Nghiên cứu những nội dung của hiệp định thương mại Việt - Mỹ chưa có nhiều tác phẩm chuyên khảo mà chủ yêú là các bài viết dưới dạng tư liệu, văn bản, báo chí… hoặc các bài viết trên các tạp chí nghiên cứu theo từng mảng cụ thể.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA LỊCH SỬ
-TIỂU LUẬN
CHUYÊN ĐỀ: BIẾN ĐỔI CƠ CẤU KINH TẾ - XÃ HỘI
ĐỀ TÀI: TÌM HIỂU MỐI QUAN HỆ KINH TẾ VIỆT NAM - HOA KỲ QUA
HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI VỊÊT-MỸ (THÁNG 7/2000)
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
Nhìn lại lịch sử ta thấy, Việt Nam và Hoa Kỳ có một quá khứ thật cay đắng Cuộc chiến tranh của Hoa Kỳ để lại cho chúng ta hậu quả quá nặng nề và có lẽ phảirất lâu nữa chúng ta mới có thể khắc phục được những di chứng còn lại của chiến tranh
Hiện nay chiến tranh đã đi qua hơn 30 năm, mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳđang có nhiều thay đổi trước xu thế mới của thời đại Bỏ lại sau lưng nỗi đau, nỗimất mát từ cuộc chiến tranh, chúng ta đang từng bước tiến lên xây dựng kinh tế,
mở rộng quan hệ hợp tác với các quốc gia trên thế giới để từng bước khẳng địnhsức mạnh của dân tộc mình
Ngay nay xu thế hội nhập trở thành xu thế của thời đại Bước qua cuộc chiếntranh đầy gian khổ Việt Nam chúng ta đã không ngừng đầy mạnh các quan hệ hợptác kinh tế với tất cả các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là từ sau năm 1990 với nỗlực từ chính bản thân mình, Việt Nam đã tham gia và trở thành thành viên chínhthức của các tổ chức kinh tế lớn như ASEAN (1995); APEC (1998), đặc biệt làcuối năm 2006 này chúng ta là nước chủ nhà của hội nghị APEC tổ chức tại thủ đô
Hà Nội trong thời gian này Việt Nam sẽ chính thức trở thành thành viên thứ 150của tổ chức WTO Đây là kết quả của một quá trình lâu dài Đầy khó khăn thửthách nhưng cũng đầy cố gắng của Đảng và Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Namnhanh chóng đưa nước ta trở thành một nền kinh tế mạnh thoát khỏi những khókhăn lạc hậu như hiện nay
Trong thời gian này, quan hệ Việt Nam và Hoa Kỳ đã từng bước được cảithiện và đạt được nhiều kết quả trên tất cả các lĩnh vực đặc biệt là lĩnh vực kinh tế -thương mại mà đỉnh cao là việc hai nước ký hiệp đinh Thương mại Việt - Mỹ vàongày 13/7/2000 tại thành phố Hồ Chí Minh Có thể nói, trong lịch sử đàm phán cáchiệp định kinh tế thế giới thì có lẽ việc đàm phán để kí kết hiệp định thương mạiViệt - Mỹ là kéo dài hơn cả Để ký được hiệp định này, chúng ta phải mất tới 5 nămvới 11 vòng đàm phán: Vòng 1 bắt đầu từ ngày 21/6/1996 tại Hà Nội đến tận vòng
