SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC NHẰM GIÚP HỌC SINH HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11

Ở Phương Tây quan niệm Lịch sử là “Cô giáo của cuộc sống”, là “bó đuốc soi đường đưa ta đến tương lai”. Ở nước ta môn lịch sử cũng được nhà nước và Bộ Giáo Dục quan tâm. Trong nhà trường phổ thông, bộ môn Lịch sử là một trong những bộ môn có tầm quan trọng và có tính giáo dục rất lớn, nó cung cấp cho học sinh một bức tranh sinh động về Lịch sử loài người và lịch sử dân tộc

SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC NHẰM GIÚP HỌC SINH HỨNG THÚ

HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11

PHẦN A: MỞ ĐẦU

I.Bối cảnh, Lí do chọn đề tài:

Ở Phương Tây quan niệm Lịch sử là “Cô giáo của cuộc sống”, là “bóđuốc soi đường đưa ta đến tương lai” Ở nước ta môn lịch sử cũng được nhànước và Bộ Giáo Dục quan tâm Trong nhà trường phổ thông, bộ môn Lịch sử làmột trong những bộ môn có tầm quan trọng và có tính giáo dục rất lớn, nó cungcấp cho học sinh một bức tranh sinh động về Lịch sử loài người và lịch sử dântộc

Việc dạy như thế nào, học như thế nào để đạt được mục tiêu hiệu quả họctập tốt nhất là điều mong muốn của tất cả Thầy cô giáo chúng ta.Trong quá trìnhgiảng dạy môn Lịch sử, ở các bài học nội dung truyền đạt cho học sinh chỉ lànhững kênh chữ, một vài bài có cung cấp thêm hình ảnh Trong các tiết dạy Lịch

sử đa số giáo viên chỉ chú ý bám sát nội dung kiến thức trong sách giáo khoa màchưa chú ý sử dụng những hình thức khác để bổ trợ làm cho tiết học thêm sinhđộng

Ví dụ như giáo viên cung cấp thêm những hình ảnh ngoài sách giáo khoahoặc những mẫu chuyện kể về những con người đã góp phần xây dựng đất nước

để có được những thành tựu của hôm nay mà trong sách giáo khoa không đề cậpđến Qua tiết dạy không đem lại hứng thú cho học sinh, tiết học trở nên khôkhan đôi lúc học sinh lại có những suy nghĩ lệch lạc về những nhân vật lịch sửhoặc những sự kiện Lịch sử quan trọng

Từ yêu cầu và thực tế trên đòi hỏi chúng ta phải đổi mới phương pháp dạyhọc Lịch sử nhằm giúp học sinh hứng thú học tập, phát huy tính tích cực của họcsinh, giúp học sinh tư duy và nắm được nội dung kiến thức trọng tâm đã học

Trong các tiết dạy giáo viên có thể sử dụng các loại đồ dùng trực quan(hiện vật, tranh ảnh, bản đồ, máy chiếu…) là những phương tiện dạy học, có khả

1

năng chứa hoặc truyền thông tin rất đa dạng và phong phú Các phương tiện nàyđóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo đảm tính trực quan và tạo biểu tượnglịch sử chân thật cho học sinh.

Ngoài các phương pháp trên thì phương pháp sử dụng đến kiến thức cácmôn học khác ( kiến thức liên môn) như địa, công dân, văn học, vật lí… Những

bộ môn đó làm cho giờ học lịch sử sống động hơn, hấp dẫn học sinh hơn Trong

đó nếu giáo viên biết vận dụng một số câu trích dẫn, câu văn, câu thơ, đoạn trích

để miêu tả tường thuật một sự kiện, một cuộc đời hoạt động của nhân vật,…sẽlàm phong phú tri thức học sinh, giúp học sinh yêu thích, hứng thú say mê họctập môn lịch sử và sẽ làm bớt đi sự khô khan của giờ học môn Lịch sử

Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học

lịch sử nói riêng, tôi xin trao đổi một vài kinh nghiệm về vấn đề “ Sử dụng tài

liệu văn học giúp học sinh hứng thú học tập Lịch sử Việt Nam lớp 11 ” Với

việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần giúp giáo viên dạy mônLịch sử có một giờ dạy học có hiệu quả tốt hơn, học sinh lĩnh hội kiến thức tựgiác, chủ động, ngày càng yêu thích môn học

II Phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu cho đề tài này là lớp 11t4, 11t6 và 11t7 của trườngTHPT Trường Chinh (Trong năm học 2013-2014)

III Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học Lịch sử

Sách giáo khoa, sách giáo viên Lịch sử lớp 11

Các tác phẩm văn học có liên quan đến bài học

Thao giảng, dự giờ đồng nghiệp trao đổi rút kinh nghiệm qua từng tiếtdạy

Sử dụng các câu hỏi điều tra có thể đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu củaviệc đánh giá khả năng lĩnh hội kiến thức của học sinh trong việc giảng dạy mônLịch sử lớp 11, để khắc phục nhược điểm trong phương pháp kiểm tra đánh giá

2

cần phối hợp các phương pháp hiện đại, trong đó có phương pháp kiểm tra bằngcâu hỏi trắc nghiệm khách quan.

Kiểm tra đánh giá kết quả học sinh học và làm bài để từ đó có điều chỉnh

và bổ sung hợp lí

3

PHẦN B: NỘI DUNG

I Cơ sơ lí luận:

Hơn 70 năm về trước Bác Hồ chúng ta đã có lời dạy rằng;

“Dân ta phải biết sử ta, Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Thực trạng chung của nền giáo dục Việt Nam hiện nay bên cạnh nhữngthành tựu đã đạt được thì vẫn còn khá nhiều điều bất cập, tong đó tồn tại lớnnhất tâp trung vào chất lượng đào tạo chưa cao Phương pháp giảng dạy là mộttrong những yếu tố quan trọng và ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo Phươngpháp giảng dạy khoa học, phù hợp sẽ tạo điều kiện để giáo viên và học sinh pháthuy hết khả năng của mình trong việc truyền đạt , lĩnh hôị kiến thức và pháttriển tư duy cho người học

Lịch sử có văn hóa, văn hóa gắn liền với các sự kiện Lịch sử, trong các sựkiện Lịch sử thường xuất hiện các nhân vật Lịch sử và những câu chuyện liênquan đến sự kiện Lịch sử Nhưng ngày nay học sinh hiểu về Lịch sử dân tộc ítnhiều có giảm đi, điều này phải chăng học sinh không yêu Lịch sử dân tộc, điềunày hoàn toàn không phải

Cái khó ở đây là trước kia tuồng, chèo, phim ảnh, đến với học sinh và côngchúng ít lại phần nhiều là theo tích cổ truyền thống, do vậy kiến thức về Lịch sửcủa họ nhiều hơn, còn ngày nay nguồn thông tin đa chiều, nhưng các tác phẩmnghệ thuật lấy đề tài Lịch sử lại không thành công, không lôi cuốn được ngườixem, từ đó dẫn tới một chỗ trống qua kênh thông tin đó

Vì vậy bất cứ giáo viên bộ môn nào đều phải có tư tưởng, tình cảm đúngđắn lành mạnh, trong sáng, có lòng nhiệt thành đối với nghề nghiệp, có thế giớikhách quan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ để góp phần hình thành thế hệtrẻ theo mục tiêu đào tạo của Đảng

Không ngừng nâng cao sự hiểu biết kiến thức bộ môn, có phương phápdạy tốt, không ngừng hoàn thiện cải tiến phương pháp giảng dạy và nghiệp vụ

4

Nghề dạy học là đưa đến cho thế hệ trẻ, giúp thế hệ trẻ tiếp nhận nhữnggiá trị quí báu của loài người về phương diện tri thức cũng như về phương diệntình cảm, tư tưởng góp phần bồi dưỡng phẩm chất, năng lực cho thế hệ trẻ.

Giảng dạy môn Lịch sử là giảng về quá khứ của xã hội loài người, quákhứ của dân tộc, quá khứ của địa phương Những quá khứ đó lại có quan hệ mậtthiết với hiện tại và tương lai Trong bài giảng, bài học Lịch sử tư duy, tình cảmcủa giáo viên và học sinh hướng về những gì rất gần gũi đó là những con ngườithật những con người cụ thể chứ không phải là những con người hư cấu

Để giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức giáo viên bắt đầu từ việc giúp họcsinh hiểu biết cụ thể, nắm được kiến thức lịch sử Đó là nhiệm vụ giáo dưỡng vàgiáo dục “Lịch sử thực sự là cái cân, cái gương của muôn đời.” Qua đó ta thấyđược môn Lịch sử vô cùng quan trọng không những cung cấp những kiến thức

cơ bản về Lịch sử dân tộc và Lịch sử thế giới mà còn góp phần hình thành nhâncách cho thế hệ trẻ

