Lồng ghép cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương HCM

Bộ Giáo dục-Đào tạo đã chỉ đạo trong toàn ngành nghiên cứu, đề ra kế hoạch học tập các chuyên đề một cách thiết thực, hiệu quả, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng đơn vị, vận động tuy

A-PHẦN MỞ ĐẦU

I-LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài, người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới đã đi xa, nhưng để lại cho chúng ta một di sản tinh thần to lớn Cả cuộc đời và sự nghiệp của Người là tấm gương sáng ngời cho toàn Đảng, toàn dân ta nguyện phấn đấu suốt đời học tập và noi theo Đó chính là tư tưởng và tấm gương đạo đức trong sáng, mẫu mực, cao đẹp, kết tinh những giá trị tinh thần của dân tộc, của nhân loại

và của thời đại

Tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương của một vĩ nhân, một lãnh tụ cách mạng vĩ đại, nhưng đồng thời cũng là tấm gương của một người bình thường mà ai ai cũng có thể học theo, làm theo để trở thành một người cách mạng, người công dân tốt trong xã hội Mỗi bài viết, lời nói, một lời căn dặn, một buổi gặp gỡ của Người đều chứa đựng nhiều ý nghĩa, tư tưởng có tính giáo dục cao đối với chúng ta

Chính vì vậy nên cách đây gần 3 năm, vào ngày 3/2/2007, nhân kỷ niệm 77 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ Giáo dục-Đào tạo đã chính

thức phát động toàn ngành hưởng ứng Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm

gương đạo đức Hồ Chí Minh”, thông qua nhận thức sâu sắc về những giá trị to

lớn của tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, đặc biệt là về tư tưởng, đạo đức, lối sống của Người để tạo sự chuyển biến về ý thức tu dưỡng, rèn luyện và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, nâng cao đạo đức cách mạng, cần kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, góp phần đẩy lùi sự suy thoái về đạo đức, lối sống và các tệ nạn xã hội

Bộ Giáo dục-Đào tạo đã chỉ đạo trong toàn ngành nghiên cứu, đề ra kế hoạch học tập các chuyên đề một cách thiết thực, hiệu quả, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng đơn vị, vận động tuyên truyền để mọi người tự giác học tập, tự nguyện làm theo và hỗ trợ giúp đỡ nhau xây dựng nề nếp, lối sống ở đơn vị, trong đó, nhấn mạnh việc “làm theo” tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh nhằm tạo sự chuyển biến về nhận thức tư tưởng và hành động cụ thể của mỗi cán bộ, giáo viên, học sinh Cuộc vận động còn được triển khai trên cơ sở lồng ghép với việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị và công tác chuyên môn trong các nhà trường và cơ sở giáo dục để đưa cuộc vận động này vào chiều sâu, tránh sự phô trương hình thức

và kém hiệu quả

Xuất phát từ yêu cầu đó, là một giáo viên giảng dạy môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông, tôi nhận thấy rằng với đặc trưng và ưu thế riêng của bộ môn Lịch sử có những nội dung và sự kiện liên hệ chặt chẽ, gắn bó một cách hữu cơ với tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Do đó tôi đã vận dụng, quán triệt một cách sâu sắc nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử

và đã góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học bộ môn

Thực tế qua 3 năm học (2007-2008, 2008-2009, 2009-2010), tôi đã thực hiện lồng ghép vào giờ dạy lịch sử những đoạn trích, lời dẫn, những đoạn phim về những lời dạy, những bài nói, bài viết, những mẫu chuyện viết về Bác với “liều lượng” khác nhau trong một số tiết dạy đã làm cho bài giảng lịch sử đỡ khô khan, học sinh dễ nhớ, nhớ lâu các sự kiện lịch sử, tăng sức thuyết phục và hiệu quả đối với học sinh Đồng thời, tôi đã kết hợp với tổ bộ môn, phối hợp với Đoàn trường

tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho học sinh như: tìm hiểu về cuộc đời, thân thế

và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thi Kể chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Bằng những việc làm cụ thể của mình trong thời gian qua, nay tôi mạnh dạn đưa ra những ý kiến, kinh nghiệm của cá nhân trong bản sáng kiến LỒNG GHÉP CUỘC VẬN ĐỘNG HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC

HỒ CHÍ MINH VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG để đồng nghiệp tham khảo và tìm ra những giải pháp tốt nhất khi

thực hiện Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

trong trường phổ thông nói chung và trong dạy học lịch sử nói riêng

II-MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Dạy học lịch sử là một hoạt động mang tính đặc thù, một quá trình sư phạm phức tạp, học sinh không thể từ “trực quan sinh động” (nhìn quá khứ), mà đi từ cung cấp sự kiện để tạo ra biểu tượng lịch sử, hình thành khái niệm, rồi mới nêu được qui luật, rút ra bài học kinh nghiệm và vận dụng vào thực tiễn Việc cung cấp sự kiện lịch sử cho học sinh càng cụ thể, giàu hình ảnh bao nhiêu thì các em các hứng thú học tập và hiểu biết lịch sử bấy nhiêu

Mặt khác, nếu thầy giáo dạy bộ môn lịch sử, biết tạo ra cho học sinh những hình ảnh chân thực cụ thể và sinh động về các sự kiện, hiện tượng lịch sử, biết khôi phục lại chân dung của các nhân vật lịch sử, những hoạt động của họ trong những điều kiện lịch sử cụ thể là hết sức cần thiết, có tác dụng cụ thể hóa một số

Traàn Thò Hoa 2

sự kiện lịch sử và làm cho các sự kiện lịch sử khách quan đó xích gần lại với khả năng hiểu biết của các em hơn.

Từ đặc trưng và nhiệm vụ của bộ môn Lịch sử, từ thực tiễn khi toàn ngành giáo

dục đang thực hiện Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ

Chí Minh đòi hỏi người giáo viên dạy học lịch sử phải đổi mới phương pháp dạy

học nói chung, lồng ghép, sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh vào giảng dạy phần Lịch

sử Việt Nam ở lớp 12 nói riêng (bằng những mẫu chuyện, những lời dạy, nội dung các tác phẩm của Bác, tài liệu văn học…) sẽ góp phần đào tạo học sinh vừa

có tri thức khoa học, vừa có phẩm chất chính trị, có đạo đức cách mạng và năng lực hoạt động thực tiễn Hơn thế nữa vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào môn Lịch sử không chỉ cung cấp cho các công dân tương lai những tri thức lịch sử mà còn giúp cho các em hình thành phương pháp tư duy, hoạt động hàng ngày, phù hợp với hoàn cảnh trong từng giai đoạn phát triển của thời đại, của dân tộc

III-PHẠM VI ĐỀ TÀI

Chỉ thu thập và sử dụng các nguồn tài liệu như tranh ảnh, phim, tài liệu văn học, những lời dạy, những đoạn trích, các tác phẩm của Bác…vào một số bài giảng cụ thể trong khi giảng dạy chương trình Lịch sử lớp 12 và trong hoạt động ngoại khóa

IV-ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Lồng ghép nội dung Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh vào một số bài giảng cụ thể và chương trình ngoại khóa của tổ

Văn-Sử-Địa-Công dân cho học sinh khối 12 tại trường Trung học phổ thông số 2 An Nhơn

V-NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Thu thập tài liệu phù hợp với nội dung bài giảng, phù hợp với trình độ học sinh,

tìm hiểu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh cần lồng ghép vào bài gảng, xây dựng chương trình và tổ chức các hoạt động ngoại khóa từ đó rút ra một số biện pháp, hình thức phù hợp trong việc lồng ghép tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử nói chung phần Lịch sử Việt Nam lớp 12 nói riêng

VI-PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Sử dụng các phương pháp điều tra, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh kết

hợp giữa lý luận và thực tiễn trong việc lồng ghép Cuộc vận động Học tập và làm

theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử.

đã tiếp thu được trong quá trình hoạt động cách mạng đầy gian lao, thử thách và

vô cùng phong phú vì mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Tư tưởng Hồ Chí Minh có giá trị to lớn cả lý luận và thực tiễn

Về lý luận, tư tưởng Hồ Chí Minh là sản phẩm của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin trong thực tiễn cách mạng Việt Nam

Về thực tiễn, tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành cương lĩnh hành động của Đảng Cộng sản Việt Nam trong 8 thập kỷ qua, góp phần làm nên thắng lợi to lớn của cách mạng Việt Nam từ năm 1930 đến nay và tiếp tục đưa đến những thành công trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay

Chẳng những tư tưởng Hồ Chí Minh có giá trị về lý luận và thực tiễn với dân tộc ta, mà có giá trị to lớn đối với cách mạng thế giới, nhất là các nước thuộc địa

và phụ thuộc, đấu tranh vì độc lập, dân tộc, dân chủ, văn minh và tiến bộ của nhân loại; không chỉ với hiện nay mà mãi mãi về sau

Tại Hội thảo quốc tế kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh

do UNESCO tổ chức vào năm 1990 ở Hà Nội, Tiến sĩ Rose Lan Apdungani - Chủ tịch nhóm cố vấn về hệ tư tưởng nhà nước Indonexia, đã phát biểu: “Những dấu chân của Người đã cung cấp cho tất cả chúng ta một cơ sở và một hướng đi để bước vào hiện tại và tương lai trong các lĩnh vực, các giá trị lý luận, đạo đức, xã hội, văn hóa và chính trị”1

1 Hội thảo quốc tế về Chủ Tịch Hồ Chí Minh-Ủy ban KHXH và UNESCO tổ chức Nxb Khoa học xã hội, Hà

Nội, 1992, tr.92.

Traàn Thò Hoa 4

Cũng trong Hội thảo này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh đã góp phần cùng loài người loại trừ một trở lực to lớn trên con đường tiến lên thế giới văn minh, xóa bỏ một vết nhơ trong lịch sử là chế độ thuộc địa”1

Nhận thức được tầm vóc to lớn của tư tưởng Hồ Chí Minh, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII và lần thứ VIII, Đảng ta khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động”2

Để hiện thực hóa việc “làm cho chủ nghĩa Mác-Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động” không chỉ của Đảng mà của toàn xã hội, việc đưa tư tưởng Hồ Chí Minh đến với học sinh Trung học phổ thông là rất cần thiết Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào môn Lịch sử

ở trường Trung học phổ thông là cụ thể hóa chủ nghĩa Mác-Lênin cho phù hợp với đặc điểm truyền thống lịch sử, bản sắc văn hóa dân tộc được Hồ Chí Minh tiếp thu và vận dụng sáng tạo theo phong cách riêng của Người, qua đó làm cho học sinh phổ thông dễ tiếp thu, dễ ghi nhớ các sự kiện lịch sử, dễ chuyển hóa thành hành động cách mạng sáng tạo

Cùng với tất cả các môn học khác, việc dạy học lịch sử góp phần giáo dục thế

hệ trẻ theo mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện,

có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp Như vậy dạy học lịch sử vừa cung cấp kiến thức lịch sử, vừa giáo dục tư tưởng, phẩm chất, đạo đức, năng lực tư duy và hành động cho học sinh

Dạy học lịch sử là cung cấp cho học sinh hiểu biết về tri thức lịch sử, mà tri thức lịch sử là một trong những bộ phận quan trọng nhất của nền văn hoá nhân loại, không hiểu biết lịch sử thì không thể xem là người có văn hoá toàn diện, sâu sắc và không thể xem việc giáo dục con người là hoàn thiện đầy đủ Nhà văn dân chủ Nga thế kỷ XIX, G.Tsecnưsépxki đã viết: “Có thể không biết, không cảm thấy say mê học toán, tiếng Hy Lạp hoặc chữ La tinh, hóa học, có thể không biết hàng nghìn môn học khác, nhưng dù sao đã là người có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có thể là một con người không phát triển đầy đủ về trí tuệ”3 Như vậy dạy học lịch sử vừa là phương tiện bồi dưỡng kiến thức, vừa có tác dụng giáo dục trí tuệ và tình cảm cho học sinh

1 Hội thảo quốc tế về Chủ Tịch Hồ Chí Minh-Ủy ban KHXH và UNESCO tổ chức Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1992, tr.16.

