Đánh giá công tác bồi dưỡng, giải phóng mặt bằng dự án đường quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương thành phố Thái Nguyên

Cơ sở thực tiễn của đề tài Công tác giải phóng mặt bằng góp phần cải thiện môi trường đầu tư, khai thác các nguồn lực từ đất đai cho đầu tư phát triển, các cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội

NGUYỄN ĐỨC PHƯƠNG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

DỰ ÁN ĐƯỜNG QUỐC LỘ 3 MỚI HÀ NỘI - THÁI NGUYÊN ĐOẠN QUA XÃ LƯƠNG SƠN VÀ PHƯỜNG TÍCH LƯƠNG

THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

Ngành: Quản lí đất đai

Mã số: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lương Văn Hinh

Thái Nguyên, năm 2014

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc./

Tác giả luận văn

Nguyễn Đức Phương

Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tạo điều kiện thuận lợi nhất, những ý kiến đóng góp và những lời chỉ bảo quý báu của tập thể và cá nhân trong và ngoài Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc PGS.TS Lương Văn Hinh là người trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài và hoàn thành luận văn Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp

đỡ nhiệt tình của Trung tâm phát triển quỹ đất Thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên và các cơ quan ban ngành khác có liên quan tạo điều kiện cho tôi thu thập số liệu, những thông tin cần thiết để thực hiện luận văn này

Tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới sự giúp đỡ tận tình, quý báu đó!

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Đức Phương

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG VÀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 7

1.1.1 Khái niệm về bồi thường và giải phòng mặt bằng 7

1.1.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng 7

1.1.3 Nguyên tắc bồi thường và điều kiện được bồi thường 8

1.1.4 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng 12 1.2 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG VÀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 3

1.2.1 Cơ sở pháp lý của đề tài 3

1.2.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 6

1.3 CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 12 1.3.1 Công tác giải phóng mặt bằng trên thế giới 12

1.3.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam 15

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23 2.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 23

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 23

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 23

2.2 ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN TIẾN HÀNH 23

2.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 23

2.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

2.4.1 Điều tra các số liệu sơ cấp 23

2.4.2 Điều tra các số liệu thứ cấp 24

2.4.3 Phương pháp chọn mẫu, xây dựng phiếu điều tra và điều tra 25

2.4.4 Phương pháp thu thập, phân tích, tổng hợp và xử lý số liệu 25

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26

3.1 KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN XÃ LƯƠNG SƠN VÀ PHƯỜNG TÍCH LƯƠNG 26

3.2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI

PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN XÂY DỰNG QUỐC LỘ 3 MỚI HÀ NỘI – THÁI NGUYÊN ĐOẠN QUA XÃ LƯƠNG SƠN VÀ PHƯỜNG TÍCH

LƯƠNG, THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN 39 3.2.1 Giới thiệu về nội dung dự án 39

3.2.2 Đánh giá quy trình thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

dự án Quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và

phường Tích Lương 40 3.2.3 Đối tượng và điều kiện bồi thường 45 3.2.4 Kết quả công tác bồi thường tại dự án dự án quốc lộ 3 mới Hà Nội -

Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương 46 3.2.5 Kết quả hỗ trợ dự án quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương 52 3.2.6 Các khoản kinh phí khác để thực hiện dự án Quốc lộ 3 mới Hà Nội –

Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương 55 3.2.7 Tổng hợp kinh phí bồi thường và giải phóng mặt bằng dự án Quốc lộ 3 mới Hà Nội – Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương 56 3.3 ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB

VÀ HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT ĐẾN ĐỜI SỐNG NHÂN

DÂN TẠI KHU VỰC GPMB 57 3.3.1 Tình hình dân cư trong khu vực giải phóng mặt bằng 57 3.3.2 Đánh giá về chính sách tái định cư 59 3.3.3 Ảnh hưởng của giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân về kinh tế 60 3.3.4 Ảnh hưởng của giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân về an ninh, trật tự xã hội 62 3.3.5 Ảnh hưởng của giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân về quan hệ nội bộ gia đình 63 3.3.6 Ảnh hưởng của giải phóng mặt bằng đến đời sống người dân về môi trường 64

ÁN XÂY DỰNG QUỐC LỘ 3 MỚI HÀ NÔI – THÁI NGUYÊN ĐOẠN

QUA XÃ LƯƠNG SƠN VÀ PHƯỜNG TÍCH LƯƠNG 64

3.4.1 Thuận lợi 64

3.4.2 Những khó khăn, tồn tại 66

3.4.3 Đề xuất một số giải pháp 68

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 71

1 KẾT LUẬN 71

2 KIẾN NGHỊ 72

TÀI LIỆU THAM KHẢO 73

Từ viết tắt Diễn giải

BT&GPMB Bồi thường và giải phóng mặt bằng

Bảng 3.1: Tổng hợp kết quả điều tra về dân số trên địa bàn 33

Bảng 3.2: Đánh giá tiến độ thực hiện công tác bồi thường, 41

giải phóng mặt bằng dự án quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên 41

đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương 41

Bảng 3.3: Nguyên nhân sai lệch về mục đích sử dụng 43

Bảng 3.4: Đối tượng và điều kiện bồi thường 45

Bảng 3.5: Kết quả bồi đất dự án quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên 47

đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương 47

Bảng 3.6: Kết quả thực hiện công tác bồi thường đất 48

Bảng 3.7: Kết quả công tác bồi thường tài sản trên đất 50

Bảng 3.8: Kết quả hỗ trợ dự án quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương 53

Bảng 3.10: Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ 56

Bảng 3.11: Tình hình dân cư trong khu vực giải phóng mặt bằng 58

Bảng 3.12: Kết quả thu hồi đất để dử dụng vào mục đích xây dựng khu tái định cư Quốc lộ 3 mới tại xã Lương Sơn và phường Tích Lương 59 Bảng 3.13: Thu nhập bình quân nhân khẩu/năm theo nguồn thu nhập 61

Bảng 3.14: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất 62

Bảng 3.15: Tình hình an ninh, trật tự xã hội khu vực dự án sau thu hồi đất 62

Bảng 3.16: Tình hình quan hệ nội bộ khu vực dự án sau thu hồi đất 63

Bảng 3.17: Tình hình môi trường khu vực dự án sau thu hồi đất 64

Hình 3.1: Bản đồ địa giới hành chính thành phố Thái Nguyên 27 Hình 3.2: Đồ thị thể hiện tỷ lệ các nguyên nhân làm chậm kế hoạch công tác

bồi thường tài sản trên đất của dự án 51 Hình 3.3: Đồ thị kết quả hỗ trợ của dự án Quốc lộ 3 mới Hà Nội – Thái

Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương 54 Hình 3.4: Biều đồ thể hiện cơ cấu kinh phí thực hiện dự án Quốc lộ 3 mới Hà

Nội – Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương 57

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Trong quá trình hội nhập với nền kinh tế Thế giới và việc Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đã tạo cho nước ta có nhiều cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đất nước Để đáp ứng với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội thì vấn đề thu hút kinh phí đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo nhân lực, nâng cao tay nghề, trình độ lao động, có vai trò rất quan trọng

Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, trong những năm qua rất nhiều dự án đầu tư đã và đang được phát triển mạnh mẽ trên cả nước Tuy nhiên, các dự án quy hoạch ở nước ta, nhất là các dự án xây dựng cơ bản có tiến độ rất chậm, thậm chí nhiều khi không thực hiện được dẫn đến tình trạng dự

án, quy hoạch “treo” Để xảy ra tình trạng trên một phần do công tác thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng (BT & GPMB) phục vụ cho việc phát triển các dự án đã và đang gặp rất nhiều khó khăn (giá đất biến động, ý thức của người dân ) Chính những khó khăn đó đã làm chậm tiến độ xây dựng cơ sở hạ tầng

và từ đó làm cho việc đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ cho lực lượng lao động, phát triển kinh tế xã hội bị chậm lại

Cùng với sự phát triển của cả nước nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng trong những năm gần đây đã có nhiều công trình, dự án được phát triển nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của tỉnh, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân

và góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển chung của cả nước Có những dự

án được đưa vào sử dụng song bên cạnh đó còn rất nhiều dự án treo do công tác BT&GPMB còn gặp nhiều khó khăn, nhiều đơn thư khiếu nại được gửi tới các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đề nghị giải quyết liên quan đến BT& GPMB

Xuất phát từ thực tế đó, được sự đồng ý của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm Khoa Sau Đại học Nông Lâm Thái

