Không gian nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu - Một không gian tồn tại trong những đối cực

Được làm khóa luận tốt nghiệp đối với em là một may mắn, một vinh dự, một dịp để học hỏi thêm nhiều kiến thức bổ ích và hấp dẫn

Lời cảm ơn!

Đợc làm khóa luận tốt nghiệp đối với em là một may mắn, một vinh

dự, một dịp để học hỏi thêm nhiều kiến thức bổ ích và hấp dẫn Tuy nhiên,với năng lực và kiến thức còn rất hạn chế, chắc chắn khoá luận tốt nghiệpcủa em sẽ còn nhiều thiếu sót Em xin chân thành mong mỏi đợc các thầy,cô và các bạn chỉ bảo Nhân dịp này, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đốivới nhà trờng, Khoa Văn học, Bộ môn Lý luận Văn học, các thầy cô đã dạybảo em trong suốt khoá học Đặc biệt, em xin cảm ơn sự giúp đỡ tận tìnhcủa thầy giáo hớng dẫn TS Nguyễn Văn Nam và cô giáo phản biệnPGS.TS Lý Hoài Thu

Mở đầu

Xuân Diệu là một trong những gơng mặt tiêu biểu nhất, nổi bật nhấtcủa phong trào thơ mới 1932 - 1945 Thơ Xuân Diệu đắm say, rạo rực mộttình yêu mãnh liệt, yêu con ngời, yêu cuộc đời, yêu trần thế… Với cá tính Với cá tính

độc đáo và mạnh mẽ, Xuân Diệu đã đem đến góp vào cho thơ Mới mộtphong cách nghệ thuật thật tiêu biểu, thật nổi bật và cũng thật riêng t, thậtkhác biệt Thơ ông là cả một thế giới nghệ thuật rộn ràng thanh sắc, say

đắm tình đời Không gian nghệ thuật là một bộ phận, một yếu tố hợp thành,

là diện mạo của cái thế giới nghệ thuật đó

Thời gian và không gian đều là những thuộc tính phổ biến, những

điều kiện tất yếu, những hình thức tồn tại của thế giới Cùng tơng tự nh vậy,trong nghệ thuật, thời gian và không gian nghệ thuật là hình thức nội tại củahình tợng nghệ thuật Thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật chịutác động có ý nghĩa quyết định của quan niệm về thế giới và con ngời củanhà văn và phong cách sáng tạo của nhà văn Đồng thời, chúng phản ánh,bộc lộ, thể hiện các đặc trng của chính cái phong cách đó Tìm hiểu thờigian và không gian nghệ thuật giúp ta hiểu sâu sắc hơn, từ những góc độ

đặc biệt, cá tính của nhà văn và những đặc sắc của thế giới nghệ thuật mànhà văn đã sáng tạo nên

Từ trớc đến nay, nói đến thơ Xuân Diệu ngời ta thờng nghĩ ngay đếncảm hứng thời gian, nỗi ám ảnh thời gian, những âu lo, hãi hùng, phiềnmuộn của nhà thơ trớc những bớc đi không gì chống lại đợc của thời giankéo theo bao nhiêu là tàn phai, úa héo, phôi pha… Với cá tính Có thể nói sự than vãn vềsức tàn phá của thời gian là một trong những cảm hứng chủ đạo của thơXuân Diệu trớc cách mạng tháng Tám

Nhng không gian nghệ thuật cũng là một phơng diện thể hiện theocách khác những cảm hứng và bản sắc sáng tạo của nhà thơ Trong khuônkhổ của một khoá luận tốt nghiệp, em xin tập trung vào nhiệm vụ tìm hiểunhững đặc điểm nổi bật của không gian nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu

Khoá luận đợc chia làm 2 chơng chính, cùng lời mở đầu và kết luận

Chơng I có tiêu đề là: "Không gian nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu - một không gian trần thế xinh đẹp, đầy sức sống:.

Chơng II: Không gian nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu - Một không gian tồn tại trong những đối cực.