2 Cương lĩnh đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ chủ nghĩa xã hội Nxb Sự thật, Hà Nội, 1991, tr.21.

3 Hêghen, Triết lý lịch sử, toàn tập, tập VIII, Matxcơva, 1956, tr.7.

Lịch sử là môn học gắn liền quá khứ với hiện tại, kinh nghiệm và bài học quá khứ quí báu thì rất bổ ích cho cuộc sống ngày nay và mai sau, song phải biết sử dụng những hiểu biết về quá khứ thì sẽ làm cho thực tiễn cuộc sống phong phú và

đa dạng Muốn bắt quá khứ trả lời và góp phần giải quyết những vấn đề hiện tại phải nhận thức rõ rằng: ngoài chức năng nhận thức, lịch sử còn có chức năng giáo dục (chức năng làm gương sáng) Đây là chức năng mang tính xã hội Đó là việc rút ra những bài học, kinh nghiệm, phục vụ cho hoạt động thực tiễn Tổ tiên ta rất coi trọng việc noi gương sáng của quá khứ cho hiện tại Muốn noi gương người xưa, phải có tri thức lịch sử đầy đủ, chính xác Như vậy với chức năng giáo dục, nêu gương, dạy học lịch sử có tác dụng to lớn trong việc giáo dục đạo đức, tư tưởng, tình cảm, rèn luyện phẩm chất cho học sinh

Quả thật, bộ môn Lịch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, tình cảm, thẩm mĩ cho học sinh Những con người, những việc thực của quá khứ có sức thuyết phục, có sự rung cảm mạnh mẽ đối với học sinh Giáo viên có thể lấy tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh suốt đời vì nước, vì dân, những tấm gương anh dũng tuyệt vời của các chiến sĩ đấu tranh, hi sinh cho độc lập, tự do của Tổ quốc để nêu gương cho học sinh học tập, suy nghĩ về trách nhiệm của mình đối với đất nước Các sự kiện về sự tàn ác, dã man, sự phản phúc của bọn cướp nước và bán nước bao giờ cũng gây cho học sinh sự công phẫn mạnh mẽ Cảnh sống lầm than và cuộc đấu tranh quật khởi của những người bị áp bức, của các dân tộc bị thống trị luôn luôn khơi dậy ở học sinh sự thông cảm, sự đồng tình sâu sắc Và dạy học lịch sử không phải chỉ giáo dục cho học sinh tình cảm yêu, ghét trong đấu tranh giai cấp, sự căm thù và chủ nghĩa anh hùng cách mạng, mà còn bồi dưỡng cho các em biết yêu quý lao động, yêu cái đẹp, có óc thẩm mĩ, biết cách ứng xử đúng đắn trong cuộc sống

Nhiệm vụ trọng tâm của quá trình dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông là cung cấp cho học sinh những tri thức lịch sử cơ bản, cụ thể, tạo biểu tượng, hình thành khái niệm, nêu qui luật và rút ra bài học lịch sử Mặt khác, bộ môn Lịch sử còn có chức năng giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh Chính vì

lẽ đó, khi giáo viên dạy học lịch sử biết lồng ghép tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào quá trình dạy học thì tin chắc rằng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy

là kết tinh của những phẩm chất và giá trị tinh thần cao quý nhất của giai cấp công nhân và dân tộc, là hiện thân của nền đạo đức cách mạng Việt Nam, là tấm gương mãi mãi soi rọi con đường đi tới tương lai tươi sáng của dân tộc ta, hun đúc ý chí vươn lên mạnh mẽ của mỗi người Việt Nam hôm nay và mai sau Cuộc vận động

Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, chính là làm cho mỗi

người Việt Nam chúng ta nhận thức sâu sắc tư tưởng, tấm gương đạo đức của Người, từ đó tự mình phấn đấu, noi theo, để tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh thực sự là nền tảng tinh thần, đạo đức của xã hội ta

Nội dung Cuộc vận động gồm: tổ chức nghiên cứu, học tập và làm theo tư

tưởng đạo đức trong các tác phẩm “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ

nghĩa cá nhân”, “Di chúc” và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tập trung vào

các phẩm chất "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư", ý thức tổ chức kỷ luật, ý thức trách nhiệm, ý thức phục vụ nhân dân, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, quan liêu, tham nhũng, lãng phí

Trong trường phổ thông, Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo

đức Hồ Chí Minh được triển khai lồng ghép với cuộc vận động “Hai không”,

cuộc vận động “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng

tạo” và phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”… Cuộc vận động đã bước đầu tạo ra sự chuyển biến nhận thức sâu sắc về

những nội dung cơ bản và những giá trị to lớn của tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, đặc biệt là về tư tưởng, đạo đức, lối sống của Người với đội ngũ các thầy giáo, cô giáo nhưng chưa được sâu rộng và sâu sắc đối với học sinh