II Cơ sở thực tiễn:

và các học sinh khá giỏi, học sinh sẽ nắm chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bảnchất của sự kiện, hiện tượng Lịch sử Trong quá trình giảng dạy, giáo viên kếthợp và khai thác các đồ dùng và phương tiện dạy học như tranh ảnh, bản đồ, sơ

đồ, mô hình, ứng dụng công nghệ thông tin…

5

Học sinh có chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời các câu hỏi giáoviên đặt ra, một số em có chuẩn bị bài mới ở nhà Đa số học sinh tham gia tíchcực trong việc thảo luận nhóm và đã đưa hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hộikiến thức Học sinh yếu, kém đã và đang nắm bắt kiến thức trọng tâm cơ bảnthông qua các hoạt động như thảo luận nhóm, đọc sách giáo khoa, vấn đáp… các

em đã mạnh dạn trả lời các câu hỏi ghi nhớ các sự kiện, nhân vật Lịch sử

2 Khó khăn:

Một số giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp dạy học “thầy nói, trònghe’, “thầy đọc, trò chép” Do đó nhiều học sinh chưa nắm kiến thức mà chỉhọc thuộc một cách máy móc, trả lời câu hỏi thì nhìn sách giáo khoa hoàn toàn.Một số câu hỏi giáo viên đặt ra khó, học sinh không trả lời được nhưng lạikhông có câu hỏi gợi ý nên nhiều khi phải trả lời thay cho học sinh Một số tiếtgiáo viên chỉ nêu vài câu hỏi và chỉ gọi một số học sinh khá, giỏi trả lời, chưa cócâu hỏi dành cho đối tượng học sinh yếu, kém, làm cho đối tượng này ít đượcchú ý và không được tham gia hoạt động đều này làm cho các em tự ti về nănglực của mình, các em cảm thấy chán nản và không yêu thích môn sử

Một số em gia đình có hoàn cảnh khó khăn về kinh tế nên vừa đi học vừa

đi làm ở nhà, việc tiếp thu bài chậm Các em chưa xác định được động cơ họctập, học như thế nào? học cho ai? học để làm gì?

Hiện nay do tác động bởi nhiều yếu tố khác như học sinh ngại học Lịch sử

vì quá dài, khô khan, nhiều sự kiện khó nhớ,…gây tâm lí chán học môn Lịch sửcủa học sinh

Một số phụ huynh học học cho rằng học lịch sử sẽ không có nhiều cơ hội

để lựa chọn ngành nghề trong tương lai

Vì những lí do trên nên các em chưa phát huy hết vai trò và trách nhiệmcủa người học sinh Học sinh chưa xác định nội dung của bài học, tiếp thu bàimột cách máy móc, các em luôn có tư tưởng Lịch sử là môn phụ, hay chỉ cầnhọc thuộc lòng là xong nên dẫn đến kết quả học tập môn Lịch sử còn thấp so vớimặt bằng chung những môn xã hội

6

3 Điều tra cụ thể:

Trong quá trình vừa giảng dạy vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập

bộ môn của học sinh, vừa tiến hành rút kinh nghiệm qua mỗi tiết dạy.Việc điềutra được thực hiện thông qua những câu hỏi phát triển tư duy trên lớp, kiểm trathường xuyên, kiểm tra 15 phút, kiểm tra 1 tiết

Qua điều tra thực tiển cho thấy đa số học sinh chỉ trả lời những câu hỏimang tính chất trình bày, còn những câu hỏi giải thích tại sao, so sánh, đánh giá,phân tích, tổng hợp thì học sinh trả lời chưa được tốt, chưa biết vận dụng và liên

hệ kiến thức giữa các bài các chương, chưa nắm rõ các sự kiện Lịch sử qua cácgiai đoạn hay lẫn lộn giữa sự kiện này với sự kiện khác

Cụ thể kết quả điểm HK I:Năm học 2013-2014

III Giải Pháp thực hiện:

1 Đối với giáo viên:

Thứ nhất, giáo viên chuẩn bị chu đáo tất cả đồ dùng dạy học khi lên lớp:giáo án (hoặc giáo án điện tử), bản đồ tranh ảnh, sơ đồ…đặc biệt những câu văn,thơ, những câu nói của những người nổi tiếng để trích dẫn vào bài giảng làm chotiết dạy phong phú không gây sự nhàm chán cho học sinh

Lưu ý hạn chế giảng giải, thuyết trình, hạn chế đưa ra những câu hỏi vụnvặt nên tập hợp các câu hỏi thành gợi ý, hướng giải quyết vấn đề, câu hỏi mangtính tổng hợp

Thứ hai, không nên đưa ra những câu hỏi quá đơn giản như: có, đúng,không, sai Nếu đặt câu hỏi như vậy phải kèm theo vế sau như vì sao? Và yêucầu lý giải

7

Thứ ba, cách đặt câu hỏi phải đi từ dễ đến khó, nếu đặt câu hỏi khó sẽlàm cho học sinh căng thẳng Nếu câu hỏi khó giáo viên nên gợi ý cho học sinhtrả lời, không nên cho học sinh suy nghĩ quá lâu làm không khí lớp nặng nề.

Thứ tư,khi học sinh trả lời giáo viên phải nhận xét câu trả lời của họcsinh, nếu thiếu có thể cho một học sinh khác bổ sung hoặc giáo viên trình bày cụthể

Thứ năm, nếu dạy những bài có các danh nhân, vị anh hùng dân tộc nên

sơ lược thân thế sự nghiệp, kết hợp giáo dục tư tưởng đạo đức

Và cuối cùng một điều rất quan trọng trong giờ học, yêu cầu giáo viên phảitạo ra sự thoải mái trong giờ học, tránh gây căng thẳng cho học sinh thì giờ họcmới thành công

2 Đối với học sinh:

Trong giờ học phải chú ý nghe giảng bài, tích cực phát biểu ý kiến, xâydựng bài, không tiếp thu máy móc phải có suy nghĩ

phải đọc trước bài mới trong sách giáo khoa, chuẩn bị tất cả các câu hỏitrong SGK phần sẽ học

Ở trên lớp biết cách làm việc theo nhóm, hợp tác với bạn để hoàn thànhnhiệm vụ giáo viên giao cho

Có ý thức tự giác học tập, dựa vào kiến thức giáo viên truyền thụ học sinhphải biết tự mình tìm tòi, sáng tạo, phân tích sự kiện hoặc so sánh sự kiện nàyvới sự kiện khác

Học sinh cần có quyển sổ tay để ghi những vấn đề, những thông tin giáoviên cung cấp mà không có trong sách giáo khoa

Học sinh phải biết sử dụng bản đồ, lược đồ trình bày diễn biến một cuộckhởi nghĩa hoặc một giai đoạn Lịch sử

3 Một số giải pháp thực tế gây hứng thú học tập Lịch sử bằng tài liệu văn học :

a Sự cần thiết của tài liệu Văn học trong giảng dạy và học tập Lịch sử Việt Nam trong trường phổ thông

8

Cố nhà văn Vũ Ngọc Phan (1902 – 1987) từng cho rằng : “Văn học phục

khoa học xã hội khác Thật vậy, giữa tri thức Lịch sử và tri thức văn học nóichung, văn học nói riêng có mối quan hệ với nhau rất chặt chẽ Để cho bài giảnglịch sử không phải rơi vào tình trạng “khô, khó, khổ”, người giáo viên Lịch sửphải linh hoạt sử dụng nhiều phương pháp đổi mới trong dạy học, trong đó thiếtnghĩ sử dụng tài liệu văn học là một trong những phương pháp hữu hiệu, nângcao chất lượng bài giảng được tốt hơn

Văn học dân gian nói riêng và văn học viết nói chung là một phần củasáng tác dân gian, phát triển trong đời sống của nhân dân theo phương thứctruyền miệng và tập thể Là sáng tác nghệ thuật của nhân dân, tác phẩm văn họcphản ánh và biểu hiện đời sống nhân dân, thế giới tinh thần và tình cảm củanhân dân Đó là cuộc sống lao động, những sự kiện, vấn đề của đời sống xã hội,cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân chống áp bức và cuộc chiến đấu củatoàn dân chống ngoại xâm Hiện thực Lịch sử đã được phản ánh trong tác phẩmvăn học như là bộ bách khoa toàn thư về đời sống nhân dân Vì lẽ đó, nó là

