Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2011-2013

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.[10] * Thu hồi đất là việc nhà nước ra qu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

BÙI MINH THANH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG PHỤC VỤ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN HẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH, GIAI ĐOẠN 2011-2013

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2014

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

BÙI MINH THANH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG PHỤC VỤ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HUYỆN HẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH, GIAI ĐOẠN 2011-2013

Chuyên ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thế Hùng

Thái Nguyên - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những số liệu đƣợc sử dụng trong luận văn tốt nghiệp

Cao học chuyên đề: “Đánh giá công tác Giải phóng mặt bằng phục vụ xây

dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2011-2013” là số liệu điều tra thực tế, chính xác và chƣa đƣợc sử

dụng để bảo vệ một học vị nào

Tác giả luận văn

Bùi Minh Thanh

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp Cao học chuyên ngành Quản lý đất đai:

“Đánh giá công tác Giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2011-2013”

Trong thời gian vừa qua, ngoài sự cố gắng, nỗ lực của bản thân còn có sự giúp

đỡ không nhỏ, động viên khích lệ của các thầy, cô Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, các tổ chức, cá nhân và đặc biệt là Thầy giáo PGS- TS Nguyễn Thế Hùng trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Khoa Quản lý Tài Nguyên Trường Đại học Nông lâm - Thái Nguyên đã truyền đạt cho tôi những kiến thức cơ bản, bổ ích trong học tập và nghiên cứu Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS-TS Nguyễn Thế Hùng đã dành nhiều thời gian, tận tình giúp đỡ chỉ bảo tôi trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo huyện, lãnh đạo các

xã thuộc huyện Hải Hà, cán bộ công chức, viên chức phòng TNMT, phòng NN&PTNN, Trung tâm Phát triển quỹ đất, Hội Nông dân huyện Hải Hà đã hỗ trợ và cung cấp cho tôi số liệu chính xác, phục vụ trong nghiên cứu, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, những người luôn động viên tinh thần cũng như tạo động lực cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Tác giả luận văn

Bùi Minh Thanh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Khái quát về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) 4

1.1.1 Khái niệm về bồi thường GPMB 4

1.1.2 Bản chất của bồi thường, Giải phóng mặt bằng 5

1.1.3 Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB 6

1.1.4 Ý nghĩa của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 7

1.1.5 Những yếu tố tác động đến công tác GPMB 8

1.1.6 Tổng quan về thu hồi đất, chính sách bồi thường ở một số nước trên thế giới 13

1.1.7 Tổng quan tài liệu về thu hồi đất, chính sách về bồi thường của Việt Nam 15

1.1.8 Tình hình thực hiện GPMB trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 25

1.2 Cơ sở pháp lý và thực tiễn về bồi thường giải phóng mặt bằng 32

1.2.1 Cơ sở pháp lý 32

1.2.2 Cơ sở thực tiễn 34

1.3 Tổng quan về chương trình xây dựng nông thôn mới và bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới 36

1.3.1.Tổng quan về chương trình xây dựng nông thôn mới 36

1.3.2 Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới (Phụ lục 1) 41

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 42

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 42

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu: Công tác giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng Nông thôn mới và các hoạt động xây dựng nông thôn mới 42

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu: Công tác giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng Nông thôn mới tại 15 xã thực hiện xây dựng nông thôn mới thuộc huyện Hải Hà tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2011-2013 42

2.2 Địa điểm và thời gian thực hiện 42

2.3 Nội dung nghiên cứu 42

2.3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Hải Hà 42

2.3.2 Kết quả công tác GPMB phục vụ xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới tại 15 xã thuộc huyện Hải Hà 42

2.3.3 Nghiên cứu ảnh hưởng của công tác GPMB đến kết quả xây dựng nông thôn mới và đời sống nhân dân tại các xã nghiên cứu 42

2.3.4 Xác định những thuận lợi và khó khăn trong công tác GPMB xây dựng nông thôn mới và đề xuất giải pháp thực hiện 43

2.4 Phương pháp nghiên cứu 43

2.4.1 Phương pháp điều tra, khảo sát 43

2.4.2 Phương pháp điều tra thực tế 44

2.4.3 Phương pháp xử lý số liệu điều tra 44

2.4.4 Phương pháp chuyên gia 44

2.4.5 Phương pháp tham khảo 44

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 46

3.1 Điều kiện Tự nhiên - Kinh tế - Xã hội của huyện Hải Hà (Nguồn UBND huyện Hải Hà năm 2013) 46

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 47

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội của huyện Hải Hà năm 2013 50

3.1.3 Thực trạng phát triển đô thị và các khu dân cư nông thôn 53

3.1.4 Nhận xét chung 55

3.2 Kết quả công tác giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng cơ sở Hạ tầng nông thôn mới tại 15 xã thuộc huyện Hải Hà 56

3.2.1 Tình hình Nông nghiệp nông dân nông thôn huyện Hải Hà đến năm 2010 (trước khi triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới) 56

3.2.2 Công tác GPMB huyện Hải Hà nói chung, công tác GPMB phục vụ xây dựng hạ tầng nông thôn mới tại 15 xã thuộc huyện Hải Hà nói riêng 63 3.3 Đánh giá công tác GPMB đến đời sống của người dân khu vực bị ảnh hưởng 76

3.3.1 Công tác Giải phóng mặt bằng nói chung: 76

3.3.2 Công tác Giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng hạ tầng nông thôn mới 77

3.4 Những thuận lợi, khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng cơ sở hạ tầng Nông thôn mới, Giải pháp 77

3.4.1 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác GPMB phục vụ xây dựng cơ sở hạ tầng xây dựng nông thôn mới 77

3.4.2 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác GPMB nói chung và GPMB xây dựng cơ sở Hạ tầng nông thôn mới trong thời gian tới 78

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 81

1 Kết luận 81

2 Đề nghị 81

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

NĐ - CP : Nghị định Chính phủ

QĐ : Quyết định TTg : Thủ tướng Chính phủ GPMB : Giải phóng mặt bằng

HT - TCĐ : Hỗ trợ và Tái định cư GCNQSDD : Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

TN – MT : Tài nguyên và Môi trường THCS : Trung học cơ sở

THPT : Trung học phổ thông THCN : Trung học chuyên nghiệp UBND : Uỷ ban nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Cơ cấu kinh tế của huyện Hải Hà qua các năm (%) 50 Bảng 3.2: Dân số và lao động của huyện Hải Hà năm 2013 51 Bảng 3.3 Kết quả điều tra về tình hình dân trí năm 2013 52 Bảng 3.4 Kết quả điều tra về mức thu nhập của các hộ gia đình của huyện

Hải Hà năm 2013 52 Bảng 3.5 Thực trạng nông thôn huyện Hải Hà theo tiêu chí nông thôn mới

(năm 2010, trước khi triển khai xây dựng nông thôn mới) 61 Bảng 3.6 Hiện trạng các loại đất theo mục đích sử dụng năm 2013 64 Bảng 3.7 Đánh giá công tác bồi thường GPMB trên địa bàn huyện Hải Hà

(năm 2011 – 2013) 67 Bảng 3.8 Chi tiết GPMB xây dựng hạ tầng nông thôn mới năm 2011 68 Bảng 3.9 Chi tiết GPMB xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới năm 2012 68 Bảng 3.10 Chi tiết GPMB xây dựng hạ tầng nông thôn mới năm 2013 69 Bảng 3.11 Chi tiết GPMB phục vụ xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới

huyện Hải Hà 3 năm (2011 - 2013) 70 Bảng 3.12 Kết quả bồi thường đất ở và đất nông nghiệp phục vụ xây dựng hạ

tầng nông thôn mới huyện Hải Hà giai đoạn 2011-2013 70 Bảng 3.13 Tổng hợp kết quả qua phiếu điều tra hộ gia đình 71 Bảng 3.14 Tổng hợp kết quả các hộ dân hiến đất phục vụ xây dựng cơ sở hạ

tầng nông thôn mới từ năm 2011 đến 2013 72

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ huyện Hải Hà - tỉnh Quảng Ninh 46