Ở trường phổ thông, tuy chưa được tiến hành dạy môn học tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh cần được thể hiện đầy đủ, vừa sức đối với học sinh Bởi vì, lý tưởng, cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành tấm gương trong sáng, mẫu mực, cao đẹp kết tinh những giá trị truyền thống của dân tộc, của nhân loại và thời đại; là cái đích mà học sinh phải vươn tới, đạt đến Hình tượng Hồ Chí Minh trở thành gần gũi, thân thương đối với mỗi học sinh, không phải là điều cách biệt, xa xôi, không phải là cái gì “thần bí”, chỉ ngưỡng mộ mà chẳng thể vươn tới Học sinh cần và có thể học tập, làm theo tấm gương Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, góp phần thực hiện lý tưởng mà Người đã nêu ra, khi xác định con đường cứu nước đúng đắn, khi hoạch định và chỉ đạo thực hiện đường lối, quan điểm của Đảng để giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác

Lồng ghép Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí

Minh trong dạy học lịch sử ở trường THPT, quả thật không phải là việc làm đơn

giản, đòi hỏi người giáo viên phải sưu tầm, biết chọn lọc, sắp xếp một cách khoa học, phù hợp với nội dung bài giảng, phù hợp với trình độ và yêu cầu của học sinh, phải làm sao để những kiến thức ấy đến với các em thật tự nhiên, gần gũi, không gò ép khuôn khổ

Xuất phát từ thực tế thực hiện Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm

gương

đạo đức Hồ Chí Minh ở trường học như đã nêu trên, xuất phát từ đặc điểm của bộ

môn Lịch sử Việt Nam (từ năm 1911 đến năm 1969) có nội dung gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi đã chủ động lồng ghép nhiệm vụ dạy kiến thức chuyên môn với việc tuyên truyền về tấm gương sáng ngời của Hồ Chí Minh cho học sinh, chỉ ra cho các em thấy rằng: học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là niềm vinh dự và tự hào đối với mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi người dân Việt Nam nói chung và nhất là đối với thế hệ trẻ-những chủ nhân tương lai của đất nước nói riêng

II Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA VIỆC LỒNG GHÉP CUỘC VẬN ĐỘNG HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy:

“ Dân ta phải biết sử ta

Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.

Câu nói đó đã trải qua hơn nửa thế kỉ nhưng ý nghĩa vẫn còn in đậm trong lòng mỗi người dân Việt Nam Đồng thời với mục tiêu đặt ra cho ngành giáo dục là phải đào tạo nên những con người với sự hội tụ của “đức- trí- thể- mĩ”, thì môn Lịch sử cũng chiếm một vị trí quan trọng Tuy nhiên, hiện nay dưới sự phát triển của khoa học-kĩ thuật thì vai trò môn Lịch sử trong các trường học đã dần dần bị

mờ nhạt bởi các môn học khoa học tự nhiên khác Sở dĩ có điều đó, là vì trong ý nghĩ của nhiều người thì môn Lịch sử thực sự không cần thiết, mà chỉ là một môn học phụ, đa số học sinh không thích học, xem nhẹ môn học này Các em tiếp thu kiến thức một cách hời hợt, thiếu chính xác, thiếu hệ thống, cho rằng học lịch sử phải ghi nhớ các sự kiện khô khan, chỉ tìm hiểu về quá khứ, mà quá khứ là những cái đã qua không thể thay đổi được nên chỉ học cho qua chứ không có gì vận dụng vào thực tiễn Thực tế đã chứng minh điều đó: trong những năm gần đây, kết quả

Traàn Thò Hoa 8

thi tuyển sinh vào Đại học Cao đẳng môn Lịch sử đã thực sự gây “sốc” đối với toàn thể xã hội, tỷ lệ thí sinh có điểm thi dưới trung bình chiếm hơn 80% Các điểm cao trong môn Lịch sử thì ngày càng hiếm, thậm chí số điểm liệt trong môn này lại có xu thế gia tăng

Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân, nhưng có một nguyên nhân chủ yếu đó

là do phương pháp dạy của người thầy Thầy giáo chỉ áp dụng phương pháp dạy học truyền thống thầy giảng-trò nghe, thầy đọc-trò chép, thỉnh thoảng trò rụt rè trình bày vài ý kiến theo gợi ý của thầy

Vậy làm thế nào để khắc phục tình trạng trên, góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học của môn Lịch sử ? Đó là vấn đề được đặt ra không chỉ đối với mỗi thầy cô giáo mà cả đối với các em học sinh và các ban ngành khác