“những hòn ngọc quý”, là vũ khí tinh thần mạnh mẽ của nhân dân Việc sử dụngnhững câu ca dao, truyền thuyết, truyện cổ tích, hay một câu thơ… trong một bàigiảng sẽ làm tăng sự “cảm thụ Lịch sử” cho học sinh thêm phần tinh tế và sâusắc hơn

Từ đặc điểm này, tài liệu văn học nói chung và văn học dân gian nói riêng

đã cơ bản phản ánh được “cái thần” của sự kiện, của mỗi thời kỳ lịch sử cụ thể

Ví dụ, khi cung cấp cho học sinh nội dung : Trong phần lịch sử lớp 10 công cụsản xuất bằng đồng thau đã trở nên phổ biến và bước đầu làm ra được công cụbằng sắt, trong mục 1 của bài 14 Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam,giáo viên tóm tắt ngắn gọn nội dung truyền thuyết Thánh Gióng và sử dụng chitiết Thánh Gióng yêu cầu với : “Sứ giả hãy mau về tâu với nhà vua đúc cho tamột con ngựa sắt, một cái roi sắt, một áo giáp sắt và một cái nón sắt Ta sẽ đánh

9

tan quân giặc” giáo viên đặt câu hỏi : Tại sao Thánh Gióng không yêu cầu sứgiả đúc cho các loại vũ khí bằng công cụ khác mà phải bằng sắt? Sau khi học trảlời, giáo viên bổ sung : vào thời Hùng Vương tương ứng với giai đoạn văn hóaĐông Sơn nhân dân thời cổ đã sử dụng được công cụ bằng sắt tuy mới ở “bướcđầu” Từ đó, giúp học sinh nhận thức được rằng nhờ sử dụng công cụ mới nênngười Việt cổ có được một nền kinh tế phát triển mạnh để từ đây tạo nên nhữngchuyển biến to lớn về mặt xã hội.

Ngoài ra, để chứng minh cho công cụ sản xuất thời Đông Sơn tinh tế hơn,giáo viên có thể giới thiệu tóm tắt truyện Bánh chưng bánh dày để cho học sinhthấy được vào thời gian này công cụ sản xuất tương đối tinh tế, cư dân thời cổmới nghĩ đến việc cải thiện sinh hoạt, thi nhau làm thức ăn, xem ai tài ai khéohơn, để chọn lấy thứ ngon và đơn giản hơn

Sử dụng tài liệu văn học, không chỉ góp phần làm cho bài giảng sinhđộng, tạo được không khí gần gủi với bối cảnh Lịch sử, sự kiện đang học màgiáo viên tiến hành có thể đạt được kết quả giáo dục tư tưởng đạo đức nói chunggiáo dục truyền thống dân tộc nói riêng

Các tác phẩm văn học vào thời kì diễn ra các sự kiện Lịch sử có ý nghĩađối với việc khôi phục hình ảnh quá khứ Khi nói cuộc sống khốn khổ của tầnglớp nông dân Việt Nam đầu thế kỉ XX dưới chế độ thực dân nửa phong kiến thìphải kể đến tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố Tác phẩm xoay quanh nhân vậtchính là chị Dậu và gia đình, một điển hình của cuộc sống bần cùng hóa do sưucao thuế nặng mà chế độ thực dân áp đặt lên xã hội Việt Nam Tác phẩm này đãvạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân nửa phong kiến đươngthời Đỉnh điểm của cơn cùng cực là việc chị Dậu phải bán con, khoai và bán cảbầy chó để lấy tiền nộp sưu thuế cho chồng và cảnh chị Dậu chạy ra giữa màntrời đêm tối đen như mực và như cái tiền đồ của chị Hay tác phẩm “Vợ Nhặt”của nhà văn Kim Lân

10

Khi sử dụng tài liệu văn học phải đảm bảo tiêu chuẩn cơ bản là giá trị giáodục – giáo dưỡng và giá trị văn học, các tài liệu đó phải giúp học sinh khôi phụclại bối cảnh lịch sử, hình ảnh các sự kiện, nhân vật của quá khứ để phục vụ đượcyêu cầu của nội dung bài học, phù hợp trình độ nhận thức của học sinh, khônglàm loãng nội dung bài học lịch sử.