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết

Chương trình Quốc gia về xây dựng nông thôn mới là Chương trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thực hiện cụ thể hoá nội dung cơ bản trong Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05 tháng 8 năm 2008 của Ban Chấp hành Trung

ương Khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn Chương trình có mục tiêu

tổng quát là xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội nông thôn từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng được nâng cao theo định hướng XHCN; diện mạo nông thôn được thay đổi toàn diện theo hướng Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa (CNH-HĐH) Trong thời gian qua cùng với quyết tâm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Quảng Ninh, huyện Hải Hà đã triển khai đồng bộ thực hiện xây dựng nông thôn mới tại 15/15 xã trong huyện, đã có nhiều công trình hạ tầng nông thôn được đầu tư hoàn thiện, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và

chương trình xây dựng nông thôn mới của toàn tỉnh

Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được bước đầu, thời gian tới quá trình thực hiện xây dựng nông thôn mới dự báo còn gặp nhiều khó khăn vướng mắc, đặc biệt là trong lĩnh vực xây dựng co sở Hạ tầng nông thôn mới Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thấy được tầm quan trọng và cần thiết của công tác GPMB phục vụ xây dựng cơ sở Hạ tầng nông thôn theo chương trình xây dựng nông thôn mới, được sự đồng ý của Phòng Quản lý Đào tạo Sau đại học và Khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông lâm – Đại học Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của PGS – TS Nguyễn Thế Hùng tôi tiến hành thực hiện đề tài :

“Đánh giá công tác Giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng cơ sở Hạ tầng nông thôn mới tại huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2011-2013” Nhằm điều tra, tìm hiểu tình hình thực tế trong công tác GPMB, đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới tại huyện Hải Hà nói riêng và tỉnh Quảng Ninh nói chung

2 Mục tiêu

- Mục tiêu tổng quát

Đánh giá kết quả công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Hải

Hà và công tác giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng nông thôn mới của huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh nhằm góp phần thực hiện hoàn thành xây dựng nông thôn mới tại các xã thuộc huyện Hải Hà theo lộ trình đề ra

và thu hồi đất phục vụ xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới Qua đó tìm ra những tồn tại, vướng mắc, bất cập đề ra những đề xuất, kiến nghị, giải pháp nhằm khắc phục, hoàn thiện hơn trong công tác GPMB phục vụ xây dựng hạ tầng nông thôn

Chương 1 TỔNG QUAN TÀi LIỆU

1.1 Khái quát về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB)

1.1.1 Khái niệm về bồi thường GPMB

* Bồi thường (đền bù) GPMB có thể được hiểu là việc chi trả, bù đắp

những chi phí tháo dỡ, di chuyển, bàn giao mặt bằng cho người sử dụng đất

và người sở hữu tài sản trên đất (nhà cửa, vật kiến trúc, cây cối, hoa màu ) khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi

ích Quốc gia, lợi ích công cộng

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.[10]

* Thu hồi đất là việc nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền

sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Ủy ban nhân dân xã,

phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này)[12]

* Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu

hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di

dời đến địa điểm mới [12]

* Tái định cư (TĐC) là việc di chuyển đến một nơi ở khác với nơi ở

trước đây để sinh sống TĐC bắt buộc đó là việc di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích Quốc phòng, an ninh, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau:

- Bồi thường bằng nhà ở

- Bồi thường bằng giao đất ở mới

- Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới

Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng

* Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được Hiến

pháp năm 1992 Quy định, đồng thời tại Luật Đất đai 2003 và văn bản hướng dẫn như: Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 ; Nghị

số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ

1.1.2 Bản chất của bồi thường, Giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng là một bộ phận không thể thiếu của dự án GPMB bắt đầu bằng quyết định thu hồi đất của các đối tượng đang sử dụng đất và giao dịch cho các chủ dự án Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước thống nhất quản lý Nhà nước giao đất cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân

sử dụng đất ổn định lâu dài và cho thuê đất Nhà nước là chủ sở hữu pháp lý duy nhất với đầy đủ ba quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt với toàn bộ quỹ đất đai trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam một cách toàn vẹn không bị giới hạn Các đối tượng sử dụng đất chỉ có hai quyền chiếm hữu và sử dụng một cách hạn chế về không gian, thời gian và nội dung pháp lý GPMB thực chất

là nhà nước thu hồi hai quyền trên của các đối tượng và trao cho đối tượng sử dụng khác GPMB không chỉ là thay đổi chủ sử dụng đất mà còn bao hàm cả

sự thay đổi mục đích sử dụng đất Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới Quá trình giải phóng mặt bằng được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng giải phóng mặt bằng đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới Đây là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác nhau giữa các dự án và liên quan đến lợi ích trực tiếp của các bên tham gia và cả của xã hội

GPMB nhất thiết phải tiến hành bồi thường thiệt hại, Tái định cư cho các đối tượng sử dụng đất phải di dời Để ổn định đời sống sinh hoạt cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh cho các đối tượng sử dụng đất phải di dời, chủ

dự án phải tiến hành bồi thường những thiệt hại do GPMB gây ra như giá trị quyền sử dụng đất, giá trị tài sản trên đất và các khoản hỗ trợ ổn định cuộc sống khác theo giá trị thị trường hiện hành

Trong điều kiện hiện nay, GPMB còn gắn liền với việc bố trí ổn định đời sống, sản xuất của các đối tượng di dời Nó không chỉ đơn thuần là việc sắp xếp nơi ở cho các đối tượng mà cao hơn nó còn đòi hỏi sự hợp lí trong bố trí, tái hòa nhập nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng về kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế theo hướng sắp xếp lại cơ cấu dân cư, cơ cấu xã hội hiện đại văn minh GPMB còn phải đảm bảo cho yêu cầu tái sản xuất, mở rộng kinh doanh cho các đối tượng theo xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bảo vệ môi trường sức khỏe cộng đồng

1.1.3 Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB

Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án mang tính chất đa dạng và phức tạp, vừa mang tính pháp luật vừa mang tính xã hội cao Tính đa dạng: Mỗi xã thực hiện xây dựng nông thôn mới tiến hành tai các vùng đất khác nhau với những điều kiện tư nhiên kinh tế, xã hội khác nhau Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và cần phải có những giải pháp riêng phù hợp những đặc điểm riêng của từng khu vực, từng dự án

Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn dân cư sống chủ yếu nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, mà đất đai lại

là tư liệu sản xuất trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn, do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn thu được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Trước tình hình đó, dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn Việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết đảm bảo đời sống dân cư sau này

Mặt khác, cây trồng vật nuôi trên vùng đất đó cũng rất đa dạng không tập chung một loại cây trồng, vật nuôi nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường Nhìn chung GPMB có những ảnh hưởng, tác động lớn đến đời sống, kinh tế, xã hội của người dân có đất thu hồi

1.1.4 Ý nghĩa của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Để cho các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nói chung, xây dựng hạ tầng theo chương trình nông thôn mới nói riêng, được thực hiện đúng tiến độ, thì công tác bồi thường, GPMB đóng một vai trò hết sức quan trọng Bồi thường, GPMB ảnh hưởng tới lợi ích của các tổ chức, cá nhân, các hộ gia đình và ảnh hưởng tới hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội chung Có thể nói GPMB là một lĩnh vực rất nhạy cảm và gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện Để có mặt bằng thực hiện các dự án bắt buộc phải thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng đất phục vụ triển khai thực hiện, việc làm này

sẽ có ảnh hưởng lớn đến đời sống vật chất, tinh thần của người dân bị thu hồi đất, và cũng ảnh hưởng đến cả lợi ích của nhà nước, đó là:

- Về mặt tiến độ: Dự án được thực hiện hoàn thành phụ thuộc nhiều vào thời gian tiến hành GPMB GPMB thực hiện đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian, công sức, tiền của và quan trọng là việc thực hiện dự án có hiệu quả cao Ngược lại, GPMB kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình, ảnh hưởng đến tiến độ và lộ trình xây dựng nông thôn mới và cuộc sống của người dân

- Về mặt kinh tế: GPMB thực hiện tốt sẽ giảm tối đa chi phí cho việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, có điều kiện tập chung vốn đầu tư cho các công trình khác

- Đối với phát triển kinh tế - xã hội: GPMB thực hiện đúng tiến độ đề ra, giúp cho các Dự án đi vào hoạt động nhanh chóng, tạo điều kiện cho các hộ gia đình nông thôn làm ra các sảm phẩm thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội Ngược lại, GPMB thực hiện không đúng tiến độ đề ra sẽ ảnh hưởng đến

mục tiêu đề ra Mặt khác, khi giải quyết không thỏa đáng quyền và lợi ích của người có đất bị thu hồi sẽ dễ dàng xảy ra những khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện đông người ảnh hưởng đến tình hình chính trị - xã hội trên địa bàn

1.1.5 Những yếu tố tác động đến công tác GPMB

GPMB là một hoạt động hết sức nhạy cảm và phức tạp do tác động tương hỗ qua lại với nhiều yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội các yếu tố này có thể giúp cho quá trình GPMB diễn ra nhanh hay chậm, như vậy nó phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố Khái quát lại, ta có một số yếu tố chính như sau:

- Chính sách bồi thường, TĐC của Nhà nước

Chính sách của nhà nước về bồi thường, TĐC có ảnh hưởng hết sức rõ rệt tới việc thực hiện công tác GPMB Các chính sách quy định về trình tự tiến hành GPMB, quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên, đồng thời cũng quy định cụ thể về mức bồi thường TĐC Do vậy, chính sách có ảnh hưởng xuyên suốt đến quá trình tiến hành GPMB Chính sách cặn kẽ, tỉ mỉ toàn diện,

có tính pháp lý và khả năng áp dụng thực tiễn cao sẽ tạo điều kiện cho GPMB nhanh chóng Ngược lại, nếu các chính sách mà không phù hợp, mâu thuẫn với điều kiện thực tế thì nó lại trở thành một trở lực đối với GPMB

- Quy mô dự án và đặc điểm kinh tế - xã hội của địa bàn

Địa điểm, quy mô dự án và đặc điểm kinh tế xã hội của địa bàn quyết định khối lượng GPMB, tính chất đặc điểm của các đối tượng, độ phức tạp của GPMB.Các dự án có quy mô lớn sẽ có khối lượng GPMB lớn hơn, thời gian kiểm kê, kê khai tài sản sẽ dài hơn, lượng vốn cho giải phóng mặt bằng cũng lớn hơn dự án có quy mô nhỏ [9]

- Công tác giao đất, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCN QSDĐ), thống kê, kiểm kê đất đai, nhà ở

Khi tiến hành bồi thường thiệt hại thì việc xác lập hồ sơ pháp lý về đất đai và tài sản là một yêu cầu không thể thiếu Việc xác lập hồ sơ không chỉ dựa vào đo vẽ thực tế mà còn dựa vào hồ sơ lưu như GCN QSDĐ, nhà ở, giấy

chuyển quyền sử dụng đất, mua bán nhà, thừa kế, giấy phép xây dựng, biên bản thống kê, kiểm kê đất đai thường xuyên, định kỳ các loại giấy tờ đầy đủ thì việc xác lập hồ sơ sẽ đơn giản, nhanh gọn tránh được tranh chấp giữa các bên Do vậy công tác giao đất, cho thuê đất, cấp giấy chứng nhận, thống kê kiểm kê của Nhà nước có ảnh hưởng tới công tác GPMB [9]

- Thị trường bất động sản (BĐS)

BĐS là tài sản rất lớn, giá cả biến động từng ngày từng giờ trên thị trường Giá cả trên thị trường BĐS thực tế rất cao, chênh lệch nhiều so với mức giá đền bù Mức giá đền bù thấp hơn giá thị trường sẽ khiến cho các đối tượng di dời bị ảnh mạnh mẽ tới quyền lợi Hơn nữa giá đất theo xu hướng ngày càng tăng lên làm cho lợi ích các hộ ngày càng bị hao hụt Do vậy, hiện tượng khiếu nại, không chịu hợp tác liên quan tới giá BĐS làm chậm tiến độ GPMB là phổ biến

- Quỹ đất, nhà tái định cư

Tái định cư là quá trình bồi thường các thiệt hại về đất ở, nhà ở và tài sản gắn liền với đất cho người sử dụng đất bị thu hồi phải di chuyển từ nơi ở cũ đến nơi ở mới Tái định cư còn bao gồm hàng loạt các hoạt động nhằm hỗ trợ cho người bị ảnh hưởng do việc thực hiện dự án gây ra, nhằm khôi phục và cải thiện mức sống, tạo điều kiện phát triển những cơ sở kinh tế và văn hoá -

xã hội Tái định cư nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - văn hoá - xã hội đối với một bộ phận dân cư phải di chuyển nơi ở vì sự phát triển chung

Do đó, không thể ổn định được cuộc sống hoàn toàn bằng tiền mà phải có quỹ đất, nhà TĐC cho các hộ gia đình và tổ chức sản xuất kinh doanh thì mới có thể GPMB được

- Giá đất

Điều 56 Luật đất đai 2003 quy định: “Nhà nước quy định giá các loại đất

để tính thuế chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất, tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại về đất khi thu hồi” Do đó có thể hiểu

“Giá đất” là cầu nối giữa mối quan hệ về đất đai - thị trường - sự quản lý của Nhà nước Nhà nước điều tiết quản lý đất đai qua giá hay nói một cách khác: giá đất là công cụ kinh tế để quản lý và người sử dụng đất tiếp cận với cơ chế thị trường, đồng thời cũng là căn cứ để đánh giá sự công bằng trong phân phối đất đai, để người sử dụng thực hiện nghĩa vụ của mình và Nhà nước điều chỉnh các quan hệ đất đai theo pháp luật Như vậy giá đất do nhà nước quy định chỉ nhằm để giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với chủ sở hữu đất và người sử dụng đất với người được Nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất, không áp dụng giá này cho giao dịch dân sự như chuyển quyền sử dụng đất, thế chấp giá trị quyền sử dụng đất giữa những người được Nhà nước giao đất và cho thuê đất Giá bán quyền sử dụng đất được hình thành trong các giao dịch dân sự là do các bên tự thoả thuận và giá này được gọi là “giá

đất thực tế” hay “giá đất thị trường”

Giá đất thị trường là giá bán quyền sử dụng đất của một mảnh đất nào đó

có thể thực hiện phù hợp với quy luật giá trị (trao đổi ngang giá), quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, biểu hiện bằng tiền do người chuyển nhượng (bán) và người nhận chuyển nhượng (mua) tự thoả thuận với nhau tại thời điểm xác định [12]

- Định giá: Là sự ước tính giá trị quyền sở hữu tài sản cụ thể bằng hình

thái tiền tệ cho một mục đích đã được xác định Thông qua các giao dịch, trao đổi giữa các tác nhân bên giao và bên nhận trên thị trường Định giá là hoạt động chuyên môn vừa mang tính kinh tế - kỹ thuật, tính pháp lý, vừa mang tính xã hội, tính nghệ thuật Hoạt động định giá hình thành, tồn tại và phát triển gắn với quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của thị trường Hiện nay, hoạt động định giá tại nhiều nước trên thế giới đã trở thành đối tượng, công cụ cần thiết với hoạt động quản lý của Nhà nước trong việc vận hành nền kinh tế thị trường một loại dịch vụ phổ biến nằm trong sự kiểm soát của Nhà nước