Là người thầy giáo dạy lịch sử, trước hết chúng ta phải đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường sử dụng đồ dùng trực quan, phải biết kết hợp, lồng ghép những thước phim, những mẫu chuyện, một số câu thơ, những tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước…để miêu tả, tường thuật một sự kiện, một nhân vật lịch sử, điều đó sẽ làm cho giờ học lịch sử sống động hơn, hấp dẫn học sinh hơn và sẽ làm giảm bớt đi sự khô khan của giờ học lịch sử

Lồng ghép Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí

Minh vừa là thực hiện cuộc vận động của Đảng, của ngành vừa là góp phần đổi

mới phương pháp dạy học lịch sử Lồng ghép vào giờ dạy lịch sử với những đoạn phim, đoạn trích, lời dẫn, lời dạy của Bác, những mẫu chuyện viết về Bác sẽ góp phần tích cực đối với việc thực hiện mục tiêu giáo dục và đào tạo hiện nay Làm được việc đó không chỉ làm thay đổi không khí căng thẳng trong giờ học, mà còn làm cho học sinh hứng thú hơn, chủ động hơn trong giờ học Hứng thú, chủ động trong học tập là sự khởi đầu tốt cho việc nắm bắt tri thức lịch sử, hình thành kĩ năng và phát triển nhân cách ở học sinh qua học tập bộ môn

III-NỘI DUNG TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH CẦN GIÁO DỤC CHO HỌC SINH

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một hệ thống các quan điểm cơ bản và toàn diện về đạo đức, bao gồm: vị trí, vai trò, nội dung của đạo đức; những phẩm chất đạo đức cơ bản và những nguyên tắc xây dựng nền đạo đức mới; yêu cầu rèn luyện đạo đức với mỗi người cách mạng Tấm gương đạo đức của Người thể hiện tập trung trong các điểm sau:

1- Đạo đức Hồ Chí Minh là một tấm gương trọn đời phấn đấu, hi sinh vì

sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người và nhân loại.

Ngay từ thủa thiếu thời, Hồ Chí Minh đã lựa chọn một cách rõ ràng mục tiêu phấn đấu cho cả cuộc đời mình là vì nước, vì dân Trên con đường thực hiện mục tiêu đó, Người đã chấp nhận sự hy sinh, không quản gian nguy, kiên định, dũng cảm và sáng suốt vượt qua mọi khó khăn, thách thức thực hiện bằng được mục tiêu đó

2- Đạo đức Hồ Chí Minh là tấm gương của ý chí và nghị lực tinh thần to lớn, vượt qua mọi thử thách, khó khăn để đạt mục đích cách mạng.

Cuộc đời Người là một chuỗi năm tháng đấu tranh vô cùng gian khổ.Vượt qua bao khó khăn, Người kiên trì mục đích của cuộc sống, bảo vệ chân lí, giữ vững quan điểm, khí phách; bình tĩnh, chủ động vượt qua mọi thử thách Người tự răn mình:

“Muốn nên sự nghiệp lớn Tinh thần càng phải cao”.

3- Đạo đức Hồ Chí Minh là tấm gương tuyệt đối tin tưởng vào sức mạnh của nhân dân, hết lòng, hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân

Hồ Chí Minh có tình thương yêu bao la với tất cả mọi kiếp người Người luôn luôn tin tưởng vào trí tuệ và sức mạnh của nhân dân, dựa vào dân, lấy dân làm gốc, xác định mọi quyền hành, lực lượng đều ở nơi dân; Đảng và Nhà nước cũng như mọi cán bộ, công chức phải biết tôn trọng, lắng nghe ý kiến, chịu sự giám sát

của nhân dân, hết lòng chăm lo mọi mặt cho nhân dân, nguyện làm “người đầy tớ

thật trung thành của nhân dân”.

4- Đạo đức Hồ Chí Minh là tấm gương của một con người nhân ái, vị tha, khoan dung, nhân hậu hết mực vì con người.

Với tình thương bao la, Chủ tịch Hồ Chí Minh dành tình thương yêu cho tất cả mọi người, chia sẻ với mọi người những nổi đau riêng Người nói “Mỗi người, mỗi gia đình đều có một nỗi đau khổ riêng và gộp cả những đau khổ riêng của mỗi người, mỗi gia đình lại thì thành nỗi đau khổ của tôi”1

5- Đạo đức Hồ Chí Minh là tấm gương cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô

tư, đời riêng trong sáng, nếp sống giản dị và đức khiêm tốn phi thường.

