MỤC TIỆU BÀI HỌC Sau khi học xong bài này, HS có thể: - Nêu được khái niệm bệnh truyền nhiễm, cách lây truyền và cách phòng tránh các bệnh này; - Trình bày được khái niệm miễn dịch.. Phâ
Trang 1Trường: THPT Châu Văn Liêm Giáo sinh: Dương Chí Trọng
BÀI DẠY:
BÀI 46.
KHÁI NIỆM VỀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM VÀ MIỄN DỊCH
I MỤC TIỆU BÀI HỌC
Sau khi học xong bài này, HS có thể:
- Nêu được khái niệm bệnh truyền nhiễm, cách lây truyền và cách phòng tránh các bệnh này;
- Trình bày được khái niệm miễn dịch Phân biệt được miễn dịch đặc hiệu và miễn dịch không đặc hiệu, miễn dịch tế bào và miễn dịch dịch thể;
- Có ý thức trong việc phòng, chống các bệnh truyền nhiễm cho bản thân và cho cộng đồng
II PHƯƠNG PHÁP – PHƯƠNG TIỆN
- Phương pháp: Hỏi đáp kết hợp với diễn giảng
- Phương tiện: bảng, sgk, sơ đồ
III NỘI DUNG VÀ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Chuẩn bị:
- Kiểm tra bài cũ: kể tên một số bệnh truyền nhiễm làm căn cứ vào bài
- Vào bài: những căn bệnh trên được gọi là bệnh truyền nhiễm (BTN) Vậy bệnh truyền nhiễm là gì? Trong cơ thể của mỗi loài có cách đáp ứng lại như thế nào?
2 Trình bày tài liệu mới
I Khái niệm về bệnh truyền
nhiễm
1 Khái niệm Cho một vài ví dụ: bệnh
cảm, nhức đầu, ung thư, lao phổi, dại, sốt xuất huyết, AIDS, sars Phân biệt những bệnh truyền nhiễm và không truyền nhiễm?
Bệnh không truyền nhiễm là: cảm, nhức đầu, ung thư
Trang 2- Là bệnh lây truyền từ cá thể
này sang cá thể khác
2 Điều kiện gây bệnh:
- Độc lực đủ mạnh
- Số lượng đủ lớn
- Con đường lây lan thích hợp
3 Phương thức lây nhiễm:
- Đường hô hấp
- Đường tiêu hoá
- tiếp xúc trực tiếp
Tại sao những bệnh này không gọi là bệnh truyền nhiễm?
Bệnh truyền nhiễm là gì?
Một con muỗi khi đốt bệnh nhân mắc bệnh AIDS, ngay sau đó đốt lấy người lành
Vậy người này có khả năng mắc bệnh AIDS không? tại sao?
Không bị mắc bệnh do không đủ số lượng virut
Người bị AIDS khi dùng chung bữa với người lành, thì người lành có mắc bệnh không?
Nếu một loại vi khuẩn lạ xâm nhập vào cơ thể nhưng không đủ sức để gây bệnh hay
cơ thể phản ứng với vi khuẩn
ấy tốt thì cơ thể cũng không bệnh
- Vậy một tác nhân muốn gây bệnh phải có những điều kiện nào?
Dựa vào kiến thức đã biết
về bệnh truyền nhiễm, phương thức lây truyền bệnh truyền nhiễm có thể là gì?
Vì không truyền bệnh từ người này sang người khác
Là bệnh lây truyền từ cá thể này đến cá thể khác
Có thể có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này
Không Vì đó không phải là con đường lây bệnh
Số lượng tác nhân phải lớn, con đường lây lan phải phù hợp và mần bệnh phải mạnh
Hô hấp, tiếp xúc trực tiếp (vết cắn, vết trầy xước), tình dục không an toàn,mẹ sang con, tiêu hoá
?
?
?
Trang 3- Truyền từ mẹ sang con
4 Tác nhân lây nhiễm:
5 Cách phòng tránh
II Miễn dịch
1 khái niệm
Là sự tự bảo vệ đặc biệc của
cơ thể chống lại các tác nhân
gây bệnh khi chúng xâm nhập
vào cơ thể
2 Các loại miễn dịch
a/ Miễn dịch không đặc hiệu
- Mang tính bẩm sinh
- Không phân biệt với từng
loại kháng nguyên
- Gồm các yếu tố bảo vệ tự
nhiên như: Da và niêm mạc
không cho vsv xâm nhập,
dịch axit của dạ dày phá huỷ
vsv mẫn cảm với axit, nước
mắt nước tiểu rữa trôi vsv,
đại thực bào, hệ lông mao…
Kể một số tác nhân lây nhiễm bệnh?
Từ các con đường truyền bệnh, các em hãy nêu cách phòng tránh bệnh truyền nhiễm là gì?
