Bởi vậy phương pháp phân tích ngôn ngữ bằng việc sử dụng Gráp trong giờ học ngữ văn lớp 8 mà tôi viết dưới đây chỉ là một khía cạnh của đổi mới phương pháp dạy học.. Cơ sở thực tiễn Qua
Trang 1S¸ng kiÕn kinh nghiÖm m«n ng÷ v¨n líp 8
Sö dông grap trong d¹y häc lÝ thuyÕt cña mét sè giê häc ng÷ v¨n líp 8 nãi chung vµ
ph©n m«n tiÕng viÖt líp 8 nãi riªng
A ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở khoa học của sáng kiến kinh nghiệm
a Cơ sở lý luận
Đổi mới phương pháp dạy học luôn là một vấn đề được các nhà giáo dục nói chung và các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy nói riêng quan tâm nghiên cứu, ứng dụng vào công tác dạy học ở trường phổ thông
Có rất nhiều phương pháp dạy học đã được đưa ra thực tế để vận dụng vào việc giảng dạy Một trong những phương pháp ấy là phương pháp phân tích ngôn ngữ, nhưng phân tích như thế nào, phân tích làm sao để học sinh hiểu bài, nắm được nội dung bài học là một điều đáng bàn Bởi vậy phương pháp phân tích ngôn ngữ bằng việc sử dụng Gráp trong giờ học ngữ văn lớp 8 mà tôi viết dưới đây chỉ là một khía cạnh của đổi mới phương pháp dạy học
b Cơ sở thực tiễn
Qua nhiều năm dạy môn ngữ văn ở khối lớp 8 tôi thấy phân tích ngôn ngữ (dữ liệu sách giáo khoa) bằng việc sử dụng Gráp là một trong những cách đem lại hiệu quả cao cho việc dạy và học ở một số tiết, nhất là những tiết học tiếng Việt Phương pháp này gây nhiều hứng thú cho người học khiến các em tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức mà lại tiết kiệm được tiền bạc
2 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm
Sáng kiến kinh nghiệm này được đúc kết nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn lớp 8, hy vọng sẽ giúp các đồng nghiệp có thêm kỹ năng tổ chức các phương pháp dạy học trong giờ Ngữ văn 8
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Việc sử dụng Gráp trong giờ dạy môn ngữ văn lớp 8
Trang 2- Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi hẹp, chỉ là một trong rất nhiều cách phân tích ngôn ngữ trong giờ dạy môn ngữ văn lớp 8 (phần lý thuyết)
4 Phương pháp nghiên cứu
- Tra cứu tài liệu
- Quan sát, ứng dụng trong thực tế giảng dạy
5 Kế hoạch nghiên cứu
Tôi đề ra kế hoạch nghiên cứu vấn đề này trong học kỳ I năm học 2010-2011
B NỘI DUNG
1 Nội dung lý luận liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm
Phương pháp phân tích ngôn ngữ trong giờ ngữ văn là một phương pháp rất quan trọng, nhờ có phương pháp này mà học sinh nắm được nội dung bài học, nắm được kiến thức cần thiết của bài Phân tích ngôn ngữ chính là phân tích các ngữ liệu có sẵn trong sách giáo khoa để học sinh tự hiểu bài, tự rút ra kết luận cần thiết cho bài học Việc sử dụng Grap vào phân tích ngôn ngữ sẽ giúp học sinh chủ động tích cực trong việc chiếm lĩnh tri thức, đặc biệt dùng Grap sẽ tiết kiệm được tiền
2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Tôi đã sử dụng phương pháp này vào trong bài giảng ngữ văn lớp 8 nhiều lần và có tời hơn 80% các giờ học sử dụng Grap trong giảng dayj làm cho học sinh thích thú, chủ động, tích cực Mỗi lần sử dụng Grap các em lại nhanh nhẹn hoạt bát khác thường, từ học sinh yếu đến giỏi đều muốn được làm Grap
3 Giải pháp thực hiện
Sử dụng Grap vào việc phân tích ngôn ngữ trong giờ dạy ngữ văn không phải là cách mới, nó đã được thực hiện từ rất lâu bởi bản chất của Grap là biểu bảng và sơ