Nguyên, hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo PGS-TS Lương Văn Hinh tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dự án

đường Quốc lộ 3 mới Hà Nội - Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương, thành phố Thái Nguyên”

2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

2.1 Mục tiêu tổng quát

Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dự án Quốc lộ 3 mới Hà Nội – Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lường Đề tài đưa ra những giải pháp thiết thực và tích cực nhằm tăng cường vai trò công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư cho dự án nói riêng và công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên cả nước nói chung

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá thực trạng công tác bồi, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư

dự án xây dựng Quốc lộ 3 mới Hà Nội – Thái Nguyên đoạn qua xã Lương Sơn và phường Tích Lương

- Từ kết quả đánh giá đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư

3 YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI

- Tìm hiểu kỹ Luật Đất đai 2003, các Nghị định, Thông tư có liên quan đến công tác GPMB, hỗ trợ và tái định cư cho người dân sau khi bị thu hồi đất

- Nắm chắc các quyết định, tờ trình và các văn bản khác có liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng của Nhà nước và của địa phương

- Điều tra thu thập kết quả của việc giải phóng mặt bằng, từ đó phân tích và nhận xét

- Số liệu điều tra, thu thập phải đảm bảo chính xác, khách quan

- Đề xuất phương án giải quyết trên cơ sở các văn bản pháp quy và những kinh nghiệm đã làm

4 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

4.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

Bổ sung những kiến thức đã học trên lớp, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm thực tế và hiểu rõ hơn về công tác quản lí Nhà nước về đất đai, cụ thể

là công tác BT&GPMB, hỗ trợ tái định cư

4.2 Ý nghĩa trong thực tiễn

Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra được những thuận lợi, khó khăn của công tác BT&GPMB, rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy nhanh tiến độ BT&GPMB

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG VÀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

1.1.1 Cơ sở pháp lý của đề tài

1.1.1.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

- Hiến pháp năm 1992;

- Luật Đất đai 1993;

- Luật Đất đai 2003;

- Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/08/1998 của Chính phủ về việc đền

bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng;

- Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai 2003;

- Nghị định 188/2004/NĐ-CP của Chính phủ ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định 197/2004/NĐ - CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về Hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Thông tư 116/2004/TT-BTC của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Nghị định 17/2006/NĐ-CP của Chính phủ ngày 27/01/2006 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 197/2004/NĐ-CP;

- Nghị định 84/2007/NĐ - CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ về Quy định

bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai;

- Thông tư 06/2007/TT - BTNMT ngày 15/6/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định sô 84/2007/NĐ - CP

ngày 25/05/2007 của Chính phủ;

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/7/2007 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/ 2004 của Chính phủ về phương pháp định giá đất và khung giá các loại đất;

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 qui định bổ sung về qui hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.1.1.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Để cụ thể hóa quy định bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất,

từ luật, Nghị định của Chính phủ, Thông tư của các Bộ, ngành, UBND Tỉnh Thái Nguyên đã ban hành các văn bản pháp quy bao gồm:

- Quyết định số 2044/2005/QĐ-UBND ngày 30/9/2005 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo 197/2004/NĐ-CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 475/2006/QĐ-UBND ngày 14/3/2006 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thống nhất quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 2655/2007/QĐ-UBND ngày 26/11/2007 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê phuyệt phương án tổng thể đầu tư xây dựng Quốc lộ 3 mới Hà Nội – Thái Nguyên

- Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND ngày 11/4/2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối hoa màu gắn liền với đất khi Nhà nước thu đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 23/2008/QĐ-UBND ngày 24/4/2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, vật kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 58/2008/QĐ-UBND ngày 31/10/2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc sửa đổi bổ sung một số điều tại quy định ban hành kèm theo Quyết định số 2044/2005/QĐ-UBND ngày 30/9/2005;

- Quyết định số 72/2008/QĐ-UBND ngày 29/12/2008 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2009;

- Quyết định số 1123/2009/QĐ-UBND ngày 26/5/2009 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành mức bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 01/2009/QĐ-UBND ngày 20/12/2009 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá các loại đất năm 2010 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định 01/2010/QĐ – UBND nagyf 5/1/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 628/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc qui định một số chính sách cụ thể về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 06/2010/QĐ-UBND ngày 23/02/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc sửa đổi bổ sung một số nội dung quy định kèm theo - Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định số 47/2010/QĐ-UBND ngày 22/12/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên phê duyệt khung giá các loại đất năm 2011 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định 28/2011/QĐ-CP ngày 20/6/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc ban hành đơn giá bồi thường cây cối hoa màu gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định 62/2011/QĐ-CP ngày 20/12/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc phê duyệt giá các loại đất năm 2012 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên;

- Quyết định 15/2012/QĐ-CP ngày 11/7/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

1.1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

Công tác giải phóng mặt bằng góp phần cải thiện môi trường đầu tư, khai thác các nguồn lực từ đất đai cho đầu tư phát triển, các cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội

ở nước ta thời gian qua đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư hầu khắp các vùng, miền trên cả nước, đặc biệt tại các thành phố lớn đã đóng góp vào sự thành công bước đầu của công cuộc “Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước”, thúc đẩy kinh tế phát triển, đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần của nhân dân Đạt được kết quả nêu trên công tác bôi thường giải phóng mặt bằng đóng vai trò không nhỏ để các dựa án phát huy hiệu quả

Giải phóng mặt bằng đúng tiến độ sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và sớm thực hiện dự án và đưa vào sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội Ngược lại, làm chậm tiến độ thực hiện dựa án, lãng phí thời gian, tăng chi phí, giảm hiệu quả dự án

Thực hiện giải phóng mặt bằng tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập trung vốn cho mở rộng đầu tư Ngược lại, chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư

Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh nếu không đáp ứng được tiến

độ đầu tư thì mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp

Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng gây ra lãng phí và ảnh hưởng tới chất lượng công trình

Các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư qua các thời kỳ thể hiện tính đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta là đảm bảo mọi công dân Việt Nam đều có nhà ở, đất ở Trong quá trình phát triển các chính sách bồi thường, hỗ trợ do yếu tố khách quan đã chưa thể hiện được tính toàn diện tuy nhiên đã phần nào đáp ứng được quyền lợi cho người bị thu hồi đất

Ngày nay các công trình đường xá, trụ sở, khu trung tâm, cụm công nghiệp được mở rộng thể hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định của chúng ta đang thể hiện một phần tính ưu việt, đảm bảo lợi ích, mong mỏi của người dân cũng như

ổn định đời sống nhân dân, tình hình chính trị, thể hiện tính đúng đắn trong công cuộc đổi mới

Nhằm đáp ứng thực tế khách quan tốc độ phát triển CNH - HĐH nhanh đòi hỏi chính sách bồi thường, hỗ trợ của chúng ta phải luôn hoàn thiện để đáp ứng với thực tiễn

Công tác BT & GPMB, tái định cư là yếu tố quyết định thực hiện đầu tư, góp phần quan trọng chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Thái Nguyên nói chung Nhưng đây là vấn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp đến đại

bộ phận nhân dân, dễ gây mất ổn định trật tự xã hội Cùng với xu thế phát triển kinh

tế – xã hội và quá trình đô thị hoá, nhu cầu sử dụng đất cho việc phát triển cơ sở hạ tầng trên địa bàn cũng ngày một bức xúc Công tác thu hồi, đền bù và tái định cư trong giải phóng mặt bằng không chỉ là mỗi quan tâm riêng của các cấp chính quyền địa phương tỉnh Thái Nguyên mà nó đang là vấn đề “nóng” trong cả nước

1.2 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG VÀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 1.2.1 Khái niệm về bồi thường và giải phòng mặt bằng

Bồi thường và giải phóng mặt bằng là quá trình đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng [12]

Công tác BT&GPMB là việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sự dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế [12]

+ Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất đã được giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật Đất đai 2003

+ Bồi thường khi Nhà nước thu hồi là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất

+ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí di dời đến địa điểm mới

1.2.2 Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng

Bồi thường và giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia của các

bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Chính vì vậy quá trình BT&GPMB có đặc điểm sau (Đỗ Thị Lan & CS, 2007)[11]:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề

đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, giải phóng mặt bằng cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế – xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư sống chủ yếu nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là

tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất cũng được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Trước tình hình đó dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này