Trang 311 ngày 3/7/2000 tại Oasinhtơn để hoàn tất hiệp định Cuối cùg ngày 13/7/2000 tạithành phố Hồ Chí Minh hai nước Việt Nam - Hoa Kỳ đã kí kết hiệp định thươngmại Việt - Mỹ Như vậy: “Hiệp định thương mại Việt - Mỹ là thắng lợi của phíaViệt Nam trogn quá trình đàm phán kiên trì để: một mặt đảm bảo được các lợi íchtrước mắt và lâu dài, đồng thời là bước đi đầu tiên để chính thức đưa Việt Nam vàoquá trình hội nhập Quốc tế”1 Và ngài Michael K.Frioby - Tham tán thương mạiHoa Kì tại Việt Nam đã cho rằng: “hiệp định thương mại là hòn đá tảng thúc đẩyquan hệ nhiều mặt giữa Việt Nam - Hoa Kì Đó cũng là điều kiện chứng tỏ chínhsách đối ngoại cởi mở của Việt Nam”2,
Việc kí kết hiệp định thương mại Việt - Mỹ là mốc rất quan trọng thể hiện sưlớn mạnh và ngày càng bản lĩnh của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tếQuốc tế Đây cũng là lần đầu tiên chúg ta đàm phán hợp đồng thương mại theo cáctiêu chuẩn của WTO, đánh dấu một bước chuẩn bị lớn để chúng ta nhanh chóng trởthành thành viên chính thứ của WTO, mặt khác qua hiệp định thương mại Việt -
Mỹ quan hệ giữa hai nước Việt Nam - Hoa Kì ngày một trở nê tốt đẹp hơn với việcquốc hội Mỹ và Việt Nam thông qua hiệp định này, đặc biệt là Quốc hội Mỹ ngaysau Hiệp định này đã và đang thông qua Quy chế Thương mại bình thường vĩnhviễn (PNTR) cho Việt Nam trong thời gian tiếp sau Hiệp định Thương mại Việt -
Mỹ là một sự thắng lợi trong quan hệ kinh tế Quốc tế của Việt Nam
Nghiên cứu những nội dung của hiệp định thương mại Việt - Mỹ chưa cónhiều tác phẩm chuyên khảo mà chủ yêú là các bài viết dưới dạng tư liệu, văn bản,báo chí… hoặc các bài viết trên các tạp chí nghiên cứu theo từng mảng cụ thể.Trong phạm vi của tiểu luận này, em tập trung tìm hiểu những vấn đề sau:
- Tiểu luận không tìm hiểu nhiều về quan hệ chính trị giữa Việt Nam - Hoa
Kỳ mà chỉ tập trung tìm hiểu mối quan hệ kinh tế thể hiện trong hiệp định thươngmại Việt - Mỹ (tháng 7/2000)
16/1/2002, trang 2.
Trang 4- Trên cơ sở nội dung của Hiệp định, em tìm hiểu và phân tích một số thuậnlợi và khó khăn của Việt Nam sau khi kí hiệp định.
- Tìm hiểu những ảnh hưởng, tác động của Hiệp định Thương mại Việt Nam
- Hoa Kỳ đối với việc Việt Nam ra nhập WTO vào cuối năm nay (2006)
Từ những tài liệu đã được đọc và sưu tầm được, kết hợp với phương pháp sosánh, phân tích, đánh giá tổng hợp… là phương pháp nghiên cứu để em hoàn thànhtiểu luận này
Trang 5đã đạt 1,2 tỷ USD với 69 dự án ở Việt Nam khiến Mỹ trở thành nước đầu tư thứ 6tại Việt Nam vượt trên cả những nước đã có mặt từ trước như Anh, Pháp, Đức…Chỉ sau 5 ăm bình thường hoá quan hệ thì kim ngạch xuất - nhập khẩu đã có nhiềudấu hiệu khả quan mở ra sự kiện hai bên ký hiệp định thương mại Việt - Mỹ- tháng7/2000.
