngpháp tối ưu trong dạy học với Atlat Địa lí Việt Nam, chưa soạn thảo được hệthống bài tập (HTBT) với Atlat Địa lí phục vụ cho dạy học lớp 12 Vì vậy đa

số HS bở ngỡ khi làm các bài tập sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam

Địa lí tự nhiên là phần mới trong sách giáo khoa Địa lí lớp 12 nên trongquá trình giảng dạy bản thân người dạy còn gặp nhiều khó khăn Hiện naycũng chưa có nhiều công trình nghiên cứu về việc sử dụng Atlat Địa lí ViệtNam trong dạy học phần Địa lí tự nhiên lớp 12

Để góp phần nâng cao chất lượng của việc dạy học bộ môn Địa lí lớp

12 THPT tôi đã quyết định chọn cho mình đề tài: “Xây dựng hệ thống bài

tập với Atlat Địa lí Việt Nam trong dạy học phần Địa lí tự nhiên lớp 12 Trung học phổ thông” cho đề tài nghiên cứu sư phạm ứng dụng của mình, hi

vọng đóng góp thêm một tài liệu tham khảo bổ ích cho quá trình dạy và họcmôn Địa lí

NỘI DUNGCHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VỚI ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM TRONG DẠY HỌC PHẦN ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN LỚP 12 THPT

1.1 Bài tập Địa lí

1.1.1 Định nghĩa

Là các bài tập yêu cầu HS vận dụng kiến thức hoặc kĩ năng đã học vàoviệc giải quyết nhiệm vụ mới, từ đó cung cấp kiến thức mới (hoặc củng cốkiến thức cũ), rèn luyện kĩ năng Địa lí, phát triển khả năng tư duy, năng lựchoạt động độc lập, đồng thời rèn luyện và hình thành các phẩm chất khác củaHS

Ví dụ: Tìm các dẫn chứng để khẳng định giai đoạn Tân kiến tạo vẫn

còn đang tiếp diễn ở nước ta cho đến tận ngày nay

1.1.2 Vai trò của bài tập Địa lí trong dạy học

Bài tập Địa lí là một bộ phận, một khâu của tiết học Địa lí nhằm giúp

HS củng cố, chính xác hóa, mở rộng kiến thức đã học Bài tập Địa lí góp phầnrèn luyện và phát triển các kĩ năng Địa lí cho HS: phân tích, tổng hợp, sosánh; khả năng vẽ các bản đồ, biểu đồ, đồ thị Bài tập Địa lí còn giúp HShoàn thành những kĩ năng cần thiết để tự học, tự nghiên cứu dưới sự hướngdẫn của GV

Đồng thời bài tập còn là nguồn thông tin ngược trở lại về tình trạngkiến thức, kỹ năng Địa lí của HS đối với GV Qua đó GV có phương ánđiều chỉnh lại nội dung, phương pháp dạy học

Việc thực hiện các bài tập Địa lí một cách thường xuyên, có hệ thống

sẽ rèn luyện cho HS thói quen, ý thức học tập bộ môn

1.1.3 Phân loại bài tập Địa lí

Các bài tập Địa lí rất phong phú, đa dạng, có nhiều cách khác nhau đểphân loại chúng Sau đây là một số cách phân loại cụ thể:

a Phân loại dựa vào hình thức học tập có: Bài tập sử dụng trên lớp, bàitập cho HS về làm ở nhà hoặc bài tập cho HS nghiên cứu ngoài giờ

b Phân loại dựa vào mục đích của lí luận dạy học có: Bài tập giúp HS nắmkiến thức, bài tập củng cố, bài tập ôn tập, bài tập kiểm tra, bài tập liên hệ thực tếđịa phương

c Phân loại dựa vào mức độ của bài tập có: Bài tập đơn giản, bài tậpphức tạp, bài tập dễ dành cho HS trung bình và yếu, bài tập khó cho HS khá

và giỏi

d Phân loại dựa vào nội dung: Bài tập theo từng chương, bài ở SGK

e Phân loại kết hợp với các phương tiện dạy học khác: bài tập kết hợpvới bản đồ, lược đồ, Át lát, các dụng cụ đo vẽ khác

g Phân loại dựa vào mức độ phát triển tư duy: tùy theo mức độ pháttriển tư duy của HS mà GV yêu cầu thực hiện các bài tập từ đơn giản đếnphức tạp bằng các phép phân tích, so sánh, tổng hợp

h Phân loại bài tập theo các mức độ nhận thức: biết, hiểu, vận dụng,phân tích, tổng hợp

Hiện nay trong dạy học Địa lí ở nhà trường THPT chủ yếu sử dụngcách phân loại c, d và e

1.2 Bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam

Bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam là bài tập được xây dựng dựa trên nộidung kiến thức ở Atlat mà người làm dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam để đưa racâu trả lời

Dựa vào cách phân loại ở mục d (phân loại dựa vào nội dung) và mục e(phân loại kết hợp với các phương tiện dạy học khác) được trình bày ở mục1.1.3 của đề tài, có thể phân chia bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam thành cácloại sau:

- Bài tập gắn với trang Atlat:

+ Bài tập gắn với một trang Atlat: Để giải được bài tập này người làmchỉ cần sử dụng một trang Atlat cụ thể

+ Bài tập kết hợp nhiều trang Atlat: Người làm phải sử dụng nhiềutrang Atlat mới có thể trả lời đầy đủ

- Bài tập gắn với nội dung từng bài học trong SGK:

+ Bài tập chỉ cần sử dụng Atlat để trả lời: HS chỉ cần sử dụng Atlat là

có thể trả lời đầy đủ câu hỏi

+ Bài tập kết hợp Atlat với SKG để trả lời: HS sử dụng Atlat làm cơ sở,cộng với kiến thức ở SGK và hiểu biết của mình để trả lời đầy đủ câu hỏi

Bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam được tác giả xây dựng trong đề tài

này nhằm phục vụ cho dạy học Địa lí 12 THPT nên thuộc loại bài tập gắn với nội dung từng bài học trong SKG.

1.3 Vai trò của Atlat Địa lí Việt Nam

1.3.1 Đối với giáo viên

- Atlat Địa lí Việt Nam phục vụ trực tiếp cho công tác nghiên cứu vàgiảng dạy địa lí Cụ thể là Atlat giúp GV trong các khâu của quá trình dạy họcnhư khâu chuẩn bị bài, giảng bài, kiểm tra, củng cố, hướng dẫn HS làm bàitập, học bài và chuẩn bị bài mới được thuận lợi hơn

- Atlat Địa lí Việt Nam có chức năng minh họa và chức năng nguồn trithức sẽ giúp GV trong việc sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học

+ Đối với chức năng minh họa, Atlat có đầy đủ các kênh hình như bản

đồ, biểu đồ, lát cắt, tháp tuổi… sẽ minh họa cho bài giảng của GV hoặc giảnggiải cho nội dung bài học

+ Đối với chức năng nguồn tri thức, Atlat chứa đựng tri thức địa lí nên

để có thể sử dụng hiệu quả thì bắt buộc GV phải sử dụng linh hoạt cácphương pháp dạy học Cụ thể, GV phải sử dụng các phương pháp dạy học lấy

HS làm trung tâm để có thể kích thích được hứng thú học tập cũng như giúp

các em tự lĩnh hội tri thức địa lí thông qua việc sử dụng Atlat Phương phápthông dụng là GV soạn thảo những câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ gắn với Atlat đểhướng dẫn HS khai thác có thể theo cá nhân, nhóm hoặc lớp Như vậy GV sửdụng Atlat như một cơ sở để HS tìm tòi, khám phá kiến thức dưới sự chỉ đạo,hướng dẫn của GV.

Khi sử dụng Atlat GV viên nên sử dụng cả hai chức năng trên nhằmnâng cao chất lượng dạy học

1.3.2 Đối với học sinh

- Atlat Địa lí Việt Nam là một phương tiện rất bổ ích, hấp dẫn đối vớicác em trong việc học tập môn Địa lí

- Atlat Địa lí Việt Nam giúp HS tiếp thu, nắm kiến thức một cách cụthể giúp cho việc thực hành, làm bài tập dễ dàng và thuận lợi

- Atlat Địa lí Việt Nam tạo cho HS tính tháo vát, tinh thần trách nhiệmcao, thói quen tự học, tự nghiên cứu Ngoài ra, còn giáo dục cho HS ý thứcbảo vệ, cải tạo môi trường

- Atlat Địa lí Việt Nam giúp HS tự học ở nhà và làm bài tập Việc hoànthành bài tập ở nhà đòi hỏi sự nổ lực lớn của HS trong học tập, đồng thờinhững kĩ năng, kĩ xảo làm việc độc lập được rèn luyện và phát huy cao sẽ cótác dụng phát triển mạnh mẽ khả năng nhận thức của HS

- Atlat giúp HS ôn tập thường xuyên, liên hệ kiến thức và từ mối liên

hệ này khái quát một cách có hệ thống các tài liệu học tập, hoàn thiện đượckiến thức của mình

- Đối với HS lớp 12 Atlat là tài liệu duy nhất được sử dụng trong thi tốtnghiệp THPT nên nếu biết cách sử dụng thì bài thi sẽ được điểm cao

1.4 Tình hình xây dựng hệ thống bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam trong dạy học Địa lí lớp 12 THPT

1.4.1 Thực trạng

Qua kết quả thăm dò ý kiến của qúy Thầy, Cô giáo trên địa bàn tỉnhNinh Thuận tại hội nghị bàn về nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Địa lí do

sở giáo dục Ninh Thuận tổ chức tháng 4 năm 2011 cho thấy:

- Đa số GV đều nhận thức được tầm quan trọng của việc ra bài tập vàxây dựng HTBT với Atlat Địa lí Việt Nam trong dạy học Địa lí lớp 12 THPT.Tuy nhiên chưa một GV nào hoàn thành HTBT với Atlat Địa lí Việt Namtrong dạy học Địa lí lớp 12 THPT cho riêng mình

- Về phía HS cảm thấy hứng thú hơn, dễ hiểu bài hơn khi GV ra bài tậpvới Atlat Tuy nhiên đa số các em chỉ làm được bài tập với Atlat ở mức độ đơngiản là mức 1: Đọc hiểu bản đồ, biểu đồ và xác định được các đối tượng địa lí.Như vậy có thể thấy kĩ năng sử dụng Atlat của các em vẫn còn yếu Điều nàygây khó khăn cho GV trong việc ra bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam trong dạyhọc Địa lí lớp 12 THPT

1.4.2 Nguyên nhân của thực trạng

- Bản thân GV chưa thấy hết vai trò của việc xây dựng HTBT với AtlatĐịa lí Việt Nam trong dạy học Địa lí lớp 12 THPT nên chưa tiến hành xâydựng

- Sách giáo khoa Địa lí lớp 12 THPT hiện nay mới được đưa vào sửdụng đại trà từ năm học 2008 – 2009 và phần Địa lí tự nhiên không có trongnội dung sách giáo khoa cũ nên một số GV có ý định xây dựng nhưng chưahoàn thành

- Môn Địa lí vẫn bị xem là môn phụ nên còn bị xem nhẹ do đó một sốthầy cô không mặn mà đầu tư nhằm nâng cao chất lượng bộ môn

- Kĩ năng sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam của HS còn yếu do một số GVchưa sử dụng Atlat thường xuyên trong dạy học, chưa hướng dẫn kĩ phươngpháp sử dụng Atlat cho HS và ý thức học tập bộ môn của học HS chưa cao,nhiều em không làm bài tập ở nhà nên đa số HS chỉ làm được các bài tập ởmức độ đơn giản

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VỚI ATLAT ĐỊA

LÍ VIỆT NAM TRONG DẠY HỌC PHẦN ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN LỚP 12

THPT 2.1 Nguyên tắc và quy trình xây dựng hệ thống bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam

2.1.1 Nguyên tắc xây dựng

2.1.1.1 Hệ thống bài tập phải góp phần thực hiện mục tiêu của bài học

Bài tập là một phương tiện hữu hiệu để tổ chức các hoạt động cho HSnhằm khắc sâu, vận dụng và mở rộng hệ thống kiến thức đã học, hình thành vàrèn luyện kỹ năng cho học sinh HTBT chứa đựng nội dung của các đơn vị kiếnthức trong bài học, thông qua việc rèn luyện hệ thống kỹ năng củng cố nhữngkiến thức đó Vì thế, HTBT được xây dựng phải bám sát mục tiêu, góp phầnhoàn thiện mục tiêu môn học