1.2.3 Nguyên tắc bồi thường và điều kiện được bồi thường

* Nguyên tắc bồi thường

Nguyên tắc bồi thường được quy định tại Điều 6, Nghị định 197/2004/NĐ -

CP ngày 3/12/2004 của Chính Phủ về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất [5]:

1 Người bị Nhà nước thu hồi đất có đủ điều kiện quy định tại Điều 8 của Nghị định này thì được bồi thường; trường hợp không đủ điều kiện được bồi thường thì ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là ủy ban nhân dân cấp tỉnh) xem xét để hỗ trợ

2 Người bị thu hồi đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu

hồi; trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc bằng nhà, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch đó được thực hiện thanh toán bằng tiền

3 Trường hợp người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền phải thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường, hỗ trợ để hoàn trả ngân sách nhà nước

* Điều kiện được bồi thường

Căn cứ Điều 8, Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 3 tháng 12 năm 2004 của

Chính Phủ về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, điều

kiện để được bồi thường đất [5]:

“Người bị Nhà nước thu hồi đất, có một trong các điều kiện sau đây thì được

bồi thường:

1 Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai

2 Có quyết định giao đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định

của pháp luật về đất đai

3 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ổn định, được Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là Uỷ ban nhân dân cấp xã) xác nhận không có

tranh chấp mà có một trong các loại giấy tờ sau đây:

a) Những giấy tờ về quyền được sử dụng đất đai trước ngày 15 tháng 10 năm

1993 do cơ quan có thẩm quyền cấp trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà

miền Nam Việt Nam và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam;

b) Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạm thời được cơ quan nhà nước có

thẩm quyền cấp hoặc có tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ địa chính;

c) Giấy tờ hợp pháp về thừa kế, tặng, cho quyền sử dụng đất hoặc tài sản gắn

liền với đất; giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền với đất;

d) Giấy tờ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền với đất

ở trước ngày 15 tháng 10 năm 1993, nay được Uỷ ban nhân dân cấp xã xác nhận là

đất sử dụng trước ngày 15 tháng 10 năm 1993;

đ) Giấy tờ về thanh lý, hoá giá nhà ở, mua nhà ở gắn liền với đất ở theo quy

định của pháp luật;

e) Giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền thuộc chế độ cũ cấp cho người sử dụng đất

4 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có một trong các loại giấy tờ quy định tại khoản 3 Điều này mà trên giấy tờ đó ghi tên người khác, kèm theo giấy tờ

về việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất có chữ ký của các bên có liên quan, nhưng đến thời điểm có quyết định thu hồi đất chưa thực hiện thủ tục chuyển quyền

sử dụng đất theo quy định của pháp luật, nay được Uỷ ban nhân dân cấp xã xác

nhận là đất không có tranh chấp

5 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có hộ khẩu thường trú tại địa phương và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn ở miền núi, hải đảo, nay được

Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi có đất xác nhận là người đã sử dụng đất ổn định, không

có tranh chấp

6 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có các loại giấy tờ quy định tại khoản 1, 2, 3 Điều này, nhưng đất đã được sử dụng ổn định từ trướcngày 15 tháng 10 năm 1993, nay được Uỷ ban nhân dân cấp xã xác nhận là đất đó không có

tranh chấp

7 Hộ gia đình, cá nhân được sử dụng đất theo bản án hoặc quyết định của toà án nhân dân, quyết định thi hành án của cơ quan thi hành án hoặc quyết định

giải quyết tranh chấp đất đai của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã được thi hành

8 Hộ gia đình cá nhân sử dụng đất không có các loại giấy tờ quy định tại khoản 1, 2, 3 Điều này nhưng đất đã được sử dụng từ ngày 15 tháng 10 năm 1993 đến thời điểm có quyết định thu hồi đất, mà tại thời điểm sử dụng không vi phạm quy hoạch; không vi phạm hành lang bảo vệ các công trình, được cấp có thẩm quyền phê duyệt đã công bố công khai, cắm mốc; không phải là đất lấn chiếm trái phép và được Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi có đất bị thu hồi xác nhận đất đó không

có tranh chấp

9 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà trước đây Nhà nước đã có quyết định quản lý trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của Nhà nước, nhưng

trong thực tế Nhà nước chưa quản lý, mà hộ gia đình, cá nhân đó vẫn sử dụng

10 Cộng đồng dân cư đang sử dụng đất có các công trình là đình, đền, chùa, miếu, am, từ đường, nhà thờ họ được Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi có đất bị thu hồi xác

nhận là đất sử dụng chung cho cộng đồng và không có tranh chấp

11 Tổ chức sử dụng đất trong các trường hợp sau đây:

a) Đất được Nhà nước giao có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đã

nộp không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước;

b) Đất nhận chuyển nhượng của người sử dụng đất hợp pháp mà tiền trả cho

việc chuyển nhượng không có nguồn từ ngân sách nhà nước;

c) Đất sử dụng có nguồn gốc hợp pháp từ hộ gia đình, cá nhân.”

* Trường hợp bị thu hồi đất không được bồi thường[5]

1 Người sử dụng đất không đủ điều kiện theo quy định tại Điều 8, Nghị định 197/2004/NĐ - CP

2 Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước; được Nhà nước cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm; đất nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà tiền trả cho việc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước

3 Đất bị thu hồi thuộc một trong các trường hợp quy định tại các khoản 2, 3,

4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 Điều 38, Luật Đất đai 2003

Việc xử lý tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tài sản đã đầu tư trên đất đối với đất bị thu hồi quy định tại khoản này được thực hiện theo quy định tại khoản 3 Điều

34 và Điều 35 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai

4 Đất nông nghiệp do cộng đồng dân cư sử dụng

5 Đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích của xã, phường, thị trấn

6 Người bị Nhà nước thu hồi đất có một trong các điều kiện quy định tại Điều 8 của Nghị định này nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản

1, 2, 3, 4 và 5 Điều này

1.2.4 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng

Quá trình BT&GPMB nhanh hay chậm phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, tuy nhiên một số yếu tố chính mà chúng ta cần quan tâm trong khâu tổ chức thực hiện công tác BT&GPMB là (Đỗ Thị Lan & CS, 2007)[11]:

- Công tác quản lí Nhà nước về đất đai

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

- Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lí và sử dụng đất tác động đến công tác BT&GPMB

- Công tác giao đất, cho thuê đất

- Đăng kí đất đai, lập và quản lí hồ sơ địa chính, quản lí hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

- Thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ quản lí và sử dụng đất

- Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lí

1.3.1.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Australia

Luật đất đai Australia quy định đất đai của quốc gia thuộc sở hữu của Nhà nước và sở hữu tư nhân Chủ sở hữu có quyền cho thuê, chuyển nhượng, thế chấp, thừa kế theo di chúc mà không có bất cứ sự cản trở nào, kể cả việc tích luỹ đất đai Theo luật đất đai Australia năm 1989 có hai loại thu hồi đất đó

là thu hồi đất tự nguyện và thu hồi đất bắt buộc Chủ có đất cần thu hồi và người thu hồi đất sẽ thoả thuận giá bồi thường đất trên tinh thần đồng thuận của hai bên và căn cứ vào giá cả thị trường Thực chất việc GPMB ở đây chỉ là việc mua bán đất đai theo giá thoả thuận giữa người mua và người bán, cho nên

GPMB chỉ mang tính thủ tục vì đất đai thuộc sở hữu của tư nhân Qua đây ta thấy với Australia nói riêng và các quốc gia tư bản chủ nghĩa khác nói chung, thị trường đất đai phát triển theo quy luật hàng hoá thị trường và hàng hoá được mua bán tự do, chế độ sở hữu tư nhân về đất đai được xác lập ổn định, quá trình tích luỹ đất đai có thể lên đến đỉnh cao, thị trường mang tính chất độc quyền và các nước này thường áp dụng luật thuế đối với việc mua bán đất đai không áp đặt giới hạn hành chính với thị trường đất đai ( Phan Tuấn Triều (2009)) [16]