đồ nhằm phát triển tư duy của người học theo hướng suy luận để nhận biết dẫn đến hiểu và vận dụng được
Vì vậy tùy từng bài mà giáo viên áp dụng hay không áp dụng Grap trong việc giảng dạy Thông thường chúng ta có thể áp dụng Grap vào phần lý thuyết của tiết
Trang 3dạy học tiếng Việt, đôi khi cũng có thể áp dụng Grap trong giờ văn hoặc giờ tập làm văn
Có 3 loại hình Grap có thể làm trong môn ngữ văn Một là lập biểu bảng (làm trong phần phân tích ngôn ngữ mẫu ở sách giáo khoa); hai là vẽ sơ đồ (làm ở phần rút ra ghi nhớ) và lập biểu bảng ở các bài mang ý nghĩa tổng kết, khái quát
Khi sử dụng Grap giáo viên phải chú ý dùng Grap một cách hợp lý, chính xác, ro ràng vì đây là cách phát triển tư duy cho học sinh theo chiều suy luận từ nhận biết đến hiểu và vận dụng, nên tùy từng bài giáo viên chọn Grap biểu bảng hay sơ đồ, dùng trong phần phát triển ngôn ngữ hay phần ghi nhớ
Để lập được biểu bảng, sơ đồ (sử dụng Grap) trong bài giảng của mình, giáo viên phải chuẩn bị các việc sau:
1, Nghiên cứu thật kỹ bài dạy (soạn chi tiết, đặt nhiều tình huống), chuẩn bị đồ
dùng…
2, Nhắc nhở học sinh chuẩn bị bài bằng việc trả lời trước các câu hỏi trong sách
giáo khoa…
3, Chia nhóm để học sinh chủ động trong việc học
4, Hướng dẫn tổ chức sử dụng Grap
a Với mục tìm hiểu ví dụ (phân tích ngữ liệu mẫu) trong các giờ học tiếng Việt, tập
làm văn… giáo viên nên hướng dẫn học sinh lập biểu bảng với cách làm như sau:
Bước 1:
Dùng câu hỏi sách giáo khoa (mỗi nhóm thảo luận 1 câu hỏi theo các khía cạnh khác nhau của bài học), nên có nhiều mẫu ngôn ngữ để phân tích (nhiều ví dụ) thì cho mỗi nhóm làm 1 ví dụ, câu hỏi của các nhóm là giống nhau
Bước 2:
Giáo viên phát phiếu học tập (trong phiếu có ghi câu hỏi của nhóm), yêu cầu học sinh trả lời vào phiếu Sau khoảng thời gian nhất định giáo viên cho các nhóm trình bày kết quả thảo luận vào bảng phụ mà giáo viên treo lên hoặc kẻ sẵn trên bảng
Bước 3:
Trang 4Sau đây là một vài vớ dụ về việc dùng biểu bảng:
* Ở bài: Cõu cầu khiến
Giỏo viờn cú thể làm như sau:
+ Đọc sỏch giỏo khoa trang 30,31
+ Chia lớp thành 4 nhúm Đọc cõu hỏi và phỏt phiếu học tập cho cỏc nhúm
Cõu hỏi nhúm 1: Trong đoạn trớch a1 cõu nào là cõu cầu khiến? Đặc điểm hình thức nào cho biết đú là cõu cầu khiến? Cõu cầu khiến đú dùng để làm gì? Cỏc cõu cầu khiến đú kết thỳc bằng dấu cõu gì?
Cõu hỏi nhúm 2: (tương tự cõu hỏi nhúm 1 nhưng với đoạn trớch b1
Cõu hỏi nhúm 3 và 4: Dùng cõu hỏi sỏch giỏo khoa mục vớ dụ 2 và thảo luận thờm cõu nào là cõu cầu khiến? Vì sao?
+ Sau thời gian 3 phỳt, giỏo viờn yờu cầu học sinh trình bày kết quả thảo luận vào bảng sau:
Vớ dụ Cõu cầu khiến Đặc điểm hình
thức
chức năng Dấu kết thỳc VD1.a
b
VD2.a
b
Thụi đừng lo lắng!
Cứ về đi
éi thụi con
Không có
Mở cửa!
Cú từ cầu khiến:
đừng
Cú từ cầu khiến:
đi
Có từ cầu khiến:
thôi
Có ngữ điệu cầu khiến
Khuyờn bảo
Yêu cầu, đề nghị
Yêu cầu
Ra lệnh
chấm than chấm chấm
chấm than
+ Khi học sinh lập bảng xong, giáo viên yêu cầu học sinh quan sát bảng và tự rút ra kết luận về câu cầu khiến bằng câu hỏi: Câu cầuk hiến có đặc điểm, hình thức nh thế nào? chức năng để làm gì? Khi viết kết thúc ra sao?
+ Học sinh trả lời, sau đó giáo viên hớng dẫn, học sinh họ ghi nhớ sách giáo khoa
Trang 5ở bài: Thuyết minh một phơng pháp
+ Hớng dẫn sử dụng Grap.