Trong lịch sử đàm phán và kí kết các Hiệp định kinh tế, có lẽ quá trình đàmphán để ký kết Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ là kéo dài lâu hơn cả và đầy thửthách, trong vòng 5 năm với 11 vòng đàm phán Cụ thể
Vòng 1: Từ 21/6/1996 đến 26/9/1996 tại Hà Nội
Vòng 2: Từ 9/12/1996 đến 11/12/1996 tại Hà Nội
Vòng 3: Từ 12/4/1997 đến 17/4/1997: Mỹ đã trao cho ta văn bản dự thảo củaHiệp định
Vòng 4: Từ 6/10/1997 đến 10/10/1997 tại Oasinhtơn: Hai bên sơ bộ trao đổi
về những quy định chung và thương mại hàng hoá trong Hiệp định
Vòng 5: Từ 16/5/1998 đến 22/5/1998 tại Oasinhton
Vòng 6: Từ 15/9/1998 đến 22/9/1998 tại Hà Nội
Vòng 7: Từ 15/3//1999 đến 19/3/1999 tại Hà Nội
Trang 6Nội dung các vòng tròn đàm phán 5,6,7: hai bên đã tập trung trao đổi tổngthể về thương mại dịch vụ và đầu tư.
Cuối cùng, ngày 13/7/2000 tại Oasinhtơn, hai bên hoàn tất Hiệp định
Cuối cùng, ngày 13/7/2000 hai nước Việt Nam và Hoa Kỳ đã ngồi vào bàn
ký bản Hiệp định tại thành phố Hồ Chí Minh kết thúc 5 năm đàm phán đầy cam go,thử thách
Trang 72 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI VIỆT - MỸ
Hiệp định giữa Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Hợp chủng quốcHoa Kỳ về quan hệ thương mại (gọi tắt là “Hiệp định thương mại Việt - Mỹ” được
ký ngày 13/7/2000 và được quốc hộ nước ta phê chuẩn ngày 28/1/2001 Ngày10/12/2001, Bộ trưởng Thương mại Vũ Khoan và Bộ trưởng Thương mại Hoa KỳDonald Eưans đã trao đổ công hàm phê chuẩn Hiệp định chính thức đưa vào thựchiện ngày 10/12/2001 Những vấn đề về khung thời gian trong Hiệp định sẽ đượcbắt đầu từ 1/2002
Đây là một văn kiện phức tạp và khá đồng bộ, góp phần thiết lập và pháttriển quan hệ kinh tế Thương mại bình đẳng cùng có lợi, trên cơ sở tôn trong độclập chủ quyền giữa hai nước
Hiệp định Thương mại bao gồm 65 trang lời văn (bản gốc), 9 phụ lục và thư
về các cam kết của Bộ trưởng Thương mại Việt Nam Vũ Khoan và bà Đại sứBaishesky Hiệp định này được chia thành 7 chương với 72 điều: Thương mại hànghoá của điều khoản, quyền sở hữu trí tuệ 18 điều, Thương mại dịch vụ 11 điều,phát triển quan hệ đầu tư 15 điều, tạo thuận lợi Kinh doanh 3 điều, các quy định vềtính minh bạch, công khai và quyền khiếu kiện 8 điều, những điều khoản chug 8điều
Nội dung cơ bản của Hiệp định là Việt Nam và Hoa Kỳ cam kết từng bước
để hàng hoá được tiếp cận thị trường của nhau, đặt ra lịch trình cụ thể về cắt giảmcác hàng rào thương mại đối với hàng hoá, dịch vụ, đầu tư, đồng thời bảo hộ vàthực thi hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ trong phạm vi lãnh thổ của mỗi bên, tạothuận lợi cho các hoạt động thương mại dịch vụ
Qua tìm hiểu nội dung của Hiệp định thương mại, em có thể tóm tắt nội dug