Để tránh những từ lặp lại nhiều lần, em xin phép đợc dùng cụm từ

"thơ Xuân Diệu" trong khoá luận này để chỉ thơ Xuân Diệu trớc cách mạngtháng Tám 1945

Chơng I Không gian nghệ thuật trong thơ

xuân diệu - một không gian trần thế

xinh đẹp, đầy sức sống

Nh chúng ta đã biết, trên nền chung của Phong trào thơ mới, của vănhọc lãng mạn Việt Nam 1932 - 1945, Xuân Diệu chiếm một vị trí đặc biệt

Về quan niệm nghệ thuật, về cách hiểu mối quan hệ giữa các nhà thơ, thơ

ca và cuộc đời, Xuân Diệu đều có những cách ứng xử riêng biệt, độc đáo.Thơ của ông thể hiện rõ lòng yêu cuộc sống, thiên nhiên và ham muốn tậnhởng hạnh phúc Ông là một nhà thơ tình yêu số một của Việt Nam và làngời đầu tiên đem đến cho văn chơng Việt Nam quan niệm tình yêu mới mẻcủa con ngời hiện đại

Quan điểm của các nghệ sĩ lãng mạn đối với thực tại chủ yếu là phủnhận, khớc từ Sự phủ nhận khớc từ đó đợc thể hiện rằng những khát vọng

và toan tính li khai, thoát ly trên nhiều hớng Trong thơ mới 1932 - 1945,Huy Thông làm sống dậy những hình bóng hào hùng của một quá khứ xa

mờ Nguyễn Nhợc Pháp hồi tởng lại thủa xa trong trẻo và vô t Vũ ĐìnhLiên cảm thán trớc những tàn phai của một thời đại, một lớp ngời đẹp một

vẻ đẹp cổ kính và héo úa Chế Lan Viên dựng lên cả một thế giới đổ nát,chết chóc, tang thơng, đầy sầu hận Các nhà thơ đó đều là những nhà thơhoài cổ theo cách riêng của mình, đều tìm ở quá khứ những ánh hồi quanghuy hoàng để đối lập với hiện tại đắng cay và xám ngắt

Không chìm sâu vào quá khứ lịch sử xa xăm, Huy Cận lại thoát lênkhông gian vũ trụ bao la và rợn ngợp:

"Một chiếc linh hồn nhỏ Mang mang thiên cổ sầu"

(Ê Chề)

Còn Vũ Hoàng Chơng, Đinh Hùng thì thả hồn trong những thú vui có

phần trụy lạc, siêu thoát chờ làm khói đê mê của "nàng tiên nâu".

Hàn Mặc Tử lại thành kính tìm thấy ở tôn giáo một sự hứa hẹn giảithoát cho mình khỏi những đớn đau xé buốt khổ đến cả hình hài

Maria linh hồn tôi ớn lạnh

Run nh run thần tử thấy long nhan Run nh run hơi thở chạm tơ vàng Nhng lòng vẫn thấm nhuần ơn trìu mến

Chỗ khác của Xuân Diệu so với những thi sĩ lãng mạn ấy chính là ởcái cách mà ông xác định vị trí của mình trong đời, ở quyết tâm của ông

gắn bó với "vờn trần" và hơn thế nữa, ở quan niệm của ông coi trần gian nh

là cội nguồn của vẻ đẹp vô tận và vĩnh cửu Xuân Diệu tìm thấy trong cái

thực tại " ở đây" và "bây giờ" một nguồn cảm hứng sáng tạo bất tuyệt cho

thi ca

Nhà thơ Thế Lữ đã coi Xuân Diệu là " một ngời của đời, một ngời ở giữa loài ngời Lầu thơ của ông xây dựng trên đất của một tấm lòng trần gian Ông đã không trốn tránh mà còn quyến luyến cõi đời".