Ở Việt Nam, các hoạt động định giá đã có từ lâu nhưng chưa thực sự phát triển do bị chi phối bởi nền kinh tế tập trung, hoạt động định giá chủ yếu

là thụ động, chỉ từ năm 1991 trở lại đây khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường thì hoạt động định giá được sắp xếp và vận hành theo đúng vai trò

và chức năng của nó

- Định giá đất: là những phương pháp kinh tế nhằm tính toán lượng giá

trị của đất đai bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểm xác định khi chúng tham gia trong một thị trường nhất định Đất đai là một tài sản đặc biệt vì có

đủ các thuộc tính của một tài sản, là vật có thực - có thể đáp ứng một nhu cầu nào đó của con người, có đặc trưng giá trị và là đối tượng của giao dịch dân sự: Đất đai không do con người làm ra, con người tác động vào đất làm cho

nó sử dụng vào đa mục đích Đất đai cố định về vị trí, có giới hạn về không gian và vô hạn về thời gian sử dụng Đất đai có khả năng sinh lợi, nếu sử dụng hợp lý thì giá trị của đất đai không ngừng được tăng lên

Đất đai là tài sản, vì vậy về nguyên tắc việc định giá đất cũng như định giá các tài sản thông thường Mặt khác, đất đai là một tài sản đặc biệt, nên giá đất ngoài các yếu tố về không gian, thời gian, kinh tế, pháp luật chi phối, nó còn bị tác động bởi các yếu tố tâm lý xã hội

- Định giá bất động sản: Bất động sản trước hết là một tài sản nhưng nó

khác với các tài sản khác là không thể di dời được, bao gồm: Đất đai; Nhà ở, công trình gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà ở, công trình xây dựng đó; Các tài sản gắn liền với đất đai; Các tài sản khác do pháp luật quy định

Khi Nhà nước giao đất cho người sử dụng đều gắn với một mục đích sử dụng cụ thể Mục đích sử dụng có thể thay đổi theo thời gian khi được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép Vì vậy, việc định giá đất phải dựa trên mục đích sử dụng đất do pháp luật quy định tại thời điểm xác định, việc định giá đất

không thể tách rời với việc định giá tài sản gắn liền với đất Đây chính là hai nội dung của một hoạt động thống nhất, đó là định giá bất động sản

Từ các khái niệm trên cho thấy bất động sản có thể là đất đai, cũng có thể là đất đai và các tài sản gắn liền với đất, vì vậy, định giá bất động sản thực chất là định giá đất và định giá các tài sản gắn liền với đất, nên không tách chúng hoàn toàn độc lập với nhau vì bất động sản là một đơn vị thống nhất cả

về quyền sở hữu và mục đích sử dụng

Bồi thường thiệt hại khi GPMB là vấn đề hết sức khó khăn, phức tạp, trong đó có giá đất, giá bất động sản để bồi thường thiệt hại là vấn đề thời sự nan giải, là nguyên nhân chính làm chậm tiến độ thực hiện các dự án, gây khiếu kiện trong công tác bồi thường GPMB Do đó, để khắc phục cần phải có giá đền bù phù hợp, đảm bảo cho người bị thu hồi đất tái tạo, ổn định cuộc sống

- Tổ chức thực hiện

Đây là yếu tố quyết định đối với việc thực hiện GPMB Trên cơ sở chính sách của Nhà nước, điều kiện thực tế của địa bàn và dự án, việc tổ chức thực hiện, trình tự công việc, cơ cấu nhân sự, phương pháp làm việc một cách hợp lý và khoa học sẽ mang lại kết quả tốt như đúng khối lượng, tiến độ trình

tự, thủ tục, giảm được cưỡng chế, đảm bảo lợi ích các bên

Ngoài các yếu tố trên còn nhiều yếu tố khác ảnh hưởng trực tiếp cũng như gián tiếp tới công tác GPMB như:

(1) Yếu tố quản lý Nhà nước về đất đai

(2) Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

(3) Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất

(4) Nhiệm vụ ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý, sử dụng đất tác động đến công tác bồi thường, GPMB

(5) Thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất đai

1.1.6 Tổng quan về thu hồi đất, chính sách bồi thường ở một số nước trên thế giới

* Tại Trung Quốc

Pháp luật đất đai của Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luật đất đai của Việt Nam Tuy nhiên nhìn về tổng thể việc chấp hành pháp luật của người Trung Quốc rất cao Việc sử dụng đất đai tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, Nhà nước Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai Do vậy thị trường đất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà cửa

Về bồi thường thiệt hại về đất đai, do đất đai thuộc sở hữu nhà nước nên không có chính sách bồi thường thiệt hại Khi nhà nước thu hồi đất, kể cả đất nông nghiệp, tuỳ trường hợp cụ thể, nhà nước sẽ cấp đất mới cho các chủ sử dụng bị thu hồi đất

Về phương thức bồi thường thiệt hại, Nhà nước thông báo cho người

sử dụng đất biết trước việc sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới

Về giá bồi thường thiệt hại, tiêu chuẩn là giá thị trường, mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời được điều chỉnh rất linh hoạt cho phù hợp với thực tế, vừa được coi là Nhà nước tác động điều chỉnh tại thị trường đó Đối với đất nông nghiệp việc bồi thường thiệt hại theo tính chất của đất và loại đất (tốt, xấu)

Về tái định cư, các khu tái định cư và các khu nhà ở được xây dựng đồng

bộ và kịp thời, thường xuyên đáp ứng yêu cầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền quan tâm đến điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách

xã hội được nhà nước chú ý và có chính sách xã hội riêng [13]

* Tại Hàn Quốc

- Luật bồi thường thiệt hại của Hàn Quốc được chia làm hai thể chế: + Một là: Luật “Đặc lệ” liên quan đến bồi thường thiệt hại cho đất công cộng đã được quy định theo thủ tục thương lượng của pháp luật

+ Hai là: Luật “Sung công đất” theo thủ tục quy định cưỡng chế của công pháp

Để thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế thì cần rất nhiều đất công cộng trong một thời gian ngắn với mục đích cưỡng chế đất cho nên luật “Sung công đất” đã được xây dựng vào năm 1962 Sau đó theo pháp luật ngoài mục đích thương lượng thu hồi đất công cộng thì còn muốn thống nhất việc này trên toàn quốc và đảm bảo quyền tài sản của công nên luật này đã được lập vào năm 1975 và dựa vào hai luật trên, Hàn Quốc đã triển khai bồi thường thiệt hại cho đến nay Tuy nhiên dưới hai thể chế luật và trong quá trình thực hiện luật “Đặc lệ” thương lượng không đạt được thoả thuận thì luật “Sung công đất” được thực hiện bằng cách cưỡng chế nhưng nếu như thế thì phải lặp đi lặp lại quá trình này và đôi khi bị trùng hợp cho nên thời gian có thể bị kéo dài hoặc chi phí bồi thường sẽ tăng lên Do đó luật bồi thường thiệt hại của Hàn Quốc mới ra đời và thực hiện theo 3 giai đoạn:

+ Thứ nhất tiền bồi thường đất đai sẽ được giám định viên công cộng đánh giá trên tiêu chuẩn giá quy định để thu hồi đất phục vụ cho công trình công cộng Giá quy định không dựa vào những lợi nhuận khai thác do đó có thể đảm bảo sự khách quan trong việc bồi thường

+ Thứ hai pháp luật có quy định không gây thiệt hại nhiều cho người có quyền sử hữu đất trong quá trình thương lượng chấp nhận thu hồi đất Quy trình chấp nhận theo thứ tự là công nhận mục đích, lập biên bản tài sản và đất đai, thương lượng chấp nhận thu hồi

