Nguyễn Văn Hồng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Đại học Quốc gia Hà Nội Phong trào Ngò tứ ngày 4 tháng 5 năm 1919 đã đi vào lịch sử như một sự kiện đánh dấu bước ngoặt của lịch sử T
Trang 1VỀ BỐI CẢNH LỊCH SỬ, XÃ HỘI CỦA PHONG TRÀO THỨC TỈNH
DÂN TÉC TRUNG HOA - PHONG TRÀO NGÒ TỨ
PGS Nguyễn Văn Hồng
Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Đại học Quốc gia Hà Nội
Phong trào Ngò tứ (ngày 4 tháng 5 năm 1919) đã đi vào lịch sử như một sự kiện đánh dấu bước ngoặt của lịch sử Trung Quốc Đó là sự kiện đánh dấu độ chín của một giai đoạn phát triển về tư tưởng của cách mạng Trung Quốc Có
lẽ chính vì vậy mà có nhiều sử gia, nhà chính trị Trung Quốc đã xem phong trào này như mốc mở đầu của giai đoạn lịch sử hiện đại
Phong trào Ngò tứ nổ ra ở Bắc Kinh và sau lan toả ra hầu khắp Trung Quốc, là kết quả phát triển của quá trình đấu tranh của nhân dân Trung Quốc qua những chặng dường cứu nước bị thất bại Nhân dân Trung Quốc trước sự
xỉ nhục của dân téc, trước sự xâu xé, bắt nạt của chủ nghĩa đế quốc đã đứng lên đấu tranh
Nhìn vào thời gian bùng nổ từ ngày 4 tháng 5 năm 1919 đến ngày 28 tháng
6, trước sức đấu tranh của phong trào yêu nước chống đế quốc phong kiến của quần chúng nhân dân, học sinh sinh viên, đoàn sứ của Trung Quốc đã buộc không kí tên vào Hoà ước Paris, ta thấy rõ sự giác ngộ về sức mạnh dân téc, tinh thần đoàn kết đấu tranh của dân téc Trung Hoa đã bước sang mét giai đoạn mới
1 Quân phiệt và đế quốc thống trị và nhiệm vụ lịch sử chống đế quốc phong kiến
Như ta biết, cuộc cách mạng Tân Hợi năm 1911 đã đánh đổ vương triều Mãn Thanh, nhưng thành quả cách mạng đã bị Viên Thế Khải và bọn quân phiệt Bắc Dương cướp mất Các chiến sĩ cách mạng cộng hoà bị sát hại, Tôn Trung Sơn bị đánh đuổi Viên Thế Khải âm mưu khôi phục chế độ phong kiến, lên ngôi vương vị Năm 1916, Viên Thế Khải chết Trung Quốc thành một
Trang 2nước do nhiều thế lực quân phiệt cát cứ Ta có thể thấy những thế lực chia cắt Trung Quốc như sau:
a Quân phiệt khu Hoãn (hệ Hoãn) do Đoàn Kỳ Thuỵ khống chế vùng An Huy, Sơn Đông, Phóc Kiến, Chiết Giang và nắm Bắc Kinh
b Quân phiệt khu Trực (hệ Trực) do Phùng Quốc Chương khống chế vùng Giang Tô, Giang Tây, Hồ Bắc và Trực Lệ
c Quân phiệt khu Phụng (hệ Phụng) do Trương Tác Lâm khống chế vùng Đông Bắc
d Quân phiệt khu Tấn (hệ Tấn) do Diêm Tích Sơn làm mưa làm gió ở vùng Sơn Tây, từng ủng hộ Viên Thế Khải
e Các tỉnh phía Tây Nam trong phong trào bảo vệ đất nước đã tuyên bố độc lập dưới danh nghĩa chống Viên Thế Khải, nhưng thực chất là chia chiếm các địa bàn:
- Khu vực Vân Nam (hệ ĐiÒn) do Đường Kế Nghiêu chiếm giữ
- Khu vực Quảng Tây (hệ Quế) do Lục Vinh Đình chiếm
- Khu vùc Quảng Đông (hệ Việt) do Long TÕ Quang cạnh tranh với Đàm Diên Khải(1)
Trung Quốc xuất hiện một thời kỳ quân phiệt hỗn chiến đày đọa nhân dân
vô cùng khèn khó Tính chất quan hệ phong kiến vẫn giữ y nguyên từ địa phương đến trung ương, và các nước đÕ quốc vẫn tiếp tục chia cắt, khống chế Trung Quốc như trước Chóng chia nhau cùng các thế lực quân phiệt tăng cường đàn áp, bóc lột nhân dân Phái Hoãn và phái Phụng dựa vào Nhật, phái Trực dùa vào Anh, Mỹ Cả ba phái này đều giành nhau quyền khống chế Bắc Kinh