Phong cách khá điển hình cho tình yêu vô biên của Xuân Diệu đốivới cõi đời đợc thể hiện đầy đủ qua những câu thơ thật mạnh mẽ và nồngnàn:

Ta ôm bó cánh tay ta làm rắn Làm dây da quấn quít cả mình xuân Không muốn đi mãi mãi ở vờn trần Chân hoá rễ để hút mùn dới đất

" Ta muốn ôm cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn

Ta muốn riết mây đa và gió lợn

Ta muốn say cánh bớm với tình yêu

Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều

Và non nớc, và cây và cỏ rạng Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng

Cho no nê thanh sắc của thời tơi Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngơi !"

(Vội vàng)

Trong tốc độ và trong cờng độ, từ quan niệm đến t thế và động tác,tâm hồn Xuân Diệu luôn luôn trẻ trung, sôi nổi, rạo rực Thơ ông say đắmtình yêu đời, cuồn cuộn, bỏng cháy nỗi khát khao hởng thụ đến tuyệt đỉnh,

đến tận cùng hơng sắc muôn màu của trần gian Tấm lòng yêu đời mãnh liệt

ấy, tâm hồn trẻ trung và cờng tráng ấy không thể không in đậm dấu ấntrong những hình ảnh không gian của thơ Xuân Diệu Không gian nghệthuật trong thơ Xuân Diệu là sự phản chiếu tuyệt vời tình yêu cuộc sống củanhà thơ

Không gian nghệ thuật là diện mạo của thế giới Ngời ta cảm thụ vềkhông gian chính nhờ bởi những vật thể lấp đầy nó Mong muốn và chờ đợigì ở cuộc đời, nhà thơ sẽ nhìn thấy một không gian tơng xứng

"Không gian trần thế trong thơ Xuân Diệu la sự đối lập hoàn toàn vớithế giới h vô, thiên đờng và địa ngục Ông đã tự tay dựng lấy phần khônggian của mình sao cho thật vui tơi, chan hoà Đó là nơi gặp gỡ của những

tình cảm yêu đời, yêu ngời tha thiết, nơi con ngời có quyền "cảm xúc",

"hẹn hò", "yêu" "tơng t", "thở than", "sầu"… Với cá tính là thế giới kỳ diệu của thiên

nhiên với những "nụ cời xuân", những đêm trăng "huyền diệu", những

"s-ơng mờ"… Với cá tính Đọc thơ và gửi hơng cho gió ngời ta rất dễ hình dung ra mặtbằng ấm áp và vui tơi trong thơ Xuân Diệu"

(Lý Hoài Thu Sđd, tr-102)Trong không gian thơ Xuân Diệu luôn vằng vặc một vầng trăng "ThơXuân Diệu là cả một thế giới trăng với đủ mọi hình hài, dáng vẻ và mọi

trạng thái cảm xúc "Trăng ngà", " trăng ngần", "trăng vàng", " trăng sáng",

" trăng xa", "trăng rộng", " trăng ngẩn ngơ", " trăng đẹp", " trăng thánh thót", " trăng thâu", " trăng tàn", " trăng thơng", " trăng nhớ": có thể nói

rằng trong hằng hà sa số những câu thơ viết về thiên nhiên của thơ mới,Xuân Diệu đã góp vào đó nhiều câu thơ vô cùng sáng giá về trăng " (LýHoài Thu Sđđ Tr 45)

Trăng, vú mộng đã muôn đời thi sĩ Giơ hai tay mơn trớn vẻ tròn đầy Trăng, hoa vàng lay lắt cạnh bờ mây Trăng, đĩa ngọc giữa mâm trời huyền bí;

Trăng, nguồn sơng làm ớt cả giá hây, Trăng, võng rợu khiến đêm mờ chếnh choáng, Ngời ám ảnh hơng thơm bằng ánh sáng,

Ru màu êm mà gọi thức lòng ngây "