+ Thứ ba biện pháp di dời là một đặc điểm quan trọng Chế độ này được Nhà nước hỗ trợ tích cực về mọi mặt chính sách bảo đảm sự sinh hoạt

của con người, cung cấp đất đai cho những người bị nơi cư trú do thực hiện công trình công cộng cần thiết của Nhà nước Đây là công việc có hiệu quả lôi cuốn người dân tự nguyện di dời và liên quan rất nhiều tới việc giải phóng mặt bằng Theo luật bồi thường, nếu như toà nhà nơi dự án sẽ được thực hiện

có trên 10 người sở hữu thì phải xây dựng cho các đối tượng, xây cư trú hoặc

hỗ trợ 30% giá trị của toà nhà đó Còn nếu như là dự án xây nhà chung cư thì cung cấp cho các đối tượng này nhà chung cư hoặc nhà ở với giá thấp hơn giá thành Đối với các đối tác kinh doanh để kiếm sống nhưng có pháp nhân, các đối tác kinh doanh nông nghiệp, gia cầm thì có chính sách mang tính chất ân huệ thì ngoài biện pháp di dời còn ưu tiên cung cấp cho họ các cửa hàng hoặc khu vực kinh doanh [13]

1.1.7 Tổng quan tài liệu về thu hồi đất, chính sách về bồi thường của Việt Nam

1.1.7.1 Những văn bản pháp quy của Nhà nước về đất đai

- Nghị định 151/TTg ngày 14/4/1959 của Thủ tướng Chính phủ quy định

tạm thời về trưng dụng ruộng đất, là văn bản pháp quy đầu tiên liên quan đến việc bồi thường và tái định cư bắt buộc ở Việt Nam Nghị định này quy định những nguyên tắc cơ bản trong việc trưng dụng ruộng đất của nhân dân trong việc xây dựng các công trình do Nhà nước quản lý đó là: “đảm bảo kịp thời và

đủ tiện ích cần thiết cho xây dựng công trình, đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất

Có thể nói, những nguyên tắc cơ bản của việc bồi thường thiệt hại trong Nghị định 151/TTg là rất đúng đắn, đáp ứng nhu cầu trưng dụng đất đai trong những năm 1960 Tuy nhiên, Nghị định chưa quy định cụ thể mức bồi thường thiệt hại mà chỉ quan tâm đến sự thoả thuận của các bên

- Luật Đất đai năm 1988 không nêu cụ thể việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chỉ nêu tại phần nghĩa vụ của người sử dụng đất (Điều 48):

“Bồi thường thiệt hại cho người sử dụng đất để giao cho mình, bồi hoàn thành

quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy định của pháp luật”

Thực tế các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 1988 không hướng dẫn nội dung về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất mà chỉ tập trung vào việc bồi thường thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển sang mục đích khác Thực chất đây lại là quy định việc thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước khi được giao đất (mà sau này khi thực hiện Luật Đất đai năm 1993 được coi là tiền sử dụng đất), trong đó phần nhỏ được phân bổ cho người bị thu hồi đất

- Hiến pháp năm 1992 đã công nhận và bảo vệ quyền sử dụng đất của các tổ chức, cá nhân và quyền sở hữu cá nhân về tài sản và sản xuất cụ thể: Tại Điều 17 Hiến pháp quy định về quyền sở hữu đối với đất đai: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi ở vùng biển thềm lục địa và vùng trời đều thuộc sở hữu toàn dân”

Tại Điều 18 Hiến pháp quy định về quyền quản lý của Nhà nước đối với đất đai theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm việc sử dụng đúng mục đích và

có hiệu quả; đồng thời quy định việc giao đất cho các tổ chức, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài và có trách nhiệm, nghĩa vụ của người được Nhà nước giao cho sử dụng đất (tổ chức và cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, bồi thường khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm đất, được chuyển quyền sử dụng đất do Nhà nước giao theo các quy định của pháp luật)

Tại Điều 58 Hiến pháp quy định về quyền sử dụng cá nhân: “Công dân

có quyền sở hữu thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt,

tư liệu sản xuất Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu hợp pháp và quyền thừa kế của công dân

- Luật đất đai năm 1993 đã thể chế hoá các quy định của Hiến pháp năm

1992 về đất đai thông qua việc giao đất, cho thuê đất, chế độ quản lý, sử dụng các loại đất, quản lý việc sử dụng đất đúng mục đích, xác định thời hạn giao

đất, cho thuê đất, thẩm quyền thu hồi và giao, cho thuê đất; hạn mức sử dụng các loại đất và quy định các quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sử dụng đất Thông qua Luật Đất đai năm 1993 người sử dụng đất đã được làm chủ

về ruộng đất, có các quyền và nghĩa vụ được xác lập cụ thể, đất đai được vận động theo cơ chế thị trường, việc sử dụng đất đai ngày càng có hiệu quả hơn trở thành động lực to lớn phát triển nông nghiệp, nông thôn, phát triển đô thị

và thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài, thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước

Luật Đất đai năm 1993 thực sự là văn bản quan trọng đối với quyền sử dụng đất, chuyển quyền sử dụng và bồi thường đất đai, tài sản gắn kiền với đất

- Luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Đất đai ngày 2/12/1998 đã quy định quyền lợi và nghĩa vụ của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất, nhận quyền sử dụng đất của người khác, cụ thể:

Xác định rõ các quyền của người sử dụng đất khi được giao đất có thu tiền sử dụng đất, giao đất nhưng không phải nộp tiền sử dụng đất và được cho thuê đất

Chuyển sang thuê đất nông nghiệp (không bị hạn chế về hạn điền) để tạo điều kiện phát triển các trang trại, thu hút mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào sản xuất nông nghiệp, khai thác đất hoang hoá, đất trống đồi núi trọc và thông qua các quy định để đầu tư trong nước, Nhà nước có chính sách miễn giảm tiền thuê đất

Xử lý các tồn tại cũ mà các tổ chức đã được giao đất, đã nộp tiền

sử dụng đất không phải chuyển sang thu đất để yên tâm đầu tư, phát triển sản xuất

1.1.7.2 Bồi thường thiệt hại theo quy định hiện hành của Nhà nước

- Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ quy định cụ thể các chính sách và phân biệt chủ thể sử dụng đất, cơ sở pháp lý để xem xét

tính hợp pháp của thửa đất để lập kế hoạch bồi thường giải phóng mặt bằng theo quy định khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng,

an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Nghị định này là văn bản pháp lý mang tính toàn diện cao và cụ thể hoá việc thực hiện chính sách bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, việc bồi thường bằng đất cùng mục đích sử dụng, cùng hạng đất Tuy nhiên, trong quá trình tiển khai thực tế cho thấy, sau khi Nhà nước thu hồi đất và thực hiện giải phóng mặt bằng, người bị ảnh hưởng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là những người bị thu hồi hết đất sản xuất, phải chuyển sang ngành nghề khác Giá bồi thường thiệt hại về đất khác

xa với giá thực tế, giá trị bồi thường cho người có đất bị thu hồi thấp không

có khả năng tự lập nơi ở mới cũng như không có khả năng đầu tư để chuyển sang ngành nghề khác Cơ chế thị trường cùng với số lượng dự án gia tăng công tác bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng trở lên khó khăn, phức tạp, thực tiễn đòi hỏi phải có sự thay đổi về mặt chính sách, cơ chế, năng lực thể chế trong công tác này

- Nghị định 197/2004/NĐ-CP bao gồm cả đất sử dụng cho các dự án sản xuất kinh doanh, khu chế xuất, khu du lịch, khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu vui chơi giải trí, khu dân cư tập trung và các dự án đầu tư phát triển khác

đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và đất sử dụng xây dựng các công trình phục vụ công ích và công cộng khác không nhằm mục đích kinh doanh của địa phương do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định

Đất bị thu hồi là đất do Nhà nước giao sử dụng tạm thời, đất cho thuê đấu thầu thì người bị thu hồi đất không được bồi thường thiệt hại về đất Nhưng được bồi thường những chi phí đã đầu tư vào đất Trường hợp đất thu hồi thuộc đất công ích của xã hoặc đất của xã chưa giao cho ai sử dụng thì người được Nhà nước giao đất, cho thuê đất phải bồi thường thiệt hại bằng

tiền cho ngân sách xã Người đang sử dụng đất công ích của xã được UBND

xã bồi thường thiệt hại những chi phí đã đầu tư vào đất

Diện tích đất ở bồi thường cho mỗi hộ gia đình theo hạn mức đất ở do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc TW quy định, nhưng không vượt quá diện tích của đất bị thu hồi