Nhân dân Trung Quốc ngày càng nhận rõ hai nhiệm vụ chống đế quốc, chống phong kiến không thể tách rời nhau
Trang 32 Giai cấp công nhân - Lực lượng mới của dân téc Trung Quốc lớn mạnh
Đặc biệt, thời kỳ sau cách mạng Tân Hợi, trước chiến tranh thế giới còng chính là thời kỳ các nước đế quèc đua nhau phát triển công nghiệp với tốc độ nhanh; chúng tăng cường khai thác Những ngành công nghiệp khai thác quặng sắt, quặng than, ngành dệt, xây dựng đường sắt không chỉ tăng nhanh việc phát triển nhanh chóng nền công nghiệp mà còn tạo nên một đội ngò công nhân đông đảo Trước chiến tranh thế giới lần thứ nhất, công nhân công nghiệp có khoảng chõng 60 vạn; Đến thời kỳ đại chiến nhanh chóng tăng tới 200 vạn(2) Điều đặc biệt là tầng líp công nhân này đều tập trung ở các thành phố và bị bóc lột nặng nề Giai cấp công nhân có sự gắn bó với nông thôn và dân tộc nên lòng yêu nước như nằm sẵn trong tiềm thức Mặc dù các phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân còn ở giai đoạn tự thân, đều vì quyền lợi kinh tế nhưng
dễ dàng và rất nhạy cảm với các cuộc đấu tranh yêu nước
Chính những tiền đề điều kiện này làm cho giai cấp công nhân Trung Quốc nhanh chóng bước lên con đường tự giác
3 Trí thức, học sinh, sinh viên với ý thức dân téc
Phong trào Duy tân 1898 thất bại nhưng những tư tưởng Duy tân về cải cách học phong và giáo dục như ngọn gió mới trong việc tiếp thu những tư tưởng khoa học kỹ thuật và tư tưởng triết học tự do phương Tây Trường Đại học Bắc Kinh được thành lập năm 1898 trở thành cái nôi ươm mầm nuôi dưỡng nhiều tư tưởng mới của những nhà hoạt động khai sáng và tuyên truyền đấu tranh cho học thuật đấu tranh của thời đại Phong trào cải cách giáo dục, thành lập các trường học cơ sở đã tạo nên đội ngò học sinh từ tiểu học đến trung học đông đảo Năm 1915, ở Trung Quốc đã có tới 444 trường trung học, 66.7000 học sinh và có tới 84 trường cao đẳng với 19.800 học sinh sinh viên(3) Thế kỷ XX, do nhu cầu kinh tế - xã hội, việc đào tạo lực lượng trí thức ngày càng đông đảo, và số lưu học sinh đi du học ở nước ngoài tiếp thu văn hoá
Trang 4phương Tây về nước ngày càng nhiều Những nhận thức về dân téc, về sự phát triển tư tưởng tù do dân chủ cũng ngày càng trở thành một xu thế đẩy mạnh quá trình thức tỉnh dân téc
4 Phong trào văn hoá mới - Cuộc đấu tranh tư tưởng tìm đường
Cùng với sự lớn mạnh phát triển của công nghiệp, giai cấp tư sản ngày càng lớn mạnh và những trí thức tư sản dân téc cũng ngày càng nhận thức cần phải đấu tranh, đòi hỏi phải thoát khỏi sự ràng buộc của chủ nghĩa đế quốc và phong kiến Việc cát cứ quân phiệt tạo nên sự chém giết hỗn độn nhằm tranh giành quyền lực như bày ra trước mắt các trí thức tự do thảm cảnh của dân téc Trung Quốc như bế tắc trước con đường phát triển đi lên, tầng líp trí thức muốn tìm phương thuốc hiệu nghiệm giải đáp cho dân téc
Phong trào văn hoá mới đã ra đời như một cuộc đấu tranh tìm con đường chân lý, tìm vũ khí giải phóng dân téc Trần Độc Tó, Lý Đại Chiêu, Lỗ Tấn,
