Sau khi giặt và sấy khô, lông cừu đã sẵn sàng được sản xuất theo một trong hai con qui trình sau: Lộ TRìNH LEN CHảI THÔ Ngắn gọn hơn và sử dụng cho các sợi thô.. Lộ TRìNH LEN CHảI Kỹ Chu
Trang 1Giới thiệu
về hàng dệt kim Cẩm nang Huấn luyện
Phụ lục
Mức độ:
Mở đầu
K1 / L1
Len lông cừu Merino của Úc
Trang 22HÀNG DỆT KIM LEN MERINO
NỘI DUNG
Trang 3GIỚI THIỆU 4
1 Lợi ích của len Merino trong lĩnh vực Dệt kim 5
4 Quy trình xử lý len Chải thô 6
5 Quy trình xử lý len Chải kĩ 6
8 Hiện tượng lẫn xơ ngoại lai 8
NỘI DUNG
Trang 44HÀNG DỆT KIM LEN MERINO
Điểm qua các khía cạnh kĩ thuật cần được xem xét khi sản xuất hàng dệt kim chất lượng từ len Merino là mục đích của bài viết này Nó bắt đầu với việc sản xuất lông cừu tại Australia và tuân theo qui trình chế biến từ sợi đến vải.
Cần đặc biệt chú trọng đến sự chọn lựa sợi, yếu tố tối quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng sản
phẩm dệt kim, cùng với mối quan
hệ giữa sợi và máy dệt kim.
Hàng dệt kim len yêu cầu những quá trình hoàn tất có điểm khác với các loại xơ khác và điều
này cũng được đề cập đến.
Trang 5HÀNG DỆT KIM
THIêN NHIêN
Len Merino có nguồn gốc thiên nhiên, được
tạo nên bởi protein với tên gọi là keratin,
cùng loại protein với tóc người
Có KHả NăNG PHâN Hủy SINH HọC
Dưới điều kiện thích hợp, len Merino chỉ
mất vài năm để tự phân hủy
KHả NăNG LÀM MỚI LạI
Hàng năm, cừu Merino của Úc đều sản xuất
một lớp lông mới có thể cắt đi mà không làm
hại đến con vật
Xơ XOăN
Len Merino xoăn tự nhiên cho phép sản
xuất mặt hàng vải xốp nhưng nhẹ
TíNH ĐÀN HồI
Xơ len Merino sẽ trở lại trạng thái ban đầu khi
bị ép lại hay kéo dãn, nên trang phục len cũng
sẽ giữ form trong quá trình mặc và giặt giũ
MềM MạI
Cừu Merino của Úc nổi tiếng cho len cực mảnh Đây cũng là nguyên nhân vì sao trang phục len Merino có độ chảy rất tốt và đem lại cảm giác tay tuyệt vời
Dễ CHịU
Len Merino có khả năng thích ứng với sự thay đổi của nhiệt độ và độ ẩm – nó có khả năng ngậm ẩm đến 35% trọng lượng của nó (hơi nước), cho phép giải phóng ẩm từ cơ thể người và bay hơi
Cừu Merino của Úc có tên và nguồn gốc
từ đàn Merino Hoàng gia Tây Ban Nha
nổi tiếng, được những người di cư từ Châu
âu đưa đến Australia hơn 200 năm trước
Úc là nơi sản xuất len Merino lớn nhất thế
giới; trong năm 2010/11, 70 triệu con cừu
tại Úc đã sản xuất được 345 triệu kg len
Len của Úc đặc biệt phù hợp cho các mặt
hàng may mặc với 54% sản lượng năm
2010/11 có độ mảnh thấp hơn 20.5 micron
Đường kính càng nhỏ thì len càng xoăn và
mềm Sự ổn định các lớp sóng xoăn góp
phần làm cho vải len dệt kim xốp và nhẹ
Kiểm tra xơ len dưới kính hiểm vi cho thấy
cấu trúc vảy tạo nên chất lượng của nó, ví
dụ, các vảy này là nguyên nhân của hiện
tượng làm co kết lại Khi co kết, các xơ len
đơn lẻ sẽ nở ra và xoắn lấy nhau dưới tác
ƯU ĐIểM CủA LEN MERINO TRONG
1
LÔNG CỪU MERINO ÚC
2
Xơ LEN THƯờNG
Micron (μm) là đơn vị đo đường kính bằng 1phần triệu m hoặc 0.04 nghìn của một inch; trung bình, tóc người là 45 μm
Xơ LEN Đã Xử Lý
động cơ học mạnh (như giặt) Hiện tượng co kết này không thể thay đổi được, tuy nhiên nếu có yêu cầu sản phẩm giặt-máy, có thể thực hiện một loạt các quy trình làm thay đổi
bề mặt xơ và hiện tượng này sẽ không xảy ra được Điều quan trọng là những quy trình này không có ảnh hưởng đặc biệt nào đến cảm giác sờ tay của len
Trang 66HÀNG DỆT KIM LEN MERINO
Bước đầu tiên để kéo sợi là loại bỏ tạp chất và mồ hôi nhờn bám trên lông cừu bằng nước ấm Sau khi giặt và sấy khô, lông cừu đã sẵn sàng được sản xuất theo một trong hai con qui trình sau:
Lộ TRìNH LEN CHảI THÔ Ngắn gọn hơn và sử dụng cho các sợi thô
Trong đó, các xơ được phân bổ một cách ngẫu nhiên trên sợi và ngắn hơn các xơ dùng cho len chải kỹ
Lộ TRìNH LEN CHảI Kỹ Chuyên dùng sản xuất các sợi len mảnh, trên
đó các xơ được phân bố song song với nhau
Qui trình này có một số công đoạn chung với qui trình xử ly len chải thô nhưng lộ trình chuyển đổi thì dài hơn
Lông cừu sau giặt sẽ được chải thô tương tự như qui trình xử ly len chải thô, tuy nhiên ra khỏi máy chải thô không phải là sợi thô có xoắn nhẹ mà là một con cúi đơn, dày gồm các
xơ song song với nhau Giai đoạn tiếp theo
là công đoạn ghép, lặp đi, lặp lại, trên đó một
số cúi khác nhau được pha trộn và kéo dài để tăng tính đều đặn Tiếp đến là chải kỹ, tại đây các xơ ngắn được loại bỏ và có thể được xử
lý như xơ ngắn chải kỹ Kết quả của quá trình chải kỹ là con cúi lớn hơn, gọi là top Bước chuẩn bị cuối cùng trước khi kéo sợi con là kéo sợi thô từ top thành cúi nhỏ hơn, gọi là sợi thô
Bước này cũng giống như bước tạo sợi thô trong qui trình xử ly len chải thô nhưng phải thực hiện qua nhiều công đoạn hơn
Trong quá trình kéo sợi con, sợi thô được kéo giãn khoảng 20 lần so với độ dài trước
đó và tăng thêm độ săn để tạo ra sợi len chải kỹ mảnh Tất cả các mối nối sợi không
Lông cừu sau giặt sẽ được gỡ rối trên máy chải thô, các xơ được tách ra bởi các trục chải chuyển động với tốc độ khác nhau
và tạo thành một màng xơ mảnh Sau đó, màng xơ này được phân thành các dải xơ bởi hệ thống băng chia Dải xơ từ băng chia được vê, tụ và cuộn lại thành cuộn sợi thô
có xoắn nhẹ Quá trình kéo sợi sau đó sẽ làm tăng thêm độ bền cho sợi thô này
Qui trình kéo sợi sẽ làm nhỏ và tạo xoăn thành sợi Sợi đơn này có thể phù hợp cho dệt thoi, nhưng thông thường không phù hợp cho dệt kim bởi vì dệt kim cần sử dụng sợi xe đôi Khi xe 2 sợi đơn có hướng xoắn ngược nhau thì sợi xe trở nên cân bằng và không gây xoắn vải dệt kim
QUI TRìNH CHế BIếN
3
QUI TRìNH Xử Lý LEN CHảI THÔ
4
QUI TRìNH Xử Lý LEN CHảI Kỹ
5
CHẤT LƯỢNG SỢI LEN CHẢI THÔ LEN CHẢI KỸ
Xơ ngắn hơn Xơ dài hơn Phân bố xơ
ngẫu nhiên
Phân bố xơ song song Sợi xù hơn Sợi trơn hơn Chỉ số sợi từ thô
đến trung bình
Chỉ số sợi từ trung bình đến mảnh Hàng dệt kim
hoàn tất ướt
Hàng dệt kim hoàn tất ướt hoặc hơi nhiệt
đúng tiêu chuẩn đều được cắt bỏ và thay bằng mối nối kiểu xoắn (splice) mịn hơn trước khi đánh ống thành côn sợi lớn hơn Giống như sợi len chải thô, dệt kim sợi len chải kỹ cũng cần được xe đôi
Trang 7Có nhiều yếu tố cần phải chú trọng khi lựa chọn đúng sợi cho sản phẩm cuối cùng
CHI Số SợI (NM) Tùy thuộc cấp máy dệt kim và cấu trúc vải
lựa chọn sợi
6
Thanh dẫn thẳng tạo hình
(cấp máy là số kim / 1,5 inches)
9 9/2 - 12/2
12 12/2 - 17/2
15 13/2 - 20/2
18 20/2 - 28/2
21 22/2 - 32/2
24 28/2 - 36/2
27 32/2 - 40/2
Giường kim chữ V tạo hình
(cấp máy là số kim / 1 inch)
3 2/2 - 4/2
5 4/2 - 9/2
7 10/2 - 14/2
8 12/2 - 17/2
10 20/2 - 24/2
12 24/2 - 32/2
14 28/2 - 36/2
16 36/2 - 48/2
18 44/2 - 60/2
Dệt jersey đơn cắt & may
(cấp máy: số kim / 1 inch)
8 17/2 - 24/2
10 22/2 - 36/2
12 28/2 - 40/2
14 32/2 - 48/2
18 40/2 - 30/1
20 48/2 - 32/1
22 28/1 - 36/1
24 32/1 - 40/1
26 36/1 - 44/1
28 48/1 - 55/1
Trang 8Độ SăN
7
LẪN CáC Xơ NGOạI LAI
8
HÀNG DỆT KIM LEN MERINO
8
LEN CHảI Kỹ HAy LEN CHảI THÔ Chọn loại nào trong hai loại sợi cơ bản này phụ thuộc vào yêu cầu của sản phẩm cuối cùng Đối với len chải thô, sản phẩm cần hoàn tất ướt sau khi dệt để loại bỏ chất dầu trong quá trình chải thô và tạo
độ xốp Sợi chải kỹ sản xuất ra vải chặt chẽ và mềm mại hơn Nếu sợi và điều kiện dệt sạch sẽ, hàng len chải kỹ có thể chỉ cần hoàn tất bởi hấp hơi, tuy nhiên thêm một ít hoàn tất ướt sẽ mang lại cho vải xốp và mềm mại hơn
NHUộM HOặC KHÔNG NHUộM MÀU Tùy thuộc sản phẩm cuối cùng sẽ được
• Được cân bằng xoắn
• Đều đặn về chỉ số và độ săn
• Đường kính và phân bố xơ phải phù hợp với chỉ số sợi
• Chiều dài trung bình xơ phù hợp
• Độ bền và độ giãn phải phù hợp
và đều đặn
• Ma sát với kim loại thấp
• Không bị lẫn xơ
• Bền màu nhuộm tốt
• Không có lỗi mối nối
Sợi dùng trong dệt kim thường có độ xoắn ít hơn sợi dùng trong dệt thoi nên có thể sản xuất sản phẩm xốp mềm, tuy nhiên sợi phải xoăn đều Nếu sợi bị rối hoặc không xoăn thì vải dệt sẽ bị lệch hoặc vặn xoắn Để có được sự cân bằng xoắn, sợi dệt kim thường được chập đôi
Bằng cách xe hai sợi đơn có hướng xoắn ngược nhau và độ săn bằng khoảng 60%
› +
Z Z S
nhuộm ở dạng mẻ hay không
Khi các yếu tố trên được quyết định, nó cần đảm bảo sợi có các thuộc tính sau:
độ săn sợi đợn thì sợi sẽ đạt cân bằng
Lẫn xơ ngoại lai là vấn đề sau khi nhuộm màu, chỗ bị lẫn xơ khác sẽ cho màu khác với các chỗ khác
LẪN TạP THựC VậT (VM) Vấn đề này xảy ra khi cừu được chăn thả
Nếu quá trình các-bon hóa không được làm đúng cách, VM sẽ xuất hiện trên mặt vải và sợi như những đốm nâu
Xơ SẪM MÀU Nếu có vải dệt sẽ có màu xám
Xơ TổNG HợP Nếu có vải khó nhuộm và khó tách
Trang 9Độ BềN VÀ Độ ĐÀN HồI
9
BềN MÀU NHUộM
10
Độ bền và đàn hồi của xơ len phụ thuộc vào
cấu trúc xơ của nó Độ bền và đàn hồi của
sợi liên quan đến chiều dài xơ và độ săn
của sợi Sợi len chải thô có xơ ngắn hơn và
ít xoăn hơn làm cho sản phẩm may mặc có thiên hướng kém bền hơn khi mặc
Một trong những điểm quan trọng nhất cần
xem xét khi mua sợi len đã nhuộm màu là
độ bền của thuốc nhuộm, nói cách khác là
khả năng bền màu với sự chà xát và giặt
Qui trình nhuộm chi tiết là một chủ đề rộng
lớn không thể đề cập ở đây Tuy nhiên, nó
có giá trị xem xét các giai đoạn khác nhau
trong các lộ trình nhuộm Gần như nhuộm
sợi len chải thô luôn được thực hiện ở
trạng thái chùng – ngay trước công đoạn
chải thô Đây được gọi là nhuộm tĩnh
Sợi len chải kỹ có thể được nhuộm tại ba khâu như sau: trước kéo sợi con (ở dạng top) hoặc sau kéo sợi con ở dạng con sợi hoặc côn sợi
Nhuộm con sợi, nhuộm top và nhuộm tĩnh thường dùng cho sợi xốp, trong khi đó nhuộm côn sợi thường dùng cho sản phẩm phẳng và ít xốp hơn Nhuộm côn sợi ít dùng cho sợi dệt kim
Các xơ len tạo thành sợi đóng vai trò rất
quan trọng Bảng dưới đây cho biết phạm
vi sử dụng đường kính trung bình của xơ
cho các loại sợi dệt kim
Lông cừu càng mảnh, có thể kéo sợi càng
mảnh Nói chung, cả 2 yếu tố mềm và xốp
đòi hỏi đường kính xơ mảnh hơn Điều này
đúng với cả sợi len chải kỹ và len chải thô
ĐƯờNG KíNH Xơ
11
Nếu kéo sợi mảnh từ các xơ thô không chỉ làm cho vải mất đi độ mềm mại mà còn làm cho sợi không kém đều Chất lượng sợi thấp dẫn đến mặt vải không đều (xoắn vòng sợi) gây ra bởi mũi dệt, sợi không đều hoặc xoắn theo hướng khác nhau Hiện tượng lệch này thường được nhìn thấy rõ hơn trên vải len chải kỹ so với len chải thô và thường xuất hiện khi dùng sợi có xơ len với đường kính lớn hơn 22 microns
Trang 1010HÀNG DỆT KIM LEN MERINO
Để dệt hiệu quả độ ma sát của sợi với kim loại phải thấp Nếu sợi có độ
ma sát cao, nó có xu hướng dính vào kim dệt làm giảm hiệu suất dệt và sản
phẩm có thể bị lỗi Sợi dệt luôn được khuyến cáo phải được chuốt sáp trước
để đảm bảo tối ưu hiệu suất dệt
Hầu hết sợi len Merino được tạo ra
từ máy kéo sợi không có mối nối
Bất kì lỗi đứt sợi nào xảy ra khi dệt đều cần phải nối lại
Bất kì mối nối cần thiết nào đều phải nối tại hai biên vải nơi người ta không hay chú ý đến và có thể nối chắc hơn
Trong công nghiệp dệt len, có hai loại máy dệt kim chính là loại máy giường kim phẳng (với 2 giường kim khớp với nhau tạo thành hình chữ V) và loại thanh dẫn sợi thẳng hoặc khung được tạo hình hoàn toàn với một gường kim Loại máy giường kim chữ V có thể dệt hầu hết các kiểu bao gồm cả họa tiết nổi và phức tạp trong khi máy dệt giường kim thẳng chỉ dệt được loại cổ điển và vân điểm
Máy dệt giường kim chữ V chạy tay điển hình rất đơn giản trong thiết kế, nhưng có thể được sử dụng để sản xuất rất nhiều loại vải Các mảnh vải có thể được định hình bằng cách chuyển mũi dệt ở biên để
mở rộng hoặc thu hẹp khổ hoặc chúng có thể được cắt ra khỏi một mảnh hình chữ nhật đơn giản
Dệt kim
14
Ma sát bề Mặt
12
Lỗi mối nối
13
CHấT LƯợNG Xơ TƯơNG ỨNG VỚI SợI LEN MERINO DỆT KIM
SợI LEN
CHảI Kỹ
17 18 19 19.50 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Len Merino siêu mảnh
2/24 to 2/48Nm Len Merino nguyên
Loại khác 2/14 - 2/32Nm Dài 58 – 70mm
Lambswool pha 2/24 – 2/48Nm Dài 55 - 65mm
SợI LEN
CHảI THÔ
Lambswool Nguyên 2/15 – 1/27 Nm
35 – 55 mm
Lambswool Pha 2/12 – 1/14 Nm Dài 40 – 50 mm
Shetland xốp 2/12 – 1/14 Nm Dài 48 – 60 mm
Shetland 2/8 – 2/12 Nm Dài 48 – 60 mm
Trang 11MÁY DỆT KIM LEN
Giường kim V
(giường phẳng)
Thanh dẫn thẳng (hoàn toàn cho thời trang)
Cho sản phẩm dáng
hoặc cắt may Cho sản phẩm dáng cổ điển
LOẠI MÁY NÀO?
Giường kim chữ V
ThaNh dẫN sợI ThẳNG
Cấu trúc linh hoạt sản lượng cao Khả năng tạo
hình cao
Chất lượng mũi đan tốt
dệt phẳng bằng tay: Vốn đầu tư thấp sản lượng thấp hơn
sản phẩm định hình: Giới hạn phạm vi cấu trúc Máy điện tử:
Vốn đầu tư cao Vốn đầu tư cao dệt phẳng bằng
tay: Khó điều chỉnh chất lượng
Máy dệt giường kim V điển hình là loại
có giường kim rộng khoảng hai mét được
thiết kế để sản xuất sản phẩm cắt và
may Một mảnh vải dệt có thể dùng cho 3
thân áo hoặc 4 tay áo với khoảng 25% vải
bở đi Loại giường kim chữ V điện tử mới
thì hẹp hơn, khoảng 1.2m và được thiết
kế để sản xuất vải với phế liệu cắt là tối
thiểu Tuy nhiên, tốc độ máy cũng giảm
bởi việc chuyển mũi dệt để mở rộng hay
thu hẹp khổ rất mất thời gian
Loại máy cũ với thanh dẫn sợi thẳng có
tính cơ khí rất cao Loại máy này trên thế
giới vẫn còn rất nhiều, chủ yếu sản xuất
vải len trơn cổ điển Phiên bản mới hơn
sản xuất loại hàng gần giống như vậy dù
nó có thể dệt pha len màu trên nền dệt
trơn bình thường
Loại máy dệt này gần đây có xu hướng
thiên về tự động hóa được điều khiển bởi
máy tính giống như máy dệt loại giường
kim chữ V Có lẽ một trong những quyết
định cơ bản khi phát triển dòng sản phẩm
mới này là để thực hiện sản phẩm “cắt và
may” hoặc sản phẩm định hình Không
ai nghi ngờ rằng một sản phẩm định hình
thường tốt hơn so với “cắt và may” về
chất lượng tổng thể Đường nối gọn gàng
và mỏng hơn và cả mảnh vải thường hấp
dẫn hơn Thêm nữa, tránh lãng phí vải là
một lợi thế khi mua một loại sợi cao cấp
như len Chi phí của việc gia tăng chất
lượng là thời gian cho dù được làm bằng
tay hay bằng máy thì hàng định hình bao
giờ cũng mất nhiều thời gian dệt hơn hàng
bình thường và có thể gia công mất thời gian hơn Chúng tôi khuyến cáo rằng các thử nghiệm trong việc phát triển hàng dệt kim len là các sản phẩm định hình
Máy dệt với thanh dẫn sợi thẳng và hầu hết máy dệt giường kim chữ V đều thích hợp cho sản xuất hàng định hình Chỉ có một loại không phù hợp là loại giường kim chữ V điện tử giá đơn rộng hơn Ví
dụ các máy dệt bằng tay có thể sản xuất sản phẩm chất lượng cao ở một mức giá thấp, người dệt quan tâm đến độ dài mũi dệt, sức căng của sợi và đảm bảo máy sạch sẽ và bảo dưỡng tốt
Máy dệt thanh dẫn thẳng chủ yếu sản xuất hàng dệt trơn với sợi len chải kỹ và
sử dụng cấp máy 21 (14 kim/inch) hoặc mịn hơn và sợi len chải thô trên máy có cấp thấp nhất Cấp máy tiêu chuẩn cho sợi len chải thô lông cừu lambswool là 15 (10 kim/inch), sợi thô hơn thì dùng cấp máy thấp hơn
Trang 1212HÀNG DỆT KIM LEN MERINO
Cấu trúc dệt của các máy dệt giường kim chữ V có phạm vi khá lớn Cấp máy cao (14) sản xuất hàng len “Merino Cool™” với sợi len chải kỹ mịn Đây là loại hàng dệt kim giá trị cao thường có tính năng tạo hình thú vị hoặc cấu trúc chi tiết Cấp máy trung bình (cấp bảy hoặc tám) có thể dệt tất cả các loại Các họa tiết Jắc-ca và cấu trúc vải thường bao hàm trong cấp máy và rất quan trọng cho hàng dệt kim nam
Cấp máy dưới năm là kiểu máy thích hợp cho loại hàng dệt kim Aran với cấu trúc
thừng truyền thống Tuy nhiên được dệt trên máy cấp thấp, loại sản phẩm này có thể rất mềm và xốp, đặc biệt nếu được dệt
từ các sợi len chải kỹ mảnh
Một cách tiếp cận mới cho dệt kim là cách
sử dụng máy dệt từ các công ty như Shima
và Stoll Sản phẩm từ các máy này chỉ sử dụng một đầu sợi và không có đường may làm giảm lượng lao động cho sản phẩm Hiện tại, cấp máy mịn nhất là 18npi (kim/ inch) trong khi các cấp cao hơn đang được phát triển bởi cả hai công ty
GIƯỜNG KIM
MịN
Cấp 14 - 18 Cấp 21 - 27
(14-18npi) Cấp 12 - 18
“Len mát” cho nữ Len Merino chải kỹ
cổ điển
Jacquard và
cổ điển
TruNG BìNH
Cấp 7 - 10 Cấp 15 – 18
(10-12npi) Cấp 7 - 10 Hàng đan len
Jacquard cho nam
Len Lambswool
cổ điển
Hàng đan len Jacquard cho nam
Thô
Cấp 3 - 5 Cấp 9 – 12
(6-8npi) Cấp 3.5 - 5 Hàng đan len
Chunky Aran
Len mềm Shetland cổ điển
Hàng đan len Chunky Aran và Cardigan