2.1.1.2 Hệ thống bài tập phải gắn với nội dung của Atlat

Khi ra bài tập với Atlat cho mỗi bài học phải đảm bảo HS có thể trả lờiđược câu hỏi từ việc khai thác nội dung trong Atlat Mỗi bài tập có thể chỉ gắnvới một trang Atlat (HS chỉ cần sử dụng 1 trang Atlat là có thể trả lời được câuhỏi) hoặc nhiều trang Atlat (HS phải kết hợp nhiều trang Atlat mới có thể trảlời được câu hỏi)

2.1.1.3 Hệ thống bài tập phải gắn với nội dung từng bài học của sách giáo khoa và bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng

Từ nội dung từng bài học cụ thể ở SGK, giáo viên xác định những nộidung kiến thức có trong Atlat sau đó ra các bài tập cho từng bài học dựa trênchuẩn kiến thức, kĩ năng

2.1.1.4 Hệ thống bài tập phải đảm bảo tính đa dạng

HTBT được xây dựng cho một chủ đề phải đảm bảo tính đa dạng,phong phú, nó phản ảnh được tính đa dạng phong phú của tự nhiên Sự đadạng của HTBT sẽ giúp cho hệ thống kiến thức của HS được hoàn thiện hơn,làm cho việc hình thành và phát triển hệ thống kỹ năng cũng hiệu quả hơn

HTBT với Atlat Địa lí Việt Nam phải có 3 mức độ Mức 1: Đọc hiểu bản đồ,biểu đồ và xác định được các đối tượng địa lí Mức 2: So sánh, đối chiếu bản

đồ, biểu đồ và phân tích các mối liên hệ Mức 3: Phân tích, tổng hợp rút ra kếtluận, nhận xét và đề xuất giải pháp Có bài tập chỉ cần sử dụng Atlat để trảlời câu hỏi, có bài phải kết hợp Atlat và nội dung kiến thức ở SGK và hiểubiết của HS để trả lời

2.1.1.5 Hệ thống bài tập phải đảm bảo tính vừa sức và phát huy được tính tích cực của học sinh

HTBT phải được sắp xếp từ dễ đến khó, từ lí thuyết đến thực tiễn, từ táihiện đến sáng tạo Bắt đầu HTBT là những bài tập yêu cầu đọc hiểu bản đồ,biểu đồ, sau đó là so sánh đối chiếu và cuối cùng là phân tích, tổng hợp Sựsắp xếp các bài tập như vậy tạo tâm lí thoải mái, nhẹ nhàng cho HS khi giảiquyết các bài tập

Khi xây dựng HTBT cho một bài học, thì số lượng bài tập phải vừaphải, không yêu cầu HS giải quyết quá nhiều những bài tập Cần xây dựngnhững bài tập điển hình, với những mức độ khó khăn khác nhau

Các vấn đề bài tập đưa ra phải có mức độ mâu thuẫn vừa phải, kíchthích được sự hứng thú, lòng ham hiểu biết của HS, tạo điều kiện tốt để HShình thành tính tự lực và phát huy được tính tích cực nhận thức của HS

Quá trình dạy học (QTDH) chỉ đạt hiệu quả cao khi HS hoạt động tíchcực, chủ động Do đó, khi xây dựng HTBT phải đưa HS vào trạng thái tâm lítích cực, có nhu cầu giải quyết vấn đề và có khả năng giải quyết được ĐểHTBT thêm phần lí thú, thì các vấn đề đưa ra trong các bài tập phải gắn vớithực tế cuộc sống hằng ngày của HS, tạo cơ hội cho HS tập vận dụng kiếnthức vào thực tiễn

2.1.2 Quy trình xây dựng

Bước 1: Xác định các bài học ở phần Địa lí tự nhiên lớp 12 THPT

có thể ra bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam

Đó là những bài học mà nội dung kiến thức có trong Atlat.

