BIỆN CHỨNG GIỮA CÁI RIÊNG VỚI CÁI CHUNGVÀ VẬN DỤNGVÀO VIỆC XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở NƯỚC TA

Với mong muốn góp phần nhỏ bé vào công cuộc xây dựng nền kinh tế đất nước, tôi hy vọng đề tài tiểu luận triết học: “Biện chứng giữa cái riêng với cái chung và vận dụng vào việc xây dựng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

***************

TIỂU LUẬN

NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CHỦ NGHĨA MAC-LENIN

ĐỀ TÀI:

BIỆN CHỨNG GIỮA CÁI RIÊNG VỚI CÁI CHUNGVÀ VẬN DỤNGVÀO VIỆC XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG Ở NƯỚC TA

Giáo viên hướng dẫn : Ths.Trần Huy Quang Sinh viên thực hiện : Hồ Thị Mỹ Hạnh Lớp : Anh 8 – TC – Khối 2 – K48

Hà Nội,tháng 11 năm 2014

Mục lục

Mở đầu……….1

I Lý luận Mác – Lê nin về cái chung – cái riêng………2

1 Khái niệm……….2

2 Mối quan hệ biện chứng cái chung – cái riêng………3

3 Ý nghĩa phương pháp luận……… 5

II Vận dụng……….6

1 Nền kinh tế thị trường……… 6

2 Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN……… 7

3 Giải pháp xây dựng nền kinh tế Việt Nam……….10

Kết luận……… 12

Mở đầu

Nền kinh tế Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với đầy những thử thách cũng như thuận lợi trong thời kỳ hội nhập Tuy nhiên để đạt được những thành quả như ngày nay, đất nước chúng ta đã phải trải qua thời kỳ rất khó khăn khi mà nền kinh tế lâm vào trì trệ, lạc hậu, kém phát triển trong những năm 80 và đầu thập kỷ 90 Đó một phần là do những hậu quả nặng nề mà hai cuộc chiến tranh khốc liệt của dân tộc đã

để lại, nhưng đó còn do những yếu kém trong khâu quản lý kinh tế cũng như vận dụng một cách sai lệch, thụ động kinh nghiệm của các nước trong khối Liên bang Xô – viết và Đông Âu mà không căn cứ vào thực tế phát triển của dân tộc Chính điều này đã dẫn đến nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, gây trở ngại cho sự phát triển kinh tế đất nước Trong khi đó, các nước TBCN đã đạt được những kết quả quan trọng nhờ vận dụng triệt

để nền kinh tế thị trường, đã giúp thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, nâng cao năng suất lao động cũng như năng lực quản lý xã hội

Trước tình hình đó, trong Đại hội Đảng VI năm 1986, Đảng ta đã nhận thức sai lầm, khuyết điểm và tiến hành sửa đổi nhằm tiến tới xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Mới chập chững bước những bước đi đầu tiên vào nền kinh tế thị trường đòi hỏi Việt Nam cần có sự học tập, tiếp thu kinh nghiệm từ các nước đi trước, đồng thời lấy lí luận Mác – Lênin trong đó có triết học Mác – Lênin làm nền tảng, là kim chỉ nam cho hoạt động nhận thức về kinh tế thị trường

Với mong muốn góp phần nhỏ bé vào công cuộc xây dựng nền kinh tế đất nước,

tôi hy vọng đề tài tiểu luận triết học: “Biện chứng giữa cái riêng với cái chung và vận

dụng vào việc xây dựng nền kinh tế thị trường ở nước ta” sẽ cung cấp cho các bạn

một cái nhìn đầy đủ, khoa học cũng như các giải pháp nhằm tiến đến xây dựng nền kinh

tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam trong những năm sắp tới

=== NỘI DUNG CHÍNH===

I BIỆN CHỨNG GIỮA CÁI RIÊNG VỚI CÁI CHUNG

THEO QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

1 Một số khái niệm:

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta vẫn thường bắt gặp sự tồn tại của cái riêng cái chung Ví dụ như cái bút này là của riêng tôi, nhiệm vụ này là của chung tất cả mọi người