cơ bản của các chương sau:
Trang 8CHƯƠNG I THƯƠNG MẠI HÀNG HOÁ
- Những quyền về Thương mại: Cả hai bên đều cam kết thực hiện những quyền thương mại theo chuẩn mực Quốc tế và WTO Đây là lần đầu tiên Việt Nam đồng ý thực hiện quyền về xuất - nhập khẩu một cách cởi mở tuân thủ theo những quy định chặt chẽ của WTO
- Quy chế tối huệ quốc: Việt Nam cam kết thực hiện đối xử thuế quan tối huệquốc đối với tất cả các mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ và Mỹ cũng cam kết như vậy đốivới Việt Nam
- Cắt giảm thuế quan: Việt Nam đồng ý cắt giảm thuế quan (mức cắt giảmthuế quan điển hình là từ 1/3 đến 1/2) đối với một loạt các sản phẩm được các nhàxuất khẩu Mỹ quan tâm nư các sản phẩm vệ sinh, phim, máy điều hoà nhiệt độ, tủlạnh, điện thoại di động… Việc cắt giảm thuế quan các mặt hàng được áp dụng dầndần trong giai đoạn 3 năm Về phía Mỹ sẽ thực hiện cắt giảm ngay theo quy địnhcủa Hiệp định song phương
- Những biện pháp phi quan thuế: Phía Mỹ, theo quy định của WTO sẽkhông có rào cản phi quan thuế Trong khi đó, Việt Nam đồng ý loại bỏ tất cả cáchạn chế về số lượng đối với một loạt các sản phẩm nông nghiệp và công nghiệp (vídụ: Các linh kiện lắp ráp, thịt bò, các sản phẩm hoa quả…) trong giai đoạn từ 3 đến
7 năm phụ thuộc vào từng mặt hàng
- Cấp giấy phép nhập khẩu: Việt Nam sẽ loại bỏ tất cả các thủ tục cấp giấyphép một cách tuỳ ý, và sẵn sàng tuân thủ theo quy định của WTO
- Những thước đo về tiêu chuẩn kỹ thuật và vệ sinh an toàn thực phẩm Haibên cam kết tuân thủ theo các tiêu chuẩn của WTO, các quy định về kỹ thuật,những thươc đo về vệ sinh an toàn thực phẩm phải được áp dụng trong chừng mựccần thiết để gq những mục đích chính đáng (Ví dụ: Bảo vệ con người, bảo vệ cuộcsống động vật, sinh vật)
Trang 9- Mậu dịch quốc doanh: Cần phải thực thi theo các quy định của WTO (Ví dụ: các doanh nghiệp Việt Nam trước kia chỉ tiến hành các cuộc giao dịch theo những mối quan tâm về thương mại và còn ít quan tâm tới các quy định của WTO).
CHƯƠNG II
Trang 10QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ
Việt Nam nhất trí tuân thủ hoàn toàn các quyền sở hữu trí tuệ liên quan đếnthương mại (TRIPs) trong tất cả các lĩnh vực trong một khuôn khổ thời gian ngắn,bao gồm:
- Việc bảo vệ bản quyền và nhãn hiệu hàng hoá trên cơ sở TRIPs
- Việt Nam đồng ý thực hiện những biện pháp bảo hộ mạnh mẽ trong một sốlĩnh vực khác như chương trình truyền hình, thiết bị bưu chính, mạng viễn thông
Theo Hiệp định Thương mại song phương, phía Mỹ tôn trọng quyền sở hữutrí tuệ đã được kí kết
CHƯƠNG III THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ
Trang 11Chương này áp dụng cho các biện pháp của các bên có ảnh hưởng tới dịc vụthương mại.