Y/c HS hoàn thành bảng 46
- Treo và giảng về sơ đồ miễn dịch của cơ thể
Miễn dịch là gì?
Y/c HS nêu một số bộ phận cơ quan cơ thể giúp chống lại sự xâm nhập của vsv
- Muỗi, virut, vi khuẩn, động vật nguyên sinh, côn trùng, nấm…
Mang khẩu trang y tế, vệ sinh môi trường sống, vệ sinh ăn uống, rữa tay bằng
xà phòng, diệt côn trùng gây bệnh, không quan hệ tình dục bừa bãi, cách ly khi cần thiết (không kỳ thị), vệ sinh
cá nhân khi mang thai và không mang thai khi mắc bệnh…
Là sự tự bảo vệ của cơ thể với các tác nhân gây bệnh
Da, màng nhầy, dịch tiêu hoá, nước bọt (lyzozyn), nước mắt, dịch mũi, dịch axit (âm đạo)…
?
?
?
?
?
Trang 4- gây viêm, hắc hơi, thực bào,
sinh interfenron
- không cần tiếp xúc trước
với kháng nguyên
- khi miễn dịch đặc hiệu chưa
kịp phát huy
b/ Miễn dịch đặc hiệu
là miễn dịch được hình thành
để đáp lại một cách đặc hiệu
sự xâm nhập của kháng
nguyên lạ
- Kháng nguyên: là prôtêin lạ
khi đưa vào cơ thể có khả
năng kích thích cơ thể tổng
hợp chất đáp ứng miễn dịch,
như: prôtêin lạ, chất độc động
thực vật, các loại enzim…
- Kháng thể: là các globulin
trong máu người và động vật
có khả năng liên kết đặc hiệu
với kháng nguyên kích thích
sinh ra nó
Mối quan hệ của kháng
nguyên và kháng thể: kháng
nguyên kích thích tạo kháng
thể và hoạt động theo nguyên
tắc ống khoá và chìa khoá
- Miễn dịch dịch thể
+ Do tế bào lympho B tiết ra
đưa vào thể dịch trong cơ thể
hay các dịch do cơ thể tiết ra
- Miễn dịch tế bào:
+ Có sự tham gia của lympho
T độc
+ Thu gom mãnh vụn, giết
vsv gây bệnh, thực bào các tế
bào bị nhiễm bệnh
- Làm rõ khái niệm kháng nguyên kháng thể
- Có loài vsv tự gây cơ thể hình thành kháng thể đặc trưng gọi là kháng nguyên thực
- Mỗi loại tế bào lympho T chỉ tạo ra 1 kháng thể
Tại sao trong các bệnh của virut gây ra, miễn dịch tế bào đóng vai trò chủ đạo
- Virut tấn công vào tế bào nên tránh được các kháng thể
?
Trang 5III INTERFERON (IFN)
1 Sự phát hiện:
2 Khái niệm:
Là protein do tế bào cơ thể
tiết ra để chống lại virut,
chống lại ung thư và các
protein lạ khác, nhằm tăng
Tại sao với hệ thống miễn dịch cơ thể như vậy nhưng vẫn bị mắc bệnh?
Cơ thể có số lượng lớn tế bào nhưng số lượng tế bào vsv trong và trên cơ thể lại lớn gấp đôi Khi nào có sự suy yếu của cơ thể, hay tiếp xúc với vsv gây bệnh quá nhiều hoặc mầm độc mạnh, cơ thể không thể đáp ứng miễn dịch tốt, thì sẽ gây bệnh
- Năm 1935, findlay và callum
đã nhận thấy khỉ không bị chết khi mắc bệnh sốt vàng
mà trước đó nó đã mắc bệnh sốt
- Đưa bất cứ virut bất hoạt hay protein lạ nào vào cơ thể cũng điều tạo ra interferon, ngay cả một số vacxin bại liệt, ho gà, uốn ván, bạch hầu, độc tố vi khuẩn
Dựa vào sự phát hiện trên, các em cho biết interferon là gì?
Phụ thuộc vào sức đề kháng của mỗi người, mỗi lứa tuối, điều kiện sống, mầm bệnh
Là chất do cơ thể tiết ra để chống lại các protein lạ
?
?
?
Trang 6cường sự miễn dịch cơ thể.
3 Tính chất
- Protein, khối lượng lớn
- bền trước nhiều loại enzim,
trừ protease
4 Vai trò:
- Không đặc hiệu với virut
- Tính đặc hiệu loài
5 Con đường sản xuất
- Cơ thể người: có 22 gen ở
nhiều loại tế bào sản xuất
được IFN: đại thực bào,
lympho, nguyên bào, các tế
bào miễn dịch trung tâm hay
ngoại vi
- Sản xuất bằng lên men
3 Củng cố
Hỏi một số câu hỏi trong sách giáo khoa