1.3.1.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Trung Quốc

Pháp luật đất đai ở Trung Quốc có nhiều điểm tương đồng với pháp luật đất đai ở Việt Nam Nhìn về tổng thể Trung Quốc là một nước khá mạnh trong công tác bồi thường, tái định cư Nguyên nhân chính của thành công đó là do Trung Quốc có một hệ thống pháp luật đầy đủ, đồng bộ, phù hợp với công tác quy hoạch, kế hoạch

sử dụng đất năng động, kho học Cùng với một nhà nước pháp quyền vững chắc, năng lực thể chế của chính quyền địa phương theo thẩm quyền có hiệu lực cao, người dân có ý thức chấp hành pháp luật nghiêm minh Bên cạnh đó tuy là một quốc gia có diện tích lãnh thổ rộng lớn nhưng việc sử dụng đất đai tại Trung Quốc thật sự là tiết kiệm, Nhà nứơc Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán, chuyển nhượng đất đai, do vậy thị trường đất đai hầu như không tồn tại, mà chỉ có thị trường nhà cửa Trung Quốc xây dựng chính sách và các thủ tục rất chi tiết rõ ràng, buộc hoạt động tái định cư với nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó mục tiêu của chính sách này là cung cấp cơ hội cho tái định cư thông qua cách tiếp cận cơ bản nơi ở ổn định, tạo nguồn lực sản xuất cho người thuộc diện bồi thường, Nhà nước thông báo cho người dân biết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời gian một năm Người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu tái định cư mới Việc đền bù thiệt hại được thực hiện với mức giá bồi thường theo tiêu chuẩn thị trường Mức giá được Nhà nước quy định phù hợp cho từng khu vực và chất lượng nhà, đồng thời điều chỉnh linh hoạt cho phù hợp với thực tế Với đất nông nghiệp, giá đền bù được tính theo tính chất của đất và loại đất (tốt hay xấu) Đối với các dự án BT & GPMB, kế hoạch tái định cư chi tiết đựơc

chuẩn bị trước thông qua dự án cùng với việc dàn xếp kinh tế, khôi phục cho từng địa phương, từng hộ gia đình và từng người bị ảnh hưởng ( Phan Tuấn Triều (2009)) [16]

1.3.1.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở Thái Lan

Pháp luật đất đai Thái Lan cho phép hình thức sở hữu cá nhân với đất đai,

vì vậy khi Nhà nước hoặc các tổ chức lấy đất thì đều phải có sự thỏa thuận về sử dụng đất giữa chủ dự án và chủ đang sử dụng khu đất đó (chủ sở hữu) trên cơ sở một hợp đồng

Năm 1987 Thái Lan ban hành luật về trưng dụng bất động sản áp dụng cho việc trưng dụng đất phục vụ vào các mục đích xây dựng các công trình công cộng,

an ninh quốc phòng Luật BE 2530 quy định những nguyên tắc thu hồi đất, nguyên tắc tính giá trị bồi thường các loại tài sản được bồi thường, trình tự lập dự án, duyệt

dự án, lên kế hoạch bồi thường trình các cấp có thẩm quyền phê duyệt Luật còn quy định thủ tục thành lập các cơ quan, uỷ ban tính toán bồi thường TĐC, trình tự đàm phán, nhận tiền bồi thường, trình tự khiếu nại, giải quyết khiếu nại, trình tự đưa

ra toà án

Về giá đất làm căn cứ bồi thường thì căn cứ mức giá do một ủy ban của Chính phủ xác định trên cơ sở thực tế giá thị trường chuyển nhượng bất động sản Quá trình bồi thường chủ yếu bằng tiền mặt

Việc chuẩn bị khu TĐC được chính quyền Nhà nước quan tâm đúng mức, luôn đáp ứng đầy đủ các nhu cầu tái định cư, cho nên họ chủ động được công tác này

Việc tuyên truyền vận động đối với các đối tượng được di dời được thực hiện rất tốt, việc bố trí cán bộ có phẩm chất, năng lực phục vụ công tác bồi thường, GPMB rất được quan tâm, các tổ chức chuyên trách thực hiện công tác này

Sự thống nhất trong chỉ đạo điều hành giải quyết, sự phân công nhiệm vụ rõ ràng, phân cấp rõ về trách nhiệm, sự phối hợp cao trong quá trình giải quyết vấn đề, cũng góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện công tác bồi thường, GPMB ( Phan Tuấn Triều (2009)) [16]

1.3.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

1.3.2.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Hà Nội

Năm 2009, công tác GPMB ngoài mục tiêu hoàn thành nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của thành phố, bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm, còn góp phần thiết thực trong việc thực hiện các nhóm giải pháp kích cầu của Chính phủ

Với những nỗ lực và giải pháp đồng bộ, kịp thời, năm 2009 thành phố đã hoàn thành toàn bộ và phân kỳ công tác GPMB của 428 dự án, bàn giao 1.987 ha đất, chi trả hơn 5.911 tỷ đồng và bố trí tái định cư cho 2.681 hộ, trong đó có nhiều dự án còn tồn đọng qua nhiều năm như đường vành đai 3, đường 32, khu liên cơ Vân Hồ, đường Láng Hoà Lạc, quốc lộ 3 mới Hà nội – Thái Nguyên, đường cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Lào Cai, mở rộng khu xử lý rác thải Nam Sơn Trong 5 năm (2005-2010) thành phố Hà Nội đã GPMB 5.567 ha của 1.217 dự án, chi trả số tiền hơn 17.679 tỷ đồng cho gần 161 nghìn tổ chức,

hộ gia đình, cá nhân, bố trí tái định cư cho 11.722 hộ dân

Năm 2010, trên địa bàn thành phố còn có chín dự án trong danh mục các công trình trọng điểm chào mừng Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội chưa

đủ điều kiện triển khai thu hồi đất GPMB Thành phố đặt mục tiêu tiếp tục quán triệt trách nhiệm của các cấp, các nghành, tổ chức chính trị xã hội trong thực hiện nhiệm vụ GPMB, coi nhiệm vụ này là tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, bình xét thi đua, đánh giá cán bộ ( Phan Tuấn Triều (2009)) [16]

1.3.2.2 Công tác giải phóng mặt bằng ở Đà Nẵng

Thành phố Đà Nẵng là nơi thực hiện công tác bồi thường GPMB nhanh gọn

và có hiệu quả nhất trong toàn quốc UBND thành phố Đà Nẵng đã thành lập ban giải toả mặt bằng để thực hiện nhiệm vụ chuyên trách về công tác bồi thường GPMB Tuỳ theo quy mô từng dự án mà UBND thành phố thành lập hội đồng GPMB cấp thành phố do Phó chủ tịch UBND thành phố làm Chủ tịch hội đồng Các hoạt động của cơ quan chuyên môn dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch hội đồng GPMB, hàng tuần giao ban một lần và nghe báo cáo về những vấn đề vướng mắc phát sinh

Chuẩn bị đất tái định cư cho các hộ đi trước một bước Đây là vấn đề quan trọng đặt lên hàng đầu trong toàn bộ các bước công việc để đảm bảo cho việc giải toả được nhanh chóng Nếu không có tái định cư thì không thể triển khai GPMB được Căn cứ vào nhu cầu giải toả thành phố chủ động lập các khu tái định cư để phục vụ cho việc GPMB đồng thời có chính sách miễn giảm tiền sử dụng đất cho các hộ giải toả Bên cạnh đó thành phố còn xây dựng nhiều dãy nhà chung cư cao tầng sử dụng cho ngưồi có thu nhập thấp thuê hoặc cho các hộ giải toả mượn sử dụng không phải trả tiền, nhằm đẩy nhanh tiến độ GPMB Một số dự án còn xây nhà tạm phục vụ cho các hộ trong thời gian các hộ chưa được giao đất Các hộ không vào nhà chung cư, không vào nhà tạm thì được hưởng số tiền thuê nhà, thời gian thuê từ 3 đến 6 tháng để sớm dỡ nhà bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công

Không chỉ dừng lại ở việc khảo sát phương án GPMB và phân công nhiệm

vụ cho các thành viên mà phải có sự phối kết hợp của địa phương và các ban ngành, đoàn thể trong việc tham gia vận động giải thích cho quần chúng về chủ trương bồi thường thiệt hại, nghiên cứu tình hình thống kê, lập danh sách các hộ chưa thống nhất chủ trương GPMB để có kế hoạch triển khai kịp thời Các tổ chức, các đoàn thể đến từng hộ gia đình để nghe ý kiến và giải thích những vướng mắc cho họ Nếu chưa giải thích được, báo cáo cho hội đồng thống nhất để tháo gỡ những khó khăn vướng mắc theo thẩm quyền

Quy trình bồi thường GPMB của thành phố Đà Nẵng thực hiện qua 6 bước (Đỗ Thị Lan & CS, 2007)[11]:

Bước 1: Phổ biến chủ trương chính sách, đơn giá, phương án và kế hoạch bồi thường Tuyên truyền vận động nhân dân để tạo sự thống nhất của nhân dân với chủ trương của nhà nước