Vầng trăng trong thơ Xuân Diệu không xa thẳm, cách vời mà sinh

động, mà phập phồng sự sống Trong cái nhìn âu yếm của nhà thơ, trănggần lại với con ngời, hiển hiện hữu hình hơn Trăng gợi nhắc đến nhữngbiểu tợng của sự sống, thức dậy ở con ngời tình yêu trần thế, khát vọng tậnhởng những vẻ đẹp trời ban, cái tuyệt mỹ và diệu huyền của tạo hoá Nhữngcảm xúc thẩm mỹ thức dậy từ vầng trăng tròn đầy trong thơ Xuân Diệu nhthế thật khác với những tình cảm u ẩn, những tâm trạng sầu thơng haynhững ám ảnh có phần nghiêng về nhục cảm kiểu nh:

" Ngoài kia trăng sáng chảy bao la

Ta nhảy vào quay cuồng thôi lăn lộn Thôi ngụp lặn trong ánh vàng hỗn độn Cho trăng ghì, trăng riết cả làn da

(Tắm trăng - Điêu tàn)

"Trăng nằm sõng xoài bên cành liễu

Đợi gió thu về để lả lơi"…

"Ô kìa bóng nguyệt trần truồng tắm

Lộ cái khuôn vàng dới đáy khe"

(Hàn Mặc Tử)

Vờn là khoảng không gian tràn đầy hơng và sắc của trần gian

Giữa vờn ánh ỏi tiếng chim vui Thiếu nữ nhìn sơng chói mặt trời Sao buổi đầu Xuân êm ái thế!

Cánh hồng biếc những nụ cời tơi

ánh sáng ôm trùm những ngọn cao Cây vàng rung nắng, lá xôn xao;

Gió thơm phơ phất bay vô ý

Đem đụng cành mai sát nhánh đào.

Tóc liễu buông xanh quá mỹ miều Bên màu hoa mới thắm nh kêu;

Nỗi gì âu yếm qua không khí

Nh thoảng đa mùi hơng mến yêu

(Nụ Cời Xuân)

Vờn cời bằng bớm, hót bằng chim;

Dớt nhánh, không còn một chút đêm Những tiếng tung hô bằng ánh sáng

Ca đời hng phục trẻ trung thêm

(Lạc Quan)

Vờn là điểm hội tụ của gió, nắng, chim, hoa, ong, bớm, ánh sánglong lanh và âm thanh náo nức Tất cả đều tơi rói, sáng rực, phơi phới, rạngngời trong vẻ hân hoan ban mai và điều này mới là quan trọng, là đặc trngcho thiên nhiên, cho các vật thể không gian của thơ Xuân Diệu: ở đó muôn

vật đều " vừa tầm với bắt của tay ngời " (Lạc Quan)

Không gian nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu thờng đợc cảm nhậntrong buổi bình minh, trong ánh ban mai, ở đó, tất cả tạo vật đều đẹp một vẻ

đẹp tinh khôi, thanh tân, trinh bạch của "buổi ban đầu" của thủa "ban sơ" của mối "tình thứ nhất" của " mùa xuân đầu" không gian ấy luôn tràn

ngập ánh sáng "Nếu không gian vờn ấy đợc mô tả dới ánh sáng ban ngàythì tất cả đều long lanh, rực rỡ vô ngần:

Tóc liễu buông xanh quá mỹ miều

Bên màu hoa mới thắm nh kêu:

(Nụ cời xuân)

Son sẻ trời nh mời sáu tuổi Má hồng phơn phớt mắt long lanh

(Rạo rực)

Một tổ hợp từ đợc huy động để diễn tả sự phát sáng và khả năng khúcxạ của mặt trời:

" Nhìn sơng chói mặt trời", "tung hô bằng ánh sáng", "ánh sáng ca",

"một luồng ánh sáng", "ánh dơng vui", "hoa ngang ngửa thắm", "thắm tơi",

" vàng tơi", "ửng rạng", "đắm sắc", " trồi biếc", "má hây hây" (Lý Hoài

Thu Sđd tr 104)