+ Đọc ví dụ sách giáo khoa trang 24,25 (đọc cả hai ví dụ)
+ Chia lớp thành 4 nhóm, nhóm 1 và 2 tìm hiểu ví dụ a, nhóm 3 và 4 tìm hiểu ví dụ b + Phát phiếu học tập ghi câu hỏi thảo luận và kẻ sẵn bảng để học sinh điền phiếu vào + Sau 5 phút giáo viên cho học sinh trình bày kết quả thảo luận lên bảng:
Ví dụ a ví dụ b
Đối tợng thuyết
minh
Cách làm đồ chơi bằng quả khô
Cách nấu canh ngót với thịt lợn nạc
Nội dung thuyết
minh
Điều kiện (nguyên vật liệu) để làm đợc đồ chơi, cách thức làm, yêu cầu sản phẩm khi làm ra
Điều kiện (nguyên vật liệu) để nấu canh, cách thức nấu, yêu cầu của món ăn khi nấu xong
Trình tự thuyết
minh
Trớc - sau Trớc – sau Lời văn thuyết
minh
Ngắn gọn, chính xác, rõ ràng
Ngắn gọn, chính xác, rõ ràng
Yêu cầu đối với
ngời viết bài
thuyết minh
Phải quan sát, tra cứu (tìm hiểu về đối tợng)
Phải quan sát, tra cứu (tìm hiểu về đối tợng)
+ Giáo viên nhận xét tổng kết và hớng dẫn học sinh rút ra kết luận về cách làm thuyết minh 1 phơng pháp (cách làm) từ đó rút ra ghi nhớ
b Dùng Grap trong phần ghi nhớ của mỗi bài
Sau khi phân tích ngôn ngữ (dữ liệu mẫu) xong, giáo viên thờng hớng dẫn học sinh rút ra kết luận (ghi nhớ) để học sinh nhớ lâu và nhớ nhanh, giáo viên nên sử dụng Grap bằng việc hớng dẫn học sinh bằng việc lập sơ đồ Hơn thé nữa việc lập sơ
đồ buộc học sinh phải có sự suy luận nh vậy t duy sẽ phát triển tốt hơn
Có 3 cách để vẽ sơ đồ:
Cách 1:
Giáo viên đa sơ đồ câm, yêu cầu học sinh dựa vào phần ghi nhớ để điền vào sơ
đồ
Cách 2:
Trang 6Giáo viên vẽ một phần sơ đồ, phần còn lại học sinh vẽ tiếp.
Cách 3:
Giáo viên đa sơ đồ hoàn thiện nhng còn thiếu dữ liệu, yêu cầu học sinh hoàn thiện Sau đây là một vài ví dụ cụ thể:
ở bài: Câu cảm thán
Sau khi giáo viên tổ chức hớng dẫn học sinh phân tích ngôn ngữ rút ra ghi nhớ sách giáo khoa để học sinh nhớ đợc một cách nhanh nhất và lâu dài, giáo viên đa ra câu hỏi: Từ ghi nhớ sách giáo khoa, hãy hoàn thành sơ đồ sau (với tất cả học sinh):
ở bài: Câu trần thuật:
Giáo viên yêu cầu học sinh vẽ tiếp sơ đồ sau:
Chức năng Kết thúc
câu
Có chứa từ
cảm thán
nh : ôi, trời
ôi, chao
ôi…
Th ờng…
Câu cảm thán
Trang 7ở bài: Nói quá:
Giáo viên cũng có thể hớng dẫn học sinh vẽ sơ đồ:
Hoặc bài: Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh
Sơ đồ:
Câu trần thuật
Đặc điểm
lý thuyết Chức năng Kết thúc câu
Chính: Khác… Th ờng là
dấu đôi khi kết thúc
Là kiểu câu đ ợc dùng nhiều nhất trong giải thích
Nói quá
Khái niệm
Tác dụng
Trang 84 Kết quả thực hiện
Tôi đã sử dụng Grap vào bài dạy ngữ văn rất nhiều lần, lần nào học sinh cũng hào hứng hơn khiến giờ học sôi nổi vui, các em luôn đón đợi
Sử dụng Grap học sinh hiểu bài nhanh hơn, nhớ lâu hơn các phơng pháp dạy học khác
Grap có thể áp dụng vào việc dạy học môn ngữ văn lớp 8 ở nhiều bài và trong nhiều năm Vì vậy cũng có thể sử dụgn Grap trong dạy ngữ văn lớp 6, 7, 9 vì bài học nào cũng cần có ghi nhớ, có ngữ liệu mẫu để phân tích
C.KẾT LUẬN
Với riêng bản thân mình, tôi nhận thấy sử dụng Grap trong việc giảng dạy môn ngữ văn lớp 8 nói chung và tiếng Việt nói riêng là cần thiết và phù hợp mà đem lại hiệu quả cao trong quá trình giảng dạy và học tập Chính vì vậy tôi muốn chia sẻ kinh nghiệm của mình với các đồng nghiệp, hi vọng sẽ đợc hội đồng khoa học nhà trờng cùng các đồng chí ủng hộ giúp đỡ và đóng góp ý kiến cho sáng kiến kinh nghiệm của tôi đợc hoàn thiện và tốt hơn
ý kiến của hội đồng khoa học tr ờng thcs cẩm ninh
………
………
………
………
Văn bản
thuyết
minh
Khái niệm
Tri thức văn bản thuyết minh
Cách trình bày văn bản thuyết minh
Là kiểu văn bản thông dụng nhằm cung cấp tri thức…
Khách quan, xác thực, hữu ích
chính xác, rõ ràng, chặt chẽ và hấp dẫn
Trang 9………
ý kiến của hội đồng khoa học phòng gd&đt huyện ân thi ………
………
………
………
………
………