Có thể nói, chúng ta sử dụng một cách thường xuyên các khái niệm về cái chung hay cái riêng nhưng lại vẫn chưa hiểu một cách chuẩn xác các khái niệm này

Theo quan điểm triết học duy vật biện chứng, cái riêng là một phạm trù nhằm chỉ

một sự vật, một hiện tượng nào đó Trong tự nhiên rộng lớn, cây cối là cái riêng, núi non cũng là cái riêng của tự nhiên đó Nếu xét trong cả quá trình lịch sử đấu tranh dựng nước

và giữ nước của dân tộc Việt Nam thì cuộc nổi dậy tết Mậu thân 68 là một sự kiện riêng, được xem là cái riêng

Nhắc đến cái riêng, còn có thêm khái niệm về cái đơn nhất Cái đơn nhất cũng là

một phạm trù của triết học chỉ những mặt, những thuộc tính chỉ có ở một sự vật, hiện tượng nào đó Cùng là cây cối nhưng cây bạch đàn có những điểm hoàn toàn khác biệt với cây cam, khác biệt về tính chất, hình dạng, kích thước, mục đích sử dụng…

Trong quá trình xem xét sự vật hiện tượng, chúng ta cần có sự phân biệt rõ ràng giữa cái riêng và cái đơn nhất nhằm nhận thức đúng đắn vấn đề

Nói đến phạm trù cái riêng thì không thể không nói tới phạm trù cái chung Đó là cặp phạm trù đầu tiên của phép biện chứng duy vật

Cái chung ở đây được hiểu là phạm trù triết học chỉ những mặt, những thuộc tính có

ở nhiều sự vật hiện tượng Chính bởi điều này mà cái chung thường chứa đựng ở trong nó tính quy luật, sự lặp lại Ví dụ như quy luật cung – cầu, quy luật giá trị thặng dư là đặc điểm chung mà mọi nền kinh tế thị trường bắt buộc phải tuân theo

Nếu như phạm trù cái riêng có phạm trù cái đơn nhất đi kèm thì đi liền với phạm trù cái

chung ta còn xét đến phạm trù cái phổ biến Đó là phạm trù chỉ cái chung nhất, chung

nhiều hơn cả Xét về góc độ nào đó thì cái phổ biến rộng hơn, có tính bao quát hơn cái chung nhưng cũng cần phân biệt rõ hai phạm trù này với nhau

2 Mối quan hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng:

Các quan niệm phi macxit có những ý kiến khác nhau về mối quan hệ giữa cái chung

và cái riêng Theo phái duy thực, họ đồng nhất thượng đế với cái chung và cho rằng chỉ

có cái chung mới tồn tại độc lập khách quan và là nguồn sản sinh ra cái riêng Trong khi

đó, phái duy danh mà đứng đầu là P.Abola (1079 – 1142 ) và Dumxcot ( 1265 – 1308 ) lại cho rằng chỉ những sự vật hiện tượng tồn tại riêng biệt với chất lượng riêng của chúng mới là có thực, còn khái niệm cái chung chỉ là sản phẩm tư duy con người

Những quan niệm trên đây mang nặng tính phiến diện, có những quan điểm sai lệch

về mối quan hệ giữa cái chung với cái riêng Trong khi đó, các nhà duy vật biện chứng đã chỉ ra rằng mối quan hệ giữa hai phạm trù này mang tính biện chứng, chúng tồn tại độc lập nhưng không tách rời nhau

Trước hết, cần khẳng định cái chung nằm trong cái riêng, thông qua cái riêng biểu hiện sự tồn tại của cái chung Ta có thể thấy rõ điều đó trong ví dụ sau đây Mỗi con người là một cái riêng Cái chung của mỗi con người là ở chỗ đều có chân, tay, mặt, mũi,

…tóm lại là các bộ phận trên cơ thể Như vậy, những đặc điểm chung này tồn tại trong mỗi con người, tức là cái riêng Cũng như vậy, quy luật bóc lột giá trị thặng dư là cái chung của nền kinh tế thị trường, nhưng nó lại được thể hiện ra ngoài dưới biểu hiện của nhà tư bản lại là cái riêng ( Nhà TB công nghiệp bóc lột công nhân trong nhà máy sản xuất, nhà TB thương nghiệp lại bóc lột công nhân thương nghiệp nhằm thu được lợi nhuận thương nghiệp, nhà TB hoạt động trong nông nghiệp lại bóc lột công nhân nông nghiệp nhằm thu được địa tô Đó là những hình thức mà giá trị thặng dư chuyển hóa thành )