Hồ Thích đã trở thành những nhân vật với cấp độ nhận thức khác nhau, tạo nên một cuộc vận động văn hoá mới, có ý nghĩa lớn lao cho giai đoạn chuyển mình của lịch sử hiện đại Trung Quốc Phong trào văn hoá mới dấy lên với nội dung: (1) Chống chế độ chuyên chế phong kiến và quan niệm mê tín, đề xướng dân chủ và khoa học
(2) Đề xướng văn bạch thoại và cách mạng văn hoá
Nội dung chống chế độ phong kiến với những quan niệm trãi buộc cổ hủ
về tập tục văn hoá của phong trào văn hoá mới là nhằm hướng tới một chế độ dân chủ, giải phóng cá tính, nhằm phát triển đòi hỏi về nhân quyền bình đẳng;
về nội dung khoa học, những nhà văn hoá mới chỉ chủ yếu đề xướng chống ngu muội, mê tín dị đoan, giải phóng tư tưởng
Trong tê ra mắt "Tạp chí Thanh niên", Trần Độc Tó cã bài "Gửi thanh niên" (Kính cáo thanh niên) Ông vạch trần mặt đen tối của xã hội, bóc trần căn bệnh của xã hội, nêu lên vấn đề khoa học và vấn đề dân quyền, đòi hỏi
Trang 5thanh niên phải giải phóng tư tưởng, vượt lên những quan niệm lỗi thời, cần có chí tiến thủ, tự cứu mình
Thời kỳ này, đối diện với phong trào văn hoá mới là việc Viên Thế Khải muốn làm vua, khôi phục lại chế độ phong kiến Những tư tưởng lập lại trật tù phong kiến trong xã hội, khôi phục lại Khổng Nho với khuôn đạo đức bảo thủ
cũ trỗi dậy Vì vậy, khẩu hiệu của phong trào văn hoá mới là phá bỏ "Quán Khổng gia" (Khổng gia điếm)(4)
Những nhà văn hoá mới như Trần Độc Tó, Lý Đại Chiêu, Lỗ Tấn, Dị Bạch
Sa, Ngô Ngu đã bóc trần những tệ hại của Nho giáo, phê phán lễ giáo phong kiến là lễ giáo làm cho con người mất độc lập tự chủ và nhân cách Đặc biệt, những nhà văn hoá mới phê phán quan niệm Trung, Hiếu, Tiết cổ hủ tạo nên nhân cách nô lệ và là trở ngại cho Trung Quốc thức tỉnh Mòi nhọn đấu tranh nhằm vào việc mở rộng dân chủ, nhằm tạo nên một không khí tự do sáng tạo,
tù do nhận thức, dọn lối phong quang cho Trung Quốc đi tới
Lý Đại Chiêu chống lại Khổng giáo cổ hủ và tư tưởng khôi phục chuyên chế Quan điểm tiến bộ nhân văn của ông chứng minh luận thuyết: xã hội biến đổi, đạo đức cũng phải biến đổi theo Sự khác biệt của xã hội hôm nay khắc làm cho đạo đức tự phải khác Những nhà văn hoá đã tuyên bố một cách động trời là "nếu phải tội danh là chống lại phép tắc, xoá bỏ thánh hiền cũng không
có gì phải sợ"(5)
Trần Độc Tó thì quyết liệt vạch trần sự mê tín mù quáng, xem Nho giáo là quốc giáo
Báo Thanh niên mới (Tạp chí Thanh niên đổi tên năm 1916) luôn có chuyên đề đề cập đến vấn đề giải phóng phô nữ, nâng cao địa vị phụ nữ, quyền bình đẳng nam nữ, tự do hôn nhân, phụ nữ về có quyền tù do chọn nghề nghiệp trong xã hội
Về mặt khoa học, phong trào văn hoá mới chú trọng giới thiệu cuộc đời và công lao cống hiến của các nhà khoa học trên thế giới Các nhà văn hoá mới
Trang 6đấu tranh mạnh mẽ chống các học thuyết tôn giáo Phật, Thiên chóa giáo, tà giáo ma quỷ v.v Họ tuyên truyền mạnh mẽ thuyết vô thần
Đặc biệt, phong trào văn hoá mới đấu tranh khẳng định sự cần thiết thay thế lối văn ngôn khó hiểu bằng lối văn bạch thoại Điều này có giá trị làm cho văn hoá phổ cập rộng rãi đến quần chúng và có nhiều khả năng tạo kênh truyền tải những tác phẩm tư tưởng, văn học phản ánh cuộc sống bình dân một cách rộng rãi Lỗ Tấn chính là một chiến sĩ tiên phong trong văn học văn hoá mới Ông coi văn học có nhiệm vụ quan trọng cải tạo xã hội Cuộc đấu tranh văn học phản ánh toàn diện đòi hỏi sự thống nhất giữa nội dung và hình thức, đòi hỏi tinh thần cách mạng mới
Tháng 4 năm 1918, Lỗ Tấn viết "Nhật kí người điên", là tác phẩm viết bằng văn bạch thoại Ông thông qua văn học miêu tả cuộc sống, lên án lễ giáo phong kiến giÕt người Những tác phẩm sau này của ông như "Chị dâu Tường Lâm", "Cố hương" và "A.Q chính truyện" đều thấm đẫm tÝnh chiến đấu cách mạng mạnh mẽ của dòng văn học phản ánh cuộc sống người lao động Từ năm
1918, "Thanh niên mới" (Tân thanh niên) trở thành tờ tạp chí viết bằng văn bạch thoại Và chính trong tạp chí này, các nhà văn hoá mới đã có cống hiến đưa vào các dấu chấm ngắt câu hiện đại để hoàn chỉnh cách biểu đạt rõ ràng, chính xác cho các câu Nã có ý nghĩa phát triển về cú pháp ngôn ngữ
Phong trào văn hoá mới được nhà cách mạng dân chủ, nhà giáo dục, nhà khoa học Thái Nguyên Bồi ủng hộ nhiệt tình Ông có công lớn trong việc mời Trần Độc Tó, Lý Đại Chiêu, Lỗ Tấn, Hồ Thích đến dạy ở trường Đại học Bắc Kinh, nơi ông làm hiệu trưởng (1/1917, Thái Nguyên Bồi làm hiệu trưởng trường Đại học Bắc Kinh) Ông là người viết bài và tuyên truyền đề cao
"nguyên tắc tự do tư tưởng" Đại học Bắc Kinh thành trung tâm của phong trào văn hoá mới, thành nôi nuôi dưỡng nhân tài mới
Trần Độc Tó về Bắc Kinh, tạp chí Thanh niên cũng dời theo lên Bắc Kinh
và ban biên tập do Lý Đại Chiêu, Trần Độc Tó, Hồ Thích đảm nhiệm
Trang 7Phong trào văn hoá mới với ý nghĩa lịch sử đã mở đường cho những luồng
tư tưởng mới tràn vào Trung Quốc, tạo nên một cuộc tranh luận sôi nổi, đánh những đòn chí mạng vào tư tưởng phong kiến bảo thủ, trì trệ, phản động Nó thức dậy tinh thần dân téc, hướng tới cái mới để tiến vào xã hội văn minh Nó đánh mạnh vào chủ nghĩa quân phiệt chia cắt lỗi thời tàn bạo, áp bức dân téc
và đầu hàng đế quốc Nhưng có lẽ cái lớn lao hơn và có ý nghĩa lâu dài căn bản
là nó dọn đường cho tư tưởng Mác - Lênin vào Trung Quèc, chiếm lĩnh trận địa tư tưởng rồi trở thành tư tưởng chỉ đạo phong trào công nhân từ tự phát đến
tự giác và khẳng định thành tư tưởng chỉ đạo cách mạng dân téc dân chủ Trung Quốc
Giai đoạn này cũng là giai đoạn các nhà cách mạng Trung Quốc về nhận thức, đấu tranh những tư tưởng, đã có sự tiếp thu rất nhiều các tư tưởng tự do
tư sản, tiểu tư sản, tư tưởng tự do Âu - Mỹ ChÝnh Mao Trạch Đông cũng thừa nhận thời kỳ đầu đến Bắc Kinh trước năm 1917 ông vẫn đang là một người chưa giác ngộ chủ nghĩa Mác Trong đoạn trao đổi với Ðtga Nâu (Edgar Snow) năm 1937, Mao đã nói rõ vÒ mình thêi kỳ Êy: Đến Bắc Kinh làm việc ở đại học Bắc Kinh "Tôi đối với chính trị ngày càng cảm thấy quan tâm thích thó, đầu óc ngày càng cấp tiến Tôi đã nói với ông về bối cảnh đó Nhưng lúc bấy giê tôi còn mơ hồ, nếu theo cách nói của tôi thì là tôi đang tìm đường Tôi đọc một số sách của chủ nghĩa vô chính phủ, rất chịu ảnh hưởng! Tôi thường thảo luận với một sinh viên Bắc Đại tên là Chu Khiêm Chi về chủ nghĩa vô chính phủ và khả năng của nó ở Trung Quốc Lóc bấy giê, tôi tán thành nhiều chủ trương của chủ nghĩa vô chính phủ"(6)
Những dòng trên cho ta hiểu rõ những tác động lớn lao của thực tiễn xã hội
và tư chất con người có khả năng làm cho con người trưởng thành, thuần thục Các nhà sáng lập Đảng Cộng sản Trung Quốc trong đó có Mao Trạch Đông đã
tự tắm mình trong phong trào dân téc, nhận ngọn giã tư tưởng thời đại, rèn luyện, nhận thức, trưởng thành và đóng góp những phần mình vào sự phát triển của lịch sử; Và họ cũng chịu những tiền đề điều kiện xã hội tác động quy định
Trang 8Sự phát triển tư tưởng của họ cũng tuân theo những tác động của phạm trù lịch sử
5 Ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga và con đường thức tỉnh cách mạng Trung Hoa
Chính trong lúc tầng líp trí thức Trung Quốc đang tìm đường còn chịu ảnh hưởng nhiều luồng tư tưởng của trào lưu triết học tù do tư sản và tiểu tư sản, cuộc cách mạng tháng Mười Nga đã bùng nổ thành công Cuộc cách mạng này
đã ảnh hưởng sâu sắc đến Trung Quốc Đó là cuộc cách mạng đã tuyên bố xoá
bỏ chế độ Nga hoàng ngục tù của các dân téc sống dưới ách thống trị của đế chÕ Nga hoàng Bằng việc nước Nga Xô viết tuyên bố xoá bá những hiệp ước bất bình đẳng với các quốc gia, dân téc trong đó có Trung Quốc đã tạo nên lực hấp dẫn ghê gớm
Các báo Trung Quốc ở Thượng Hải, Bắc Kinh đã đăng tải sự thắng lợi của cuộc cách mạng công nông đầu tiên trên thế giới Báo "Quốc dân nhật báo" ở Thượng Hải đăng tin cách mạng Nga đã lật đổ chính quyền của giai cấp bóc lột, ca ngợi công - nông - binh thành chủ nhân của đất nước Đặc biệt, ngày 15 tháng 2 năm 1918, "Báo Thượng Hải" đã giới thiệu việc chính phủ Xô viết Nga xoá bỏ hiệp ước bất bình đẳng với Trung Quốc Những công nhân Trung Quốc bị lừa bắt đi đào má than ở Nga trở về nước đã tuyên truyền cho bản thân cuộc cách mạng với lý tưởng công nông này Tôn Trung Sơn, nhà cách mạng dân téc vĩ đại của Trung Quốc đã nhiệt liệt hoan nghênh cuộc cách mạng tháng Mười Nga Mùa hạ năm 1918, Tôn Trung Sơn điện cho Lênin chào mừng cách mạng tháng Mười và tá rõ hai đảng cách mạng Trung Quốc và Nga đoàn kết nhÊt trí cùng phấn đấu Lý Đại Chiêu viết bài "Thắng lợi của thứ dân - Thắng lợi của chủ nghĩa Bolsevich" và coi cuộc cách mạng tháng Mười là báo hiệu của cách mạng thế giới thế kỷ XX Ông đại diện cho những nhà tư tưởng văn hoá mới Trung Quốc ca ngợi "tương lai của trái đất nhất định sẽ là thế giới cờ đỏ" (Báo Thanh niên mới, tháng 11/1918)
Trang 9Cuộc cách mạng tháng Mười Nga như một nhân tố thời đại, nó cổ vũ các phong trào đấu tranh dân téc ở Trung Quốc Tin tưởng ở tương lai và cái quý nhất là cách mạng tháng Mười Nga đã giúp Trung Quốc trả lời con đường đi tới thắng lợi của cách mạng Trung Quốc Những trí thức tiên tiến cã cảm tình với chủ nghĩa Mác - Lênin đã có được một ví dụ đích thực, mét tấm gương, một sức mạnh để tạo lực