Nhng ngay cả bóng đêm cũng không hề kéo về cùng nó những ma,quỷ, vong hồn từ âm thế nh trong thơ của nhiều thi sĩ lãng mạn khác Vờnkết hợp với trăng trong thơ Xuân Diệu tạo thành một không gian rất lunglinh, huyền ảo, nửa thực, nửa mơ nhng vẫn tràn đầy nhựa sống và náo nứclòng trần Không gian đêm có khi còn nồng nàn hơng tình ái hơn cả dới ánhsáng ban ngày

" Gió canh khuya nh nghìn ngón tay ôm Trăng mối lái phủ màng tơ mơ mộng "

(Hoa Đêm)

Thơ Xuân Diệu đầy hoa Trong không gian vờn đời lộng lẫy nhan sắcthắm tơi của đủ các loài hoa

" Cánh hồng kết những nụ cời tơi"

(Nụ cời xuân)

Vàng tơi, thợc dợc cánh hơi xoà ửng rạng phù dung nghiêng mặt hoa

(Lạc Quan)

" Chen lá lục, những búp lài mở nửa Hớp bóng trăng đầy miệng nhỏ xinh xinh;

Hoa lài xanh dới ánh nguyệt tuôn trời

ánh nguyệt trắng trên hoa lài đúc sữa"

"Tóc liễu buông xanh quá mĩ miều"

"Gót sen vàng liễu yếu chạy về đâu"

Tóc liễu gợi nhắc đến tóc ngời đàn bà:

"Tóc liễu buông xanh … "

"Tóc buồn buông xuống "

Không gian trong thơ Xuân Diệu là một thế giới náo nức âm thanh và

ánh sáng Đó là một không gian dào dạt gió, tng bừng muôn khúc nhạc thần

tiên của trời đất và lòng ngời Không gian ấy cũng tràn ngập "tiếng chim vui", tiếng nổ giòn lách tách của hoa đêm, tiếng gió xinh thì thào Mơ hồ

hơn nhng cũng không kém phần rạo rực bồi hồi là những khúc nhạc thầm

lên tiếng "say mê", "tiếng tung hô bằng ánh sáng", là "d âm giọng nói đã lâu ngày, một sớm tím bỗng dịu dàng đồng vọng" Đó là cả một bản tấu của

những thanh âm dìu dặt, du dơng, yên bình và mê đắm

Đó là một không gian ửng rạng ban mai, bừng sáng nắng nhng cũngnhiều khi mông lung trong sơng và mơ hồ huyền diệu dới ánh trăng Nhữngluồng ánh sáng đó, những mầu sắc trần gian đó chủ yếu thể hiện sức sống,nét thanh tân, vẻ tơi tắn, dung mạo kiều diễm của tạo vật

"Giữa vờn ánh ỏi tiếng chim vui Thiếu nữ nhìn sơng chói mặt trời Sao buổi đầu xuân êm ái thế Cánh hồng kết những nụ cời tơi

(Nụ cời xuân)

Có một điều khá lý thú là trong không gian thơ Xuân Diệu, thấpthoáng một số gơng mặt tuổi trẻ, nhng chủ yếu là gơng mặt thiếu nữ Ngời

ta có thể hiểu vì đây là thơ của một thi sĩ đàn ông, một chàng trẻ tuổi đatình Và sự lấn át hẳn về số lần xuất hiện của dung nhan thiếu nữ so vớihình bóng nửa kia của nhân loại chứng tỏ rất rõ ràng một lần nữa là tình yêuchiếm một vị trí quan trọng nhất trong tâm hồn nhà thơ Xuân Diệu Đếnmức chỉ còn đối tợng của ái tình là hiện ra thật rõ rệt còn những gơng mặtkhác, ngoài tầm chú ý cao độ của chủ thể thì nhoè phai, mờ nhạt hẳn

Gơng mặt đó khi thì bừng sáng long lanh nh buổi bình minh:

"Thiếu nữ nhìn sơng chói mặt trời"

Khi tơi tắn trong niềm vui

"Em vui đi răng nở ánh trăng rằm"

"Thiếu nữ làm duyên đứng mỉm cời"