Sau khi làm việc xác định được những bài học mà nội dung kiến thức

có trong Atlat (không bao gồm bài thực hành) là:

- Bài 2: Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ

- Bài 6 + 7: Đất nước nhiều đồi núi

- Bài 8: Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển

- Bài 9 + 10: Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa

- Bài 11 + 12: Thiên nhiên phân hóa đa dạng

- Bài 14: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

- Bài 15: Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

Như vậy có thể thấy tất cả các bài học trong phần Địa lí tự nhiên (không tính bài thực hành) đều có thể ra bài tập với Atlat địa lí Việt Nam.

Bước 2: Xác định trang Atlat sử dụng để ra bài tập cho mỗi bài học

ở sách giáo khoa

Từ nội dung bài học trong SGK xác định xem đối với bài học đó có thể

sử dụng những trang Atlat nào để ra bài tập

Ví dụ: Đối với bài Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ thì các trang Atlat sử

dụng chủ yếu để ra bài tập là: trang Hành chính (trang 4+5); trang Hình thể(trang 6+7)

Bước 3: Ra bài tập cho mỗi bài học

Có 2 loại bài tập:

- Bài tập chỉ cần sử dụng Atlat để trả lời

- Bài tập phải kết hợp Atlat với nội dung SGK và hiểu biết của HS mớitrả lời đầy đủ

Để tạo thuận lợi cho HS trong việc giải quyết các bài tập thì phần câuhỏi nên nói rõ HS cần dựa vào cái gì để trả lời câu hỏi, đồng thời cần phải nói

rõ là dựa vào trang Atlat nào

Ví dụ:

- Bài tập chỉ cần sử dụng Atlat để trả lời:

Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hành chính, hãy kể tên các thành phố trực thuộc trung ương của nước ta.

- Bài tập phải kết hợp Atlat với nội dung SGK và hiểu biết của HS mớitrả lời đầy đủ nội dung:

Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hình thể, trang Các miền tự nhiên

và kiến thức ở SGK, trình bày đặc điểm chung của địa hình nước ta.

Bước 4: Soạn thảo hướng dẫn trả lời cho mỗi bài tập

- Bám sát nội dung SKG và chuẩn kiến thức, kĩ năng để đưa ra câu trảlời cho những bài tập gắn với kiến thức cơ bản trong bài học

- Đưa ra những lời giải đúng, dể hiểu đối với những bài tập mà đáp án

có ở Atlat hoặc bài tập nâng cao, mở rộng kiến thức dành cho HS khá, giỏi

2.2 Hệ thống bài tập với Atlat Địa lí Việt Nam dùng trong dạy học phần Địa lí tự nhiên lớp 12 THPT

Bài 2 Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ

Trang Atlat sử dụng chủ yếu: trang Hành chính (trang 4+5), trang Hìnhthể (trang 6+7), trang Giao thông (trang 23)

Bài 1 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hành chính, hãy cho biết

nước ta tiếp giáp với nước nào trên đất liền và trên biển

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được cụ thể tên các nước tiếp giáp với nước ta trên đất liền và trên biển.

- Kĩ năng: HS xác định được vị trí các đối tượng địa lí trên bản đồ hành chính.

Bài 2 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hành chính, xác định các

điểm cực trên phần đất liền của nước ta, từ đó cho biết lãnh thổ nước ta thuộcmúi giờ số mấy

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được vị trí, địa danh các điểm cực của nước ta.

- Kĩ năng: HS xác định được các đối tượng địa lí trên trang Hành chính, phân tích các mối liên hệ (từ tọa độ địa lí xác định được múi giờ).

Bài 3 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Giao thông, hãy kể tên một

số cửa khẩu quốc tế quan trọng trên đường biên giới của nước ta với các nướcTrung Quốc, Lào, Campuchia

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được tên, vị trí các cửa khẩu lớn của nước ta.

- Kĩ năng: HS đọc hiểu bản đồ Giao thông, xác định được vị trí các cửa khẩu quan trọng.

Bài 4 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hành chính, kể tên các

thành phố trực thuộc trung ương của nước ta

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được tên, vị trí các thành phố trực thuộc trung ương của nước ta.

- Kĩ năng: HS đọc hiểu bản đồ Hành chính, xác định được vị trí các thành phố trực thuộc trung ương.

Bài 5 Dựa vào Atlat địa lí Việt Nam trang Hành chính, hãy kể tên một

số đảo, quần đảo của nước ta

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được tên, vị trí các đảo, quần đảo lớn của nước ta.

- Kĩ năng: HS đọc hiểu bản đồ Hành chính, xác định được vị trí các đảo, quần đảo.

Bài 6 Xác định trên Atlat trang Hành chính các tỉnh giáp biển của

nước ta theo thứ tự từ Bắc vào Nam

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được tên, vị trí các tỉnh giáp biển của nước ta.

- Kĩ năng: HS đọc hiểu bản đồ Hành chính, xác định được vị trí cụ thể của các tỉnh giáp biển.

Bài 7 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hành chính và nội dung

SGK, hãy trình bày vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ nước ta

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được vị trí và phạm vi lãnh thổ của nước ta.

- Kĩ năng: HS đọc hiểu bản đồ Hành chính, xác định được các đối tượng địa lí.

Bài 6+7 Đất nước nhiều đồi núi

Trang Atlat sử dụng chủ yếu: trang Hình thể (trang 6 + 7); trang Cácmiền tự nhiên (trang 13+14); trang bản đồ các Vùng kinh tế (trang 26 + 27 +

28 + 29)

Bài 1 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hình thể, trang Các miền tự

nhiên và kiến thức ở SGK, trình bày đặc điểm chung của địa hình nước ta

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được đặc điểm chung của địa hình nước ta.

- Kĩ năng: HS phân tích, tổng hợp, đối chiếu bản đồ và kiến thức đã học để rút ra kết luận.

Bài 2 Đọc SGK mục 2, quan sát hình 6.1 và Atlat Địa lí Việt Nam

trang Hình thể, trang các miền tự nhiên, hãy điền vào bảng sau đặc điểm cáckhu vực địa hình của nước ta:

Các khu vực địa hình Giới

hạn

Hướng núi Độ cao Các dãy núi

chínhVùng núi Đông Bắc

Vùng núi Tây Bắc

Vùng núi Bắc Trường Sơn

Vùng núi Nam Trường Sơn

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được đặc điểm của từng khu vực địa hình.

- Kĩ năng:HS đọc hiểu, so sánh, đối chiếu bản đồ.

Bài 3 Quan sát Atlat Địa lí Việt Nam trang Hình thể, Tự nhiên vùng

trung du miền núi Bắc Bộ, xác định các cánh cung núi và nêu nhận xét về độcao địa hình của vùng Đông Bắc

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được tên, vị trí các cánh cung của vùng Đông Bắc.

- Kĩ năng:HS phân tích bản đồ rút ra nhận xét.

Bài 4 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hình thể, Tự nhiên vùng

trung du miền núi Bắc Bộ, hãy kể tên các dãy núi lớn của vùng núi Tây Bắc

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được tên, vị trí các dãy núi lớn của vùng núi Tây Bắc.

- Kĩ năng: HS đọc hiểu bản đồ và xác định được các đối tượng địa lí.

Bài 5 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hình thể, Tự nhiên vùng

Bắc Trung Bộ, vùng duyên hải Nam Trung Bộ, hãy nhận xét sự khác nhau về

độ cao và hướng các dãy núi của Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS trình bày được sự khác nhau về độ cao và hướng các dãy núi của Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam.

- Kĩ năng: HS so sánh, đối chiếu bản đồ và rút ra nhận xét.

Bài 6 Quan sát Atlat Địa lí Việt Nam trang Hình thể, Tự nhiên đồng

bằng sông Hồng, sông Cửu Long và dựa vào những kiến thức đã học, hãynhận xét về địa hình của đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS trình bày được sự khác nhau về độ cao và hướng các dãy núi của Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam.

- Kĩ năng: HS so sánh, đối chiếu bản đồ và rút ra nhận xét.

Bài 7 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hình thể, Tự nhiên vùng

Bắc Trung Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ, nêu nhận xét về đặc điểm của đồngbằng ven biển miền Trung

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS nhận xét được đặc điểm của đồng bằng ven biển miền Trung.

- Kĩ năng: HS so sánh, đối chiếu bản đồ, phân tích tổng hợp và rút ra nhận xét.