1 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, Tập 12, tr.560.

Traàn Thò Hoa 10

Hồ Chí Minh sống thật sự cần, kiệm, liêm chính, giản dị, coi khinh sự xa hoa, không ưa chuộng những nghi thức sang trọng Suốt cuộc đời Người sống trong sạch, vì dân, vì nước, vì con người, không gợn chút riêng tư.

Bao nhiêu đức tính cao cả chung đúc lại trong một con người đã làm cho tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trở nên cao thượng tuyệt vời, nhưng rất cụ thể, gần gũi mà mọi người đều có thể học tập và làm theo

Như vậy tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh là một phạm trù rất rộng, nhưng đối với học sinh phổ thông cần giáo dục cho các em học tập và làm theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về lòng yêu quê hương đất nước, về đức tính của Người Đó là đức tính công bằng, thanh liêm; đức tính chuyên cần, cẩn thận, chu đáo; đức tính tiết kiệm; tính kiên trì, nhẫn nại; giản dị, khiêm tốn; tinh thần lạc quan, vượt khó, vượt khổ; tinh thần đoàn kết; tấm lòng nhân ái, vị tha khoan dung, nhân hậu

IV-MỘT SỐ YÊU CẦU TRONG VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU ĐỂ LỒNG GHÉP TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VÀO DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1-Đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, thiết thực và vừa sức.

Tri thức phổ thông, cơ bản là những tri thức mà tất cả học sinh đều có thể và phải nắm được, vận dụng vào đời sống Tri thức cơ bản là tri thức chọn lọc mà qua đó, học sinh có thể hiểu được các tri thức khác Còn tri thức vừa sức là tri thức vừa cập nhật được những cái mới, vừa phù hợp với trình độ nhận thức của các em Tư tưởng Hồ Chí Minh tuy đơn giản, dễ hiểu, song rất rộng, nên giáo viên cần lựa chọn cho phù hợp với nội dung từng bải giảng Nguyên tắc vừa sức là một nguyên tắc quan trọng của công tác giáo dục Không nắm vững nguyên tắc vừa sức sẽ làm cho việc dạy trở nên “quá tải”, không đem lại hiệu quả Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã dạy: “Dạy phải chuẩn bị cho tốt và cần chọn lọc những bài thích

hợp với lứa tuổi học sinh”

2-Đảm bảo tính hệ thống trong khi vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử.

Để đảm bảo tính hệ thống đòi hỏi giáo viên phải nắm vững về những giá trị tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh lựa chọn nội dung, phương pháp lồng ghép phù hợp nội dung của bài học, phù hợp với đối tượng học sinh, tránh sự tùy tiện thêm vào hoặc cắt xén nội dung bài học, khiến cho việc tiến hành bài học lịch sử không còn mang tính khách quan của kiến thức khoa học mà lại chuyển sang mục tiêu giải

thích về tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh Như vậy, bài giảng trở thành tuyên truyền chính trị, nhiều lần lặp lại sẽ gây nhàm chán với học sinh.

3-Đảm bảo nguyên tắc lý luận liên hệ với thực tiễn khi chọn và sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử.

Tư tưởng Hồ Chí Minh bắt nguồn từ thực tiễn, được tổng kết, khái quát từ thực tiễn hoạt động của con người để trở lại phục vụ con người, phục vụ thực tiễn Chính nhờ tri thức gắn với thực tiễn nên giúp cho học sinh nhận thức chân lí bằng con đường ngắn nhất và hoạt động thực tiễn đạt kết quả cao nhất

Vì vậy, khi vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào bài dạy lịch sử, người thầy không chỉ dừng lại ở những nguyên lí chung chung, mà cần kết hợp chặt chẽ, nhuần nhuyễn những tư tưởng Hồ Chí Minh với thực tiễn sinh động Điều này sẽ làm tăng tác dụng giáo dục của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với học sinh qua bài học lịch sử, làm cho các em hiểu rõ vai trò to lớn của tư tưởng Hồ Chí Minh, từ