Khi bâng khuâng

"Thiếu nữ bâng khuâng đợi một ngời"

Khi rầu rĩ, mơ màng

"ít nhiều thiếu nữ buồn không nói Tựa cửa nhìn song nghĩ ngợi gì"

Nhng đều nhận đợc những nâng niu, âu yếm của nhà thơ Và dờng

nh cả tạo vật cũng đẹp một cách đầy nữ tính trong thơ Xuân Diệu Cả khônggian thơ Xuân Diệu tràn ngập những duyên dáng, tình tứ, tha thớt, yêu kiều,tơi thắm, dịu dàng… Với cá tính vốn là những đặc tính của một nhan sắc yêu kiều đầy

nữ tính Trăng đợc hình dung nh "vú mộng tràn đầy" Liễu đợc nhìn nh suối

tóc dài thiếu nữ:

"Tóc liễu buông xanh quá mĩ miều"

Và cả trời đất có khi cũng tràn ngập sức quyến rũ của tuổi trăng tròn lẻ:

"Son sẻ trời nh mời sáu tuổi Má hồng phơi phới mắt long lanh"

Đó chủ yếu là những gì thuộc về thiên nhiên, là một không gian đợcnhìn từ góc độ của những hiện tợng và sự vật tự nhiên, thiên tạo

Trong không gian ấy hình bóng của con ngời cụ thể không rõ lắm(trừ một đôi gơng mặt tuổi trẻ nh đã nói trên) Đó cũng không phải là mộtkhông gian gồm chứa những dấu vết, những chứng tích, những thành quảcủa văn hoá, của lịch sử kiểu nh không gian nghệ thuật trong thơ NguyễnKhoa Điềm sau này

"Ôi đất nớc đi đâu ta cũng thấy Những cuộc đời đã hoá núi sông ta … "

(Đất nớc)

Đặc điểm này vốn bắt nguồn từ một quy luật chung của nghệ thuậtlãng mạn: chủ nghĩa lãng mạn lý tởng hoá thiên nhiên, tìm thấy ở thiên

nhiên một nơi chốn lý tởng cho cái đẹp c ngụ, đặt thiên nhiên trong thế đốilập với xã hội, với loài ngời, với đô thị Xã hội loài ngời là xấu xa và nguyhiểm Đô thị phồn hoa là nơi dung chứa tội ác và tội lỗi, là sa mạc tinh thầngiam hãm những cá nhân cô độc Ngợc lại thiên nhiên là trong sạch và

thánh thiện, " là lý tởng đã hoá đá", là cội nguồn của cái đẹp và là sức

mạnh xoa dịu, cứu vớt, an ủi con ngời bị thơng từ xã hội, từ đô thị trở về

Nghiêng hẳn về phơng diện thiên nhiên trong tạo dựng không giannghệ thuật, thơ Xuân Diệu đã thể hiện thật rõ nét một quy luật của văn họclãng mạn

2 Không gian nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu tràn ngập âm sắc quyến rũ của trần gian, phản chiếu một cách sinh động nỗi đam mê lớn lao đối với cuộc đời và khát vọng sống mãnh liệt của thi sĩ.

Đây là một không gian của sức sống, của niềm vui, của những giá trịtích cực, của thế giới đợc nhìn từ phơng diện đáng yêu nhất, sung mãnnhất Không gian nghệ thuật ấy đợc xây dựng bởi những chất liệu của thực

tại, là không gian của những cái " ở đây" và " bây giờ" Thơ Xuân Diệu là

một bài ca về trần gian hiện tại trong dung mạo yêu kiều nhất của nó Đâychính là điểm phân biệt thơ Xuân Diệu với thơ nhiều thi sĩ lãng mạn kháccùng thời, cùng trào lu với ông

Không gian nghệ thuật hân hoan, tơi rói trong thơ Xuân Diệu thậtkhác so với không gian tĩnh lặng, cao rộng đến rợn ngợp trong thơ Huy Cận

mà ở đó con ngời chỉ là những chấm nhỏ đơn côi

" Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu

Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều Nắng xuống, trời lên sâu chót vót Sông dài, trời rộng, bến cô liêu "

(Tràng Giang)

Xét về phơng diện này Xuân Diệu ở vào thế hoà hợp " hữu nghị",

t-ơng giao thân ái với không gian Còn Huy Cận lại thờng rợn ngợp, khắckhoải với mặc cảm bị chìm đi, bị khuất lấp, bị bỏ mặc, bị tan biến trongmột không gian khổng lồ ở tầm vũ trụ và trống vắng đến mức đe doạ

Không gian nghệ thuật thơ Xuân Diệu bao giờ cũng đợc cảm nhận từthời điểm hiện tại, đợc tạo dựng bởi những vật liệu thực có thể cảm nhận vàkiểm chứng rằng các giác quan Đó là một thế giới sinh động và hiện hữu.Trái lại, trong thơ của một thi sĩ nổi tiếng hoài cổ là Chế Lan Viên, không

gian nghệ thuật lại đợc lấp đầy bởi những đầu lâu và xơng cốt, oan hồn và

ma quỷ, những đổ vỡ và hoang phế

" Đây những tháp gầy mòn vì mong đợi Những đền xa đổ nát dới thời gian Những sông vắng lê mình trong bóng tối Những tợng chàm lở lói rỉ rên than Đây những cảnh ngàn sâu cây lả ngọn Muôn ma hời sờ soạng dắt nhau đi "

Khớp xơng ma trắng tựa não con ngời Tuỷ đã cạn, nhng vẫn đầm hơi ớt Máu tuy khô, còn đợm khí tanh hôi"

( Xơng Khô)

Đó là một không gian " rờn rợn khí yêu ma" đợc xây dựng lên bởi

những chất liệu chắt ra từ hồi ức, từ hoài niệm và chủ yếu là từ tởng tợng

Đó là một không gian hoang đờng và kỳ ảo, khác rất xa với cái cõi đời tơitắn, nõn nà và ấm nóng, nồng nàn của Xuân Diệu

Ngợc lại, cảm hứng chủ đạo ca ngợi vờn trần, xng tụng sự sống sẽcòn xuyên suốt cuộc đời Xuân Diệu, qua tất cả những chặng đờng sáng tạo

giữa cõi đời, quyến luyến say mê mọi vẻ đẹp hồng tơi rực rỡ của đời sống, trần thế, Sợ "bóng tối" và " h vô"

Đặc biệt ở những bài thơ có không gian trăng mặt bằng không gian càng rộng, sự lấn át càng lớn Giữa không gian ấy ông bao giờ cũng trở nên nhỏ nhoi chao đảo.

Trong thơ Xuân Diệu đôi khi cũng có những không gian hoành tráng

"Huy hoàng trăng rộng, nguy nga gió Xanh biếc trời cao, bạc đất bằng"

( Buồn trăng)

Nhng những phong cảnh trên không xuất hiện với tần số cao trongthơ ông và ngay trong bài thơ ấy thì rút cục chủ thể trữ tình cũng không tanbiến vào khoảng bao la kia mà lại trở về cõi trần nức hơng, gần gũi và anbình của mình

Thế Lữ có một tuyên ngôn nghệ thuật

" Tôi chỉ là một khách tình si Ham vẻ đẹp muôn hình muôn vẻ Mợn cây bút nàng ly tao tôi vẽ

Và mợn cây đàn ngàn phím tôi ca"

Cảnh vĩ đại, sóng nghiêng trời, thác ngàn đổ…

Nét mong manh thấp thoáng cánh hoa bay

( Cây đàn muôn điệu)

Trong sự phong phú vô cùng của chất liệu nghệ thuật mà ngời nghệ sĩlãn mạn lựa chọn, Xuân Diệu không có thiên hớng đi tìm những cảnh vĩ đại,

sóng nghiêng trời, thác ngàn đổ ", ông nghiêng hẳn về những " nét mong manh thấp thoáng cánh hoa bay"