Thứ hai nữa, chúng ta nhấn mạnh cái riêng chỉ tồn tại trong mối quan hệ dẫn đến cái chung Thật vậy, con người là cái riêng nhưng cái riêng đó không thể tồn tại nếu tách rời

với tự nhiên và xã hôi, tức là cái chung Nền kinh tế thị trường là cái riêng, một bộ phận trong toàn bộ nền kinh tế nhưng nó lại bị chi phối bởi quy luật cung – cầu, quy luật cạnh tranh, ….là những cái chung

Ngoài ra có thể nhận thấy rằng, cái chung là bộ phận nhưng sâu sắc Còn cái riêng là cái toàn bộ, đa dạng, phong phú Cái riêng phong phú hơn cái chung vì ngoài đặc điểm chung, cái riêng còn có cái đơn nhất Cái chung sâu sắc hơn cái riêng vì cái riêng phản ánh những thuộc tính, những mối liên hệ ổn định, tất nhiên, lặp đi lặp lại ở nhiều cái riêng cùng loại Do vậy, cái chung là cái gắn liền với bản chất, quy định phương hướng tồn tại

và phát triển của cái riêng Ta có công thức sau :

Cái riêng = Cái chung + Cái đơn nhất

Công thức trên, tuy rằng chỉ mang tính tương đối nhưng đã phản ánh chính xác mối quan

hệ bao trùm giữa cái chung và cái riêng Cái chung giữ phần bản chất, hình thành nên chiều sâu của sự vật, còn cái riêng là cái toàn bộ vì nó là thực thể sống động Trong cái riêng luôn tồn tại cái chung và cái đơn nhất Chính nhờ cái đơn nhất làm nên sự khác biệt giữa các sự vật, hiện tượng với nhau và nhờ cái chung mà chúng có mối quan hệ với nhau.Như vậy, nhờ cái riêng và cái chung mà có thế nhận thấy sự vật và hiện tượng vừa tách biệt lại vừa tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau

Tuy nhiên, trong những điều kiện nhất định, cái đơn nhất có thể biến thành cái chung

và ngược lại Thật vậy, vào năm 1966, cơ chế khoán trở thành cái đơn nhất, chỉ diễn ra ở một huyện tại Phú Thọ, trong khi đó cơ chế bao cấp là cái chung, là cơ chế kinh tế tại thời điểm đó của nước ta Nhưng đến năm 1981, Chính phủ áp dụng cơ chế khoán 110 đến từng nhóm lao động và nhất là đến năm 1988, Bộ Chính trị quyết định đưa ra chính sách khoán 10 trong nông nghiệp đến từng người lao động thì lúc này cơ chế khoán đã trở thành cái chung Một ví dụ khác về cơ chế bao cấp Vào thời điểm CNXH đã trở thành hệ thống trên toàn thế giới thì tất cả các nước XHCN đều áp dụng mô hình kinh tế bao cấp ở Liên Xô Tuy nhiên, mô hình kinh tế này lại không thể phù hợp với tình hình mỗi quốc gia Do vậy, sau một thời gian và đặc biệt sau khi Liên Xô và Đông Âu sụp đổ thì mô hình kinh tế bao cấp cũng không còn là mô hình kinh tế chung của nhiều nước trên thế

giới nữa Giờ đây, nó chỉ còn tồn tại rải rác ở một vài nước nữa như Triều Tiên Đây là ví

dụ cho thấy cái chung có thể trở thành cái riêng

Thông thường, cái đơn nhất chuyển thành cái chung khi nó thật sự tiến bộ hơn cái chung Còn cái chung chuyển thành cái đơn nhất trong trường hợp cái chung đó lạc hậu hơn so với cái đơn nhất Do đó cần có những nhận định đầy đủ và khách quan khi xem xét cái chung, cái riêng hay cái đơn nhất