Nói tóm lại, khi sự giảng dạy, phân tích có tính chất lý luận không đủ đểhọc sinh hiểu đầy đủ một vấn đề và sự kiện Lịch sử thì tài liệu văn học phát huyđược tác dụng tích cực của nó Bởi vì, nhận thức Lịch sử không chỉ có mộthướng, một nội dung mà là sự kết hợp, bổ sung sâu sắc giữa cảm thụ và tư duy

lý trí, giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính Hiểu được như vậy, ngườigiáo viên Lịch sử mới thấy rõ sự cần thiết của tài liệu văn học trong dạy họcLịch sử trong trường phổ thông hiện nay Đây cũng là lí do mà bản thân tôi chọn

Con ơi mẹ bảo con này

Cướp đêm là giặc cướp ngày là quan

11

Sau đó, đặt cho các em bài tập nhận thức : Câu ca dao trên phản ánh thực

tế gì của xã hội đương thời? học sinh dễ dàng nêu được : câu ca dao là lời cha(hoặc mẹ) dặn con nhớ lấy cái thực tế phủ phàng và tội ác cướp bóc dã man củabọn quan lại phong kiến Nó cung cấp một hình ảnh cụ thể : “cướp đêm là giặc,cướp ngày là quan” Nó được chia làm hai vế đối nhau, các từ ngữ cũng đốinhau : “quan” đối với “giặc” ; “cướp ngày” đối với ‘cướp đêm” Nghệ thuật đối

đã đặt bọn quan lại phong kiến ngang hàng với bọn giặc cướp Tất cả đã nói lên

bộ mặt xấu xa và tệ tham quan ô lại của bọn được xem là “công bộc” cho dân Hay giáo viên có thể trích một bài vè nói về tình cảnh của nhân dân ở giaiđoạn này:

Cơm thì chẳng có

Rau cháo cũng không Đất trắng xóa ngoài đồng Nhà giàu niêm kín cổng Còn một bộ xương sống

Vơ vất đi ăn mày.

Ngày 17/2/1859, Pháp nổ súng đánh thành Gia Định, quân triều đìnhnhanh chóng tan rã, Nguyễn Đình Chiểu đã ghi lại sự kiện bi thảm này qua bàithơ “Chạy giặc”

Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây,

12

Nỡ để dân đen mắc nạn này ?

Khi Pháp đánh chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam Kì rồi chiếm luôn 3 tỉnhmiền Tây Nam Kì, Nguyễn Trung Trực đã đấu tranh anh dũng qua hai trận đánh:đánh chìm tàu Ét-pê-răng của địch trên sông Vàm Cỏ Đông (10/12/1861) đã làmnứt lòng dân, dạy cho quân Pháp một bài học để đời Tiêu diệt đồn kiên Giang(16/6/1868), ông đã được danh sĩ Huỳnh Mẫn Đạt khen ngợi qua những câu thơsau:

Thắng bại chi bàn việc tướng quân

Người chài trụ đá khúc gian truân Lửa bừng Nhựt Tảo rêm trời đất Kiếm tuốt Kiên Giang rợn quỷ thần Một sớm nhẹ mình rêu tiết nghĩa Đôi đường trọn chữ báo quân dân Anh hùng cứng cổ danh thơm mãi

Vũ sống khom lưng chết thẹn dần

Hay giáo viên có thể lấy câu nói của Nguyễn Trung Trực khi ông bị giặcđem đi hành hình: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì khi hết ngườiNam đánh Tây” Vừa là ý chí chống giặc của ông cũng đồng thời là ý chí chốnggiặc của toàn dân Việt Nam không chịu khuất phục trước sức mạnh của kẻ thù.Hay giáo viên trích câu tục ngữ Việt Nam : “ Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”

để cho học sinh nhận thức sâu sắc được truyền thống yêu nước đấu tranh anhdũng của người phụ nữ Việt Nam nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung Trong khi phong trào chống Pháp diễn ra khắp nơi gây cho Pháp nhữngkhó khăn và tổn thất lớn, lẽ ra triều đình nhà Nguyễn nên sát cách với nhân dân

để chống Pháp thì triều đình nhà Nguyễn lại lần lược kí với Pháp từ hiệp ướcNhâm Tuất đến các hiệp ước Giáp Tuất, Hác măng, pa-tơ-nốt làm cho nhân dân

vô cùng phẫn nộ, giáo viên có thể minh họa những câu thơ sau:

Tan nhà cám nổi câu ly hận

Cắt đất thương thay cuộc giảng hòa

Gió bụi đòi cơn xiêu ngã cỏ Ngậm cười hết nói nổi quan ta

Cũng có thể sử dụng đoạn trích câu nói Gosselin người Pháp nói về tinhthần chiến đấu của nhân dân Việt Nam vì độc lập dân tộc:

“Đứng trước vũ khí của chúng ta, những người An Nam chỉ có mộtphương sách duy nhất là hi sinh cho sự bảo vệ các quyền tự do của họ Họ đãbình tĩnh đương đầu cái chết với một sự can đảm tột đỉnh và trong số rất đôngnhững người ngã xuống vì những viên đạn của các đơn vị hành hình hay dướilàn gươm của các tên đao phủ, chúng tôi không bao giờ ghi nhận được một sựyếu đuối nào”

Trong bài 20 “Chiến sự lan rộng ra cả nước Cuộc kháng chiến của nhân dân ta từ năm 1873 đến 1884 Nhà Nguyễn đầu hàng” Chiến thắng tiêu

biểu trong cuộc đấu tranh của quân dân Bắc Kì là chiến thắng Cầu Giấy lần nhất(21/12/1873) và chiến thắng Cầu Giấy lần hai (19/5/1883), chiến thắng này công

14

Nhà thơ:Phan Văn Trị

(1830-1910)

lớn thuộc về đội quân cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc, để khắc họa về tài cũng nhưtinh thần chống Pháp của Lưu Vĩnh Phúc như sau:

Cung kiếm tài cao ít kẻ lường

Đáo để anh hùng lòng bất khuất

Về Tàu còn nguyện giết Tây dương.

Sau hiệp ước Giáp Tuất 1874, nhân dân phản đối mạnh mẽ, sự căm phẫncủa đố với triều đình, nhân dân không chỉ đánh Tây mà chống cả triều đình

Dập dìu trống đánh cờ xiêu Phen này quyết đánh cả Triều lẫn Tây Trong bài 22 “Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp”, dưới tác động của chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất

của thực dân Pháp đã làm cho kinh tế cũng như xã hội Việt Nam có nhiềuchuyển biến, tuy nhiên cuộc sống của nhân dân ta ngày bị bần cùng đói khổ, do

sự hà khắc của bọn Pháp Khi phân tích cuộc sống của người công nhân giáoviên có thể nhấn mạnh bằng các nội dung sau:

Cao su đi dễ khó về Khi đi trai tráng khi về bủng beo

Vào đầu thế kỉ XX, các sĩ phu yêu nước đã tiếp thu tư tưởng dân chủ tưsản, thực hiện phong trào cách mạng theo khuynh hướng mới mà tiêu biểu làPhan Bội Châu và Phan Châu Trinh.

Phan Bội Châu với xu hướng bạo động, thành lập hội Duy Tân với chủtrương đánh đuổi giặc Pháp, giành độc lập, ngày 24/12/1913, Phan Bội Châu bịgiới quân phiệt Trung Quốc bắt giam tại nhà tù Quảng Đông (Trung Quốc) Đểkhắc họa hình ảnh Phan Bội Châu giáo viên trình bày nội dung ngắn gọn tácphẩm “Những trò lố hay là Varen và Phan Bội châu” của Nguyễn Ái Quốc

Chí sĩ, Phan Bội Châu (1867-1940) Chí sĩ, Phan Châu Trinh (1872-1926)

“Trước khi Va-ren từ Pháp sang Đông Dương nhận chức Toàn quyền y hứa

sẽ chăm sóc vụ Phan Bội Châu Khi gặp cụ Phan, Va-ren ra sức dụ dỗ, thuyếtphục, nhưng vẫn không mua chuộc được Phan Bội Châu, cụ Phan thì tỏ thái độ

im lặng, dửng dưng Anh lính dõng thì quả quyết rằng có thấy đôi ngọn râu mépcủa cụ Phan nhếch lên một chút Nhân chứng thứ 2 lại quả quyết cụ Phan đã nhổvào mặt Va-ren”

Phan Châu Trinh theo xu hướng cải cách với nội dung chủ yếu là cải cách

về văn hóa – xã hội gắn liền với giáo dục lòng yêu nước, mở trường Đông Kinhnghĩa thục tại Hà Nội, các buổi diễn thuyết hay bình văn thu hút được nhiều tầnglớp tham gia như có quan lại, binh lính, viên chức, nông dân … một bài văn thời