Các cam kết bao gồm:
Các quy định của khuôn khổ Hiệp định chung về Thương mại và dịc vụ: Đốivới những giấy phép hiện có sẽ được đảm bảo bởi điều khoản Granafather Các nhàquản lý và các cá nhân buôn bán được tham gia và làm việc:
- Các dịch vụ xây dựng và các dịch vụ kỹ thuật có liên quan
- Các dịch vụ phân phối (bán buôn và bán lẻ)
Trang 12Các cam kết chung bao gồm: các hoạt động đầu tư của mỗi nước đối tác camkết, sẽ được bảo vệ Việt Nam đảm bảo việc bảo hộ các công ty Hoa Kỳ không bị xung công các tài khoản đầu tư của họ tại Việt Nam Cụ thể:
- Các chuyển khoản tài chính: Cho phép đem về nước các khoản lợi nhuận
và các chuyển khoản tài chính khác trên cơ sở đãi ngộ quốc gia
- Các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại (TRIMS); phía Mỹ cam kếtthực hiện ngay từ đầu, Việt Nam sẽ huỷ dần các TRIMS không phù hợp với cácbiện pháp đầu tư của WTO trong vòng 5 năm
- Đối xử quốc gia: phía Việt Nam cam kết thực hiện chế độ đối xử quốc giavới một số ngoại lệ, việc thẩm tra giám sát đầu tư sẽ được dần dần huỷ bỏ hoàntoàn đối với hầu hết các khu vực trong giai đoạn 2, 6 hoặc 9 năm phụ thuộc vàoloại khu vực đầu tư Tuy nhiên, Việt Nam duy trì quyền áp dụng thẩm tra, giám sáttrong những khu vực ngoại tệ nhất định
- Loại bỏ việc giới ạn đóng góp vốn trong các liên doanh: Quy định với phầngóp vốn phía Hoa Kỳ trong các công ty liên doanh ít nhất phải 30% Quy định này
sẽ được huỷ bỏ trong 3 năm từ khi Hiệp định có hiệu lực, loại bỏ những quy địnhbán cổ phần phía Hoa Kỳ trong liên doanh cho đối tác Việt Nam
Chương V
TẠO ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI CHO KINH DOANHPhía Mỹ cam kết tạo điều kiện thuận lợi cho các cá nhân Kinh doanh và cáccông ty Việt Nam hoạt động tại Mỹ như các công ty Mỹ ở tại Việt Nam, đảm bảotạo điều kiện cho các cá nhân Hoa Kỳ có thể tiến hành các hoạt động Kinh doanhnhư thành lập các văn phòng; tiến hành quảng cáo, tiến hành nghiên cứu thị trườngmột cách thuận lợi
CHƯƠNG V CÁC QUY ĐỊNH LIÊN QUAN ĐẾN TÍNH MINH BẠCH, CÔNG KHAI VÀ
QUYỀN KHIẾU KIỆN
Trang 13Các điều khoản công khai, minh bạch yêu cầu phía Mỹ và Việt Nam cungcấp định kỳ và kịp thờ tất cả các luật quy định, các thủ tục hành chính có tính ápdụng chung, liên quan đến bất kỳ vấn đề nào nằm trong Hiệp định này Việc công
bố các thông tin và biện pháp nêu trên phải được giao cho các cơ quan chính phủ,các xí nghiệp, cá nhân tham gia hoạt động thương mại, có thể làm quen với chúngtrước khi chúng có hiệu lực và áp dụng chúng theo nội dung:
-Yêu cầu phải đưa ra một tạp chí chính thức và mọi biện pháp tính chất ápdụng chung sẽ được áp dụng trên tạp chí này
-Yêu cầu tiến hành một cách thống nhất, công bằng và hợp lý tất cả các quyđịnh, các thủ tục hành chính có tính chất áp dụng chung
-Yêu cầu các toà án tố tụng hay hành chính để xem xét lại và điều chỉnh tất
cả các vấn đề liên quan đến hiệp định Lưu ý các quyết định về việc khiếu nại vànhững lí do đối với những quyết định khiếu nại phải được ra bằng văn bản
CHƯƠNG VII NHỮNG ĐIỀU KHOẢN CHUNG
Trong chương này đề cập đến những quy định chung nhất liên quan đến giaodịch thương mại qua biên giới và chuyển tiền
Trang 14Quy định đối xử quốc gia hoặc tối huệ quốc đối với hàng hoá của hai bên.Hai bên thoả thuận thành lập Uỷ ban hỗn hợp về phát triển kinh tế và thươngmại giữa Việt Nam - Hoa Kỳ Hiệp định đảm bảo một sự cân bằng thoả đáng về cácthảo nhượng trong thời hạn hiệu lực của Hiệp định, là kích thích hợp lí để các bêntiến hành tham vấn, thúc đẩy quan hệ kinh tế giữa hai nước.