3 Ý nghĩa phương pháp luận:

Qua nghiên cứu cặp phạm trù chung – riêng, ta có thể rút ra một vài ý nghĩa phương pháp luận như sau:

Trong quá trình xem xét sự vật, hiện tượng, chúng ta không được tách rời cái chung, cái riêng hay ngược lại

Thêm vào đó, khi vận dụng cái chung vào từng trường hợp cụ thể thì nên vận dụng một cách linh hoạt , sáng tạo

Cái chung, cái riêng đều có vai trò quan trọng Chính vì vậy, không nên tuyệt đối hóa cái chung để không rơi vào giáo điều, máy móc Đồng thời, cũng tránh tuyệt đối hóa cái riêng để không rơi vào mò mẫm

Do khả năng chuyển hóa của cái chung và cái đơn nhất nên cần phải biết tạo ra những điều kiện thích hợp để cho cái đơn nhất tiến bộ trở thành cái chung, và cái chung lạc hậu biến thành cái đơn nhất

II VẬN DỤNG MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG CÁI CHUNG – CÁI RIÊNG TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Khái niệm nền kinh tế thị trường

Trước hết cần khẳng định rằng trong mối quan hệ với nền kinh tế thị trường ở Việt Nam thì nền kinh tế thị trường ở đây được xem là cái chung bởi đa số các nước trên thế giới đã vận dụng một cách triệt để mô hình kinh tế thị trường nhằm phát triển nền kinh tế quốc dân Như phần một đã nói, cái chung thường thể hiện phần bản chất, tính quy luật của sự vật, hiện tượng Vậy, đối với cái chung là nền kinh tế thị trường thì nó sẽ có những đặc điểm gì và bản chất của nó là như thế nào?

Đầu tiên, chúng ta sẽ tìm hiểu nền kinh tế hàng hóa – bước khởi đầu của kinh tế thị trường Theo quan điểm kinh tế chính trị Mác – Lênin, kinh tế hàng hóa là một kiểu tổ chức kinh tế - xã hội, mà trong đó sản phẩm sản xuất ra để trao đổi, để bán trên thị trường Mục đích của sản xuất trong nền kinh tế hàng hóa không phải để thỏa mãn nhu cầu trực tiếp của người sản xuất ra sản phẩm mà nhằm để bán, tức là để thỏa mãn nhu cầu người mua đáp ứng nhu cầu của xã hội

Kinh tế thị trường là trình độ phát triển cao của kinh tế hàng hóa, trong đó toàn bộ các yếu tố “đầu vào” và “đầu ra” của sản xuất đều thông qua thị trường Kinh tế hàng hóa

và kinh tế thị trường không đồng nhất với nhau, chúng khác nhau về trình độ phát triển

Về cơ bản chúng có cùng nguồn gốc và cùng bản chất Từ đây, có thể rút ra được bản chất của nền kinh tế thị trường chính là sự phân công lao động xã hội ở trình độ cao và sự độc lập tương đối giữa các nhà sản xuất Điều này giải thích tại sao trong nền kinh tế thị trường tồn tại nhiều hình thức sở hữu khác nhau

Nền kinh tế thị trường còn tuân thủ theo nhiều quy luật kinh tế mang tính phổ biến, trở thành quy luật chung của mô hình kinh tế này Trước hết là quy luật giá trị Quy luật

nêu rõ hàng hóa bán ra phải theo nguyên tắc giá cả bằng giá trị, theo đó người bán hay người mua đều phải chấp nhận giá đó Giá cả thị trường hoàn toàn mang tính khách quan:

Giá trị hàng hóa = C + V + M

Ngoài ra, cung – cầu cũng là quy luật của nền kinh tế thị trường Theo quy luật này thì giá

cả trên thị trường là do tương tác cung cầu quyết định Đây là cơ chế kinh tế thường được gọi là “bàn tay vô hình”, nghĩa là không có sự can thiệp của Chính phủ Những đổ vỡ, thất bại trên thị trường đều do doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm

Chúng ta vẫn thường hay nghe nói đến sự cạnh tranh khốc liệt trên thị trường và đó cũng chính là quy luật phổ biến đối với một nền kinh tế thị trường Các doanh nghiệp giành giật thị trường với nhau thông qua các biện pháp cụ thể Ngày nay, với sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin và quảng cáo, sự cạnh tranh này càng trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết Không ít các doanh nghiệp đã phải từ bỏ, rút lui khỏi thị trường

Tóm lại, qua bản chất và các quy luật chung, ta có thể rút ra nền kinh tế thị trường là một hệ thống tự điều chỉnh nền kinh tế , bảo đảm có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao; dư thừa và phong phú hàng hoá; dịch vụ được mở rộng và coi như hàng hoá thị trường; năng động , luôn luôn biến đổi mới mặt hàng, công nghệ và thị trường Đó là một nền kinh tế hoạt động theo cơ chế thị trường với những đặc trưng cơ bản như : phát triển kinh tế hàng hóa, mở rộng thị trường, tự do kinh doanh, tự do thương mại, tự định giá cả,

đa dạng hóa sở hữu, phân phối do quan hệ cung - cầu…

2 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

2.1 Những khuyết tật của nền kinh tế thị trường:

Nền kinh tế thị trường bên cạnh những ưu điểm của nó là mở rộng sản xuất, tăng lượng hàng hóa dịch vụ… thì vẫn ẩn chứa nhiều khuyết tật gây ra cho nền kinh tế - xã hội của đất nước cụ thể thông qua cơ chế thị trường

Cơ chế thị trường là cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế thị trường do sự tác động của các quy luật vốn có của nó Cái được của cơ chế này là ở chỗ nó kích thích hoạt động của chủ thể kinh tế, dẫn đến sự phát triển năng động của nền kinh tế Đồng thời nhờ quy luật cung

– cầu mà cơ chế thị trường đưa đến sự thích ứng tự phát của tổng cung và tổng cầu trên thị trường Cơ chế này cũng đòi hỏi sự đổi mới kỹ thuật và hợp lý hóa sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh Thêm vào đó nữa, cơ chế thị trường thực hiện phân phối một cách tối ưu, do đó mà sử dụng một cách hiệu quả các nguồn lực khan hiếm Cuối cùng sự điều tiết của cơ chế thị trường mềm dẻo hơn sự điều tiết của cơ quan Nhà nước

và có khả năng thích nghi cao hơn trước những điều kiện biến đổi Đây cũng chính là những điểm khác biệt so với cơ chế kinh tế bao cấp mang nặng tính thụ động, tập trung, không kích thích sự sản xuất của các doanh nghiệp do chỉ thực hiện như chỉ tiêu Nhà nước đưa ra

Tuy nhiên nói như thế không có nghĩa cơ chế thị trường là một cơ chế kinh tế hoàn hảo bởi bên cạnh nhưng ưu điểm trên, nó vẫn còn có những khuyết điểm khó khắc phục Thứ nhất, cơ chế thị trường chỉ phát huy tác dụng đầy đủ khi có cạnh tranh hoàn hảo, khi xuất hiện cạnh tranh không hoàn hảo thì hiệu lực của cơ chế thị trường bị giảm, đặc biệt là sự xuất hiện độc quyền dẫn đến sự tăng giá nhằm thu được lợi nhuận độc quyền cao

Thứ hai nữa, mục đích hoạt động của các doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận nên họ

sẽ có thể lạm dụng tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường Đây chính là ví dụ tiêu biểu cho một sự phát triển không dài hạn

Ngoài ra, sự phân biệt giàu – nghèo cũng là tác động xấu của cơ chế thị trường Nghiêm trọng hơn nó còn gây ra sự suy đồi, xuống dốc về đạo đức và tình người

Sự ổn định trên thị trường cũng không hoàn toàn đảm bảo khi mà những đợt khủng hoảng trầm trọng diễn ra liên tục và có tính chu kỳ

2.2 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Những khuyết tật trên đã được các nước can thiệp thông qua các chính sách của Chính phủ Tuy nhiên, ở mỗi quốc gia cách điều chỉnh lại khác nhau và đây cũng chính là cái riêng của mỗi nền kinh tế Đối với Việt Nam, con đường đi riêng của chúng ta chính

là xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa