Lí luận về lạm phát và vận dụng lí luận ấy vào Việt Nam

Nét đặc trng nổi bật của thực trạng nền kinh tế khi có lạm phát, giá cả của hầu hết các hàng hoá đều tăng cao và sức mua của đồng tiền ngày càng giảm nhanh.. Các khái niệm: - Lạm phát là

Lời nói đầu

Cơ chế thị trờng đã và đang làm đổi thay của nền kinh tế Việt Nam trong những năm gần đây theo hớng tích cực Bên cạnh những thành tựu to lớn đã

đạt đợc chúng ta không thể không nhắc đến những hạn chế và tiêu cực do nền kinh tế thị trờng gây ra Một trong những vấn đề nổi cộm là lạm phát, hệ quả tất yếu của kinh tế thị trờng Lạm phát là một vấn đề hết sức phức tạp, để có những đợc cái nhìn chính xác về nó đòi hỏi sự đầu t lớn về thời gian và trí tuệ Lạm phát xảy ra gây ra những hậu quả xấu cho nền kinh tế, lạm phát ảnh hởng toàn bộ đến nền kinh tế quốc dân, đến đời sống xã hội, đặc biệt là giới lao

động, vì vậy đòi hỏi cần phải có những biện pháp để chống lạm phát Chống lạm phát không chỉ là việc của các nhà doanh nghiệp mà còn là nhiệm vụ của chính phủ của cả nền kinh tế ở nớc ta hiện nay, chống lạm phát, giữ nền kinh tế phát triển ổn định, cân đối là một mục tiêu rất quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống nhân dân

Trong thời gian gần đây, vấn đề lạm phát đã đợc nhiều ngời quan tâm, nghiên cứu và đề xuất các phơng án khắc phục Đã từ lâu tiền giấy xuất hiện

và chẳng bao lâu sau đó diễn ra tình trạng giảm giá tiền và dẫn đến lạm phát Nét đặc trng nổi bật của thực trạng nền kinh tế khi có lạm phát, giá cả của hầu hết các hàng hoá đều tăng cao và sức mua của đồng tiền ngày càng giảm nhanh

Xuất phát từ tầm quan trọng của việc nghiên cứu về lạm phát Dựa vào những kiến thức đã học đợc và tìm hiểu đợc tôi đã làm làm bài viết này với đề

tài : "Lí luận về lạm phát và vận dụng lí luận ấy vào Việt Nam" với mục

đích giúp mọi ngời thấy đợc tầm quan trọng của việc nghiên cứu lạm phát và

đa ra những hiểu biết của mình về lạm phát đẻ cô giáo và các bạn tham khảo

và đóng ghóp ý kiến

I/ Lý luận chung về lạm phát:

1 Khái niệm và phân loại lạm phát:

a Các khái niệm:

- Lạm phát là một phạm trù vốn có của nền kinh tế thị trờng, nó xuất hiện khi các yêu cầu của các quy luật kinh tế hàng hoá không đợc tôn trọng, nhất là quy luật lu thông tiền tệ ở đâu còn sản xuất hàng hoá , còn tồn tại những quan

hệ hàng hoá tiền tệ thì ở đó còn ẩn náu khả năng lạm phát và lạm phát chỉ xuất hiện khi các quy luật của lu thông tiền tệ bị vi phạm

- Trong bộ "T bản" nổi tiếng của mình C Mác viết: "Việc phát hành tiền giấy phải đợc giới hạn ở số lợng vàng hoặc bạc thực sự lu thông nhờ các đại diện tiền giấy của mình" Điều này có nghĩa là khi khối lợng tiền giấy do nhà nớc phát hành vào lu thông vợt quá số lợng vàng mà nó đại diện thì giá trị của tiền giấy giảm xuống và tình trạng lạm phát xuất hiện

- Một định nghĩa nữa về lạm phát do các nhà kinh tế học hiện đại đa ra

và nó đợc sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực nghiên cứu thị trờng : "Lạm phát là

sự tăng lên của mức giá trung bình theo thời gian"

- Lạm phát đợc đặc trng bởi chỉ số lạm phát Nó chính là GNP danh nghĩa/ GNP thực tế Trong thực tế nó đợc thay thế bằng tỷ số giá tiêu dùng hoặc chỉ số giá bán buôn Ip = ip.d

ip: chỉ số giá cả của từng loại nhóm hàng

d: tỷ trọng mức tiêu dùng của từng loại hàng

b) Phân loại lạm phát:

- Lạm phát vừa phải: còn gọi là lạm phát một con số, có tỷ lệ lạm phát

d-ới 10% một năm Lạm phát vừa phải làm cho giá cả biến động tơng đối Trong thời kỳ này nền kinh tế hoạt động bình thờng, đời sống của ngời lao động ổn

định Sự ổn định đó đợc biểu hiện: giá cả tăng lên chậm, lãi suất tiền gửi không cao, không xẩy ra với tình trạng mua bán và tích trữ hàng hoá với số l -ợng lớn

Có thể nói lạm phát vừa phải tạo tâm lý an tâm cho ngời lao động chỉ trông chờ vào thu nhập Trong thời gian này các hãng kinh doanh có khoản thu nhập ổn định, ít rủi ro nên sẵn sàng đầu t cho sản xuất, kinh doanh

- Lạm phát phi mã: lạm phát xẩy ra khi giá cả tăng tơng đối nhanh với tỷ

lệ 2 hoặc 3 con số một năm ở mức phi mã, lạm phát làm cho giá cả chung tăng lên nhanh chóng, gây biến động lớn về kinh tế , các hợp đồng đợc chỉ số hoá Lúc này ngời dân tích trữ hàng hoá, vàng bạc, bất động sản và không bao giờ cho vay tiền ở mức lãi suất bình thờng Loại này khi đã trở nên vững chắc

sẽ gây ra những biến dạng kinh tế nghiêm trọng

- Siêu lạm phát: xẩy ra khi lạm phát đột biến tăng lên với tốc độ cao vợt

xa lạm phát phi mã, nó nh một căn bệnh chết ngời, tốc độ lu thông tiền tệ tăng kinh khủng, giá cả tăng nhanh không ổn định, tiền lơng thực tế bị giảm mạnh, tiền tệ mất giá nhanh chóng, thông tin không còn chính xác, các yếu tố thị tr-ờng biến dạng và hoạt động kinh doanh lâm vào tình trạng rối loạn Tuy nhiên, siêu lạm phát rất ít khi xẩy ra

Lịch sử của lạm phát cũng chỉ ra rằng, lạm phát ở các nớc đang phát triển thờng diễn ra trong thời gian dài, vì vậy hiệu quả của nó phức tạp và trầm trọng hơn Vì vậy các nhà kinh tế đã chia lạm phát thành 3 loại

Lạm phát kinh niên kéo dài trên 3 năm với tỷ lệ lạm phát dớ 50% một năm; lạm phát nghiêm trọng thờng kéo dài trên 3 năm với tỷ lệ lạm phát trên 50%; siêu lạm phát kéo dài trên một năm với tỷ lệ lạm phát trên 200% một năm

2 Nguyên nhân lạm phát:

a) Lạm phát theo thuyết tiền tệ: kinh tế đi vào lạm phát, đồng tiền mất

giá có nhiều nguyên nhân dẫn đến lạm phát Chẳng hạn thời tiết không thuận, mất mùa, nông dân thu hoạch thấp, giá lơng thực tăng lên Giá nguyên vật liệu tăng làm cho giá cả hàng tiêu dùng tăng lên Khi tiền lơng tăng, chi

phí sản xuất cũng tăng theo, dẫn đến giá các mặt hàng cũng tăng Tăng lơng

đẩy giá lên cao Tóm lại, lạm phát là hiện tợng tăng liên tục mức giá chung và

có thể giải thích theo 3 cách

- Theo học thuyết tiền tệ, lạm phát là kết quả của việc tăng quá thừa mức cung tiền

- Theo học thuyết Keynes, lạm phát xẩy ra do thừa cầu về hàng hoá và dịch vụ trong nền kinh tế (do cầu kéo)

- Theo học thuyết chi phí đẩy, lạm phát sinh ra do tăng chi phí sản xuất (chi phí đẩy)

Trên thực tế lạm phát là kết quả của tổng thể 3 nguyên nhân trên, mỗi nguyên nhân có vai trò khác nhau ở mỗi thời điểm khác nhau

Mức cung tiền là một biến số duy nhất trong đẳng thức tỷ lệ lạm phát, mà dựa vào đó ngân hàng Trung ơng đã tạo ra ảnh hởng trực tiếp Trong việc chống lạm phát, các ngân hàng Trung ơng luôn giảm sút việc cung tiền

Tăng cung tiền có thể đạt đợc bằng hai cách:

- Ngân hàng trung ơng in nhiều tiền hơn (khi lãi suất thấp và điều kiện kinh doanh tốt) hoặc

- Các ngân hàng thơng mại có thể tăng tín dụng

Trong cả hai trờng hợp sẵn có lợng tiền nhiều hơn cho dân c và chi phí

Về mặt trung hạn và dài hạn, điều đó dẫn tới cầu về hàng hoá và dịch vụ tăng Nếu cung không tăng tơng ứng với cầu, thì việc d cầu sẽ đợc bù đắp bằng việc tăng giá Tuy nhiên, giá cả sẽ không tăng ngay nhng nó sẽ tăng sau đó 2-3 năm In tiền để trợ cấp cho chi tiêu công cộng sẽ dẫn đến lạm phát nghiêm trọng

Ví dụ:

Năm 1966 - 1967 chính phủ Mỹ đã sử dụng việc tăng tiền để trả cho những chi phí leo thang của cuộc chiến tranh tại Việt Nam, lạm phát tăng từ 3% (năm 1967) đến 6% (năm 1970)

Xét trong dài hạn lãi suất thực tế (i) và sản lợng thực tế (y) đạt mức cân bằng, nghĩa là (i) và (y) ổn định Mức cầu tiền thực tế không đổi nên M/P cũng không đổi Suy ra khi lợng tiền danh nghĩa (M) tăng lên thì giá cả sẽ tăng lên với tỷ lệ tơng ứng Vậy lạm phát là một hiện tợng tiền tệ Đây là lý do tại sao ngân hàng Trung ơng rất chú trọng đến nguyên nhân này

b) Lạm phát theo thuyết Keynes (lạm phát cầu kéo):

Tăng cung tiền không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến tăng cầu về hàng hoá, dịch vụ Tăng tiêu dùng, chi phí công cộng và tăng dân số là những nhân tố phi tiền tệ, sẽ dẫn đến tăng cầu áp lực lạm phát sẽ tăng sau 1 đến 3 năm, nếu cầu về hàng hoá vợt quá mức cung, song sản xuất vẫn không đợc mở rộng hoặc do sử dụng máy móc với công suất tiến tới giới hạn hoặc vì nhân tố sản xuất không đáp ứng đợc sự gia tăng của cầu Sự mất cân đối đó sẽ đợc giá cả lấp đầy Lạm phát do cầu tăng lên hay lạm phát do cầu kéo đợc ra đời từ

đó Chẳng hạn ở Mỹ, sử dụng công suất máy móc là một chỉ số có ích phản

ánh lạm phát trong tơng lai ở Mỹ, sử dụng công suất máy móc trên 83% dẫn tới lạm phát tăng

c) Lạm phát theo thuyết chi phí đẩy:

Lạm phát chi phí đẩy vừa lạm phát, vừa suy giảm sản lợng tăng thêm thất nghiệp nên còn gọi là lạm phát "đình trệ" Hình thức của lạm phát này phát sinh ra từ phía cung, do chi phí sản xuất cao hơn đã đợc chuyển sang ngời tiêu dùng Điều này chỉ có thể đợc trong giai đoạn tăng trởng kinh tế khi ngời tiêu dùng sẵn sàng trả với giá cao hơn

Ví dụ:

Nếu tiền lơng chiếm một phần đáng kể trong chi phí sản xuất và dịch vụ Nếu tiền lơng tăng nhanh hơn năng suất lao động thì tổng chi phí sản xuất sẽ tăng lên Nếu nhà sản xuất có thể chuyển việc tăng chi phí này cho ngời tiêu

dùng thì giá bán sẽ tăng lên, công nhân và các công đoàn sẽ yêu cầu tiền lơng cao hơn trớc để phù hợp với chi phí sinh hoạt tăng lên, điều đó tạo thành vòng xoáy lợng giá

Một yếu tố chi phí chính khác là giá cả nguyên vật liệu đặc biệt là dầu thô Trong năm 1972 - 1974 hầu nh giá dầu quốc tế tăng 5 lần dẫn đến lạm phát tăng từ 4,6% đến 13,5% bình quân trên toàn thế giới

Ngoài ra sự suy sụp của giá dầu (1980) làm cho lạm phát giảm xuống mức thấp cha từng thấy

Bên cạnh những yếu tố gây nên lạm phát đó là giá nhập khẩu cao hơn đ

-ợc chuyển cho ngời tiêu dùng nội địa Nhập khẩu càng trở nên đắt đỏ khi đồng nội tệ yếu đi hoặc mất giá so với đồng tiền khác Ngoài ra yếu tố tâm lý dân chúng, sự thay đổi chính trị, an ninh quốc phòng Song nguyên nhân trực tiếp vẫn là số lợng tiền tệ trong lu thông vợt quá số lợng hàng hoá sản xuất ra Việc tăng đột ngột của thuế (VAT) cũng làm tăng chỉ số giá

y

0

y

y*

AD

1

AD

0

P

P

1

P

0

E

1

E

0

E

0

ASSL ASRL

P

1

P

0

E

1

ASLR AD

P

ASSR

1

ASSR

2

Chi tiêu quá khả năng cung ứng

- Khi sản lợng vợt tiềm năng đ-ờng AS có độ dốc lớn nên khi cầu tăng mạnh, AD - AD1, giá cả tăng

P0 - P1

Chi phí tăng đẩy giá lên cao

- Cầu không đổi, giá cả tăng sản l-ợng giảm xuống Y0 - Y1

AS1 - AS2

d) Lạm phát dự kiến:

Trong nền kinh tế, trừ siêu lạm phát, lạm phát phi mã, lạm phát vừa phải

có xu hớng tiếp tục giữ mức lịch sử của nó Giá cả trong trờng hợp này tăng

đều một cách ổn định Mọi ngời thể dự kiến đợc trớc nên còn gọi là lạm phát

dự kiến

Trong lạm phát dự kiến AS & AD dịch chuyển lên trên cùng, độ sản lợng vẫn giữ nguyên, giá cả tăng lên theo dự kiến

Giữa lạm phát và lãi suất khi tỷ lệ lạm phát tăng lên lãi suất danh nghĩa tăng theo, tăng chi phí cơ hội của việc giữ tiền, càng giữ nhiều tiền càng thiệt

Điều này đặc biệt đúng trong các cuộc siêu lạm phát, tiền mất giá càng nhanh, tăng mức độ tiền gửi vào ngân hàng, vào quỹ tiết kiệm hoặc đẩy ra thị trờng

để mua về mọi loại hàng hoá có thể dự trữ gây thêm mất cân bằng cung cầu trên thị trờng hàng hoá và tiếp tục đẩy giá lên cao

Giữa lạm phát và tiền tệ khi ngân sách thâm hụt lớn các chính phủ có thể

in thêm tiền để trang trại, lợng tiền danh nghĩa tăng lên là một nguyên nhân

y

y*

AD"

AD' AD E

E'

E"

ASLR

ASSR

2

ASSR

1

ASSR

0

P2

P

1

P

0

gây ra lạm phát Và một khi giá cả đã tăng lên thì sự thâm hụt mới nảy sinh,

đòi hỏi phải in thêm một lợng tiền mới và lạm phát tiếp tục tăng vọt Kiểu lạm phát xoáy ốc này thờng xảy ra trong thời kỳ siêu lạm phát Tuy nhiên, chính phủ có thể tài trợ thâm hụt bằng cách vay dân thông qua bán tín phiếu Lợng tiền danh nghĩa không tăng thêm nên không có nguy cơ lạm phát, nhng nếu thâm hụt tiếp tục kéo dài, số tiền phải trả cho dân (cả gốc lẫn lãi) sẽ lớn

đến mức cần phải in tiền để trang trải thì khả năng có lạm phát mạnh là điều chắc chắn

Các nguyên nhân liên quan đến chính sách của nhà nớc, chính sách thuế, chính sách cơ cấu kinh tế không hợp lý Các chủ thể kinh doanh làm tăng chi phí đầu vào, nguyên nhân do nớc ngoài

3) Những tác động của lạm phát:

Lạm phát có nhiều loại, cho nên cũng có nhiều mức độ ảnh hởng khác nhau đối với nền kinh tế

* Đối với lĩnh vực sản xuất:

Đối với nhà sản xuất, tỷ lệ lạm phát cao làm cho giá đầu vào và đầu ra biến động không ngừng, gây ra sự ổn định giả tạo của quá trình sản xuất Sự mất giá của đồng tiền làm vô hiệu hoá hoạt động hạch toán kinh doanh Hiệu quả kinh doanh - sản xuất ở một vài doanh nghiệp có thể thay đổi, gây ra những xáo động về kinh tế Nếu một doanh nghiệp nào đó có tỷ suất lợi nhuận thấp hơn lạm phát sẽ có nguy cơ phá sản rất lớn

* Đối với lĩnh vực lu thông:

Lạm phát thúc đẩy quá trình đầu cơ tích trữ dẫn đến khan hiếm hàng hoá Các nhà doanh nghiệp thấy rằng việc đầu t vốn vào lĩnh vực lu thông Thậm chí khi lạm phát trở nên khó phán đoán thì việc đầu t vốn vào lĩnh vực sản xuất sẽ gặp phải rủi ro cao Do có nhiều ngời tham giâ vào lĩnh vực lu thông nên lĩnh vực này trở nên hỗn loạn Tiền ở trong tay những ngời vừa mới bán hàng xong lại nhanh chóng bị đẩy vào kênh lu thông, tốc độ lu thông tiền tệ tăng vọt và điều này làm thúc đẩy lạm phát gia tăng

* Đối với lĩnh vực tiền tệ, tín dụng:

Lạm phát làm cho quan hệ tín dụng, thơng mại và ngân hàn bị thu hẹp.

Số ngời gửi tiền vào ngân hàng giảm đi rất nhiều Về phía hệ thống ngân hàng,

do lợng tiền gửi vào giảm mạnh nên không đáp ứng đợc nhu cầu của ngời đi vay, cộng với việc sụt giá của đồng tiền quá nhanh, sự điều chỉnh lãi suất tiền gửi không làm an tâm những ngời hiện đang có lợng tiền mặt nhàn rỗi trong tay Về phía ngời đi vay, họ là những ngời có lợi lớn nhờ sự mất giá đồng tiền một cách nhanh chóng Do vậy, hoạt động của hệ thống ngân hàng không còn bình thờng nữa Chức năng kinh doanh tiền bị hạn chế, các chức năng của tiền

tệ không còn nguyên vẹn bởi khi có lạm phát thì chẳng có ai tích trữ của cải hình thức tiền mặt

* Đối với chính sách kinh tế tài chính của nhà nớc:

Lạm phát gây ra sự biến động lớn trong giá cả và sản lợng hàng hoá, khi lạm phát xảy ra những thông tin trong xã hội bị phá huỷ do biến động của giá cả làm cho thị trờng bị rối loạn Ngời ta khó phân biệt đợc những doanh nghiệp làm ăn tốt và kém Đồng thời lạm phát làm cho nhà nớc thiếu vốn, do

đó nhà nớc không còn đủ sức cung cấp tiền cho các khoản dành cho phúc lợi xã hội bị cắt giảm các ngành, các lĩnh vực dự định đựơc chính phủ đầu t và

hỗ trợ vốn bị thu hẹp lại hoặc không có gì Một khi ngân sách nhà nớc bị thâm hụt thì các mục tiêu cải thiện và nâng cao đời sống kinh tế xã hội sẽ không có

điều kiện thực hiện đợc

II Thực trạng lạm phát ở Việt Nam

1 Thực trạng:

ở Việt Nam lạm phát không chỉ mới xuất hiện mà lạm phát đã tồn tại từ lâu, chỉ có điều biểu hiện của nó không công khai, các nghị quyết của đảng cộng sản Việt Nam, đại hội V trở về trớc không sử dụng khái niệm lạm phát

mà chỉ dùng cụm từ "Chênh lệch giữa thu và chi giữa hàng và tiền "; "Thị tr-ờng vật giá không ổn định "

Trong điều hành vĩ mô phát triển nền kinh tế, mọi quốc gia trên thế giới

đều phải quan tâm tới chính sách tài chính, tiền tệ, chống lạm phát Đối với

n-ớc ta hiện nay, kiềm chế lạm phát, ổn định giá cả đang là một vấn đề lớn đặt

ra trong điều hành của chính phủ, của các cấp các ngành vì sự phát triển và ổn

định Cho tới nay, Việt Nam đã thành công về phơng diện này Lạm phát đã

giảm từ hơn 700% một năm vào năm 1986 xuống chỉ còn 35% vào năm 1989.

Đây là một thành công lớn, phản ánh kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố, nh tự

do hoá nền kinh tế, áp dụng một tỷ giá hối đoái thực tế hơn, ngời dân không còn tồn trữ hàng hoá, vàng và đô la mà bắt đầu tích luỹ bằng đồng tiền trong nớc, xuất khẩu dầu thô ngày càng tăng Tuy nhiên, những tiến bộ vợt bậc trong năm 1989 đã không đợc củng cố ngay bằng các chính sách tiền tệ và tài khoản thận trọng, do đó trong các năm 1992 và 1993, giá cả đã tăng gần 70% năm

2 Lạm phát qua một số giai đoạn

- Giai đoạn thứ nhất: Từ năm 1890 trở về trớc, lạm phát đợc hiểu giống

hoàn toàn định nghĩa của Marx, cho nên chống lạm phát là tìm tòi mọi cách hạn chế việc phát hành tiền vào lu thông

- Thời kỳ 1938 - 1945: Ngân hàng Đông Dơng cấu kết với chính quyền

thực dân Pháp đã lạm phát đồng tiền Đông Dơng để vơ vét của cải nhân dân Việt Nam đem về Pháp đóng góp cho cuộc chiến tranh chống phát xít Đức và sau đó để nuôi mấy chục vạn quân nhận bán Đông Dơng làm chiếc cầu an toàn đánh Đông Nam á Hậu quả nặng nề của lạm phát nhân dân Việt Nam phải chịu giá sinh hoạt từ 1939 - 1945 bình quân 25 lần

- Thời kỳ 1946 - 1954: Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà do Chủ

tịch Hồ Chí Minh sáng lập và lãnh đạo đã phát hành đồng tài chính thay đồng

Đông Dơng và sau đó là đồng ngân hàng để huy động sức ngời, sức của của toàn dân tiến hành cuộc kháng chiến 9 năm đánh đuổi quân xâm lợc Pháp, kết quả giải phòng hoàn toàn nửa đất nớc

- Thời kỳ 1955 - 1965: Chính phủ tay sai Mỹ kế tiếp nhau ở miền Nam

Việt Nam liên tục lạm phát đồng tiền Miền Nam để bù đắp lại cuộc chiến tranh chống laị phong trào giải phóng dân tộc ở Miền Nam Mặc dù đợc chính phủ Mỹ đổ vào miền Nam một khối lợng hàng viện trợ khổng lồ, giá trị hàng trăm tỷ USD cũng không thể bù đắp lại chi phí

- Thời kỳ 1965 - 1975:

ở miền Bắc Việt Nam chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà phải tiến hành một cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nớc, chống chiến tranh phá hoại ở

Mỹ tại miền Bắc, giải phóng miền Nam thống nhất đất nớc, đã phát hành số