Bước 2: Kiểm định thu thập tài liệu liên quan đến tài sản và đất thu hồi Bước 3: Xét tính hợp pháp về nhà, đất để xác định mức bồi thường và vị trí đất để xác định đơn giá bồi thường

Bước 4: Lên bảng giá trị bồi thường cho từng hộ để trình thẩm định

Bước 5: Thẩm định và phê duyệt giá trị bồi thường đến từng hộ

Bước 6: Chi trả bồi thường cho các hộ dân

Những dự án không cần gấp mặt bằng thì tiến hành tuần tự theo 6 bước trên Trong trường hợp gấp, một thời gian quá ngắn thì sẽ thực hiện qua 4 phương châm tại chỗ là: Thành lập tổ công tác có đại diện sở, ban, ngành có liên quan tập chung, làm việc ngay tại hiện trường nơi giải toả, kiểm định tại chỗ, áp giá tại chỗ, thẩm định tại chỗ, chi trả tiền tại chỗ còn các bước khác sẽ hoàn tất sau theo 6 bước trên

Giải quyết những vướng mắc khiếu nại của hộ giải toả thực hiện theo luật khiếu nại tố cáo có phân công cụ thể như sau: Khiếu nại về thẩm định áp dụng giá bồi thường thì ban quản lí dự án, chủ đầu tư, Ban giải toả bồi thường có nhiệm vụ kiểm tra, giải quyết và trả lời các hộ bằng văn bản đồng thời chịu trách nhiệm trước UBND thành phố về kết quả giải toả

Nếu thắc mắc về chủ trương giải toả, bồi thường thì UBND các cấp có nhiệm

vụ giải thích, vận động đến từng hộ giải toả hoặc ra văn bản trả lời, nếu các hộ chưa đồng ý với trả lời và quyết định giải quyết thì khiếu nại lên UBND tỉnh hoặc toà án nhân dân cùng cấp

Đối với các hộ đã được vận động và có quyết định giải quyết cuối cùng mà vẫn cố tình không chấp hành thì xử lí bằng biện pháp cưỡng chế Nếu thắc mắc liên quan đến tính pháp lí về đất, mức bồi thường và vị trí đất thì Sở Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm giải thích

Những dự án trọng điểm, chủ tịch sẽ tiếp dân tại khu vực giải toả Cơ quan bồi thường GPMB có nhiệm vụ chuẩn bị các tài liệu liên quan đến tất cả các hộ giải toả thuộc dự án trình khi lãnh đạo yêu cầu Với cách làm như trên năm 2000 thành phố Đà Nẵng đã giải toả được 19,5 km đường Quốc lộ 1A trong vòng 3,5 tháng và giải toả 262 hộ có nhà đường Hải Phòng (thành phố Đà Nẵng) trong vòng 1,5 tháng

1.3.2.3 Công tác giải phóng mặt bằng ở Tỉnh Thái Nguyên

Trong những năm qua, công tác BT &GPMB trên địa bàn được thành phố Thái Nguyên tập trung thực hiện rất tích cực, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư sớm

có mặt bằng triển khai dự án đi vào sản xuất kinh doanh

Thành phố Thái Nguyên là địa bàn có nhiều dự án được triển khai thực hiện, Tổng số dự án đã và đang thực hiện BT&GPMB trong hai năm 2008-2009 là

65 dự án Trong đó, Ban bồi thường là cơ quan chuyên trách thự hiện 51 dự án, Ban quản lý các khu dự án đầu tư xãy dựng thành phố thực hiện 2 dự án, còn lại các đơn vị khác thực hiện 11 dự án Đến năm 2010, đã có trên 50% dự án hoàn thành và hoàn thành giai đoạn I, số còn lại đang tiếp tục triển khai

Tổng số diện tích UBND tỉnh đã ra quyết định thu hồi để thực hiện các dự

án là 393,529 ha Số kinh phí được duyệt để thanh toán, BT cho các tổ chức cá nhân

bị thu hồi trong quy hoạch dự án là: 755.149 triệu đồng; trong đó đã chi trả 601.711 triệu đồng, chưa chi trả là 133.439 triệu đồng

Tổng số bị ảnh hưởng là 5.469 hộ Trong đó, số hộ thuộc diện phải bố trí tái định cư là gần 1700 hộ; đã quy hoạch 13 khu tái dịnh cư lớn nhỏ phục vụ cho các dự án, khả năng bố trí được trên 1000 hộ tái định cư; đã tổ chức giao đất tái định cư cho trên 600 hộ di chuyển vào khu tái định cư Hiện nay, các khu tái định cư cơ bản đã hoàn thành và đang xây dựng cơ sở hạ tầng

Nhìn chung, các dự án thực hiện công tác GPMB đã tuân thủ theo đúng các quy định của Nhà nước và giao đất cho chủ đầu tư theo đúng quy hoạch, đối tượng, diện tích được phê duyệt và phù hợp với nhu cầu sử dụng đất theo định hướng phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh và thành phố

* Quy trình giải phóng mặt bằng của tỉnh Thái Nguyên

Trong những năm gần đây tỉnh Thái Nguyên đã đẩy mạnh thu hút đầu tư, trong đó thành phố Thái Nguyên đóng một vai trò hết sức quan trọng, có nhiều dự

án được đầu tư liên quan tới công tác GPMB

Quy trình được tiến hành theo các bước sau (Đỗ Thị Lan & CS, 2007)[11]:

Bước 1: Thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Tổ chức họp

với người dân bị thu hồi đất để thông báo các Quyết định, văn bản liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; phát tờ khai và hướng dẫn người bị thu hồi đất tự kê khai Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 2: Người bị thu hồi đất tự kê khai; cam kết đã nộp đủ văn bản, giấy tờ có

liên quan về đất, và tài sản trên đất bị thu hồi Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 3:Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tổ chức kiểm kê thực

tế về đất và tài sản gắn liền với đất bị thu hồi và lập biên bản kiểm kê đất đai, tài sản của từng người bị thu hồi đất Thời gian không quá 30 ngày làm việc

Bước 4: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tổng hợp, phân loại và họp

xét, xác định các trường hợp được bồi thường, hỗ trợ, không được bồi thường và dự kiến tái định cư (nếu có) Thời gian không quá 15 ngày làm việc

Bước 5: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, công khai các hạng mục

được bồi thường, hỗ trợ, không được bồi thường và dự kiến tái định cư (nếu có) chi tiết đến từng người bị thu hồi đất và niêm yết công khai tại thôn, bản, xóm, tổ dân phố Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 6: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư họp với người bị thu hồi

đất, giải quyết những kiến nghị, vướng mắc (nếu có) Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 7: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư lập phương án bồi

thường trình Hội đồng thẩm định bồi thường của tỉnh xem xét thẩm định Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 8: Hội đồng thẩm định bồi thường của tỉnh thẩm định và lập tờ trình,

trình duyệt phương án bồi thường Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 9: Cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường Thời gian

không quá 5 ngày làm việc

Bước 10: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư họp thông báo công

khai phương án bồi thường được phê duyệt và giải quyết những vướng mắc (nếu có) Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 11: Chủ đầu tư xây dựng công trình lập hồ sơ thu hồi đất trình Sở Tài

nguyên môi trường thẩm định Thời gian không quá 15 ngày làm việc

Bước 12: Hội đồng thẩm định bồi thường của tỉnh thẩm định dự toán và

trình duyệt dự toán Thời gian không quá 15 ngày làm việc

Bước 13: Cấp có thẩm quyền quyết định phê duyệt dự toán bồi thường, hỗ

trợ Thời gian không quá 15 ngày làm việc

Bước14: Chủ đầu tư xây dựng công trình tổ chức thanh toán kinh phí bồi

thường cho từng người bị thu hồi đất Thời gian không quá 5 ngày làm việc

Bước 15: Người bị thu hồi đất tự tháo dỡ, di chuyển tài sản, bàn giao mặt bằng

cho Chủ đầu tư xây dựng công trình Thời gian không quá 30 ngày làm việc

Bước 16: Chủ đầu tư xây dựng công trình lập hồ sơ quyết toán kinh phí bồi

thường hỗ trợ trình cơ quan tài chính thẩm tra theo quy định Thời gian không quá

30 ngày làm việc

* Các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ giải phóng mặt bằng tại Thái Nguyên

Tiến độ công tác GPMB phụ thuộc vào bảy yếu tố sau (Đỗ Thị Lan & CS, 2007)[11]:

Một là, thực trạng quản lý đất đai, hay nói đúng hơn là hiệu lực pháp lý về

quản lý đất đai của nơi có dự án Nơi nào công tác quản lý đất đai tốt như đã hoàn chỉnh bản đồ địa chính có chất lượng, làm rõ nguồn gốc đất, ban hành công khai hạn mức diện tích đất ở và đất canh tác thì khâu đo đạc, xác định tính pháp lý của đất để áp giá bồi thường hoặc hỗ trợ, di chuyển tái định cư thường thuận lợi hơn Trái lại, những nơi chưa tiến hành tốt những việc thuộc nội dung quản lý đất đai thường xuyên nói trên sẽ gặp không ít khó khăn trong việc xác định nguồn gốc đất, chủ sở hữu hợp pháp, diện tích, ranh giới của khu đất giữa thực địa và hồ sơ giải thửa do mất nhiều thời gian để đối chiếu, xác minh Mặt khác, mặc dù đã nhận được thông báo về chủ trương thu hồi đất và yêu cầu giữ nguyên hiện trạng đất nằm trong chỉ giới giải phóng mặt bằng, nhưng một số hộ dân vẫn tự ý trồng cây, cơi nới các công trình khiến việc thống kê, đền bù GPMB gặp không ít khó khăn

Hai là, khả năng tổ chức thực hiện và giải quyết các thủ tục hành chính trong

GPMB như trích lục, trích đo địa chính, thu hồi đất, thẩm định giá, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Ba là, khả năng giải quyết các chế độ, chính sách đối với các hộ dân trong

vùng bị ảnh hưởng, thái độ và năng lực của cán bộ, công chức của cơ quan có thẩm quyền khi tiếp xúc với dân trong quá trình giải quyết các chế độ, chính sách triển khai công tác GPMB Những phức tạp này thường nảy sinh do việc không đạt được

sự đồng thuận với người dân về mức giá đền bù, hoặc khi đạt được sự đồng thuận thì lại không có khả năng chi trả nên luôn gây khó khăn về sau và đòi hỏi phải thương lượng lại khi mức giá thị trường tăng Sự am hiểu pháp luật, cách giải quyết nhanh gọn cùng với sự cảm thông, tôn trọng lợi ích của người dân, thấu hiểu được tâm lý và nguyện vọng của người dân khi thực thi công vụ của cán bộ, công chức sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo dựng sự hợp tác của nhân dân trong vùng

dự án nhằm tránh các phản ứng tiêu cực lây lan gây bất lợi cho tiến độ GPMB

Bốn là, khả năng xử lý những vướng mắc phát sinh của các cơ quan chức

năng Thắc mắc của dân phần lớn tập trung ở kết quả đo đạc, nguồn gốc đất, hạn mức đất, đơn giá đền bù hoặc hỗ trợ, một số vấn đề phức tạp về đất đai do quá khứ

để lại và về vị trí, chất lượng, giá cả nhà hoặc đất khu tái định cư Trong bối cảnh

đó, chỉ cần một trường hợp xử lý sai (do chưa am hiểu các quy định, thiếu trách nhiệm, chậm giải quyết, vô cảm, thiên vị, tiêu cực hoặc nhượng bộ vô nguyên tắc)

dễ dẫn đến phản ứng dây chuyền, có thể toàn bộ phương án bồi thường bị đổ vỡ phải làm lại từ đầu

Chính từ những sự bất đồng thuận với cách giải quyết các chế độ, chính sách

và xử lý những vướng mắc phát sinh của các cơ quan chức năng mà người dân trong vùng dự án dường như không quan tâm đến việc GPMB và bất hợp tác với các các cán bộ, công chức của cơ quan chức năng đến làm việc Đó là điểm đầu cho một xâu chuỗi phát sinh các vấn đề rắc rối khác kéo dài mà chính quyền phải tìm cách xử lý để hoàn thành công việc

Trong trường hợp này, nếu chính quyền địa phương không quyết liệt và triệt để

xử lý dứt điểm vướng mắc và đảm bảo trật tự, an ninh trong vùng, chống các hành vi quấy rối thì tiến độ đầu tư dự án sẽ chỉ có thể dậm chân tại chỗ

Năm là, khả năng hoàn thành khu tái định cư, bố trí di dời mồ mả phục vụ

cho công tác di dân, tái định cư và khu tái định cư được xây dựng có điều kiện bằng hoặc tốt hơn khu dân cư có đất bị thu hồi

Sáu là, khả năng tài chính và năng lực quản lý, điều hành của nhà đầu tư hạ

tầng KCN trong quá trình tham gia triển khai công tác GPMB với tư cách là một

thành viên trong Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Nhà đầu tư phải đủ khả năng tài chính để kịp thời chi trả bồi thường cho các hộ dân theo đúng kế hoạch, tiến độ đã được thông báo Ngược lại, công tác bồi thường sẽ bị trì hoãn và có thể tạo ra sự bất bình, phản ứng tiêu cực, thiếu hợp tác và khiếu kiện trong nhân dân Trong quá trình GPMB, sự tham gia tích cực, năng động của nhà đầu tư cùng với các cơ quan có thẩm quyền giải quyết các khó khăn, vướng mắc có vai trò rất quan trọng trong việc đẩy nhanh tiến độ GPMB

Bảy là, công tác tuyên truyền chính sách về pháp luật, về đất đai, bồi thường,

giải tỏa khi nhà nước thu hồi đất (công tác dân vận trong GPMB) chưa thường xuyên, sâu rộng, do đó sự hiểu biết về pháp luật của người dân còn hạn chế nên có suy bì khi người bị thu hồi đất lại coi đất đang sử dụng vào mục đích nông nghiệp như đất phi nông nghiệp theo dự án đang triển khai, so sánh khiếu nại về chính sách

và giá đền bù giữa người được áp dụng theo thời điểm đã ban hành chính sách cũ với người đang được thực hiện chính sách mới Mặt khác, ý thức tự giác của nhân dân trong chấp hành quyết định thu hồi đất của Nhà nước để phát triển kinh tế nhằm xây dựng các KCN trở nên nhạy cảm và phức tạp khi hình thành sự so sánh về thiệt thòi của mình khi đất do mình đang sử dụng được giao cho người khác với khả năng sinh lợi cao hơn nhiều Từ đó đã nảy sinh nhiều khiếu kiện của dân về mức bồi thường, hỗ trợ, đồng thời tạo nên tâm lý nặng nề đối với nhà đầu tư khi thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để GPMB

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Xã Lương Sơn và phường Tích Lương thành phố Thái Nguyên

- Phạm vi thời gian: Thời gian thực hiện đề tài từ năm 2013 đến năm 2014

2.2 ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN TIẾN HÀNH

- Thời gian: từ 09/2013 đến 10/ 2014

- Địa điểm thực tập: Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Thái Nguyên

2.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội

- Đánh giá thực trạng công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng

- Đánh giá ảnh hưởng của công tác BT&GPMB khi Nhà nước thu hồi đất đến đời sống nhân dân tại khu vực GPMB

- Đánh giá những thuận lợi và khó khăn và đề xuất một số giải pháp để giải quyết trong công tác BT&GPMB khi Nhà nước thu hồi đất

2.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.4.1 Điều tra các số liệu sơ cấp

- Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Nắm bắt một cách tương đối chi tiết về

tình hình quản lý, sử dụng đất của các tổ chức trên địa bàn thành phố Thái Nguyên

Phỏng vấn các cán bộ chuyên môn tại các địa bàn nghiên cứu, thu thập các tài liệu liên quan đến tình hình sử dụng đất của các tổ chức: tình hình giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất của các tổ chức… Đề tài không tiến hành lập phiếu điều tra chỉ tiến hành phỏng vấn trực tiếp các cán bộ chuyên môn trên địa bàn

cụ thể là các chuyên viên của trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Thái Nguyên, chuyên viên của Ban quản lý giao thông đường bộ tỉnh Thái Nguyên

- Để đánh giá được khách quan thực trạng công tác bồi thường, giải phóng

mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư và hiệu quả của dự án Quốc lộ 3 mới đề tài tiến hành lập và phát phiếu điều tra cho các hộ gia đình bị thu hồi đất để thực hiện dự án nhưng vẫn ở gần dự án để đánh giá được cả 2 nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư cho các hộ bị thu hồi đất và những tác động của dự án

Đề tài đã phát phiếu cho các hộ dân trên địa bàn cả 2 xã, phường: 50 phiếu cho các hộ trên địa bàn xã Lương Sơn và 50 phiếu cho các hộ trên địa bàn phường Tích Lương