3 NHỮNG THUẬ LỢI VÀ KHÓ KHĂN CỦA VIỆT NAM KHI KÍ HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI VIỆT - MỸ
3.1 Những thuận lợi của Việt Nam khi ký Hiệp định Thương mại
Ký Hiệp định thương mại này là một thành công to lớn của Việt Nam, khi đánh giá về những thuận lợi của Hiệp định thương mại Việt - Mỹ đối với Việt Namthì có rất nhiều quan diểm, ý kiến khác nhau, nhưng tựu chung lại đều thống nhất cho rằng Hiệp định Thương mại là có lợi cho Việt Nam
Có thể nói, Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ là một bước “đột phát” lớn nhấtcủa Việt Nam trong quan hệ kinh tế thương mại Khi đánh giá về Hiệp định này,Tổng thống Mỹ B.Clintơn nhận xét rằng:
“Hiệp định Thương mại giữa Việt Nam và Mỹ theo đó mở cửa mạnh mẽ nềnkinh tế Việt Nam, đưa Việt Nam hội nhập hơn nữa với cộng đồng Quốc tế và tăngcường thương mại giữa hai nước Và như vậy, từ quá khứ đắng cay, chúng tôi vừagieo mầm cho một tương lai tốt đẹp…”3
Thật vậy, để “xoa dịu” quá khứ đau thương của hai dân tộc, với tinh thần
“gác lại” quá khứ, hướng tới tương lai, Hiệp định thương mại chính là một “biểutượng của tinh thần ấy Nó có chiều thuận lợi rất lớn đối với chúng ta đang trongquá trình hội nhập kinh tế Quốc tế
Trước hết, Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ sẽ thúc đẩy sự tăng trưởng kinh
tế của Việt Nam, các ngành công nghiệp mới sẽ phát triển nhảy vọt để đáp ứng nhucầu của Hoa Kỳ, một thị trường khổng lồ và đầy tiềm năng Ký Hiệp định Thương
Trang 15mại Việt - Mỹ sẽ tạo điều kiện cho đầu tư của Mỹ vào Việt Nam ngày càng tănglên, thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá của Việt Nam.
Chúng ta có thể nhận thấy kim ngạnh xuất nhập khẩu giữa hai nước ViệtNam và Hoa Kỳ trước và sau khi ký kết Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ qua haibảng số liệu sau:
Bảng 1: Kim ngạch xuất - nhập khẩu hàng hoá Việt Nam - Hoa Kỳ trước khi
ký Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (2000)
(Đơn vị: triệu USD)
(Số liệu: Tạp chí thương mại số 4 (16-31) tháng 7/2000)
Bảng 2: Kim ngành xuất - nhập khẩu hàng hoá Việt Nam - Hoa Kỳ sau khi kíHiệp định Thương mại Việt - Mỹ (2000
Đơn vị tính: triệu USD
(Số liệu: Tạp chí Thương mại số 20, tháng 10/2006)
Nhìn vào hai bảng thống kế kim ngành xuất - nhập khẩu của Việt Nam vàHoa Kỳ chúng ta có thể dễ dàng thấy được lợi ích kinh tế to lớn mà Hiệp địnhThương mại Việt - Mỹ đem lay Mỹ là một trong những thị trường lớn nhất thếgiới, hàng năm thị trường Mỹ cần phải nhập một số lượng rất lớn các mặt hàngnông sản, hàng may mặc… mà hầu hết các mặt hàng này Việt Nam đều có thể đápứng… Việc khai thông thị trường Mỹ tạo điều kiện cho các ngành công nghiệp chếbiến hàng nông sản, hàng công nghiệp nhẹ may mặc, da giầy… phát triển Hàngnăm, thị trường Mỹ lại cung cấp cho chúng ta các mặt hàng như: công nghệ thôngtin, công nghệ điện tử viễn thông, sinh học… không những vậy phía Mỹ còn tx gửicác chuyên gia trong tất cả các lĩnh vực sang làm việc tại Việt Nam, giúp đỡ ViệtNam về tri thức và áp dụng những tiến bộ của Khoa học - kỹ thuật tiên tiến nhất