Nếu diễn đạt bằng những từ ngữ mỹ học, ta có thể nói rằng trongkhông gian nghệ thuật của thơ Xuân Diệu, cái xinh xắn, cái duyên dáng, cái

đẹp xuất hiện với số lợng nhiều hơn hơn hẳn so với cái cao cả, cái vĩ đại, cáikhổng lồ, cái siêu phàm

Chơng II Không gian nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu Một không gian tồn tại trong những đối cực

Một đặc điểm nổi bật của không gian nghệ thuật trong thơ XuânDiệu là nó không thuần nhất, không trong suốt mà chứa đựng những mâu

thuẫn, những đối cực - Sự đối lập của những trạng thái rất khác nhau đã tạonên cái xốn xang, bồn chồn và hối hả rất điển hình cho thơ Xuân Diệu.

1 Không gian nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu - một không gian tình ái.

Xuân Diệu là nhà thơ thiết tha gắn bó với cuộc đời Mà đỉnh điểmcủa lòng yêu đời là khát vọng ái tình Sự sống ở trạng thái sung mãn nhất sẽtrào lên thành tình yêu, thành nhu cầu giao hoà, ân ái, dâng hiến và chiếmlĩnh… Với cá tính Đối với Xuân Diệu, tình yêu là tinh hoa của sự sống, là biểu tợng rực

rỡ nhất của tuổi thanh xuân, là nguồn hạnh phúc vô biên cho con ngời,nguồn thi hứng vô tận cho thơ ca Phần lớn các bài thơ của Xuân Diệu tronggiai đoạn này là thơ tình yêu Đơng thời và mãi về sau, Xuân Diệu luôn đợc

coi là thi sĩ của tình yêu, là hoàng tử của thơ tình Việt Nam thế kỷ XX "Là một nhà thơ luôn mang trong mình nỗi ao ớc đợc tận hởng mọi vẻ đẹp của

đời sống trần thế, Xuân Diệu đã chọn tình yêu để gửi gắm lòng yêu đời và nỗi khát sống của mình" (Lý Hoài Thu -Sđd tr.51) "Một nét đặc sắc nữa trong cảm xúc tình yêu của thơ Xuân Diệu là ông đã nâng tình yên lên thành triết lý về sự sống Nhiều ngời đã nói về sự đa thanh, đa sắc trong tình yêu của Xuân Diệu Nhng có lẽ điều đáng nói nhất ở đây lại chính là ở chỗ Xuân Diệu xem tình yêu cao hơn chính nó, đó không chỉ là tình yêu nữa, mà là sự sống "(Lê Tiến Dũng- Những cách tân nghệ thuật trong thơ

Xuân Diệu giai đoạn 1932- 1945 - NXB Giáo dục - Hà Nội - 1998 - Tr.75)

Thế Lữ đã nhận xét từ rất sớm là: "Ham yêu, biết yêu, Xuân Diệu muốn tận hởng tình yêu vì ông thấy chỉ tình yêu mới gồm đợc bao nhiêu ý nghĩa" Thế Lữ gọi Xuân Diệu là "Một con ngời ân ái đa tình" "Bằng những cảm xúc chân thực và khát vọng ân ái chính đáng của mình, Xuân Diệu đã thiết lập nên một thứ "chủ nghĩa yêu đơng" hoàn toàn mới mẻ, phù hợp với quan niệm sống và yêu của thế hệ trẻ đơng thời" (Lý Hoài Thu, Sdd

tr 52)

Thơ tình Xuân Diệu vừa thể hiện đến mức độ cao nhất, mức độ điểnhình tâm thế mới, quan niệm sống mới của nghệ thuật lãng mạn, của phongtrào thơ mới lại vừa có những nét đặc sắc riêng biệt chỉ riêng thuộc về cátính sáng tạo của ông Thơ tình Xuân Diệu phản ánh cái tôi vô cùng mạnh

mẽ và độc đáo của nhà thơ