Bài 8 Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển

Trang Atlat sử dụng chủ yếu: trang Hành chính (trang 4+5), trang Hìnhthể (trang 6+7), trang Địa chất khoáng sản (trang 8), trang Thực vật và động vật(trang 12)

Bài 1 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hành chính và kiến thức ở

SGK, nêu đặc điểm khái quát về biển Đông

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS trình bày được đặc điểm khái quát về biển Đông.

- Kĩ năng: HS đọc hiểu bản đồ Hành chính kết hợp với kiến thức ở SGK để rút ra kết luận.

Bài 2 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Hành chính, trang Hình thể,

cho biết các vịnh biển sau đây thuộc tỉnh, thành phố nào: Hạ Long, Đà Nẵng,Xuân Đài, Vân Phong, Cam Ranh

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS xác định được vị trí của một số vịnh biển lớn của nước ta.

- Kĩ năng: HS so sánh, đối chiếu bản đồ Hành chính và Hình thể để tìm

ra kiến thức.

Bài 3 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Địa chất khoáng sản, trang

Thực vật và động vật, hãy nêu các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở vùng biểnnước ta

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS xác định được vị trí của một số vịnh biển lớn của nước ta.

- Kĩ năng: HS so sánh, đối chiếu bản đồ để tìm ra kiến thức.

Bài 9+10 Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa

Trang Atlat sử dụng chủ yếu: trang Khí hậu (trang 9), trang Các hệthống sông (trang 10), trang Các nhóm và các loại đất chính (trang 11), trangThực vật và động vật (trang 12), trang Các miền tự nhiên (trang 13+14)

Bài 1 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Khí hậu, hãy xác định

hướng của gió mùa mùa hạ và gió mùa mùa đông ở nước ta

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được hướng gió theo mùa của nước ta.

- Kĩ năng: HS đọc hiểu bản đồ khí hậu.

Bài 2 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Khí hậu và kiến thức đã học làm rõ tính chất nhiệt đới của khí hậu nước ta.

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS phân tích được tính chất nhiệt đới của khí hậu nước ta.

- Kĩ năng: HS phân tích, tổng hợp bản đồ khí hậu và kết hợp với hiểu biết của bản thân để rút ra kết luận.

Bài 3 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Khí hậu và kiến thức ở

SKG, chứng minh rằng vào mùa đông, khí hậu nước ta có sự phân hóa phứctạp Giải thích sự phân hóa đó

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS hiểu được sự phân hóa phức tạp của khí hậu nước ta về mùa đông.

- Kĩ năng: HS đọc bản đồ khí hậu sau đó phân tích, tổng hợp để rút ra kết luận.

Bài 4 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Các hệ thống sông, kể tên và

sắp xếp theo thứ tự từ lớn đến bé về diện tích lưu vực của 9 hệ thống sông lớnnhất của nước ta

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết tên và diện tích của 9 hệ thống sông lớn nhất nước ta.

- Kĩ năng: HS đọc hiểu bản đồ Các hệ thống sông.

Bài 5 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Các hệ thống sông, trang

Các nhóm và các loại đất chính, trang Thực vật và động vật và kiến thứcSGK, cho biết thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa thể hiện qua các thành phầnsông ngòi, đất và sinh vật như thế nào

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS biết được đặc điểm thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa của nước ta qua các thành phần sông ngòi, đất và sinh vật.

- Kĩ năng: HS so sánh, đối chiếu bản đồ để tìm ra kiến thức.

Bài 11 + 12 Thiên nhiên phân hóa đa dạng

Trang Atlat sử dụng chủ yếu: trang Khí hậu (trang 9), trang Các nhóm

và các loại đất chính (trang 11), trang Thực vật và động vật (trang 12), trangCác miền tự nhiên (trang 13+14)

Bài 1 Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang Khí hậu, trang Các miền tự

nhiên và kiến thức đã học, hãy chứng minh tính phân hóa theo chiều Bắc –Nam của chế độ nhiệt và chế độ mưa ở nước ta

* Ý nghĩa của bài tập:

- Kiến thức: HS hiểu được tính phân hóa theo chiều Bắc – Nam của chế độ nhiệt và chế độ mưa ở nước ta.