đó đã viết:

Buổi diễn thuyết, người đông như hội

16

Kì bình văn, khách đến như mưa Trong bài 24 “Việt Nam trong những năm chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918), phần buổi đầu hoạt động cứu nước của Nguyễn Ái Quốc, từ

rất sớm Người đã có chí đánh đuổi thực dân Pháp giải phóng đồng bào Ngườirất khâm phục tinh thần yêu nước của các chí sĩ như Phân Bội Châu, Phan ChâuTrinh nhưng không tán thành con đường cứu nước của họ nên quyết định tìmcon đường cứu nước mới cho dân tộc Người quyết định sang phương Tây , đếnnước Pháp để tìm hiểu xem nước Pháp và các nước khác làm thế nào, rồi trở vềgiúp đồng bào mình Giáo viên có thể lấy một đoạn trong bài thơ “Người đi tìmhình của nước” của Chế Lan Viên để nhấn mạnh ý này:

Hiểu sao hết “Người đi tìm hình của Nước”

Không phải hình một bài thơ đã tạc nên người Một góc quê hương nửa đời quen thuộc

Hay một đấng vô hình sương khói xa xôi

Mà hình đất nước hoặc còn hoặc mất Sắc vàng nghìn xưa, sắc đỏ tương lai Thế đi đứng của toàn dân tộc

Một cách vinh hoa cho hai mươi lăm triệu con người

Ngoài ra tài liệu văn học được sử dụng để tổ chức những buổi hoạt động

ngoại khóa cho môn lịch sử và cách dễ thực hiện, đạt hiệu quả cao là đọc sách,nhằm cung cấp thêm kiến thức và phát triển tư duy cho học sinh Muốn đưa tàiliệu văn học vào dạy Lịch sử trong hoạt động ngoại khóa có hiệu quả thì giáoviên phải giúp học sinh lập danh mục sách cần đọc, nêu một số tác phẩm truyệnhoặc thơ có liên quan để học sinh tìm dễ dàng Giáo viên có thể khơi dậy tínhhiếu kì và lòng ham hiểu biết của học sinh bằng cách tóm tắt sơ lược nội dung

17

Nhà thơ: Chế Lan

Viên ( 1920-1989)

trong sách, kể một vài chi tiết, những đoạn nhỏ trong sách để kích thích học sinhtiếp tục đọc để tìm hiểu.

C Minh họa bằng 1 bài học cụ thể:

PHẦN III: LỊCH SỬ VIỆT NAM (1858 – 1918) CHƯƠNG I: VIỆT NAM TỪ NĂM 1858 ĐẾN CUỐI THẾ KỈ XIX

TIẾT 24 – 25 BÀI 19: NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC ( TỪ NĂM 1858 ĐẾN TRƯỚC NĂM 1873)

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức

- Tình hình Việt Nam trước khi thực dân Pháp xâm lược

- Pháp tấn công Đà Nẵng, sau đó chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kì; Cuộckháng chiến của nhân dân ta

- Trình bày được cuộc kháng chiến của nhân dân, khởi nghĩa Trương Định;Pháp đánh ba tỉnh miền Tây Nam Kì; Cuộc kháng chiến của nhân dân ta ở batỉnh miền Đông và ba tỉnh miền Tây Nam Kì

2 Kĩ năng

- Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, nhận xét, đánh giá sự kiện, vấn đề lịch sử

- Biết liên hệ, rút ra bài học kinh nghiệm

3 Thái độ

- Hiểu được bản chất xâm lược của chủ nghĩa thực dân và sự tàn bạo củachúng

- Tự hào về truyền thống chống xâm lược của cha ông

- Có thái độ đúng mức khi tìm hiểu về nguyên nhân và trách nhiệm của nhàNguyễn trong việc để mất nước cuối thế kỉ XIX

- Có nhận thức đúng với các nhân vật, sự kiện lịch sử cụ thể

II Chuẩn bị:

- Giáo án, SGK, SGV, tranh ảnh liên quan đến bài học, đặc biệt nhưng câu

thơ văn liên quan đến bài học

III Tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi: Nêu những nội dung chính của lịch sử thế giới hiện đại?

2 Bài mới

*GV: Khái quát tình hình nhà Nguyễn nữa cuối I Liên quân Pháp - Tây Ban

18