Về bồi thường tài sản, tài sản trên đất hợp pháp và có khả năng hợp pháp hoá được bồi thường 100% giá trị tài sản, còn tài sản trên đất sử dụng bất hợp pháp sẽ được trợ cấp 70-80% mức bồi thường hoặc không được trợ cấp, không được bồi thường theo mức độ bất hợp pháp của quyền sử dụng đất và tài sản

Riêng đối với nhà cấp bốn, nhà tạm và công trình phụ độc lập, mức bồi thường thiệt hại được tính bằng giá trị xây dựng mới

Về chính sách hỗ trợ: gồm hỗ trợ ổn định sản xuất và đời sống xã hội đối với những người phải di chuyển chỗ ở, hỗ trợ theo chế độ trợ cấp ngừng việc cho cán bộ, công nhân viên của doanh nghiệp phải di chuyển địa điểm mới trong thời gian ngừng sản xuất, phải kinh doanh; hỗ trợ chi phí đào tạo cho những lao động nông nghiệp phải chuyển sang nghề khác và ưu tiên tuyển dụng lao động cho các đối tượng có đất bị thu hồi, hỗ trợ đối với những người đang hưởng trợ cấp xã hội của Nhà bước phải di chuyển chỗ ở và trợ cấp khuyến khích di dời cho người di chuyển đúng hạn

Về chính sách tái định cư Nghị định số 197/2004/NĐ-CP quy định về thẩm quyền lập khu tái định cư và điều kiện bắt buộc phải có khu tái định cư,

về nguyên tắc bố trí đất ở cho các hộ gia đình tại khu tái định cư và về nguồn vốn đầu tư xây dựng khu tái định cư

1.1.7.3 Những vấn đề tồn tại từ thực tiễn của việc bồi thường giải phóng mặt bằng

Công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam đã được đặt ra từ rất sớm, Nghị định 151/TTg ngày 14/4/1959 đã ban hành quy định thể lệ tạm thời về trưng dụng đất; Thông tư 1972/TTg ngày 11/01/1970 của Chính Phủ quy định một

số điểm tạm thời về bồi thường nhà cửa, đất đai, cây cối lâu niên, các hoa

màu cho nhân dân ở những vùng xây dựng kinh tế mới Sau khi Luật đất đai

ra đời và bước vào thời kỳ đổi mới thì bồi thường GPMB đã được chú trọng

xử lý đồng bộ phù hợp với giai đoạn mới Quyết định số 186/HĐBT ngày 31/5/1990 về đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển sang sử dụng mục đích khác cùng với hàng loạt các văn bản pháp quy mới về những vấn đề có liên quan như giá đất, quy hoạch đã hình thành một hệ thống chính sách và tổ chức cho công tác bồi thường GPMB và cho đến nay sau nhiều lần

bổ sung chúng ta hiện đang áp dụng Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 về bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 3/12/2004 về bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Nghị định 69/2010/NĐ-CP ngày 13/8/2010 về bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Nghiên cứu kỹ nội dung các văn bản pháp quy trên đây thấy rõ một điều

là các chính sách bồi thường GPMB là xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và được điều chỉnh tích cực để phù hợp với các biến động của tình hình quản lý sử dụng đất đai Trên thực tế đã có tác dụng tích cực trong việc đảm bảo sự cân đối và ổn định trong phát triển, khuyến khích được đầu tư và cơ bản giữ được nguyên tắc công bằng Tuy vậy, nếu so với những yêu cầu mới thì vẫn còn một số vấn đề bất cập đó là:

- Việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất chưa chưa đảm bảo được sự cân bằng giữa lợi ích chung (Nhà nước, xã hội, cộng đồng) và lợi ích riêng (cá nhân, hộ gia đình, tổ chức bị ảnh hưởng)

- Chính sách của Nhà nước còn nhiều điểm bất cập, sửa đổi, bổ sung nhiều, vì vậy cần phải được thực hiện đồng bộ và minh bạch trong việc đảm bảo quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư cũng như người chịu ảnh hưởng được thực hiện một cách thông suốt vì lợi ích phát triển chung

- Trong bối cảnh hệ thống pháp luật chưa đồng bộ và đang trong quá trình hoàn thiện thậm chí có trường hợp còn gây xung đột pháp lý thì việc chỉ

dựa vào chứng cứ pháp lý để giải quyết bồi thường là chưa đầy đủ, trong rất nhiều trường hợp phải coi trọng hiện trạng và tôn trọng những vấn đề có tính lịch sử, tập quán có tính xã hội được cộng đồng chấp nhận

- Hầu hết các dự án xây dựng nước ta đều ách tắc việc bồi thường GPMB làm cho tiến độ thi công các công trình không đạt tiến độ theo kế hoạch đã đề

ra Điều đó đã gây ra thiệt hại không nhỏ cho các nhà đầu tư xây dựng

- Nhiều dự án đầu tư sản xuất kinh doanh do không đáp ứng được tiến độ đầu tư do nhiều chủ đầu tư năng lực hạn chế, nên dự án đầu tư thời gian thi công kéo dài tiến, bị ngắt quãng đã gây ra sự lãng phí lớn và ảnh hưởng đến chất lượng công trình

- Nhiều nơi giá bồi thường thấp hơn nhiều so với giá thị trường, mặc dù việc bồi thường GPMB được thực hiện đúng chính sách của nhà nước nhưng người bị thu hồi đất không chấp nhận, dẫn tới sự khiếu kiện của nhân dân kéo dài không thể giải quyết được

* Một số nội dung quản lý Nhà nước về đất đai tác động đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Yếu tố quản lý Nhà nước: Trong những năm gần đây việc thu hồi đất giải phóng mặt bằng là điều kiện đầu tiên quyết để triển khai các dự án nhưng đây lại là khâu nhiều ách tắc mà chủ yếu là do công tác quản lý Nhà nước về đất đai của các địa phương còn nhiều hạn chế, công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng chậm, nhiều địa phương chưa xây dựng được hệ thống bản đồ địa chính Tình trạng xây dựng trái phép, lấn chiếm đất đai, sử dụng đất sai mục đích, giao đất sai thẩm quyền, tranh chấp đất đai khiếu kiện trong nhân dân do không có giấy tờ hợp pháp đẫn đến đã làm cho công tác bồi thường GPMB các dự án kéo dài

- Yếu tố quy hoạch: quy hoạch - kế hoạch sử dụng đất đai: Hiến pháp năm 1992 quy định “Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả”, Luật

Đất đai đã quy định thẩm quyền quy hoạch, nội dung quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, thẩm quyền xét duyệt quy hoạch đất đai Đối với công tác bồi thường GPMB và TĐC nội dung quy hoạch - kế hoạch sử dụng đất có tác động mang tính chất đinh hướng từ khâu đầu hình thành dự án đến khâu cuối GPMB và lập khu tái định cư

- Yếu tố tổ chức thực hiện: đất đai là một đối tượng quản lý phức tạp luôn biến động theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội đất nước, để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật

có liên quan đến lĩnh vực này cũng thường xuyên phải bổ sung, sửa đổi, thay thế cho phù hợp

Chính vì vậy sau khi ban hành Luật đất đai năm 1993 cho đến nay Chính phủ đã đã trình Quốc hội Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đất đai nhằm đắp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước Chính sách bồi thường GPMB và TĐC cũng được đề cập đến trong nhiều cuộc hội thảo cấp Nhà nước để tìm biện pháp sửa đổi hoàn thiện cho phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, trong đó có thị trường bất động sản Tuy nhiên còn nhiều vướng mắc trong quá trình áp dụng cụ thể, tình trạng một chính sách có quá nhiều văn bản hướng dẫn chưa được khắc phục, nên hiệu quả pháp luật không cao, tính pháp chế trong xã hội bị hạn chế