- Phương pháp chuyên gia: Phương pháp thu thập dựa trên cơ sở thu thập ý

kiến của các chuyên gia trong từng lĩnh vực, các nhà lãnh đạo, các cán bộ quản lý, người sản xuất giỏi có kinh nghiệm, các cán bộ về kỹ thuật thông qua các tài liệu hoặc trao đổi trực tiếp với họ để ta có kết luận chính xác (Không tiến hành lập phiếu điều tra): Đó lá cán bộ trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Thái Nguyên, nơi trực tiếp quản lý công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dự án xây dựng Quốc lộ 3

mới Hà Nội – Thái Nguyên đoạn qua thành phố Thái Nguyên

- Phương pháp quan sát trực tiếp: Phương pháp này giúp tất cả các giác quan

của người phỏng vấn đều được sử dụng: mắt nhìn, tai nghe qua đó các thông tin

được ghi lại trong trí nhớ, qua ghi chép, chụp lại một cách cụ thể

2.4.2 Điều tra các số liệu thứ cấp

Là các số liệu từ các công trình nghiên cứu trước được lựa chọn sử dụng vào mục đích phân tích, minh họa rõ nét về nội dung nghiên cứu Nguồn gốc của các tài liệu này được thu thập từ các cơ quan điều tra, cụ thể như sau:

- Thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Lương Sơn

- Thu thập các số liệu từ Phòng thống kê, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Ban bồi thường giải phóng mặt bằng thành phố Thái Nguyên, các sở, ban, ngành có liên quan

- Thu thập tài liệu từ báo chí, các phương tiện thông tin đại chúng

2.4.3 Phương pháp chọn mẫu, xây dựng phiếu điều tra và điều tra

- Phương pháp chọn mẫu: Đề tài chọn ra 100 hộ gia đình nằm trong khu vực

giải phóng mặt bằng để điều tra theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên

- Phương pháp điều tra nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân: xây dựng phiếu điều tra là một hệ thống các câu hỏi được xếp đặt trên cơ sở các xây nguyên tắc, tâm lý, logic và theo nội dung nhất định nhằm tạo cho người hỏi thể hiện được quan điểm của mình với những vấn đề thuộc đối tượng nghiên cứu và có thể thu nhận được các thông tin cá biệt đầu tiên đáp ứng các mục tiêu, yêu cầu của đề tài

- Xây dựng bộ câu hỏi điều tra, sử dụng các câu hỏi phỏng vấn theo phiếu điều tra Các số liệu được tổng hợp thông qua bộ câu hỏi từ phiếu điều tra để đánh giá được những phản ứng của người dân về công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn tiến hành thực hiện dự án

2.4.4 Phương pháp thu thập, phân tích, tổng hợp và xử lý số liệu

- Phương pháp thống kê so sánh: Sau khi dùng phương pháp điều tra, thu

thập tài liệu số liệu hiện có, tiến hành thống kê, so sánh một số chỉ tiêu về cơ cấu

các loại đất để phân tích đưa ra kết luận

- Phương pháp kế thừa: Phân tích các tài liệu đã có trên địa bàn huyện, các

tài liệu có liên quan đến việc sử dụng đất đai

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, xử lý số liệu bằng phần mềm Excel

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp số liệu: Dữ liệu được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau bằng những phương pháp khác nhau, để làm cơ sở so sánh và tìm

ra các xu thế trong khi phân tích Dữ liệu được tổng hợp từ một đơn vị phân tích nhỏ lên một đơn vị phân tích lớn hơn

+ Phương pháp xử lý dữ liệu: các số liệu được thu thập, tính toán, phân tích theo các bảng, biểu, kết hợp phần thuyết minh Các số liệu đầu vào thu thập được phân tích, xử lý với sự hỗ trợ của các phần mềm vi tính nhằm đưa ra kết quả nhanh gọn và chuẩn xác hơn

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN XÃ LƯƠNG SƠN VÀ PHƯỜNG TÍCH LƯƠNG

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

3.1.1.1 Vị trí địa lý

* Xã Lương Sơn

Xã Lương Sơn nằm ở phía Nam thành phố Thái Nguyên, cách trung tâm hành chính thành phố khoảng 12 km Tổng diện tích tự nhiên của xã là 1.592,75 ha, chia làm 24 xóm Vị trí của xã như sau [15]:

- Phía Đông giáp với huyện Phú Bình;

- Phía Tây giáp với thị xã Sông Công;

- Phía Nam giáp với huyện Phổ Yên;

- Phía Bắc giáp với phường Tân Thành

Nằm trên địa bàn có sông Cầu, quốc lộ 3, quốc lộ 37 (nối thành phố Thái

Nguyên với thành phố Hà Nội, Bắc Giang, Bắc Ninh…) và tiếp giáp với khu

vực nội thành phố, đây là điều kiện thuận lợi trong việc tiếp thu các thành tựu khoa học kỹ thuật, giao lưu văn hoá và đặc biệt phát triển hoạt động thương mại - dịch vụ

* Phường Tích Lương

Phường Tích Lương nằm ở phía Nam của thành phố Thái Nguyên, cách trung tâm thành phố 7 km, có tổng diện tích tự nhiên là 932,46 ha Địa giới hành chính của xã tiếp giáp với các đơn vị hành chính như sau [14]:

- Phía Bắc, Đông Bắc giáp phường Phú Xá;

- Phía Bắc, Tây Bắc giáp phường Tân Lập;

- Phía Nam giáp xã Tân Quang – TX Sông Công;

- Phía Đông giáp phường Trung Thành;

- Phía Tây giáp phườngThịnh Đức

Là phường ven thành phố song do có QL3 chạy qua lại là cửa ngõ phía Nam của thành phố, các khu dân cư đô thị dần dần được hình thành nên phường có nhiều thuận lợi trong giao lưu kinh tế với các khu vực khác, đặc biệt là thủ đô Hà Nội

Hình 3.1: Sơ đồ địa giới hành chính thành phố Thái Nguyên

3.1.1.2 Địa hình

* Xã Lương Sơn

Xã Lương Sơn có địa hình dạng đồi bát úp, xen kẽ là ruộng thấp trũng dễ ngập úng khi có lượng mưa lớn Cao độ nền tự nhiên tại khu vực bằng là 20 - 25m, cao độ tại khu vực đồi, gò là 50 - 60m Hướng dốc từ Bắc xuống Nam và từ Đông bắc xuống Tây nam Nhìn chung địa hình của xã thuận lợi cho xây dựng cơ sở hạ tầng và phát triển khu dân cư [15]

* Phường Tích Lương

Phường có địa hình đồi núi, xen kẽ là các ruộng trũng dễ ngập lụt khi có mưa lớn,

độ cao trung bình của xã từ 20-50m so với mặt nước biển Với hướng dốc từ Tây sang Đông, từ Bắc xuống Nam đã tạo cho xã một địa hình không thuận lợi cho việc xây dựng

cơ sở hạ tầng cũng như phát triển một nền sản xuất nông nghiệp hiện đại [14]

3.1.1.3 Khí hậu

Xã Lương Sơn và phường Tích Lương [17] có khí hậu nhiệt đới gió mùa

nóng ẩm, mang đặc trưng của khí hậu miền Bắc nước ta Trong 1 năm có bốn mùa

rõ rệt: Xuân - Hạ - Thu - Đông

- Nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình trong năm là 22 - 230C, sự chênh lệch nhiệt

độ giữa ngày và đêm khoảng 2 - 50C Nhiệt độ trung bình tháng cao nhất 27,700C và trung bình tháng thấp nhất 160C

- Nắng: Số giờ nắng trong năm là 1.600 – 1.700 giờ Tháng 5; 6; 7; 8 có số giờ nắng cao nhất (170 – 200 giờ) và tháng 2; 3 có số giờ nắng thấp nhất (40 - 50 giờ)

- Mưa: Lượng mưa trung bình năm là 1.764 mm, tập trung chủ yếu vào các tháng 6, 7, 8, 9 (chiếm 85% lượng mưa cả năm)

- Độ ẩm: Trung bình năm đạt khoảng 82% Độ ẩm có sự biến thiên theo mùa,

độ ẩm cao nhất vào tháng 7; 8 (86 - 87%) và độ ẩm thấp nhất vào tháng 3 (70%)