đó tạo nên sự say mê, có niềm tin vào tri thức được trang bị, có ý thức tìm đọc những tài liệu về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh liên quan đến môn học Làm được điều này, nghĩa là người thầy đã thực hiện có hiệu quả nguyên lí giáo dục học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với thực tiễn, để rèn luyện óc sáng tạo và năng lực hoạt động thực tiễn cho học sinh

4-Đảm bảo yêu cầu rèn luyện kĩ năng thực hành

Để rèn luyện tốt kỹ năng thực hành cho học sinh, giáo viên cần nắm vững những vấn đề thực tế của học sinh, nhà trường, xã hội để lồng ghép tài liệu tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với bài học, với khả năng giải thích, phân tích, đánh giá của các em Cần sử dụng các tài liệu có nội dung từ dễ đến khó, từ đơn giản

đến phức tạp, như Hồ Chí Minh đã dạy: “Nói thì phải nói một cách giản đơn,

thiết thực với hoàn cảnh mỗi người Nói sao cho người ta nghe rồi hành được ngay” 1 “Nếu không thiết thực được như thế thì huấn luyện mấy cũng vô ích” 2

Như vậy, khi sử dụng lồng ghép tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào dạy học lịch sử cần tuân thủ theo những nguyên tắc và yêu cầu nhất định, tuy nhiên tùy theo điều kiện dạy học của nhà trường, tùy theo trình độ của học sinh mà giáo viên có thể thực hiện một cách cụ thể, linh hoạt Việc vận dụng này thể hiện tính sáng tạo trong nghệ thuật sư phạm của người giáo viên dạy lịch sử nhằm nâng cao chất lượng bộ môn và phát huy tính tích cực học tập của học sinh

1 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, tr.340.

2 Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, tr.462.

Traàn Thò Hoa 12

V-LỒNG GHÉP NỘI DUNG TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ

Trên cơ sở nghiên cứu và thực tiễn áp dụng tôi đã sử dụng các loại tư liệu và hình thức lồng ghép sau:

1-Sử dụng tranh ảnh, các đoạn phim tư liệu liên quan đến tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Thông thường tôi hay sử dụng loại tư liệu này trong bài giảng điện tử và hoạt động ngoại khóa.

Ví dụ, khi dạy Bài 12- Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến

năm 1925, mục Hoạt động cứu nước của Nguyễn Ái Quốc, tôi sử các đoạn phim:

Nguyễn Ái Quốc sống ở Pháp, Nguyễn Ái Quốc tham dự Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ V…Vừa trình bày sự kiện, vừa minh họạ cho các em những thước phim về hoạt động cứu nước của Nguyễn Ái Quốc ở Pháp và Liên Xô sẽ giúp các

em ghi nhớ sâu sắc từng sự kiện

Hay tôi đã sử dụng đoạn phim: Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập khi dạy Bài 16-

Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939-1945) Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, và đoạn phim: Lời kêu gọi toàn quốc kháng

chiến, Bác Hồ trong Chiến dịch Biên giới…ở bài 18 Mỗi đoạn phim chỉ từ một đến hai phút nhưng với hình ảnh, màu sắc, âm thanh sống động đã cung cấp cho học sinh một lượng kiến thức nhiều hơn, nhanh hơn, hấp dẫn hơn trong giờ học, làm cho các em có cảm giác như đang sống cùng với sự kiện.Qua đó giáo dục cho các em đức tính giản dị, lòng yêu nước, thương dân, sống có nghĩa có tình của Bác

Đoạn phim: Sai lầm trong cải cách ruộng đất với hình ảnh Bác Hồ khi đọc báo cáo trước Quốc hội, Bác đã tự nhận khuyết điểm và trách nhiệm về mình Bác đã không cầm được nước mắt khi nói đến tổn thất đau thương do sai lầm trong cải

cách ruộng đất gây ra, được tôi sử dụng khi dạy Bài 21- Xây dựng chủ nghĩa xã

hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954-1965) Qua đó giáo dục cho học sinh học tập ở Bác tính phê bình và tự phê

bình Bác đã dạy moi người: không sợ khuyết điểm, không sợ phê bình, mà chỉ sợ không nhận ra khuyết điểm, không có quyết tâm sửa chữa khuyết điểm

2- Sử dụng các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước.

Các tác phẩm của Hồ Chí Minh (Bản án chế độ thực dân Pháp, Đường Kách mệnh; Chính cương vắt tắt, sách lược vắn tắt; Tuyên ngôn độc lập; Nâng cao đạo