*Yếu tố định giá đất và giá đất tác động đến công tác bồi thường GPMB

Sau thời kỳ đổi mới khái niệm nền kinh tế thị trường được hiểu và áp dụng theo định hướng xã hội chủ nghĩa đồng thời khái niệm về thị trường bất động sản đang được hoàn thiện thông qua thực tiễn của nền kinh tế đất nước

mà trước hết là sự phát triển khách quan của hệ thống pháp luật Mặc dù pháp luật nói chung và Luật Đất đai không đề cập đến việc đất có giá nhưng trên thực tế “giá trị” bất động sản bao gồm các yếu tố nhu cầu sử dụng, sự khan hiếm, sức mua đã chứng minh rằng đất có giá

Hiến pháp năm 1992 đã khẳng định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, tổ chức cá nhân được quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật” Điều 12 Luật Đất đai năm 1993 và Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai năm

1998 và năm 2001 quy định : “Nhà nước xác định giá các loại đất để thuê chuyển quyền sử dụng đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất, tính giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại về đất khi thu hồi” Trong quá trình thực hiện công tác thu hồi đất GPMB hầu hết đều bị ách tắc trong vấn đề giải quyết bồi thường, mặc dù khung giá đất của Chính phủ tuy đã được điều chỉnh so với khung giá đất hiện hành nếu đem áp dụng để tính thuế thì người dân chấp nhận Trong khi đó giá đất trong mối quan hệ sở hữu toàn dân về đất đai với nước ta còn là một vấn đề rất mới Trong điều kiện thực tiễn, thực hiện tốt công tác định giá đất đồng nghĩa với việc góp phần điều chỉnh những quan hệ trong việc quản lý đất đai đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước, thu hút nguồn đầu tư nước ngoài

*Yếu tố pháp chế tác động đến công tác bồi thường GPMB

Theo Điều 12 Hiến pháp năm 1992 đặt ra yêu cầu không ngừng tăng cường pháp chế, coi pháp chế là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của Nhà nước

và là tổ chức hoạt động của bộ máy Nhà nước Đảm bảo tính thống nhất của pháp chế là pháp luật được nhận thức, áp dụng thực hiện thống nhất trong toàn bộ lãnh thổ quốc gia và trên tất cả mọi lĩnh vực Văn bản được ban hành của các cơ quan Nhà nước và địa phương, văn bản dưới luật phải phù hợp không mâu thuẫn với văn bản pháp luật do các cơ quan Nhà nước TW ban hành Đây là những phương tiện do Nhà nước và các tổ chức xã hội tạo ra, nhằm đảm bảo cho các chủ thể pháp luật thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật của Nhà nước, ổn định chế độ xã hội

Trong thời kỳ CNH - HĐH đất nước, nhu cầu sử dụng đất đai để xây dựng các công trình công cộng, an ninh, quốc phòng ngày càng tăng, đòi hỏi Nhà nước phải thu hồi đất của các chủ thể sử dụng đất để phục vụ mục đích trên Nghị định số 197/2004/NĐ-CP, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP Nghị

định số 197/2004/NĐ-CP được ban hành tạo ra khung pháp lý mới thống nhất trong cả nước về việc bồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất Tuy nhiên vẫn còn nhiều nguyên nhân, việc triển khai thực hiện chính sách bồi thường GPMB trên thực tế còn nhiều vướng mắc có ảnh hưởng nhất định đến tính pháp chế trong công tác bồi thường GPMB Việc xây dựng và ban hành các văn bản dưới luật có tác động trực tiếp đến các chủ thể thi hành pháp luật, nếu phù hợp sẽ có tác động tích cực trong công tác bồi thường GPMB và TĐC, còn ngược lại sẽ gây ra nhiều hạn chế làm giảm hiệu lực pháp luật, làm giảm lòng tin của người dân, nảy sinh khiếu kiện trong nhân dân

- Trách nhiệm của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền: việc ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện của các cơ quan có thẩm quyền chưa đồng bộ, kịp thời, thay đổi liên tục là cơ sở để người bị thu hồi đất so sánh, khiếu kiện làm chậm tiến độ triển khai dự án

- Nghĩa vụ của người bị ảnh hưởng: ngoài đánh giá trình độ dân trí, sự hiểu biết pháp luật của nhân dân các địa phương còn nhiều hạn chế, công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật về chính sách bồi thường GPMB chưa được chính quyền các cấp Hội đồng bồi thường các dự án coi trọng thực hiện, cùng với sự nhận thức và ý nghĩa thực hiện pháp luật của người dân bị hạn chế nên

có nhiều trường hợp, nhiều dự án người bị ảnh hưởng chấp hành chưa nghiêm chỉnh, nhiều hộ gia đình có đất bị thu hồi cố tình trì hoãn và cho rằng mức bồi thường và hỗ trợ như vậy là chưa thoả đáng, hoặc nhận tiền bồi thường rồi nhưng vẫn cố tình sản xuất làm ảnh hưởng đến tiến độ GPMB và triển khai thực hiện dự án Để lập lại kỷ cương của pháp luật ngoài việc tuyên truyền và giáo dục pháp luật trong nhân dân, khi cần thiết đại diện các cơ quan Nhà nước tại địa phương phải áp dụng các biện pháp xử lý vi phạm hành chính trong những trường hợp đối với các hộ gia đình, cá nhân cố tình vi phạm quy định của pháp luật (có thể dùng hình thức cưỡng chế), đồng thời cũng kịp thời

xử lý đối với các cán bộ các cấp khi có hành vi làm trái quy định, làm sai

chính sách Như vậy việc quy định các chế tài cụ thể làm căn cứ để áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định của pháp luật nói chung và của Luật Đất đai nói riêng sẽ được thực hiện tốt hơn đảm bảo tính pháp chế trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi triển khai các dự án

1.1.8 Tình hình thực hiện GPMB trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

1.1.8.1 Quy trình của công tác bồi thường, GPMB trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Bước 1: Thông báo thu hồi đất, thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư (HT&TĐC)

UBND cấp huyện thông báo thu hồi đất Khi đã có thông báo thu hồi đất của cấp có thẩm quyền, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có nhà, đất nằm trong diện phải GPMB (kể cả khu vực không bị thu hồi đất nhưng thuộc phạm vi ảnh hưởng) phải giữ nguyên hiện trạng nhà, đất

Thành lập hội đồng bồi thường hỗ trợ, tái định cư Sau khi có quyết định phê duyệt thành lập Hội đồng bồi thường hỗ trợ tái định cư, Tổ chuyên viên giúp việc của Hội đồng; Phòng tài nguyên và Môi trường cấp huyện phối hợp với Tổ chuyên viên giúp việc của Hội đồng, chủ đầu tư và UBND cấp xã nơi

có dự án đầu tư lập kế hoạch tiến độ chi tiết GPMB để trình UBND cấp huyện phê duyệt Thời gian lập kế hoạch tiến độ chi tiết GPMB và thông qua Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư để trình phê duyệt tối đa 5 ngày làm việc Bước 2: Kê khai, tổ chức điều tra hiện trạng, xác minh nội dung kê khai Trong thời gian không quá 07 ngày, kể từ ngày thành lập Hội đồng bồi thường, HT&TĐC cấp huyện tổ chức họp công khai với các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có đất và tài sản thuộc phạm vi dự án, phát tờ khai theo mẫu quy định chung và thực hiện kê khai Trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc (đối với hộ gia đình, cá nhân); không quá 10 ngày làm việc (đối với tổ chức) kể từ ngày nhận được tờ khai, người bị thu hồi nhà, đất có trách nhiệm

kê khai theo mẫu tờ khai và nộp tờ khai cho tổ công tác hoặc bộ phận tiếp

nhận hồ sơ theo quy chế một cửa của UBND cấp xã nơi có đất thuộc phạm vi

dự án Quá thời hạn trên, tổ công tác phối hợp với UBND cấp xã và chủ đầu

tư lập biên bản và lưu hồ sơ GPMB

Tổ chức điều tra hiện trạng, xác minh nội dung kê khai Hết thời hạn mà tổ chức, hộ gia đình, các nhân nằm trong phạm vi thu hồi đất phải nộp tờ kê khai Xác nhận các hồ sơ liên quan: về nguồn gốc, quá trình sử dụng đất đai, nhà cửa, tài sản thao từng thời gian cụ thể; nhân khẩu thường trú của từng hộ; xác nhận đối tượng chính sách