- Gió, bão: Hướng gió thịnh hành chủ yếu là gió mùa Đông Nam (từ tháng 4

đến tháng 10) và gió mùa Đông Bắc (từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau) Do nằm xa

biển nên xã ít chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão

3.1.1.4 Thủy văn

Hệ thống thủy văn của xã Lương Sơn chịu ảnh hưởng chính của sông Cầu,

có chiều dài chảy trên địa bàn xã khoảng 4,5 km; lưu lượng nước trung bình của sông là 51,4 m3/s; lưu lượng nhỏ nhất (vào tháng 2; 3) là 11- 12 m3/s; lưu lượng lớn

nhất (vào tháng 7; 8) là 120- 130 m3/s; độ dốc bình quân là 1,75% Ngoài ra trên địa

bàn xã còn có suối Lương Sơn (có chiều dài 1,20 km, chiều rộng 35 m); ngòi Phố Hương (có chiều dài 0,90 km, chiều rộng 5 m) Đây là điều kiện thuận lợi để phát

triển giao thông đường thuỷ, phát triển sản xuất nông nghiệp, đa dạng hoá cây trồng

và sinh hoạt của nhân dân [15]

Đối với phường Tích Lương có kênh Hồ Núi Cốc (kênh đào) dẫn nước từ hồ Núi Cốc chảy qua và dẫn vào hồ chứa nước Tích Lương phục vụ hữu ích cho sản xuất nông nghiệp cũng như sinh hoạt của nhân dân Ngoài ra còn có hệ thống các dòng suối nhỏ chảy xen kẽ các cánh đồng và nằm dọc theo ranh địa giới hành chính của xã theo phía Tây và phía Nam tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tiết nước, đồng thời cung cấp nước cho diện tích đất nông nghiệp của xã [14]

3.1.1.5 Các nguồn tài nguyên

* Tài nguyên đất

Trên địa bàn xã Lương Sơn chủ yếu là đất phù sa, được bồi đắp bởi sông Cầu Loại đất này có thành phần cơ giới trung bình, đất ít bị chua, hàm lượng dinh dưỡng khá, rất thích hợp cho phát triển các loại cây trồng nông nghiệp đặc biệt là cây trồng ngắn ngày như lúa, ngô, đậu đỗ và các loại hoa màu Ngoài ra còn đất vàng nhạt phát triển trên đá cát Đây là đất đồi núi, loại đất này có thành phần cơ giới thịt nhẹ, thích hợp với trồng màu, cây công nghiệp ngắn ngày và sản xuất nông

- lâm kết hợp [15]

Phường Tích Lương với tổng diện tích 932,46 ha đất tự nhiên bao gồm: đất Feralit nâu vàng trên các vùng đồi thấp và đất phù sa cổ tại các cánh đồng Tuy nhiên tầng đất này có xuất hiện nhiều cuộn sỏi trong tầng phẫu diện, đất tơi xốp Loại đất này trồng lúa màu và cây hàng năm [14]

* Các nguồn tài nguyên khác

Tài nguyên rừng

Theo số liệu tổng kiểm kê năm 2011, diện tích đất lâm nghiệp của xã Lương Sơn có 15,79 ha, trong đó toàn bộ là rừng sản xuất Hiện tại chất lượng rừng chủ yếu là rừng trung bình, rừng non với các loại cây trồng chính như: bạch đàn, keo, phi lao và các loại cây chịu hạn khác Trên địa bàn xã nhiều khu vực đang áp dụng

mô hình vườn rừng với các loại cây trồng chính như vải, nhãn, hồng [15]

Phường Tích Lương có 155,54 ha đất lâm nghiệp Đất rừng sản xuất chiếm 100% đất lâm nghiệp Diện tích đất rừng sản xuất chủ yếu phát triển ở phía Tây của

xã, nơi có địa hình vùng đồi thấp [14]

Tài nguyên nhân văn

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, người dân Lương Sơn và Tích Lương luôn kề vai sát cánh với quân dân cả nước chống ngoại xâm, đồng thời năng động sáng tạo, có ý thức tự cường khắc phục khó khăn trong lao động sản xuất, cải tạo thiên nhiên phát triển văn hóa, kinh tế - xã hội Với truyền thống văn hoá đặc sắc, gắn liền với truyền thống anh dũng, kiên cường trong đấu tranh cách mạng, nhân dân các dân tộc trên địa bàn Lương Sơn nói riêng và thành phố Thái Nguyên nói chung đã viết nên trang sử quê hương rạng rỡ

3.1.1.6 Thực trạng môi trường

Trên địa bàn xã Lương Sơn chưa có cơ sở sản xuất công nghiệp lớn, tiểu thủ công nghiệp và quá trình đô thị hoá phát triển chậm do đó vấn đề môi trường trên địa bàn xã chưa nổi cộm Tuy nhiên trong vài năm gần đây cân bằng sinh thái của

xã đang dần bị phá vỡ, ảnh hưởng đến môi trường đất, nước, không khí Một trong những nguyên nhân là: do sự giảm mạnh của hệ sinh thái rừng; trong sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng quá trình sử dụng phân bón hoá học, thuốc trừ sâu không đúng quy trình; cùng với chất thải, nước thải trong sinh hoạt, chăn nuôi

Ngược lại với xã Lương Sơn, phường Tích Lương mặc dù là một phường ven thành phố nhưng có quá trình đô thị hóa phát triển khá mạnh Mật độ dân số trên địa bàn xã tập trung đông ở một khu vực, đặc biệt là sinh viên của các trường đại học, trung cấp ở các tỉnh tập trung về học tập và sự tăng nhanh về các phương tiện giao thông cũng như ảnh hưởng của nước thải, khí thải, khói, bụi, tiếng ồn trong các cơ

sở sản xuất, kinh doanh đã gây ô nhiễm môi trường không khí, nước, đất ở các mức độ khác nhau

3.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội

3.1.2.1 Tăng trưởng kinh tế

Trong những năm qua, với sự nỗ lực phấn đấu, khắc phục khó khăn Đảng bộ

và nhân dân xã Lương Sơn và phường Tích Lương đã vươn lên giành được những kết quả khá toàn diện và ổn định Hàng năm các chỉ tiêu kinh tế đều vượt so với kế hoạch và giá trị sản xuất năm sau đạt cao hơn năm trước Đời sống nhân dân trên

địa bàn phường xã được cải thiện, thu nhập bình quân đầu người tăng rõ rệt, số hộ giàu tăng nhanh, giảm tỷ lệ nghèo theo tiêu chuẩn mới

3.1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Đến nay, ngành sản xuất nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo Trong cơ cấu kinh tế đã có sự chuyển dịch tích cực theo hướng tăng dần tỷ trọng của các ngành tiểu thủ - công nghiệp và dịch vụ - thương mại, giảm dần tỷ trọng của ngành nông nghiệp tuy nhiên tốc độ chuyển dịch còn chậm

3.1.2.3 Thực trạng phát triển các ngành kinh tế

a Khu vực kinh tế nông nghiệp

Do quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh trên địa bàn cả phường và xã nên quỹ đất dành cho nông nghiệp đang giảm dần, do đó cơ cấu kinh tế nông nghiệp cũng sẽ dần giảm theo

Đầu tư thâm canh, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật đã và đang được chú trọng, sàng lọc đưa vào sản xuất cùng với sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng tích cực nhằm đưa hiệu quả kinh tế cao

- Trồng trọt: Tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm giữ ổn định 1.100 - 1.150 ha trên địa bàn xã Lương Sơn, và 464,14 – 480 ha trên địa bàn phường Tích Lương Từng bước áp dụng các tiến bộ kỹ thuật, chuyển dịch mùa vụ, thực hiện thâm canh, đưa hệ số sử dụng đất nông nghiệp tăng dần

Đi đôi với phát triển cây hàng năm, diện tích cây lâu năm được chú trọng phát triển trên đất có địa hình dốc, đất vườn Cho đến nay tổng diện tích đất trồng cây lâu năm trên địa bàn xã Lương Sơn có 285 ha và phường Tích Lương có 165ha

- Chăn nuôi: Nhìn chung ngành chăn nuôi trên địa bàn cả phường và xã vẫn

được duy trì và phát triển khá tốt, đẩy mạnh mô hình chăn nuôi có hiệu quả như kết hợp chăn nuôi với kinh tế vườn, chăn nuôi theo hướng công nghiệp Công tác thú y được quan tâm, thường xuyên tổ chức tiêm phòng, phổ biến phòng bệnh giúp nhân dân chủ động phòng bệnh phát triển chăn nuôi, góp phần nâng cao thu nhập đời sống của nhân dân