Những trí thức tiên tiến thấy rằng ở cuộc cách mạng này những người lao động đã có một vũ khí mạnh, có hiệu quả giúp mình tìm được con đường cứu dân téc
Như ta biết các cuộc đấu tranh của Trung Quốc từ 1840 đều lần lượt thất bại Ngay cả cuộc cách mạng Tân Hợi tuy đã làm được sứ mạng lớn lao của lịch sử là đánh đổ chế độ phong kiến cũng không thay đổi được tính chất xã hội và thân phận phụ thuộc của đất nước Trung Hoa Chính vì lý do đó, ta thấy các nhà tư tưởng cách mạng tiên tiến và nhân dân Trung Quốc đã vui mừng chào đón cuộc cách mạng tháng Mười Nga
Cách mạng tháng Mười Nga trên thực tế đã lay động ảnh hưởng lớn đến Trung Quốc bằng những tác động tinh thần và thực tiễn
Nã mang đến cho nhân dân Trung Quốc nhận thức về sức mạnh của quần chúng lao động Lý Đại Chiêu nói: "Muốn cải tạo triệt để xã hội không thể không đoàn kết giữa trí thức và tầng líp lao động"(7) Tầng líp thanh niên trí thức về nông thôn, xưởng máy tuyên truyền tổ chức cách mạng Cuộc cách mạng tháng Mười đã có tác động thay đổi cách nhìn của tầng líp trí thức về sức mạnh quần chúng Trần Độc Tó vốn là người coi thường nhân dân lao động cũng kêu gọi nhân dân đứng lên chống quân phiệt, quan lại, chống chiến tranh(8)
Tháng 3 năm 1918, ở Trung Quốc xuất hiện tê tạp chí lấy tên là "Lao động"
Trang 10Tháng 11 năm đó, nhà giáo dục Thái Nguyên Bồi trong một lần diễn thuyết đã hô vang "Lao động là thần thánh"
Một điều không nghi ngờ gì là chính cách mạng tháng Mười đã đưa lại cho nhân dân, công nhân Trung Quốc vũ khí chiến đấu - chủ nghĩa Mác - Lênin
"Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" của Mác, Ăngghen được dịch đăng Lý Đại Chiêu, Trần Độc Tó trở thành những cây bót truyền bá chủ nghĩa Mác đầu tiên
ở Trung Quốc Câu nói nổi tiếng của Mao Trạch Đông mà mọi người đều biết là: cách mạng tháng Mười đã đưa đến cho Trung Quốc chủ nghĩa Mác -Lênin(9)
Những yếu tố xã hội, kinh tế, tư tưởng trên đã tạo nên những điều kiện lịch
sử, xã hội kinh tế mới cho phong trào dân téc Trung Quốc bước vào giai đoạn thức tỉnh mới và phong trào Ngủ tứ nổ ra từ nguyên nhân trực tiếp của cuộc đấu tranh dân téc thức tỉnh chống lại việc các nước đế quốc trong Hội nghị Hoà bình Paris chia phần quyền lợi, xỉ nhục dân téc Trung Hoa
*
* * Phong trào Ngò tứ đã lay động tầng líp trÝ thức, sinh viên đi đầu trong phong trào dân téc, đã huy động giai cấp công nhân vô sản vào một cuộc đấu tranh chính trị rộng lớn với sức mạnh của lực lượng giai cấp tiên phong thời đại Toàn thể xã hội Trung Quốc chuyển mình: Học sinh sinh viên bãi khoá, công nhân bãi công, thương nhân bãi thị, công nhân viên chức không đến nhiệm sở Biểu tình thị uy buộc chính quyền Bắc Kinh cách chức 3 tên quan lại quân phiệt bán nước Tào Nhữ Lâm, Lục Tôn Hưng, Chương Tôn Tường ngày
10 tháng 6 năm 1919, và đã chặn tay chính quyền quân phiệt nô lệ Bắc Kinh không cho ký vào Hiệp ước Paris ngày 28 tháng 6
Phong trào Ngò tứ nổ ra do ngòi lửa trực tiếp là cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa quân phiệt đầu hàng đế quốc ký tên vào Hiệp ước Paris xỉ nhục Nhưng thực ra, đó là kết quả của tiền đề kinh tế - xã hội, văn hoá dẫn tới con đường