Bước 3: Lập, niêm yết lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Lập phương án bồi thường, HT&TĐC Phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư phải được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã nơi có đất thu hồi Việc niêm yết phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diện UBND cấp xã, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã, đại diện những người có đất bị thu hồi Thời gian niêm yết và tiếp nhận ý kiến đóng góp là hai mươi (20) ngày, kể từ ngày đưa ra niêm yết

Bước 4: Hoàn chỉnh, thẩm định phương án bồi thường, HT&TĐC chi tiết Hết thời hạn niêm yết và tiếp nhận ý kiến, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB (hiện nay chủ yếu là các trung tâm phát triển quỹ đất) có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, nêu rõ số lượng ý kiến đồng ý,

số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, HT&TĐC; hoàn chỉnh lại phương án và gửi phương án đã hoàn chỉnh kèm theo bản tổng hợp ý kiến đóng góp đến cơ quan Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) để thẩm định

Trường hợp còn nhiều ý kiến không tán thành phương án bồi thường, HT&TĐC thì Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB cần giải thích rõ hoặc xem xét, điều chỉnh trước khi chuyển cơ quan TN&MT thẩm định

Bước 5: Quyết định thu hồi đất, phê duyệt và thực hiện phương án bồi thường, HT&TĐC, giao đất, cho thuê đất

Thẩm quyền quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất thực hiện theo quy định tại Điều 37 và Điều 44 của Luật Đất đai 31 Trường hợp thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất thuộc thẩm quyền của một cấp thì việc thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất được thực hiện trong cùng một quyết định Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thì UBND cấp huyện quyết định thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư; trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyết định thu hồi đất của UBND cấp huyện, Sở TN&MT trình UBND tỉnh quyết định thu hồi đất đối với tổ chức, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài và giao đất, cho thuê đất theo dự án cho chủ đầu tư trong cùng một quyết định

Trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất, cơ quan TN&MT trình UBND cùng cấp phê duyệt và công bố công khai phương án bồi thường, HT&TĐC

Trong thời hạn hai mươi (20) ngày, kể từ ngày Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB thanh toán xong tiền bồi thường, hỗ trợ cho người bị thu hồi đất theo phương án đã được xét duyệt thì người có đất bị thu hồi phải bàn giao đất cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB Trường hợp việc bồi thường được thực hiện theo tiến độ thì chủ đầu tư được nhận bàn giao phần diện tích mặt bằng đã thực hiện xong việc bồi thường, hỗ trợ để triển khai dự án Trường hợp chủ đầu tư và những người bị thu hồi đất đã thỏa thuận bằng văn bản thống nhất về phương án bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất hoặc khu đất thu hồi không GPMB thì UBND cấp có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất mà không phải chờ đến hết thời hạn thông báo thu hồi đất [18]

* Điều kiện được bồi thường đất và không được bồi thường

(1) Điều kiện được bồi thường

a/ Thực hiện theo quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 10 và 11 Điều 8 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 và các Điều 44, 45 và

46 Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ, Điều 3 Thông tư 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ TN&MT

b/ Hộ gia đình cá nhân chưa được cấp GCN QSDĐ:

- Đủ điều kiện cấp GCN QSDĐ nhưng không phải nộp tiền sử dụng đất thì bồi thường 100% theo quy định

- Đủ điều kiện cấp GCN QSDĐ nhưng phải nộp tiền sử dụng đất thì bồi thường theo quy định trừ đi số tiền sử dụng đất phải nộp và nghĩa vụ tài chính khác chưa thực hiện Tiền sử dụng đất phải nộp xác định thu Ngân sách địa phương (2) Điều kiện không được bồi thường: thực hiện theo Điều 7 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ và những trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 14 của Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của CP

* Bồi thường với cấy trồng, vật nuôi (Quyết định 499/2010/QĐ-UBND)

(1) Thực hiện theo Điều 24 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ, Điều 12 Thông tư 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường

(2) Chỉ bồi thường cho cây trồng, bao gồm cả cây giống và cây ươm trên đất có trước khi thông báo thực hiện dự án của cấp có thẩm quyền; không bồi thường, không hỗ trợ cây trồng phát sinh sau thời điểm có thông báo trên (3) Giá bồi thường cây cối, hoa màu theo bảng giá hiện hành và hướng dẫn của cơ quan chuyên ngành

(4) Giá bồi thường cây cối quy định tại khoản 3 Điều này xác định cho cây trồng đúng quy trình, định mức kinh tế kỹ thuật, mật độ quy định và hệ số xen canh cho phép của cấp có thẩm quyền Đối với vườn ươm, cây giống phải đảm bảo số lượng trên một đơn vị diện tích Nếu cây trồng không đúng quy trình, định mức kinh tế kỹ thuật, mật độ quy định thì khi tính bồi thường phải chiết giảm theo hệ số tương ứng

(5) Cây cối nằm dọc mép đường giao thông do dự án cải tạo, nâng cấp đường mở rộng vào không quá 03m Cây cối dưới hành lang lưới điện theo quy phạm không được tồn tại phải chặt hạ mà cây cối đó có trước khi thông báo thực hiện dự án, không có hành vi lợi dụng chính sách để được bồi thường thì tính bồi thường hệ số 1

(6) Đối với vật nuôi: Chỉ xác định bồi thường cho sản lượng nuôi trồng thuỷ sản Đối với thuỷ sản mà tại thời điểm thu hồi đất chưa đến kỳ thu hoạch, tính bồi thường theo quy định Không bồi thường, không hỗ trợ cho thuỷ sản tại thời điểm thu hồi đất đã đến kỳ thu hoạch

* Chính sách hỗ trợ (Quyết định 499/2010/QĐ-UBND)

** Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất

(1) Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp (kể cả đất vườn, ao và đất nông nghiệp quy định tại

khoản 1, khoản 2 Điều 21 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ) thì được hỗ trợ ổn định đời sống, mức hỗ trợ là:

- Đất sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản: 8.000 đồng/m2

a) Hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất, bị phá dỡ nhà ở phải di chuyển chỗ ở thì thời gian hỗ trợ là 84 tháng; quy định này áp dụng cho cả trường hợp hộ gia đình vừa phải di chuyển chỗ ở vừa bị thu hồi đất nông nghiệp b) Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp không phải di chuyển chỗ ở, bị thu hồi đất nông nghiệp đang sử dụng:

- Diện tích thu hồi dưới 30% thì thời gian hỗ trợ 36 tháng, nhưng diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi tối thiểu phải từ 50m2

trở lên

- Diện tích thu hồi từ 30% đến 50% thì thời gian hỗ trợ 48 tháng

- Diện tích thu hồi từ trên 50% đến 70% thì thời gian hỗ trợ 60 tháng

- Diện tích thu hồi từ trên 70% thì thời gian hỗ trợ 72 tháng

c) Mức hỗ trợ theo quy định tại điểm a và b khoản này là: 180.000 đồng/khẩu/tháng

(4) Tổ chức kinh tế, hộ sản xuất kinh doanh có đăng ký kinh doanh, khi Nhà nước thu hồi đất, mà bị ngừng sản xuất kinh doanh, thì được hỗ trợ bằng 30% thu nhập sau thuế của một năm, theo mức thu nhập bình quân của ba năm liền kề trước đó được cơ quan thuế xác nhận Trường hợp trên cùng một diện tích đất thu hồi mà kinh doanh nhiều ngành nghề khác nhau và có nộp thuế riêng cho từng ngành nghề thì được xét cho tất cả các ngành nghề mà