Tạo lập môi trường sống định hình nhân cách trẻ

kỹ năng cụ thể khi tương tác, truyền đạt cũng như những quy định giúp có thể sản sinh hành động cảm thông, quan tâm săn sóc, trung thực và công bằng.Trong số những bậc phụ huynh tôi biết

Lời đề tặng

Cuốn sách này được dành tặng cho tất cả trẻ em trên thế giới này cùng tình yêu và những gì tươi sáng nhất

Dorothy Law Notle

-Gửi tặng tới con gái yêu quý của tôi, Ashley, người đã dạy cho tôi tình yêu và kỹ năng làm cha mẹ

Lời tựa

Của Jack Canfield, đồng tác giả của cuốn sách Hạt giống tâm hồn

(Chicken Soup for the Soul và Chicken Soup for the Mother’s soul)

Lần đầu tiên tôi khám phá ra bài thơ “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống”( Nguyên gốc: Children learn what they live) là vào đầu những năm 70, trong lúc tôi đang viết dở cuốn sách về

cách thức xây dựng sự tự tin và tôn trọng bản thân trong lớp học cho trẻ Ngay lập tức, tôi cảm thấy

vô cùng thích thú với bài thơ và sao chép nó cho tất cả các giáo viên đang giảng dạy cùng trường Mỗi một dòng thơ dường như chứa đựng một tuyên ngôn mà trực giác mách bảo tôi nó là sự thật Tôi đã vô cùng ngạc nhiên vì gói gọn chỉ trong một vài câu chữ thôi nhưng chứa đựng biết bao nhiêu giá trị tinh tuý

Tôi không bao giờ nghĩ rằng mình có thể gặp được tác giả của bài thơ, nhưng một vài năm sau

đó, tôi đã có dịp gặp gỡ Dorothy và chồng cô ấy, Claude, trong một hội thảo về tâm lý học Họ nhã nhặn mời tôi đến căn phòng của họ và đối đãi với tôi bằng tất cả sự chấp nhận, nhân ái, khích lệ và thân thiện, đúng như những gì Dorothy đã viết trong bài thơ ấy Đó là một buổi tối mà không bao giờ tôi có thể quên được Tôi không dám chắc họ có thể hình dung ra sức ảnh hưởng của tình yêu thương và sự quan tâm của họ đối với anh giảng viên trẻ tuổi, người lúc bấy giờ đang cố gắng học hỏi cách yêu thương bản thân cũng như dạy cho trẻ cách yêu thương và chấp nhận bản thân, là tôi lúc ấy như thế nào

Bài thơ “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” được coi là bộ cẩm nang quy chuẩn hướng dẫn hay kim chỉ nam cho mọi tương tác của tôi đối với học trò và sau này là với ba người con trai của mình Cũng giống như tất cả các quy chuẩn về lối sống và làm cha mẹ khác, nói và viết dường như luôn dễ hơn rất nhiều so với việc áp dụng vào thực tiễn

Với kinh nghiệm ba mươi năm làm giáo viên và giảng viên của nhiều hội thảo về kỹ năng làm cha mẹ, tôi rút ra được sự thật rằng hầu hết các bậc phụ huynh đều hết lòng mong muốn có thể thương yêu, ân cần, khoan dung, chấp nhận, trung thực và công bằng đối với con cái mình Vấn đề nằm ở chỗ, hầu như họ không bao giờ có một khoá đào tạo chuyên sâu về những phương pháp và

kỹ năng cụ thể khi tương tác, truyền đạt cũng như những quy định giúp có thể sản sinh hành động cảm thông, quan tâm săn sóc, trung thực và công bằng.

Trong số những bậc phụ huynh tôi biết, không ai trong số họ đã từng tỉnh dậy vào một buổi sáng, quay sang nói chuyện với chồng hoặc vợ mình rằng “Anh/ Em vừa mới nghĩ ra có bốn cách rất tuyệt để có thể ‘phá huỷ’ lòng tự trọng và tự tin vào bản thân của Billy Chúng ta có thể nghiêm nghị đánh giá, chê cười, làm con xấu hổ hoặc nói dối con” Cũng chẳng có một ai chủ động hay cố

ý để làm tổn thương con cái họ mặc dù thực tế làm tổn thương trẻ là điều cha mẹ vẫn thường làm Chỉ có điều nó không phải là cố ý Thông thường, nó là kết quả của hành vi vô thức và nỗi sợ hãi

mà cha mẹ đã truyền tới con cái họ thông qua việc thiếu niềm tin cũng như trạng thái căng thẳng tinh thần

Không chỉ cần lòng can đảm, cha mẹ còn cần đến cả sự hiểu biết để có thể phá vỡ mọi khuôn mẫu tiêu cực và thiếu tính xây dựng, điều có thể vô tình kiểm soát hành vi của chúng ta với trẻ cũng như để chọn cách sống lý trí và chủ động có mục đích, giúp nuôi dưỡng những đứa trẻ khoẻ khoắn, vui vẻ và có khả năng thích nghi cao

Trong cuốn sách này, Dorothy Law Nolte đã tận dụng phân tích từng ý một trong bài thơ kinh điển của mình và dạy cho chúng ta tất cả - qua những câu chuyện và tình huống cụ thể - cách thức

để có thể áp dụng vào thực tiễn đời sống hàng ngày những giá trị mà cuốn sách mang lại Dorothy

đã vô cùng xuất sắc khi truyền tải mọi thông điệp với ngôn ngữ đơn giản và dễ hiểu, làm thế nào để bớt tính chỉ trích và tăng sự khoan dung, ít phán xét hơn và thay vào đó là biết chấp nhận hơn, giảm mọi khả năng khiến trẻ xấu hổ mà phát huy hơn ngôn từ khích lệ, giảm căng thẳng mà thân thiện hơn với trẻ

Tôi nghĩ, cuốn sách này sẽ mang lại cho bạn nhiều ích lợi hơn thế: bên cạnh việc học được cách

để trở thành những bậc làm cha làm mẹ hiệu quả hơn, bạn cũng sẽ học được cách trở thành người chồng/người vợ, người giáo viên hay một người quản lý tốt hơn Những nguyên tắc và phương pháp được trình bày trong cuốn sách mang độ phổ quát rộng Đó là những nguyên tắc giúp khơi dậy tình yêu thương, sự tôn trọng, khẳng định và có khả năng áp dụng trong tất cả các mối quan hệ của bạn trong cuộc sống Tôi tin chắc rằng nếu mỗi người trong chúng ta áp dụng những quy tắc này trong các mối quan hệ của mình, bạo lực và chiến tranh sẽ giảm đi rất nhiều, công sở sẽ ít đình công hơn và thay vào đó là gia tăng năng suất; trong lớp học, trẻ cũng ít gây ra phiền toái hơn, biết chú tâm vào học hành hơn Không những thế, xã hội sẽ ít người phải vào tù, sống dựa vào trợ cấp

xã hội cũng như phải giam mình trong các trung tâm cai nghiện ma tuý Tôi khuyến khích các bạn nhìn nhận rằng hầu hết các vấn đề xảy ra trên thế giới này đều bắt nguồn từ trong chính gia đình, vì vậy, bằng cách trở thành một người cha, người mẹ tốt, bạn đã và đang có được những đóng góp bền vững nhất giúp giải quyết những vấn đề to lớn, và dường như vô cùng khó chữa mà xã hội chúng ta phải đối mặt trong thời đại ngày nay

Có thể bạn đang là người cha, người mẹ vô cùng tuyệt vời, nhưng cuốn sách có thể sẽ đưa bạn bước vào một cuộc phiêu lưu, nơi bạn có thể chạm đến những nấc thang cao hơn của sự thần kỳ Liệu có điều gì đáng giá hơn là việc nhận ra rằng mình đang tốt hơn để có thể nuôi dạy con cái trở thành những con người tự tin, quyết đoán, kiên nhẫn, biết ngợi khen, giàu tình thương, có mục tiêu sống, rộng lượng, trung thực, lễ phép và thân thiện? Hãy tưởng tượng ra một thế giới, nơi mà những đứa trẻ sẽ được nuôi dưỡng và trở thành những công dân mang đầy đủ những phẩm chất trên Bạn có tưởng tượng được Washington D.C sẽ thế nào khi tất cả các chính trị gia đều mang trong mình phẩm chất này? Tôi có thể Tôi biết Dorothy cũng có thể Tôi tin chắc rằng đó chính là

động lực thúc đẩy những người đang hoạt động trong lĩnh vực “trồng người” như tôi tiếp tục sự nghiệp cao cả này.

Làm cha mẹ là một công việc vô cùng cao quý Đừng bao giờ đánh giá thấp nguồn sức mạnh bạn

có được trong công cuộc giúp mở ra một tương lai tươi sáng hơn, không chỉ cho con cái của bạn mà cho tất cả mọi người Cuốn sách này có thể giúp bạn trở thành hình mẫu cha mẹ bạn hằng mong muốn, nuôi dạy những đứa trẻ mà bạn luôn luôn cảm thấy tự hào và đóng góp vào cuộc cách mạng nhận thức, điều sẽ dẫn tới sự hình thành một thế giới mà tất cả chúng ta đều mong muốn được chung sống

Lời giới thiệu

Chuyện kể về bài Thơ “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống”

Tôi viết bài thơ “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” vào năm 1954 dưới dạng một bài báo đăng trên chuyên mục lối sống gia đình sáng tạo hàng tuần của một tờ báo địa phương ở miền nam California Lúc đó, tôi đang là bà mẹ của một cô con gái 12 tuổi và một cậu con trai 9 tuổi Ngoài ra, tôi tham gia giảng dạy về đời sống gia đình trong một chương trình giáo dục người lớn tại một ngôi trường địa phương, đồng thời cũng là giám đốc mảng giáo dục cha mẹ của một trường mẫu giáo Tôi không hề mảy may nghĩ tới rằng bài thơ lại được cả thế giới biết đến như một tác phẩm kinh điển

“Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” là cách thức tôi đáp lại câu hỏi của các bậc phụ huynh trong lớp học về đời sống gia đình của mình Bài thơ nói lên mối quan tâm của họ về ý nghĩa của hai tiếng cha mẹ Vào những năm 1950, cha mẹ dạy trẻ bằng cách chỉ bảo chúng nên làm gì và không nên làm gì Khái niệm hướng dẫn trẻ hầu như không được biết tới “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” chỉ ra rằng chính những gì cha mẹ hành xử trong đời sống hàng ngày là ví

dụ sống động và có sức ảnh hưởng lớn nhất tới con cái họ

Trong nhiều năm qua, bài thơ đã xuất hiện trên rất nhiều diễn đàn

Thông qua chương trình Ross Products của công ty Abbot Laboratories, Inc., phiên bản rút gọn của bài thơ đã và đang tiếp tục được đưa tới hàng triệu các bậc cha mẹ trong bệnh viện cũng như tới các bác sĩ trong phòng khám của họ Bài thơ đã được dịch ra mười thứ tiếng và xuất bản trên khắp thế giới Nó không chỉ được sử dụng rộng rãi bởi giáo viên mà còn bởi cả những vị tăng lữ như một phần của chương trình giảng dạy phương thức làm cha mẹ và đào tạo nhân lực giảng dạy

Dù xuất hiện ở nơi nào thì tôi cũng hi vọng bài thơ này sẽ được coi như một kim chỉ nam đồng thời

là nguồn cảm hứng đối với các bậc làm cha làm mẹ trên khắp hành tinh, những người đang phải đối mặt với công việc quan trọng nhất trong cuộc sống của họ - đó là nuôi dạy con cái

“Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” dường như có một sức sống rất riêng Kể từ thời điểm được xuất bản lần đầu tiên, bài thơ đã bước vào cuộc hành trình của chính nó Bài thơ đã được chỉnh sửa, trích dẫn hoặc “hoàn cảnh hoá” rất, rất nhiều lần - thường thì tôi chẳng hề hay biết

về những sự kiện như vậy Đôi lần, một vài câu chữ được sửa đổi để thích hợp hơn cho một mục đích cụ thể Một hôm, trong lúc bước vào một tiệm sách, tôi đã phát hiện ra dòng chữ “Nếu sống trong thế giới tràn ngập sách, trẻ sẽ học được sự khôn ngoan” Tiêu đề bài thơ cũng được sửa đổi rất nhiều dưới những cái tên như “Kinh thánh của trẻ ” (Nguyên gốc: Children’s Creed), “Kinh thánh của cha mẹ ”(Nguyên gốc: Parents’ Creed) “Những gì một đứa trẻ học hỏi”, hay ở Nhật Bản,

nó được ghi dưới cái tên rất phi lý “Cách thức học tập của một đứa trẻ người Mỹ - Ấn (người Mỹ

da đỏ)” (dịch giả ở đây dường như tin rằng bài thơ chính là sự thông thái khi dạy con cái của người

Mỹ chính gốc”) Dù sao thì, bài thơ vẫn sống sót

Tôi hầu như không phản đối những sự thêm thắt và thay đổi đối với bài thơ, nhưng một vài trong

số đó lại bất đồng với quan điểm của tôi Cụ thể trong một trường hợp, ai đó đã thay đổi câu cuối cùng trong bài thơ thành “Nếu được chấp nhận và sống trong các mối quan hệ bạn bè, trẻ sẽ học cách tìm kiếm tình yêu trên thế giới này” Tôi cảm thấy câu nhận định này là sai, đặc biệt là ở chỗ không ai có thể đảm bảo về tình yêu cũng như khích lệ việc tìm kiếm tình yêu trên thế giới này Tình yêu là thứ xuất phát từ bên trong Một người được yêu thương sẽ lại sản sinh ra yêu thương,

nó truyền từ người này sang người khác Tình yêu không thể được coi là kho báu hay một thứ hàng hoá để có thể tìm kiếm Câu thơ cuối trong bài thơ của tôi chính xác phải là “Nếu được sống trong môi trường thân thiện, trẻ sẽ hiểu rằng thế giới này là một nơi tốt đẹp để sinh sống” Câu thơ tạo ra

sự kỳ vọng mang hơi hướng tích cực, lạc quan cho trẻ trong quá trình chúng khám phá thế giới xung quanh mình

Hiện tại, nếu bạn có bắt gặp bài thơ “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” đâu đó trên tạp chí, trên tường nhà của bất kỳ ai hay được dán lên trên mặt tủ lạnh, bạn có thể áp dụng nó vào chính cuộc sống thực tiễn, không cần biết bài thơ có đề tên tác giả hay thậm chí nêu là “tác giả vô danh”

Thời thế thay đổi

Cùng với sự thay đổi của tình hình thế giới, tôi cũng có chỉnh sửa bổ sung thêm cho bài thơ của mình Khi vấn đề giới tính ngày càng bùng nổ, thay đổi lớn nhất về bố cục chính là từ chỗ diễn đạt theo nguyên gốc “Nếu một đứa trẻ sống trong môi trường , nó (tiếng Anh dùng là “he”) sẽ học được ”, vào đầu những năm 80, tôi đã chuyển sang ngôn ngữ phổ quát hơn “Nếu sống trong môi trường , trẻ (tiếng anh dùng là “they”) sẽ học được ”

Cũng trong thời điểm đó, tôi đã tách câu phức “Nếu trẻ sống trong môi trường thành thật và công bằng, chúng sẽ học được đâu là sự thật và cách cư xử công minh” thành hai câu riêng biệt:

“Nếu sống trong môi trường thành thật, trẻ sẽ học được đâu là sự thật” và “ Nếu sống trong môi trường công bằng, trẻ sẽ học được cách cư xử công minh” Trẻ nhìn nhận trung thực và công bằng

là hai phẩm chất riêng biệt vì vậy, việc thay đổi này là một sự nhấn mạnh vào giá trị khác biệt của hai phẩm chất trên Vào năm 1990, tôi thêm vào câu thơ “Nếu sống trong thế giới của lòng nhân ái

và sự quan tâm, trẻ sẽ học được cách cư xử lễ phép và tôn trọng người khác” Với sự gia tăng giao thoa văn hoá như hiện nay, tôi muốn khuyến khích sự phát triển của sự tôn trọng như một nền tảng cốt yếu của việc chấp nhận điểm khác biệt giữa những con người khác nhau trong xã hội

Trong lúc viết cuốn sách này, tôi có cơ hội nhìn nhận lại cụ thể hơn nội dung, đặc biệt là dòng

“Nếu sống trong môi trường thành thật, trẻ sẽ học được đâu là sự thật” Ở những thập niên 50, khi bắt tay vào viết bài thơ, khái niệm “sự thật” dường như vô cùng rõ ràng Tuy nhiên, bốn mươi năm sau, chúng ta nhận ra rằng có rất nhiều thứ được định nghĩa là sự thật và cũng có vô vàn sắc thái biểu cảm Vì vậy, tôi quyết định sử đổi thành “Nếu sống trong môi trường thành thật, trẻ sẽ học được cách trung thực” Tôi cho rằng, với cách diễn dạt này, cha mẹ có thể kỳ vọng một cách thực tế hơn khi trẻ có thể khám phá ra sự trung thực của bản thân

Ngôn từ là chiếc cầu kết nối thế giới

Trong nhiều năm, tôi đã xây dựng được mối thân tình một cách tự nhiên đối với độc giả, những người nhận ra tôi là tác giả của bài thơ Một người mẹ từng tâm sự với tôi rằng “Có thể bà không

thích, nhưng tôi đã lưu giữ bài thơ này trong phòng tắm của gia đình” Đó là nơi duy nhất đem lại cho người mẹ một khoảng không riêng tư Cô ấy sẽ ngồi vào đó khi cảm thấy mình cần chút không gian yên tĩnh để tự nhắc nhở về vai trò cao cả của mình trên cương vị một người mẹ Một người cha khác lại kể với tôi rằng anh ấy treo bài thơ trên bàn làm việc của mình trong gara “Tôi đọc nó mỗi khi tôi ngẩng lên nhìn từ chiếc bàn làm việc”, ông ấy nói Trong cả hai trường hợp, bài thơ

“Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” đều cung cấp cho các bậc phụ huynh cách để nhìn nhận lại bản thân, lấy lại sinh khí và phục hồi quan điểm

Gần đây, có một người bà đã kể với tôi rằng bà ấy đã áp dụng bài thơ của tôi vào mối quan hệ của mình với cháu gái Bà ấy xem “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” như một cuốn kinh thánh, được bà áp dụng khi nuôi dạy con cái mình, và giờ là với những thế hệ kế sau Một bà

mẹ khác viết thư cho tôi nói rằng bài thơ “là bài học về cách làm cha mẹ đầu tiên của tôi” Rất nhiều người chia sẻ với tôi câu chuyện của họ khi áp dụng bài thơ vào cuộc sống, nó khiến tôi nhận

ra rằng “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” giống như một mô hình truyền cảm hứng, giúp đỡ các bậc phụ huynh trở thành hình mẫu họ hằng mong muốn

“Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” nêu lên một thông điệp đơn giản và rõ ràng: Trẻ vẫn đang và sẽ tiếp tục học hỏi từ cha mẹ Con cái của bạn đang dõi theo bạn Có lẽ, chúng sẽ chẳng làm theo những gì bạn chỉ bảo chúng thực hiện, mà chắc chắn hơn là sẽ học theo những gì bạn làm trong thực tế Bạn là những hình mẫu đầu tiên đồng thời cũng là quyền năng nhất trong mắt chúng Cha mẹ có thể nỗ lực dạy trẻ một vài giá trị nào đó, nhưng trẻ sẽ có xu hướng hấp thụ toàn bộ những gì được biểu đạt qua cảm xúc, thái độ và hành vi ứng xử của cha mẹ trong đời sống hàng ngày Cách thức bạn biểu đạt và kiểm soát cảm xúc cá nhân sẽ trở thành tấm gương để trẻ ghi nhớ và làm theo trong suốt cuộc đời chúng

Tôi tin rằng, mỗi đứa trẻ đều mang trong mình sự đặc biệt, tính duy nhất và là trung tâm của sự sáng tạo và khôn ngoan Cha mẹ là người có được đặc ân vô cùng to lớn là chứng kiến quá trình trẻ khơi mở tài năng của bản thân cũng như là người cho phép vẻ đẹp đó toả sáng ra bên ngoài thế giới.Tôi vô cùng thích thú với cách nghĩ rằng bài thơ “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” được chứng minh là luôn đứng vững trước thử thách của thời gian, giúp cung cấp một cách tiếp cận hợp lý nhất trong sự nghiệp nuôi dạy con cái của lớp lớp các thế hệ gia đình Bài thơ như một lời nhắc nhở rằng bất cứ lúc nào bạn cũng có thể dành thời gian để xâu chuỗi và hàn gắn lại những gì bạn cho rằng quan trọng trong đời sống gia đình Tôi hi vọng rằng bài thơ và cuốn sách này sẽ là kim chỉ nam và khơi nguồn cảm hứng trong bạn, giúp bạn thêm tin tưởng vào trực giác cũng như cảm nhận của chính mình khi nuôi dạy trẻ Hãy ghi nhớ: cần phải biết trân trọng và nuôi dưỡng những giá trị nội lực và cá tính riêng của trẻ trong quá trình trẻ học cách tham gia và đóng góp vào cuộc sống gia đình Chỉ như vậy, bạn mới có thể kiến tạo ra mối quan hệ cộng tác với trẻ, điều sẽ khuyến khích và hỗ trợ quá trình trẻ trưởng thành, chia sẻ và học hỏi lẫn nhau như một gia đình.Lần đầu tiếp xúc với bài thơ, hầu hết các bậc cha mẹ đều nói với tôi rằng “Tôi biết cả mà” Điều này không sai - có thể bạn đã biết hết Bài thơ là sự kết nối với những gì bạn vốn biết sẵn bằng sự khôn ngoan và trải nghiệm của bản thân Mục đích tôi viết cuốn sách này là để mở rộng ra ý nghĩa trong từng cặp câu tình huống của bài thơ “Trẻ học cách hành xử theo môi trường sống” Tôi thích với việc tưởng tượng ra rằng chúng ta sẽ cùng nhau ngồi lại, thảo luận về cách chung sống “hoà thuận” với trẻ Tôi hi vọng các bạn sẽ nhận thấy cuốn sách là những kinh nghiệm chia sẻ của chính tôi và bài thơ này sẽ luôn ở đó và hữu ích cho bạn Trẻ đúng là học cách hành xử theo môi trường chúng sinh sống Để rồi chúng trưởng thành và sống với những gì chúng đã lĩnh hội được

- Dorothy Law Notle

Nếu sống trong môi trường chỉ trích, trẻ sẽ học thói chỉ trích

Trẻ em giống như những miếng bọt biển Chúng hấp thụ mọi thứ chúng ta làm, mọi thứ chúng ta nói Bọn trẻ học mọi lúc mọi nơi, dù chúng ta có nhận ra mình đang vô tình truyền thụ cho chúng hay không Chính vì vậy, nếu chúng ta có thói quen chỉ trích đủ thứ - từ bọn trẻ, những người khác cho đến thế giới xung quanh - bọn trẻ cũng sẽ bắt chước chúng ta chỉ trích đối phương, thậm chí tệ hơn, là chỉ trích chính bản thân chúng Nếu thế, rõ ràng chúng ta đã tiêm nhiễm cho bọn trẻ những mặt tệ hại thay vì những thứ tốt đẹp trong cuộc sống

Thói quen chỉ trích có thể được biểu đạt thông qua nhiều cách thức - ngôn ngữ, giọng điệu, cử chỉ, hay thậm chí chỉ một cái liếc nhìn Tất cả chúng ta đều biết cách ném ra cái nhìn chê trách hay lên giọng phàn nàn người khác Trẻ em đặc biệt nhạy cảm với cách thức diễn đạt ngôn ngữ và dễ dàng khắc cốt ghi tâm Cùng một câu nói: “Đến giờ phải đi rồi các con” nhưng một bậc phụ huynh

có thể diễn đạt và được trẻ tiếp nhận một cách trọn vẹn, đầy đủ ý tứ và bình thường nhất, song với một người vội vã và thiếu kiên nhẫn thì tín hiệu đưa ra có thể chứa đựng hàm ý đầy trách móc:

“Con thật hư quá, lúc nào cũng lề mề” Mặc dù không có gì đảm bảo cả hai cách diễn đạt trên đều phát huy hiệu quả mong muốn, song trẻ sẽ cảm nhận hai thông điệp trên theo cách hoàn toàn khác nhau, và cách diễn đạt thứ hai chắc chắn sẽ khiến đứa trẻ cảm thấy tự ti về bản thân

Tất nhiên, ai trong chúng ta cũng có lúc gặp điều khó chịu và buông lời bực dọc Thậm chí chúng ta có thể không kìm nén được cảm xúc trước mặt lũ trẻ Song nó không đồng nghĩa với việc thiết lập cuộc sống hàng ngày với thói quen chỉ trích tiêu cực, suốt ngày chỉ chăm chăm soi mói lỗi lầm của trẻ Chỉ trích thường xuyên - bất chấp hậu quả - sẽ gây ra tác hại tích luỹ về lâu về dài, tạo

ra bầu không khí nặng nề và phán xét lẫn nhau trong cuộc sống gia đình Với tư cách là người làm cha mẹ, chúng ta có quyền lựa chọn - hoặc tạo một bầu không khí chỉ trích và phê bình, hoặc một bầu không khí động viên và khích lệ cho con trẻ

Ai trong chúng ta cũng đã từng có lúc phát ngôn trong vô thức, không mảy may suy nghĩ như vậy Lời lẽ ấy được thốt ra nhanh đến nỗi chính bản thân chúng ta cũng kinh ngạc Có thể chúng ta đang mệt Có thể chúng ta đang lo lắng vì một thứ gì đó chẳng liên quan Tuy nhiên, sẽ chẳng bao giờ là quá muộn để kịp thay đổi ngữ điệu và giảm thiểu tác động tiêu cực của những gì chúng ta vừa thốt ra cũng như ngăn chúng làm tổn thương lòng tự trọng của con trẻ Nếu mẹ của Abby biết dừng lại, bình tĩnh và xin lỗi vì đã mắng cô bé, mọi thứ sẽ được dọn dẹp một cách ổn thoả hơn Abby sẽ chỉ thấy buồn về sự cố xảy ra mà không hề tự trách móc bản thân Ngược lại, nếu mẹ của Abby tiếp tục cằn nhằn, cô bé sẽ bắt đầu cho rằng mình là một kẻ bất tài và vụng về

Mặc dù vậy, kiềm chế cơn giận là việc hoàn toàn không đơn giản, thậm chí ngay cả khi chúng ta hiểu điều đó là tốt cho trẻ Hầu hết cha mẹ đều phải rất nỗ lực để hiểu và biết chịu trách nhiệm về những phản ứng cảm xúc của mình Thay vì mắng mỏ trẻ, chúng ta có thể phản ứng theo một cách

khác, chẳng hạn hỏi trẻ: “Chuyện gì xảy ra thế con?” Câu hỏi này giúp lái trọng tâm cuộc hội thoại

từ đứa trẻ sang sự kiện vừa xảy ra Nó không những giúp giải phóng trẻ khỏi tâm lý mặc cảm và tội lỗi, mà còn tạo không gian học hỏi mang tính xây dựng Bằng cách khuyến khích trẻ kể lại một chuỗi sự kiện đã xảy ra, bạn có thể cùng con xem xét từng ngữ cảnh, và biết đâu có thể cùng trẻ khám phá ra cách thức biểu đạt khác tốt hơn trong tương lai

Chúng ta có thể tránh được một số việc không hay nếu biết dành nhiều thời gian hơn để lên kế hoạch, và thiết lập các giới hạn ngay từ khi khởi động Trong hầu hết các trường hợp, mục đích của bọn trẻ là luôn muốn làm hài lòng người lớn, do đó chúng ta có thể giúp trẻ làm điều đó dễ dàng hơn bằng cách diễn đạt rõ ràng điều chúng ta muốn ngay từ đầu Những lời khuyên cho trẻ phải rõ ràng, phù hợp với lứa tuổi và cần được diễn đạt theo cách giúp trẻ có được những thông tin cụ thể làm kim chỉ nam cho hành vi của chúng sau này

Vào một ngày mưa gió, cậu bé Ben, 4 tuổi, xin phép mẹ cho mình và các bạn chơi nặn các con vật bằng đất sét Dù đang bù đầu với đống hóa đơn, song mẹ của Ben nghĩ rằng nếu chỉ gật đầu đồng ý và mặc kệ lũ trẻ nghịch ngợm đống đồ chơi thì không ổn chút nào Cô đứng dậy và lôi ra một tấm rèm che nhà tắm cũ kỹ mà cô vẫn giữ lại để dành cho những dịp như thế này Trải tấm rèm

ra sàn, cô ấy giải thích cho lũ trẻ: “Các con ngồi vào giữa tấm rèm và chúng ta có thể dọn dẹp mọi thứ thật ngăn nắp Sẽ có rất nhiều chỗ cho trang trại động vật của các con đấy”

Trong khi các bạn đang bận nặn đất trong khuôn viên cho phép, Ben quay sang hỏi mẹ: “Mẹ cho bọn con dùng một vài con dao trong bếp nhé?”

“Không được, dao không phải là đồ chơi đâu con Các con nghĩ sao nếu chúng ta sử dụng những chiếc khuôn cắt bánh quy nhỉ?”, người mẹ trả lời

“Vâng Thêm cả một vài chiếc thìa gỗ nữa, mẹ nhé?”, Ben lại hỏi “Chắc chắn rồi”, mẹ của Ben đồng ý và lấy ra một mớ các dụng cụ làm bếp và không quên dặn lũ trẻ, “Nhưng các con phải nhớ giúp mẹ rửa sạch đống đồ này đấy nhé”

Vài phút chỉ dẫn ban đầu cho lũ trẻ có thể làm gián đoạn đôi chút công việc của người mẹ, song chúng lại giúp cô không phải bực bội thu dọn đống đất sét trên thảm cũng như phải cố nén nhịn không mắng mỏ lũ trẻ vào cuối buổi Lời khuyên của mẹ ngay từ đầu còn giúp Ben có cơ hội thỏa thuận với mẹ về những thứ trong bếp cậu bé có thể dùng làm đồ chơi Mặc dù cách tiếp cận này hơi mất thời gian, song nó đưa ra cho trẻ những lựa chọn và là cơ hội tốt để chúng luyện tập cách thức

ra quyết định Bên cạnh đó, được tham gia đề xuất ý kiến trong các công việc hàng ngày còn giúp trẻ có cái nhìn tích cực về bản thân cũng như rèn luyện để trở thành một con người tháo vát

Trên thực tế, không phải lúc nào chúng ta cũng có thời gian hoặc biết lo xa là mình cần phải kiểm soát mọi thứ một cách cẩn thận theo ý muốn Một ngày nọ, một người bạn của tôi hối thúc cô con gái Katie 5 tuổi của mình ra khỏi nhà để làm một đống việc lặt vặt, bao gồm cả việc cắt tỉa tóc

Cô ấy liên tục giục giã: “Nhanh lên con yêu Chúng ta còn phải đi cắt tóc cho con nữa Mẹ không muốn bị muộn đâu” Đột nhiên, Katie tỏ ý phụng phịu không muốn đi cắt tóc, người mẹ liền nổi cáu và mắng cô bé là đồ “ương ngạnh” Katie tỏ ra buồn bã và chẳng chịu nói thêm lời nào nữa Đối với một người lớn, lời lẽ của mẹ Katie chẳng lấy gì nghiêm trọng, song với cô bé, sự việc trở nên trầm trọng với ý nghĩa: “Con là một đứa trẻ xấu vì con cứng đầu”

Cuối cùng, khi bình tĩnh trở lại, Katie giải thích với mẹ rằng cô bé muốn nuôi tóc mái và không muốn cắt ngắn Người mẹ, sau khi nhận ra lý do, bắt đầu nhìn cô bé một cách ngờ vực “Thôi được, con yêu”, cô nói, “Chúng ta sẽ giải thích với thợ cắt tóc và không để họ cắt tóc mái của con” Nếu

mẹ Katie chịu khó thỏa thuận với cô bé về việc cắt tóc trong bữa sáng, có lẽ cả hai mẹ con đã không phải tranh cãi bực dọc như vậy.

Tất nhiên, dù khéo léo và kiên nhẫn tới mức nào, hay có lường trước mọi thứ đến đâu, sẽ vẫn có những lúc chúng ta bất đồng với trẻ Trong những trường hợp như vậy, chúng ta cần tìm ra cách giải quyết mâu thuẫn với thiệt hại xung đột ở mức tối thiểu Sẽ chẳng có ai giành chiến thắng nếu mọi thứ rơi vào bế tắc Mẹ của Katie cuối cùng đã tôn trọng quyền quyết định được cắt tóc theo ý thích của cô bé Việc cùng nhau kiểm soát những vấn đề nhỏ nhặt như vậy sẽ giúp tạo nền tảng tin tưởng lẫn nhau giữa hai mẹ con trong các cuộc đàm phán trong tương lai, đặc biệt khi trẻ bước vào tuổi dậy thì Khi lớn lên, nếu bọn trẻ hiểu rằng bố mẹ lúc nào cũng lắng nghe và tôn trọng ý kiến của chúng, chúng sẽ sẵn sàng chia sẻ và hợp tác với chúng ta để giải quyết rắc rối

sẽ tự chĩa mũi giáo về bản thân

Tuy nhiên, chúng ta vẫn có thể thẳng thắn phê bình hành động của trẻ Nếu chịu khó dành ít phút cân nhắc về hệ quả trước khi nói, chúng ta vẫn có thể đạt được mục đích mà không làm tổn thương tới cảm xúc của con Dù bất cứ điều gì xảy ra đi chăng nữa, bạn cũng nên nói rõ với trẻ rằng con rất ngoan, song hành động vừa rồi là không đúng

Nghe thấy tiếng loảng xoảng ngoài phòng khách, cha của William ngay lập tức hiểu điều gì vừa xảy ra Anh bình tĩnh đi từ bếp lên và tiến tới chỗ cửa sổ, nơi vương vãi những mảnh kính vỡ Bên ngoài cửa sổ là cậu con trai tám tuổi, với khuôn mặt đầy vẻ bàng hoàng và sợ hãi Dưới chân cậu bé

là chiếc gậy bóng chày và quả bóng thì nằm lăn lóc trên sàn phòng khách

“Giờ thì chàng trai, con đã hiểu vì sao phải ra quy định ‘Cấm chơi bóng gần nhà’ chưa?”, người cha cất tiếng hỏi

William cúi mặt đáp: “Con biết rồi, thưa cha Con đã cẩn thận lắm rồi”

“Không, Will à, luật chơi không đề cập đến việc cẩn thận, vấn đề được quy định là về khoảng cách kia”, người cha nghiêm giọng

“Con xin lỗi”, William trả lời với hy vọng chấm dứt cuộc tranh luận Người cha nghiêm nghị nhìn cậu con trai nhỏ và nói: “Giờ thì chúng ta cần phải tính toán chi phí để sữa chữa chiếc cửa sổ này, sau đó sẽ cân nhắc xem con cần tiết kiệm tiền tiêu vặt trong bao lâu để hoàn thiện nghĩa vụ đền

bù thiệt hại”

William từ từ nuốt từng lời cha nói và bắt đầu nhận ra hậu quả của lỗi lầm mình vừa gây ra Trong khi đó, cha của William cũng thấy tránh nhiệm đang đè nặng lên hai vai nhỏ bé của con trai mình

Thế là, anh quay sang thú nhận với cậu bé, đang chăm chú lắng nghe từng lời của mình: “Con biết không, lúc bằng tuổi con bây giờ, ông nội cũng từng bắt cha phải tự bỏ tiền sửa vì tội làm vỡ cửa sổ đấy”.

“Thật ạ?”

“Đó là một nhiệm vụ tốn kha khá thời gian”, người cha trả lời “Nhưng từ đó trở đi, cha không bao giờ làm vỡ thêm bất cứ cái cửa sổ nào nữa Bây giờ thì con hãy mang chổi và hót rác lại đây, chúng ta sẽ quét dọn chỗ kính vỡ này”

Trách móc và hình phạt không tạo nên sự gần gũi, mà chỉ khiến trẻ xa cách bạn Sự thật là tất cả chúng ta đều mắc sai lầm, và rồi những sự cố không hay vẫn xảy ra Những lúc như vậy, việc đưa

ra những thông điệp hữu ích sẽ giúp trẻ rút ra bài học kinh nghiệm, thấy rõ mối quan hệ giữa việc chúng vừa gây ra với sự kiện trong quá khứ, đồng thời hiểu rõ điều chúng cần làm để sửa chữa và sắp xếp lại mọi thứ

Cằn nhằn, cằn nhằn, cằn nhằn

Có thể chúng ta không nhận ra, liên tục cằn nhằn và phàn nàn cũng là một hình thức chỉ trích

Ẩn sau những lời cằn nhằn là thông điệp: “Mẹ không tin con sẽ nhớ làm điều đó hoặc cư xử cho phải phép” Cách nói tiêu cực như vậy không những không giúp ích cho trẻ, mà còn gây phản tác dụng với chính chúng ta Khi bị cằn nhằn thường xuyên, bọn trẻ, từ bé tới lớn, sẽ học cách “giả điếc” với bố mẹ, đặc biệt là những cô bé, cậu bé tuổi dậy thì

Thay vì cằn nhằn, tốt hơn hết là bạn hãy thiết lập hệ thống những thói quen có thể dự đoán với

kỳ vọng hợp lý Chẳng hạn như, tôi thường khuyên các bậc cha mẹ áp dụng một cách thức đơn giản nhưng hiệu quả khi muốn nhắc nhở con mình làm gì, đó là: đừng bao giờ nói “đừng quên”, mà thay vào đó là “hãy nhớ” Hãy nói với con trẻ những gì bạn muốn chúng ghi nhớ và thực hiện: “Nhớ bỏ tất vào giỏ quần áo bẩn con nhé” hay “Nhớ để con búp bê ở nhà đấy” Cách nói như vậy sẽ giúp tạo sắc thái khích lệ - điều vô cùng quan trọng với trẻ ở mọi lứa tuổi, và làm nên sự khác biệt vô cùng

to lớn Nó đặc biệt hữu ích với những trẻ còn nhỏ, đang làm quen với cuộc sống gia đình Hơn tất thảy, hãy dành cho trẻ niềm tin để hoàn thiện mình Những lời khen ngợi như “Con thật là ngoan khi phụ mẹ cho tất bẩn vào giỏ” sẽ giúp trẻ hiểu bạn đang tán dương và kỳ vọng gì ở chúng

Giống như cằn nhằn, phàn nàn cũng là một cách phi hiệu quả để dạy dỗ, cũng như khiến trẻ thay đổi Phàn nàn chủ yếu xoay quanh những khó khăn, sự kém cỏi hay nỗi thất vọng, chứ không phải các giải pháp Chẳng ai trong chúng ta muốn con mình nhìn thế giới bằng con mắt tiêu cực và thụ động, cũng như chỉ biết phàn nàn khi đối mặt với khó khăn Hãy bắt tay vào hành động thay vì ngồi kêu ca, hãy tạo thật nhiều giải pháp sáng tạo và để trẻ lựa chọn một trong số chúng

Nếu ngẫm lại xem mỗi ngày mình phàn nàn bao nhiêu lần, chắc hẳn bạn sẽ ngạc nhiên khi biết mình phàn nàn nhiều như thế nào, từ công việc cho đến mọi người xung quanh, thậm chí cả thời tiết Có thể trong cuộc sống, đôi lúc chúng ta cũng phải than thở một chút, nhưng nhớ rằng khi đã làm cha mẹ, tốt nhất hãy thiết lập chế độ “đừng than vãn”

Trong muôn kiểu than vãn, than thở về vợ hoặc chồng là điều tối kỵ nhất Nó khiến bọn trẻ cảm thấy cần phải lựa chọn đứng về phía cha hoặc mẹ Vô tình bạn đã khiến con mình vướng vào rắc rối hôn nhân của người lớn Đây là điều hoàn toàn không có lợi cho trẻ, bởi nó khiến trẻ cảm thấy bị giằng xé giữa tình cảm dành cho cả hai Tương tự, than thở về ông hoặc bà cũng khiến bọn trẻ rơi vào tình thế khó xử Nếu cảm thấy không hài lòng với hai bên nội, ngoại, chúng ta nên nói riêng

với một nửa của mình và tránh không làm ảnh hưởng tới mối quan hệ tốt đẹp giữa bọn trẻ và ông

bà Sớm muộn gì, bọn trẻ cũng sẽ nhận ra những rắc rối trong gia đình, nhưng đừng để những lời than vãn của chúng ta đè nặng lên vai chúng Không những thế, bọn trẻ cần được thấy những người lớn trong gia đình đối xử với nhau bằng sự tôn trọng, cả trong lời nói lẫn hành động Thông qua ứng xử của người lớn, trẻ sẽ học về các mối quan hệ cũng như cách hòa thuận với những người thân trong gia đình

Hoà mình cùng niềm hạnh phúc của con trẻ

Bọn trẻ không ngừng học hỏi từ chúng ta Ngược lại, chúng ta cũng học được nhiều điều từ chúng Sau một buổi đi chơi tối, một vài người bạn của tôi chỉ chăm chăm lùa hai cậu con trai, bảy

và tám tuổi, ra khỏi ô tô và bắt chúng lên giường càng nhanh càng tốt Như thường lệ, chẳng cậu nhóc nào chịu đi ngủ sớm Khi cả gia đình trở về nhà, cậu con trai nhỏ hỏi: “Liệu chúng ta có thể ngắm sao một chút không ạ?”

Cha mẹ cậu bé dừng lại một lúc Họ có quyền lựa chọn Họ có thể nói: “Con đúng là đứa thích trì hoãn Đừng bướng bỉnh như thế Muộn quá rồi, con cần lên giường đi ngủ” Nhưng họ đã không làm như vậy Đêm đó, họ đã dành vài phút để tận hưởng bầu trời đêm cùng niềm hân hoan ánh trên khuôn mặt hai cậu con trai

“Ngắm sao” hoàn toàn khác với “nhìn sao” Với người lớn, họ chỉ ghé mắt “nhìn sao” và nhanh chóng chuyển sang những việc cần phải làm Ngược lại, bọn trẻ “ngắm những vì sao” bằng cả sự kinh ngạc và niềm hân hoan Những bài học của trẻ về cách nhìn nhận thế giới sẽ giúp tạo nên trải nghiệm tươi mới về cuộc sống gia đình, ở đó chúng ta có thể học hỏi và trưởng thành cùng trẻ

Nếu sống trong môi trường thù địch, trẻ sẽ học thói gây gổ

Chẳng ai trong chúng ta thừa nhận mình là một người hiếu chiến Chúng ta ý thức được rằng gia đình chúng ta trong sạch, khác với nạn bạo hành gia đình hay ngược đãi nhan nhản trên khắp các trang báo Nhưng, chúng ta vẫn có thể vô tình tạo ra một bầu không khí xung đột nhè nhẹ dưới mái

ấm của mình bằng việc kìm nén giận dữ, điều mà dần dần khiến cột trụ gia đình mục ruỗng và sẵn sàng sụp đổ bất cứ lúc nào

Tất nhiên, văn hoá ứng xử loài người là nguyên nhân của rất nhiều điển hình về sự hiếu chiến và gây gổ Trong giây phút chúng ta ngồi đây đọc cuốn sách này thì đâu đó trên thế giới, chiến tranh vẫn đang xảy ra Ngay cả trên đất nước này, mặc dù chúng ta căm ghét những tội ác, sự ngược đãi, đánh lộn nhưng nó vẫn là một phần trong cuộc sống hàng ngày Không những thế, trẻ em cũng có hàng ngàn cơ hội tiếp xúc với những hình ảnh về bạo lực, chiến tranh qua ti vi và phim ảnh Thái

độ thù địch thậm chí có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong hoạt động thường ngày của lũ trẻ: những tranh cãi giữa anh chị em trong nhà, giữa bạn học ở trường hay chứng kiến những xung đột của người lạ trên đường, trên xe hay bên nhà hàng xóm Bọn trẻ cũng có thể phải đối mặt với những cuộc cãi lộn giữa cha mẹ với người khác, với sếp và với những người xung quanh

Sống trong môi trường thù địch khiến bọn trẻ dễ bị tổn thương Một số trở nên hung bạo, lúc nào cũng trong trạng thái được lập trình sẵn để phản kháng lại rắc rối xung quanh hay thậm chí tìm kiếm những rắc rối này Số khác thì trở nên hoảng sợ Chúng tránh xa mọi xung đột nhiều nhất có thể, dù chỉ là đôi chút căng thẳng nhẹ nhàng Sự phân tầng này dễ dàng quan sát thấy trên bất kỳ sân chơi tại trường tiểu học nào

Các cuộc gây hấn trong gia đình có thể nhồi nhét trong đầu bọn trẻ ý nghĩ rằng bạo lực là cần thiết, là giải pháp của một sự thiết lập thứ hạng xã hội Chúng có thể lớn lên với kỳ vọng rằng cuộc sống là một cuộc tranh đấu, nơi sẽ không có sự công bằng, trừ phi chúng phải giành giật lẫn nhau hoặc giả để giành lấy nó hoặc là để sinh tồn Đó hẳn không phải là những gì chúng ta mong muốn khoác lên mình con trẻ Cách thức chúng ta, những bậc làm cha làm mẹ, giải quyết vấn đề cũng như xử lý khủng hoảng gia đình sẽ tạo ra nền tảng giúp trẻ học hỏi cách đối mặt với xung đột: hoặc

là dùng bạo lực phá tan tất cả, đối đầu, hoặc là đối thoại một cách xây dựng để tìm ra giải pháp

Những đám mây giận dữ

Một ngày trôi đi, hiếm khi chúng ta không bị những rắc rối dù nho nhỏ làm cho bực mình và khó chịu, dẫn đến tâm trạng thất vọng, thậm chí là cáu giận, kiểu như “giọt nước làm tràn ly” hay “con giun xéo lắm cũng phải quằn” Cùng với mức độ stress, chúng ta sẽ đánh mất tâm trạng thư thái, nhất là khi trở về nhà sau một ngày dài mệt mỏi và bụng thì đói meo

Cậu bé 4 tuổi Frank trong câu chuyện sau đây cũng trải qua một ngày không hề vui vẻ gì ở trường mẫu giáo Máy tính không đợi được đến lượt cậu sử dụng và chàng trai nhỏ cảm thấy cô giáo không công bằng giữa mọi người Rồi thì, cha cậu bé lại đến đón muộn do vướng phải việc khẩn cấp tại công ty

Trên đường về, mặc dù đang rất mệt mỏi, nặng đầu và ức chế nhưng người cha vẫn dành cho cậu con trai nhỏ sự hứng thú và phấn khích “Hôm nay ở trường thế nào, con trai?”

“Bình thường ạ”, Frank bé nhỏ trả lời cụt lủn từ dãy ghế sau xe, phóng mắt nhìn một cách chán nản ra phía cửa sổ Đài radio phát tin tức cuối ngày Ngoài đường, dòng xe tan tầm chật cứng, lưu hành một cách chậm rãi

Về đến nhà, người mẹ của Frank đang hớt hải bận rộn nấu bữa tối trong bếp Ti vi trên kệ đang phát đi những tin vắn trong ngày Ai cũng đói rã rời Trong lúc cởi áo khoác ngoài, Frank đã vô ý làm rơi chiếc hộp đựng bữa trưa khỏi kệ bếp, làm vương vãi vụn bánh quy khắp sàn nhà

Cảnh tượng này có vẻ không lấy gì làm xa lạ với chúng ta và không khó để mà tưởng tượng ra những gì sẽ xảy ra tiếp theo Rất nhiều người trong số chúng ta cũng có cuộc sống bận rộn như gia đình Frank; và bạn biết đấy, để có thể giải quyết khéo léo mọi tình huống là một thử thách không hề

dễ nhằn Khả năng đương đầu với stress của chúng ta phụ thuộc vào mức độ kìm chế sự thiếu kiên nhẫn, thất vọng hay bực bội, cáu bẳn trong lúc nóng giận Những sự việc nhỏ nhặt cần được giải quyết một cách tế nhị ngay từ trong trứng nước, nếu không, lâu ngày tích tụ lại nó sẽ hình thành một khối u to đùng, nhức nhối, cháy âm ỉ và sẵn sàng phát nổ bất cứ lúc nào, gây tổn hại trong những thời khắc quan trọng May mắn là, người mẹ trong câu chuyện trên đây đã biết kìm chế sự bực bội của mình và giải quyết tình huống một cách khôn ngoan

Người mẹ đưa cho Frank một chiếc chổi và gầu hót rác “Không sao, con yêu Đây, con sẽ dùng cái này để dọn dẹp chúng nhé!” Sau khi bỏ gà vào lò nướng, người mẹ quỳ xuống bên cạnh chỗ chàng trai nhỏ bé và nói một cách động viên: “Chà, con yêu, con sắp dọn dẹp gần hết rồi này Để

mẹ giúp con thu nốt những mảnh vụn còn sót lại nhé” Nói rồi, người mẹ cầm lấy chiếc chổi nhỏ, vun những mảnh vụn còn sót lại vào chiếc gầu hót rác Frank đang cầm Cậu chàng thở phào nhẹ nhõm với nụ cười vô cùng biết ơn

Không khó để chúng ta mường tượng ra tình huống này và nghĩ tới không ít cách giải quyết khác nhau Giả dụ như, sau khi làm rơi hộp đựng bữa trưa, Frank sẽ bực tức và hét lên: “Con ghét chiếc

hộp này! Con ghét đến trường!” Người mẹ cũng có thể sẽ đổ lỗi cho cha đứa trẻ và cất tiếng nhiếc móc: “Sao anh có thể bước vào nhà và để mặc Frank trong bếp trong khi thừa biết em đang nấu ăn bận thế nào?” hoặc sẽ chỉ trích Frank: “Lại đống lộn xộn gì nữa đây? Tại sao con không thể cẩn thận hơn được nhỉ?”.

Tất nhiên, việc kiểm soát cơn nóng giận ngay cả với người lớn chúng ta cũng là rất khó, chứ chưa nói đến là chúng ta phải giải quyết khi đối mặt với bọn trẻ Nhưng, bọn trẻ sẽ học theo cách chúng ta ứng xử; chúng dễ dàng chuyển từ việc mất bình tĩnh đến thái độ thù địch rồi thậm chí đánh lộn ngay tức thì Nhưng, điều thú vị là chúng ta có thể học hỏi cách giải quyết trạng thái cáu giận vô cùng hiệu quả từ trẻ nhỏ Khi bọn trẻ dừng công việc đang làm lại và chuyển sang các hoạt động tiêu hao năng lượng như chạy, vẽ, chơi đồ hàng , theo bản năng, mọi tức tối sẽ trôi qua hết Như vậy, thay vì để cho cảm xúc bị đẩy lên dẫn đến mất bình tĩnh, chúng ta có thể xua tan cơn nóng giận bằng cách làm những công việc sử dụng sức lực như đi bộ nhanh, cuốc đất trong vườn hay thậm chí rửa xe ô tô Nếu không có thời gian cho những hoạt động này, chúng ta có thể đơn giản tập trung hít thở, hít một hơi thật sâu rồi từ từ thở ra, đếm từ 1 đến 10, giống như bà của chúng

ta hay làm vậy Mục đích ở đây là giúp xua tan bực dọc và lấy lại sự thư thái trước đó Cách thức này không chỉ tốt cho chúng ta mà có thể giúp bọn trẻ noi gương tốt

Trong một vài tình huống, nếu bọn trẻ không chọn cách đẩy lui mọi nóng giận tự nhiên qua các trò chơi, chúng ta có thể dạy chúng kiểm soát cảm xúc qua các trò chơi mang tính tưởng tượng Sau một ngày “tăm tối” ở trường về, cha mẹ của Frank có thể hỏi cậu bé: “Hôm nay, con cảm thấy mình giống với trạng thái cảm xúc của con vật nào, con yêu?” Và cậu bé có thể trả lời “Con cảm thấy mình đang grừ grừ giống hệt một con sư tử vậy” Tương tự như vậy, họ cũng có thể lặp lại câu hỏi với cậu bé khi ở nhà và câu trả lời là: “Giờ thì con cảm thấy mình như một con cún vậy” Những câu trả lời như vậy sẽ giúp cha mẹ biết được cậu bé đang cần được ôm ấp và cưng nựng sau một ngày dài đầy khó khăn

Đương đầu với “mưa giông”

Trẻ em cũng có quyền cố hữu là được bày tỏ và biểu đạt cảm xúc, bao gồm cả sự tức giận như người lớn Tất nhiên, nó không bao hàm quyền được phép ngắt lời, ám hại người khác hay đập phá

đồ đạc Một số hành động như đấm, đá, cào cấu hay xô đẩy đối phương đều không được khoan nhượng mà cần đưa vào khuôn phép, giống như kỷ luật “treo giò” Trẻ nhỏ đặc biệt cần được chúng

ta hướng dẫn cách biểu đạt cảm xúc qua lời nói hơn là dùng tới chân tay Là bậc làm cha, làm mẹ, chúng ta cần học cách chấp nhận cũng như tôn trọng cảm xúc dù là nóng giận của con trẻ bên cạnh việc duy trì khuôn phép cũng như đặt ra những giới hạn cư xử Duy trì sự cân bằng phù hợp thật sự

là một thử thách

Một buổi chiều nọ, trong lúc Tessa, 9 tuổi đang tranh cãi nảy lửa với cô bạn viếng thăm nhà, thì

mẹ cô bé can thiệp: “Nổi nóng trước mặt bạn không phải là một việc hay ho đâu các cô bé Giờ thì

cả hai, dừng lại ngay”

Ngay sau đó, người mẹ quở trách Tessa vì việc không đánh răng Cô bé đáp lại: “Nổi nóng trước mặt con gái cũng không phải là một việc hay ho đâu mẹ” Người mẹ nổi cơn tam bành

Nếu người mẹ biết dừng lại, hít thở thật sâu, cô ấy sẽ nhận ra rằng Tessa không hề có ý chế nhạo, bắt chước hay mưu đồ làm suy giảm quyền năng của người mẹ Cô bé đơn giản chỉ muốn đối chất

vì thông điệp thiếu thống nhất của mẹ mình mà thôi Trong đầu cô gái bé nhỏ tồn tại một thắc mắc

to lớn rằng tại sao người lớn có thể nổi nóng còn trẻ con thì không; hoặc giả tại sao mọi người có

thể nổi cáu với cô bé nhưng ngược lại, cô bé không được phép tức giận với bất kỳ ai Trong trường hợp này thì cô bé đã đúng: việc phân định hai chế độ đối xử này chắc chắn không phải là điều mà chúng ta muốn dạy dỗ con trẻ.

Lời khuyên của tôi dành cho các bậc phụ huynh là hãy cho trẻ cơ hội để nêu lên cảm xúc của chính mình Mẹo nhỏ là hãy biến các câu khẳng định thành dạng câu hỏi Ví như, thay vì nói

“Cha/mẹ biết con tức giận vì ” thì hãy thử nói theo cách “Điều gì làm phiền lòng con vậy ?” hay

“Con buồn vì điều gì à ?” Sau đó, bạn sẽ tiếp tục: “Điều gì sẽ giúp con cảm thấy tốt hơn?” Đây là cách thức tiếp cận giúp trẻ nhận thức đúng đắn về cảm xúc và khám phá ra nhiều cách thức để giải quyết vấn đề hơn

“Mây đen” của riêng chúng ta

Cách chúng ta giải toả những bức xúc, bực bội, tức tối hay ghen ghét trong thực tế sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ tới bọn trẻ hơn là mớ lý thuyết suông mà chúng ta ra rả nhét vào đầu chúng Chúng ta không muốn dồn lên trẻ ám khí nhưng chúng ta cũng không muốn phải giả vờ như không có gì xảy

ra khi thực tế là rất bực Dù trong trường hợp nào thì hãy cứ nên trung thực với chính mình, vì dù bạn có cố che đậy cảm xúc của mình đến đâu thì lũ trẻ cũng đủ tinh ý để nhận ra

Một buổi sáng thứ bảy nọ, mẹ của Sam đang bận rộn dọn dẹp nhà sau một tuần làm việc căng thẳng Quan sát thấy mẹ mình ném chiếc gối tựa với thái độ hục hoặc, cậu con trai 9 tuổi cất tiếng hỏi: “Mẹ đang tức tối vì con sao?”

Người mẹ dừng lại, tiến về chỗ cậu bé và nói: “Ồ, không đâu con yêu Sao mẹ lại tức tối với con chứ”

Cậu bé Sam chạy ra ngoài chơi, với cảm giác bối rối không yên nhưng lại chẳng biết phải làm gì

để giải quyết cả Đáng lẽ ra người mẹ cần trung thực hơn và nói: “Ừ, mẹ hơi buồn một chút Mẹ ước gì con đã không vứt đồ chơi bừa bộn trong phòng khách thế này Nếu không phải nhặt nhạnh cất chúng đi thì mẹ cũng có khá nhiều việc phải làm rồi Con trai yêu quý có thể giúp mẹ dọn dẹp

đồ chơi của con không?” Với cách này, Sam sẽ biết được cảm nhận của mình là đúng, mẹ đang tức giận Và hơn thế, cậu bé biết được chính xác mình cần phải làm gì

Bọn trẻ cũng cần phải hiểu rằng cha mẹ cũng có lúc bất đồng nhưng vẫn có thể thoả hiệp Một buổi tối nọ, cô bé Carla, 7 tuổi, tỉnh dậy giữa đêm và bắt gặp cha mẹ đang to tiếng với nhau Cô bé

sợ hãi, trùm chăn kín mít nhưng thật may là cuối cùng cô bé cũng chìm vào giấc ngủ Sáng hôm sau, đoán được Carla đã nghe được cuộc cãi vã hôm trước, người cha giải thích cho cô bé: “Con yêu, chỉ là cha mẹ đang thảo luận về việc chi tiêu thôi Cha mẹ xin lỗi vì làm cho cô con gái nhỏ tỉnh giấc nhé”

Việc Carla hiểu được thực tế cha mẹ có tranh luận nhưng mọi thứ vẫn ổn thực sự rất quan trọng Cha cô bé có thể giải thích thêm rằng: “Mẹ con và cha có một chút bất đồng quan điểm, nhưng cha nghĩ là hai người đã tìm được cách thoả hiệp Nếu không được, chúng ta sẽ cùng tìm ra cách khác phù hợp hơn” Với cách trấn an như thế này, Carla sẽ hiểu được rằng chúng ta, ai cũng có lúc buồn bực và tranh cãi, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta không yêu quý nhau Hơn nữa, cô bé cũng nhận thức được rằng không phải quyết định nào cũng dễ dàng, đôi khi nó nảy sinh những bất đồng buộc chúng ta phải cố gắng và nỗ lực tìm ra giải pháp Như vậy, bằng việc trung thực với trẻ trước những tình huống khó khăn không tránh khỏi trong cuộc sống, đặc biệt là khi sống chung với một ai đó, chúng ta có thể xoay chuyển tình huống từ một sự việc mang vẻ tiêu cực trở thành cơ hội

tuyệt vời để đưa ra những bài học giá trị về kỹ năng thương lượng và thoả hiệp - kỹ năng vô cùng quan trọng mà tất cả chúng ta cần áp dụng hôm nay và mai sau cho trẻ.

Trời quang mây tạnh

Đối với hầu hết chúng ta, thái độ thù địch đến và đi cũng giống như những đám mây Chúng ta

dễ dàng đẩy mình vào cảm giác sợ hãi nghĩ đến những điều không hay sẽ xảy ra với chúng ta, và chúng ta hầu như không có khả năng kiểm soát vấn đề, nhất là những vấn đề thuộc về “ông trời” như thời tiết Một khi chúng ta làm chủ được phản ứng của mình, chúng ta sẽ xem xét được khả năng xảy ra các tình huống Càng giữ thái độ chủ động và xây dựng, chúng ta càng dễ kiểm soát cơn giận và đẩy lui thái độ thù địch, nguồn cơn của sự gây gổ Bạn biết đấy, đánh lộn chỉ tiếp diễn đánh lộn mà thôi

Điều đáng buồn ở đây là chúng ta dường như dễ trút cơn giận lên những người thân trong gia đình hơn là các mối quan hệ bạn bè, xã giao khác Vì vậy, việc kiểm soát các cảm giác bức bối ngay khi nó vừa le lói xuất hiện trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, trước khi nó có cơ hội bùng cháy Những khó chịu sẽ dễ dàng được đẩy lùi hơn cơn nóng giận tràn ly

Một điều vô cùng thiết thực bạn cần nắm vững là chúng ta không nhất thiết phải hoàn hảo trong mắt bọn trẻ Sẽ có những lúc chúng ta nóng giận Nếu chúng ta nhận thức được vấn đề, đánh giá được lỗi lầm của mình và xin lỗi kịp thời thì bọn trẻ sẽ học tập theo Chúng biết rằng: Cha và mẹ chúng cũng vẫn đang ngày ngày học hỏi để cư xử tốt hơn Trẻ con cũng cần được chỉ dẫn rằng tức giận không phải là một kẻ thù cần ngăn chặn; nó là một nguồn năng lượng vượt ngưỡng mà chúng

ta cần kiểm soát và sử dụng một cách hợp lý, vì sự tốt đẹp cho bản thân chúng ta, cho gia đình và cho xã hội Tóm lại, hành động thường nhật của chúng ta là nhân tố tạo nên triết lý sống cho cả gia đình, điều mà con cái chúng ta sẽ thấm nhuần và truyền đạt lại cho những thế hệ tương lai - cháu chắt của chúng ta

Nếu sống trong môi trường lo sợ, trẻ sẽ trở nên e dè

Trẻ con luôn thích tự thử thách mình trong các thái cực của sự sợ hãi Chúng thích các trò chơi hăm doạ, hay rùng mình với các câu chuyện hoặc bộ phim kinh dị Tôi nhớ, cái hồi tiền-teen (pre-teen) mình cũng rất thích tụ tập bạn bè vào các buổi tối thứ Sáu, cả lũ ngồi vây quanh chiếc radio nhỏ, tắt đèn tối om Và tất cả những gì chúng tôi dỏng tai nghe là chương trình Những câu chuyện phù thuỷ (The Witches Tales) ; trong thời đại ngày nay nghe nó có vẻ nhàm chán nhưng thực sự với chúng tôi ngày xưa thì cũng khá sợ hãi Công việc khó khăn nhất (và cũng là nỗi sợ hãi cực điểm nhất) là khi chúng tôi phải cố gắng tỏ ra anh dũng khi phải đi bộ về nhà trong bóng tối sau đó Tôi cảm giác như adrenaline đang được tiết ra cực mạnh, tim như vỡ tung, dường như có bóng ai đó đang ẩn nấp, rình mò chúng tôi mặc dù trong thâm tâm tôi biết rằng mình an toàn và sẽ sớm về đến nhà để tận hưởng cảm giác ấm cúng cũng như không gian tràn ngập ánh sáng

Adrenaline: Một loại hormone được sản xuất ra trong cơ thể khi bạn sợ hãi, tức giận hay thích thú, làm cho nhịp tim đập nhanh hơn và cơ thể chuẩn bị cho những phản ứng chống lại sự nguy hiểm.

Tuy nhiên, sống trong nỗi sợ hãi thật sự là một câu chuyện hoàn toàn khác, dù đó là nỗi sợ hãi của bạo hành, ngược đãi tinh thần, sự ruồng bỏ, căn bệnh thảm khốc hay thậm chí nỗi sợ hãi nhỏ nhặt nhất đến từ một kẻ hàng xóm hung hãn, hay bắt nạt hoặc quái vật dưới gầm giường Sống trong sự sợ hãi ngày qua ngày sẽ làm trẻ giảm mất sự tự tin cũng như cảm nhận an toàn tối thiểu Bên cạnh đó, sợ hãi còn tạo ra một môi trường thiếu tích cực ngăn cản trẻ phát triển, khám phá, học

hỏi Tất cả bao quanh chúng chỉ là sự e dè, trẻ thậm chí đánh mất kỹ năng căn bản về giao tiếp cũng như cảm thấy bất an khi phải đối mặt với điều gì đó mới mẻ.

Những tiếng động reo rắc nỗi kinh hoàng về đêm

Có rất nhiều nguyên nhân khiến một đứa trẻ sợ hãi và điều này có thể khiến cha mẹ hoàn toàn bất ngờ vì đó là những thứ mà người lớn chúng ta cảm thấy bình thường Trong định danh của đứa trẻ, nỗi sợ hãi có thể mang tên một chú chó mới của nhà hàng xóm hay một cây phong với cành lá cằn cỗi, khẳng khiu Một đứa trẻ 3 tuổi mà tôi biết đã từng hỏi mẹ rằng “Mẹ ơi, có phải mẹ đang tuyệt vọng không? Con thấy mẹ nói thế với dì Cathy” Trẻ đôi lúc có thể suy diễn câu nói của chúng ta theo cách vô cùng nghiêm trọng Cô con gái nhỏ cần được mẹ giải thích ý tứ của mình, trấn an và không quên kèm theo một cái ôm ấm áp

Dù nguyên nhân là gì đi chăng nữa, khi con bạn cảm thấy sợ sệt, điều đó cũng có nghĩa là bạn cần nhìn nhận vấn đề một cách nghiêm túc Sợ hãi là định nghĩa bắt nguồn từ cái nhìn của người đối mặt, vì vậy, chúng ta cần nhìn nhận từ phía góc nhìn của con trẻ

Những câu nói dạng như “Đừng có ngớ ngẩn như vậy”, “Nó chẳng là gì cả”, “Làm ơn lớn lên một chút đi”, “Đừng có ẻo lả như vậy chứ” chỉ khiến bọn trẻ cảm thấy bị coi thường Không những thế, cách tiếp cận này chỉ khiến nỗi sợ hãi của lũ trẻ được gieo mầm để từ đó tiếp tục phát triển mà thôi

Trong nhóm sinh hoạt các bậc phụ huynh của tôi, các thành viên thường đặt ra câu hỏi rằng

“Làm thế nào cô biết được đứa trẻ đang sợ hãi thật sự hay chúng chỉ đang câu kéo sự chú ý của người khác?” Câu trả lời là, bạn sẽ không thể nhận biết được chính xác Cha mẹ cũng không nên quá để ý tới việc này Việc mong muốn nhận được sự chú ý của con cái bạn cũng thiết thực như nhu cầu được ăn sung mặc sướng Đôi khi, nhu cầu của đứa trẻ là cả hai: chúng sợ và chúng mưu cầu sự chú ý

Trường hợp cậu bé Adam, 3 tuổi sau đây là một ví dụ điển hình cho vấn đề này Gia đình Adam vừa mới chuyển đến căn nhà mới, cậu bé đã bắt đầu học mẫu giáo trước đó và cô em gái nhỏ thì vừa mới chào đời Đối với cha mẹ cậu, đây là niềm vui lớn nhưng với Adam, sự thay đổi này như đặt dấu chấm hết cho cuộc sống mà cậu đã từng trải qua Nó là một sự đảo lộn Một buổi tối, khi

mẹ cậu bé vắng nhà, Adam đã đến chỗ người cha với đề nghị khác lạ

Cậu bé nước mắt lưng tròng: “Con sợ lắm Cha bảo vệ con nhé”

Có thể người cha sẽ đáp lại: “Bảo vệ con ư? Vì điều gì? Con đã là anh cả và con không nên sợ hãi như thế” rồi yêu cầu Adam bé bỏng trở lại giường ngủ một mình

Nhưng không, người cha hiểu chuyện và đáp lại cậu con trai: “Bảo vệ con ư? Chắc chắn rồi, không có vấn đề gì cả Hãy lại đây nằm cạnh cha, chàng trai, và chúng ta sẽ cùng an toàn” Sự thấu hiểu và gần gũi đã giúp Adam cảm thấy được an tâm để sẵn sàng vượt qua giai đoạn khó khăn và vững bước đi tiếp

Cha mẹ có thể đẩy lùi nỗi sợ hãi của con trẻ một cách thần kỳ Hai anh em nọ, một lên sáu và một lên tám, thỉnh thoảng lại cảm thấy sợ hãi với những con ma được cho là trên tầng gác mái Cây chổi giấu kín trong tủ quần áo là “báu vật” được người mẹ cất giữ để trưng dụng vào những dịp như thế này Khi bọn trẻ nước mắt giàn giụa chạy vào phòng mẹ, mắt mở to đầy sợ hãi thì người mẹ sẽ bình tĩnh lấy chiếc chổi ra, chạy khắp nhà, la hét và dùng cây chổi như một thứ vũ khí lợi hại Bọn

nhóc sẽ chạy đằng sau mẹ, cười hân hoan và chắc mẩm rằng mẹ chúng đang “hoá phép” đuổi bất

kỳ sinh vật đáng sợ nào ra khỏi ngôi nhà

Khi phép màu không linh nghiệm

Tất nhiên, cũng có lúc phép màu không đủ thiêng để xua đuổi nỗi sợ hãi trong trẻ Khi gia đình thật sự lâm vào khủng hoảng thì một bà mẹ với cây chổi thần kỳ hay một ông bố với cái ôm nồng

ấm cũng chẳng thể là liều thuốc hữu hiệu Thời khắc khó khăn nhất là lúc những thói quen thường nhật trong cuộc sống gia đình bị đảo lộn Trẻ em thường cảm thấy an toàn với những nhịp sống ổn định, chính vì vậy, trong mắt chúng, khủng hoảng xảy ra đồng nghĩa với thế giới quanh chúng có nguy cơ sụp đổ

Bên cạnh trường hợp cha hoặc mẹ qua đời thì ly hôn được coi là một trong những sự kiện đáng

sợ nhất trong cuộc đời một đứa trẻ Nhiều em luôn sống trong nỗi sợ hãi ly hôn dù rằng nỗi sợ đó

có trở thành hiện thực hay không Chỉ cần nghe ai đó, cha hoặc mẹ phàn nàn về người kia cũng khiến đứa trẻ lo lắng Đằng sau nỗi sợ về sự ly hôn, trên hết là nỗi sợ bị bỏ rơi trong tâm hồn con trẻ Chúng nghĩ rằng khi cha hoặc mẹ chúng rời đi thì chúng cũng sẽ phải rời khỏi mái ấm hiện tại.Khi cha mẹ ly hôn, trẻ sẽ cảm thấy mình bất lực trước thế giới rộng lớn Một trong những thử thách lớn nhất đối với cặp đôi ly dị là chọn cách hành động vì lợi ích của đứa trẻ, tạm gác qua những tổn thương, sự bức bối hay nóng giận về nhau Trong mọi trường hợp, trẻ em cũng là người thiệt thòi mắc kẹt giữa cả hai, vì vậy khi tiếp xúc với trẻ, cả hai cần có sự thoả thuận “ngừng chiến” nhất định Nói thì bao giờ cũng dễ hơn là làm, nhất là với cặp đôi nóng nảy và đang chiến tranh lạnh Nhưng hãy nhớ rằng, đó mới chính là lúc bọn trẻ cần được trấn an nhiều nhất, chúng cần được hiểu rằng dù cho chuyện gì xảy ra đi chăng nữa, chúng vẫn còn cả cha và mẹ để cùng nhau chăm sóc chúng

Dù đánh giá đúng hay sai tình huống thì bọn trẻ cũng đều cảm nhận được khi xảy ra bất trắc Nghe được câu chuyện người cha có thể bị mất việc, cô bé Lynne, 6 tuổi trở nên sợ hãi với ý nghĩ rằng gia đình mình sẽ bị đuổi khỏi nhà, vô gia cư và chết đói Người cha lúc này đã phải giải thích với cô bé là: “Chúng ta sẽ tìm cách để thích nghi như cắt giảm một số khoản chi tiêu và chúng ta sẽ cùng nhau vượt qua” Lynne như được tiếp thêm sức mạnh và sẵn sàng đảm đương phần trách nhiệm thuộc về mình: “Có lẽ con không thật sự cần đôi giày thể thao mới này nữa, chưa thật sự cần”, cô bé nói

sẽ trở nên vô cùng tồi tệ, đó là những gì luôn xảy ra với tôi”

Điều đáng buồn là ngày nay, mối lo ngại của các bậc phụ huynh không hề giảm đi mà ngược lại, ngày càng gia tăng Nhưng, làm thế nào để có thể bảo vệ cũng như cảnh báo trẻ về các mối nguy hiểm mà không cần tỏ ra lo lắng thái quá, không cần thiết Đơn cử như, làm thế nào để cảnh báo bọn trẻ thận trọng với người lạ nhưng không được vơ đũa cả nắm rằng ai trong họ cũng hung hãn

và nguy hiểm Chúng ta không muốn bọn trẻ rời khỏi tầm mắt nhưng nếu chẳng may chúng ta

không thể bên cạnh theo dõi chúng thì chúng ta phải chắc chắn rằng chúng không gặp nguy hiểm Nuôi dạy một đứa trẻ tự lập nhưng vẫn đủ an toàn trong vòng tay bạn luôn luôn là một thử thách.

Sẽ không có một công thức chung nào áp dụng cho toàn bộ lũ trẻ, cha mẹ phải tự cân nhắc cụ thể cho trường hợp con cái của mình, đâu là giới hạn tự lập cho phép và sẽ nới rộng thế nào theo từng

độ tuổi Với yêu cầu được đi chơi ngoài công viên của cô bé Allison 4 tuổi, người mẹ sẽ từ tốn nói:

“Được thôi, Allison yêu quý Mẹ sẽ ra đó chơi cùng con và sẽ trông chừng cho con nhé” Nhưng với trường hợp cậu bé Ken đã 10 tuổi, cha mẹ của cậu nên biết ghìm sự lo lắng xuống mức độ vừa phải, cân bằng với mong muốn rèn luyện tính tự lập cho con trai và để cậu tự đi bộ đến trường một mình

Các bậc phụ huynh đôi khi cũng lo lắng rằng con cái mình sẽ phải trải qua những nỗi sợ hãi tương tự như khi mình còn nhỏ Sự lo lắng thái quá này đôi khi khiến chúng ta hành động một cách

kỳ quặc Cha của Carl có mỗi nỗi ám ảnh nặng nề với bộ môn T-ball và ông khiến mọi người, từ vợ ông đến huấn luyện viên hay cậu con trai nhỏ 7 tuổi của mình cảm thấy vô cùng khó chịu Người cha lý giải với tôi rằng “Khi bằng tuổi Carl bây giờ, tôi tỏ ra là một người không hề có tố chất thể thao Tôi vẫn nhớ mình luôn được coi là sự lựa chọn cuối cùng khi gom đội thi đấu và điều đó thật khủng khiếp Tôi rất sợ điều tương tự lại xảy ra với Carl”

T-ball là một môn thể thao dựa trên môn bóng chày và được xem như một bộ môn mang tính khởi đầu, giúp trẻ làm quen với kỹ năng chơi bóng chày và thoải mái vui đùa.

Carl cần được tự do khám phá tố chất thể thao của chính bản thân, bỏ ngoài tai toàn bộ những ký

ức không tốt đẹp của người cha Nói tóm lại, cha của cậu cần thả lỏng người, không can thiệp quá sâu và để cậu con trai có cơ hội tự trải nghiệm Chúng ta cần biết rằng bọn trẻ ngày nay khác xa với chúng ta ngày xưa và chúng có quyền, kể cả chịu đựng những điều bất hạnh

Nỗi sợ hãi thường nhật

Thế giới của trẻ là một thế giới khác hẳn so với của người lớn và không phải lúc nào chúng cũng tâm sự hết với chúng ta Vì vậy, cha mẹ đôi khi khó có thể nhận ra được những nỗi sợ thường nhật đang ẩn chứa trong trái tim non nớt của con cái mình Đó có thể là những nỗi sợ không tên như bị những đứa trẻ khác ở trường hay hàng xóm, thậm chí là anh chị em của mình doạ nạt bằng các hình thức như lớn tiếng quát nạt, đe doạ, xướng tên trêu ghẹo hay quấy rầy Những chú chim sâu non nớt

có thể không biết cách biểu đạt cảm xúc sợ hãi hay tổn thương còn những anh chị lớn thì nghĩ rằng chúng đã đủ lông cánh và có thể tự thân giải quyết Chúng ta cần bố trí thời gian trò chuyện với trẻ, hỏi han xem mỗi ngày trôi qua đã có chuyện gì xảy ra với chúng

Mẹ của Andrew, một cậu bé 5 tuổi sau đây luôn hỏi han cậu bé: “Hôm nay, điều gì đã xảy ra ở trường vậy con?” (Cách đề cập dạng này dường như nặng nề và áp đặt sự việc không mong muốn hơn là cách nói nhẹ nhàng: “Hôm nay ở trường thế nào con trai?”)

“Joey đã giành lấy chiếc xe tải của con Con là người lấy chơi trước chứ”

“Sau đó, chuyện gì đã xảy ra nào?”

Adrew hướng mắt nhìn xuống và lẩm bẩm: “Không có gì cả Con không biết gì hết”

Người mẹ đã tinh ý nhận ra rằng hẳn Joey đã hăm doạ cậu con trai bé nhỏ của mình và cố gắng giúp cậu bé tìm cách đương đầu với kẻ cậy thế bắt nạt “Giả sử rằng Joey vô cùng hung hãn đến giành chiếc ô tô tải của con và làm con khiếp sợ Nếu được suy nghĩ lại, con nghĩ là mình sẽ làm

gì?”, người mẹ nhẹ nhàng đặt vấn đề với hi vọng giúp cậu con trẻ suy ngẫm cách giải quyết mới cho tình huống nan giải.

Adrew véo von rằng cậu sẽ đòi lại chiếc xe tải, mách cô giáo, tìm đồ chơi và chơi với nhóm bạn khác, tránh xa Joey xấu tính Như vậy, người mẹ không cần thiết phải chỉ dạy cho Adrew nên làm

gì, tất cả chỉ cần lắng nghe và để cậu bé tự khám phá những giải pháp mới thay cho lựa chọn đứng

im thụ động như đã xảy ra Bạn cũng có thể giúp trẻ khơi mở ý kiến bằng những câu hỏi tương tự như: “Nếu có một điều ước, con ước sự việc đã xảy ra như thế nào?”

Lúc này, Andrew sẽ đáp lại rằng:

“Con ước gì con có được chiếc xe tải đó”

Một khi đứa trẻ phát biểu rành mạch được điều chúng muốn, chúng sẽ tự vạch ra được một kế hoạch hành động hiệu quả: “Con nghĩ con sẽ lấy lại chiếc ô tô tải đó vào sáng mai, và nếu Joey có

cố gắng tranh giành nó của con, con sẽ nói rằng ‘Không, cái này là của tớ!’”

Với đa số bọn trẻ, những trải nghiệm đầu đời luôn là một nỗi sợ hãi cần né tránh, như: ngày đầu tiên đi học, chuyến viếng thăm nha sĩ đầu đời hay chuyến du ngoạn đầu tiên bằng máy bay Sự động viên và khích lệ của các bậc phụ huynh lúc này là liều thuốc vô cùng bổ dưỡng khiến con cái

họ vượt qua các cột mốc đáng nhớ trong cuộc đời Bày tỏ sự tin tưởng trẻ là cách tốt nhất để chúng cảm thấy tự tin vào chính mình Hãy để ý những biểu đạt trên gương mặt cũng như cử chỉ của lũ trẻ khi bạn bày tỏ sự tin tưởng của mình trong lần kế tiếp “Con sẽ làm được thôi Cha/mẹ tin tưởng con

có thể hoàn thành xuất sắc”

Ở độ tuổi quá nhỏ, trẻ sẽ cần được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn cho những trải nghiệm đầu đời này Bạn có thể cho bé đến tham quan các lớp mẫu giáo trước thời gian nhập học chính thức Sau khi khám phá mọi ngóc ngách ở môi trường học tập mới, một bà mẹ mà tôi biết đã hỏi cô con gái bé nhỏ của mình: “Con nghĩ là mình sẽ muốn làm điều gì đầu tiên, con yêu?”

“Con sẽ cho cá ăn”, cô bé Sandy đáp lại với vẻ hứng khởi như thể đã sẵn sàng cho ngày mình sẽ được chính thức gia nhập lớp học lý thú này

Sự sợ hãi của đứa trẻ cũng có thể đến từ chiếc tivi với đầy rẫy các chương trình bạo lực, từ tin tức, phim ảnh, quảng cáo đến các vở kịch sân khấu Trẻ nhỏ sẽ khó có đủ hiểu biết để phân biệt giữa đâu là thật, đâu là hư cấu và chúng cần được bảo vệ dù trong bất cứ trường hợp nào Ở độ tuổi lớn hơn, trẻ có thể chứng kiến các vụ tai nạn, những chấn động không mong muốn, hay các cảnh bạo lực, chém giết trên ti vi và vượt qua dễ dàng Nhưng một số có thể trở nên buồn bực và bị ám ảnh Chúng ta cần hiểu rõ tâm sinh lý của con cái mình để cân nhắc và đưa ra những quy định giới hạn phù hợp về phạm vi cảnh bạo lực trẻ được phép xem trên truyền hình

Thi thoảng Ai cũng có lúc sợ hãi

Là cha mẹ, chúng ta luôn muốn mình lúc nào cũng mạnh mẽ để con cái có thể dựa dẫm và cảm thấy được che chở, an toàn

Nhưng đôi khi, chúng ta cũng cần lấy hết dũng khí để tỏ ra yếu mềm nhằm có cơ hội chia sẻ cảm giác buồn tủi như chú sư tử bất hạnh Cow- ardly Lion trong bộ phim Phù thuỷ xứ Oz Ai trong cuộc đời cũng có những lúc cảm thấy yếu đuối và sợ hãi Điều khiến ta khác biệt là cách chúng ta giải quyết mỗi khi gặp vấn đề Bằng cách chia sẻ cảm xúc, chúng ta sẽ giúp bọn trẻ nhận thức rằng chúng ta là con người và chẳng ai là hoàn hảo cả, ai cũng sẽ cần được ủng hộ và đôi lúc là sự động

viên, an ủi để cảm thấy vững tâm Cảm giác có được một cử chỉ âu yếm yêu thương cùng một bản tay bé nhỏ vỗ về quả thật vô cùng tuyệt vời.

Nguyên gốc: The Wizard of Oz, là một bộ phim Mỹ năm 1939, thuộc thể loại phim thần thoại, đạo diễn chủ yếu Victor Fleming và chuyển thể từ tiểu thuyết thiếu nhi năm 1900 The Wonderful Wizard of Oz của L Frank Baum

Phoebe mới tám tuổi nhưng cô bé biết rằng mẹ mình đang rất lo lắng vì buổi gặp bác sĩ ngày hôm đó Phoebe không biết cặn kẽ vấn đề và điều này cũng không cần thiết và quá sức với một đứa trẻ Nhưng sáng hôm đó, khi người mẹ nhoài người ra ôm tạm biệt cô con gái nhỏ, Phoe- be đã chủ động là người trấn an tinh thần Người mẹ cảm thấy chiếc ôm hôm đó vô cùng bất ngờ và tuyệt diệu, xuýt xoa: “Cảm ơn con, Phoebe Con đã giúp mẹ rất nhiều”

Trẻ sẽ học cách đương đầu với những rắc rối trong cuộc sống thông qua việc quan sát những gì người lớn hành động Hãy để trẻ chứng kiến cách chúng ta tìm kiếm sự động viên dù lớn dù nhỏ từ người chồng/ người vợ của mình, từ bạn bè hay từ người thân trong gia đình hay trong một số trường hợp là cách chúng ta bày tỏ sự quan tâm lo lắng cho họ Cách nhìn nhận ra cảm xúc và giải quyết vấn đề của chúng ta sẽ được trẻ coi là hình mẫu để học tập và áp dụng trong cuộc sống

Nếu sống trong sự thương hại, trẻ sẽ cảm thấy tự thương hại bản thân

Sự thương hại bản thân cũng đồng nghĩa với việc tự đào mồ chôn bản thân Sẽ có một thế lực “bí hiểm” nào đó kéo tụt tinh thần bạn cho đến khi bạn trở nên tuyệt vọng và cảm thấy vô dụng Ước mong duy nhất của bạn lúc này là sẽ có ai đó xuất hiện và cứu rỗi tâm hồn bạn

Nhưng, đó tuyệt nhiên không phải chìa khoá dẫn đến thành công Dù thương hại bọn trẻ hay tự thương hại chính bản thân mình thì vô hình trung, chúng ta cũng đã dạy trẻ cách tự thương hại bản thân chúng Kết quả là, trẻ sẽ hoàn toàn xa lạ với những khái niệm như sự hứng khởi, kiên trì hay nhiệt huyết Lúc này, chúng chỉ như những ánh đèn leo lắt đêm giông, hiu hắt phản lại chân dung tiều tuỵ và ngán ngẩm

Là cha mẹ, điều chúng ta mong muốn là con cái mình sẽ trở nên tháo vát, biết khám phá điểm mạnh cá nhân cũng như biết lúc nào cần tìm tới sự ủng hộ và giúp đỡ từ những người xung quanh Nhưng để dẫn dắt được trẻ, bản thân cha mẹ cần phải noi gương thực hiện trước Chúng ta không cần phải tỏ ra quá hoàn hảo hay đôi lúc là như vậy, chỉ cần đủ để khích lệ sức mạnh tiềm thức trong trẻ Cụ thể hơn, chúng ta cần can đảm đối diện với những thách thức trong cuộc sống Chúng ta cũng cần phải đặt lòng tin ở trẻ, cho chúng cơ hội để đương đầu với những khó khăn, bất trắc trong cuộc sống

Thay đổi suy nghĩ, thay đổi cục diện

Trong cuộc sống, sẽ có lúc nào đó chúng ta cảm thấy tủi thân như khi làm việc quá tải, cảm thấy không được trân trọng hay đại loại là cuộc sống không phải lúc nào cũng màu hồng như chúng ta trông đợi Những lúc như vậy, chúng ta thường đặt ra những câu hỏi tự vấn như “Tại sao lại là tôi?” Thế nhưng, nếu không bản lĩnh, chúng ta có thể biến trạng thái buồn bã nhất thời thành nỗi đau khổ đến tuyệt vọng Tất cả những suy nghĩ và hành động của ta lúc này chỉ để trang điểm thêm cho một diện mạo “bất hạnh” mà ta tưởng tượng ra, thiển cận và luẩn quẩn, một chuỗi những viễn cảnh ảm đảm và vô vọng

Nếu chẳng may rơi vào tình huống này, tốt nhất là bạn nên chấm dứt mọi mạch suy nghĩ tiêu cực

và cố gắng kéo lý trí của mình vào một công việc nào đó, bất kỳ điều gì! Lời khuyên của tôi là hãy

dành thời gian để đạp xe, leo núi trong nhà hay đơn giản là nhắm mắt và tưởng tượng mình đang chìm đắm trong một không gian yêu thích Đây là cách thức được kiểm nghiệm là vô cùng hữu hiệu với một trong số những học viên của tôi, Kate “Tôi cảm giác mình như osin trong nhà, người ta sai bảo và khinh thường”, cô nói, “Ba đứa trẻ đủ làm tôi quay như chong chóng, chồng tôi thì đi làm suốt ngày và thường thì trở về nhà với bộ dạng thiểu não, kiệt sức Thật sự là tôi đã rất tức giận và buồn bã, nhưng tôi cũng chán ngán cái việc phải nghĩ là mình tội nghiệp Vì vậy, tôi cố gắng bình tĩnh, thả mình vào thế giới tưởng tượng như những gì trên lớp chúng ta thảo luận Điều đầu tiên tôi nghĩ tới là tôi cần những tràng vỗ tay cổ cũ Vì vậy, tôi tưởng tượng mình đang đứng giữa sân vận động, xung quanh là hàng ngàn người đang đứng lên vỗ tay hoanh nghênh và hét lớn ‘Kate là một người phụ nữ vĩ đại!’ Rồi sau đó, tôi cũng bắt đầu vỗ tay, giống như giai điệu xưa cũ: ‘Hai, bốn, sáu, tám, ai là người xứng đáng được tán dương? Kate!’, tôi hét lớn vào bức tường trong nhà bếp.

“Tôi nhận ra rằng mình cần gần gũi với chồng nhiều hơn cũng như khiến bọn trẻ nhận ra tôi đã

hi sinh thế nào vì chúng Tôi muốn nhận được sự quan tâm Và thế là, tôi nấu những món ăn cả nhà yêu thích, đặt lên bàn kèm theo lời nhắn nhủ: ‘Kate thật là tuyệt vời Nếu đồng ý, hãy ôm tôi một cái thật chặt nhé’ Kết quả thì không ngoài mong đợi, tôi nhận được những cái ôm thắm thiết và vợ chồng tôi còn bàn bạc kế hoạch gửi lũ trẻ nhờ dì tôi trông hộ để trốn đi chơi vào dịp cuối tuần Tôi không dám nói rằng, chính những thay đổi trong suy nghĩ và hành động đã giúp tôi thay đổi cuộc sống, nhưng chắc chắn nó giúp tôi thoát khỏi vũng lầy ngồi gặm nhấm và thương xót bản thân”.Kate không phải là người duy nhất hưởng lợi từ sự thay đổi này Lũ trẻ nhà cô ấy cũng học hỏi

từ mẹ cách đối diện và giải quyết vấn đề một cách chủ động và tích cực Hơn nữa thì, cô ấy cũng

“thu lợi” được kha khá từ khoảng thời gian ở bên cạnh chồng Việc hâm nóng tình yêu là một nhu cầu vô cùng quan trọng và thiết yếu để duy trì hôn nhân gia đình Bạn thấy đấy, chỉ một hành động nhưng kết quả lại đến với tất cả các thành viên, mọi người sẽ yêu thương và trân trọng nhau hơn

Con có biết là con sướng lắm không?

Một trong những “bài ca theo cùng năm tháng” quen thuộc của cha mẹ là so sánh cuộc sống của con cái họ ngày nay với những gì thuộc về xưa cũ họ trải qua khi ở độ tuổi chúng Judith, cô gái mười một tuổi đã quá quen thuộc với những kiểu tiếp cận như vậy của mẹ mình Thường thì người

mẹ sẽ mở đầu bằng câu chuyện tuổi ấu thơ của mình, và rồi chuyển sang việc Judith đang được bố

mẹ tạo điều kiện cho quá nhiều nhưng cô bé không nhận ra và không biết trân trọng sự hi sinh, nỗ lực của cha mẹ Mặt khác, câu chuyện luôn diễn ra trên ô tô, khi mà Judith không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc ngồi im lắng nghe

Mẹ của Judith sẽ mở đầu câu chuyện kiểu như: “Bọn trẻ ngày nay thật không biết trân trọng những gì cha mẹ làm vì chúng, chúng cũng giống như những tên trộm cắp vậy”

Judith không thể nói gì hơn ngoài việc ngồi sụp trên ghế và lầm bầm: “Ừ hứ” Nhưng đó mới chỉ

là màn dạo đầu

“Con có biết rằng khi bằng tuổi con, mẹ đã phải đi làm thêm công việc bảo mẫu ba buổi trong tuần và thêm buổi chiều thứ bảy nữa không? Mẹ đâu có thời gian chơi bời với bạn bè suốt ngày”.Judith đảo mắt và thở dài Nhưng đến lúc này thì con bé không thể ngồi yên được nữa: “Mẹ, con không chơi bời với bạn bè suốt ngày Con phải làm một đống bài tập về nhà”, con bé ngừng lại một lúc rồi nói tiếp, “Và có lẽ là nó nhiều hơn là mẹ phải làm ngày xưa”

Câu chuyện đã vô tình tạo ra cuộc cãi vã, tranh luận giữa hai mẹ con về việc ai là người có quyền tự thương hại cho bản thân hơn Có lẽ, chủ ý của người mẹ chỉ là để Judith hiểu được những

cố gắng và hi sinh của cha mẹ và biết trân trọng công ơn ấy Nhưng ý tứ lại được hiểu ra rằng “Mẹ ghen tị và buồn vì mẹ không có điều kiện tốt như con hiện nay”, kèm theo đó là thông điệp ngầm truyền đạt “Con nợ cha mẹ nhiều đấy” Sẽ không lạ gì nếu Judith cứ tiếp tục thở dài mỗi khi người

mẹ tua lại câu chuyện muôn thuở này

Việc muốn được ai đó ghi nhận công lao của mình là một đòi hỏi chính đáng Nhưng, thay vì phản ứng như vậy, khi đón Judith từ trường về, người mẹ có thể nói: “Mẹ rất vui vì mẹ có thể làm những việc thế này cho con, và mẹ sẽ vui hơn nữa nếu con biết trân trọng những cố gắng hi sinh của cha mẹ” Sai lầm của người mẹ là yêu cầu sự ghi nhận bằng việc kể lể công lao và đẩy mình vào thế tự thương hại bản thân Dĩ nhiên, không ai trong chúng ta có thể dám chắc được phản ứng của trẻ nhưng mọi thứ sẽ trở nên tốt đẹp và dễ dàng nếu chúng ta biết cách truyền tải thông điệp một cách rõ ràng, mạch lạc và nhẹ nhàng, tránh xa những thông điệp gây ra sự nặng nề

“Mẹ ơi, con đau bụng”

Trẻ em là bậc thầy trong việc nhập vai với bộ mặt thiểu não, nũng nịu để khơi dậy lòng trắc ẩn của cha mẹ cũng như để thoả mãn một loạt những lợi ích “bổ trợ” như được chú ý, được ôm ấp hay được vuốt ve dỗ dành

“Mẹ ơi, con đau bụng”, cô bé Tracy, 4 tuổi nũng nịu than vãn khi mẹ chuẩn bị đưa đi trẻ “Con không muốn đi học đâu”, cô bé vừa ôm bụng vừa mếu máo

Đây có lẽ là “thảm cảnh” không cha mẹ nào thoát được Liệu Tracy có đau bụng thật sự? Tốt hơn hết là để con bé ở nhà hay đi đến trường? Có cần đi khám bác sĩ chuyên khoa không? Hay con

bé đang né trách điều gì hoặc ai đó ở trường? Con bé làm vậy để gây chú ý? Có khi nào con bé chỉ

là muốn có một ngày nghỉ để thoải mái tận hưởng cảm giác thân thuộc ở nhà với cha mẹ không?

Mẹ của Tracy sẽ cần phải phân tích được tình huống và đưa ra giả thiết hợp lý nhất Điều quan trọng là không được để cho Tracy hiểu rằng con bé có thể mè nheo mỗi khi đòi hỏi cái gì

Nếu người mẹ cho rằng việc đau bụng chỉ là một cái cớ để không phải đi lớp thì cô ấy cần phải hỏi lại Tracy: “Nếu hôm nay phải đi học thì con sợ nhất điều gì?”, “Nếu mẹ cho con nghỉ, con muốn mình sẽ làm gì nào?”, “Con muốn ngày hôm nay sẽ diễn ra như thế nào?” hay “Mẹ có thể làm được gì cho con nào, con yêu?”

Bằng việc trả lời những câu hỏi trên, Tracy sẽ giải phóng mình khỏi trạng thái tự thương hại và xác định rõ nhu cầu, mong muốn của mình Đây cũng là cơ hội để người mẹ thấu hiểu con gái mình hơn Có thể đôi lúc, trẻ chỉ giả vờ bị đau để được cha mẹ chú ý Lúc này, chúng ta cần kiểm điểm nhìn nhận lại bản thân xem có phải gần đây chúng ta thường hay bận rộn và không có thời gian dành cho trẻ không Nếu đúng thì chúng ta cần sắp xếp lại công việc và dành thời gian chơi với chúng nhiều hơn

Trẻ cũng tự mở cánh cửa đưa mình vào thế giới tự trắc ẩn bằng cách phủ nhận: “Con không thể” Đây có thể là lý lẽ, là phòng tuyến phản kháng cuối cùng được trẻ dựng lên để khỏi phải làm quen với những kỹ năng mới Câu chuyện có thể được châm ngòi bằng “Cha mẹ không thể bắt con làm những gì con không muốn Con không đủ khả năng để làm điều đó” Tuy nhiên, ý mà những cô bé cậu bé muốn đề cập đơn giản là “Con không muốn làm điều này” hay cực đoan hơn là “Con sẽ không làm đâu”

Dễ dàng thoả hiệp với trẻ cũng đồng nghĩa rằng chúng ta thừa nhận trẻ không đủ khả năng làm việc nào đó Đây là điều chúng ta không mong muốn Vì vậy, cho dù sự thể có khó khăn thế nào đi chăng nữa, đôi khi bậc làm cha làm mẹ cũng cần phải bỏ ngoài tai những lý lẽ biện minh, khích lệ trẻ đối mặt thử thách với niềm tin tươi sáng Bằng cách như vậy, chúng ta cũng có cơ hội để cùng trẻ phân tích và vượt qua trạng thái bất an từng khiến chúng muốn dừng bước.

Cậu bé Ben cảm thấy sợ hãi khi phải làm bài tập về nhà môn Toán và than vãn: “Con không thể làm được đâu Nó quá khó đối với con”

Cha của Ben đánh giá được sự việc nhưng bỏ ngoài tai sự cầu khẩn, tập trung động viên con trai tiếp tục cố gắng: “Con có nhớ không, khi con cũng gặp vấn đề với môn toán vào năm ngoái ấy?”, ông bố bắt chuyện, “Con đã nhờ đến sự giúp đỡ của thầy giáo và chúng ta đã cùng nhau giải quyết

ổn thoả mọi việc Con đã vượt qua lúc đó, thì chắc chắn giờ đây con cũng sẽ vượt qua Chúng ta cùng xem xét lại vấn đề này nhé!”

Các bậc phụ huynh thường có xu hướng bày tỏ sự cảm thông khi trẻ đánh mất dũng khí thực hiện một công việc nào đó Tuy nhiên, điều này chỉ khiến trẻ ngày càng chìm đắm trong sự bất hạnh tự thương hại trong khi cái chúng cần nhất là sự bền bỉ và kiên nhẫn Nếu người cha trong ví

dụ trên đáp lại sự mè nheo của con trai: “Được thôi, Ben bé nhỏ, cha biết đúng là bài toán rất khó Tại sao con không gấp sách vở lại và chúng ta sẽ nghỉ ngơi tối nay nhỉ?” thì vô hình trung đã khiến cậu bé tiếp tục tuân theo lối mòn trong suy nghĩ là mình rất yếu môn Toán Điều chúng ta mong muốn là giúp trẻ chinh phục mọi cánh cửa đang mở rộng phía trước, vì vậy, đừng để sự lo sợ hay yếu điểm của bản thân mình bao trùm lấy trẻ Giả sử cha của cậu bé Ben cũng học kém môn Toán, anh ấy sẽ dễ dàng bỏ qua cho Ben Nhưng như thế chưa chắc đã tốt

Việc xác định được chính xác lúc nào thì chúng ta cần can thiệp để giúp trẻ đối diện khó khăn và lúc nào không cần không phải là dễ dàng Giúp đỡ trẻ đôi lúc lại mang đến rào cản cho trẻ Trẻ cần

tự mình hoàn thành công việc để có thể phát triển sự tự tin Tuy nhiên, trong một vài trường hợp, nếu không giúp đỡ trẻ thì có thể gây hại cho trẻ Khi trẻ cảm thấy lúng túng và quá sức, phụ huynh cần can thiệp để giúp trẻ lấy lại tự tin, thay vì tước đoạt nó Trong một vài trường hợp khác, cách tốt nhất là hãy giúp đỡ trẻ trong giai đoạn khởi đầu, và sau đó khuyến khích trẻ hành động theo cách của chúng

Trên cương vị là cha, là mẹ, chúng ta cũng cần xem xét, đánh giá và cập nhật thường xuyên những quyết định về cách thức, thời điểm cũng như có cho phép trẻ làm điều gì đó hay không, bởi nhu cầu và năng lực của trẻ cũng thay đổi dần theo độ tuổi Những gì hữu ích với một đứa trẻ 3 tuổi

có thể lại trở thành chướng ngại vật ở tuổi lên 5 Cha mẹ cần cân nhắc kỹ để biết được lúc nào nên can thiệp và lúc nào nên đứng ngoài cuộc với sự khích lệ từ xa Cần phải nhớ rằng tranh đấu là một quy luật tự nhiên không tránh khỏi và nó thậm chí sẽ tốt hơn trong quá trình học hỏi của trẻ

Trong cơn bĩ cực

Ngay cả khi tai họa có ập xuống thì sự thương hại cũng chẳng thể xoay chuyển được cục diện

Nó chỉ là một trạng thái tình cảm sáo rỗng Chúng ta cảm thấy thương xót những nạn nhân xấu số, đồng thời tự cảm thấy được an ủi, thậm chí đặt mình cao hơn vì mình tốt số hơn họ Trong khi đó,

sự thấu hiểu mang đến cho con người cảm giác gần gũi, biết đặt mình vào vị trí đối phương để cảm nhận và chia sẻ Sự thấu hiểu còn đi kèm với lòng trắc ẩn, khiến mọi cảm xúc trở nên tự nhiên, chúng ta sẽ chủ động suy nghĩ nên làm gì vì lợi ích của đối phương

Điều kỳ diệu là chỉ trong hoàn cảnh khốn khó nhất, chúng ta mới khám phá được sức mạnh tiềm

ẩn của bản thân Những người kém may mắn luôn tìm thấy nguồn sức mạnh và động lực kỳ diệu để sống Ví dụ như, những trẻ em tàn tật có xu hướng cung cấp cho cha mẹ cái nhìn lạc quan về cuộc sống hơn là những gì cha mẹ chúng chỉ bảo Với những đứa trẻ không may mắc bệnh hiểm nghèo, đáng nhẽ chúng sẽ là người dễ rơi vào trạng thái tiêu cực, chán nản, thế nhưng chúng không chịu dừng bước

Cô bé Sue, 10 tuổi trong câu chuyện sau đây mắc căn bệnh ung thư giai đoạn cuối Cô bé vẫn thường tất bật với việc chạy đi chạy lại giữa trường học - nơi cô bé học lớp 5 - và khoa ung thư nhi của bệnh viện Mái tóc dài, vàng óng ả của cô bé đã rụng dần do việc hoá trị Cô bé có thể chọn cách trốn tránh mọi người và sống trong mặc cảm về bản thân Nhưng không, với sự giúp đỡ của gia đình, Sue vẫn duy trì cuộc sống như bao cô bé bình thường khác ở cái tuổi lên mười, được lúc nào hay lúc ấy Cô bé nhỏ nhắn quấn khăn che đi cái đầu trọc lốc, vui vẻ đến trường, vẫn làm bài tập về nhà và gặp gỡ bạn bè cùng trang lứa Trong cô bé vẫn là niềm khao khát sống, vẫn mạnh mẽ, thậm chí cô bé còn tổ chức tiệc liên hoan cho cả lớp Bọn trẻ, kể cả Sue, quả thật đã có những khoảng thời gian lý tưởng

Nếu các bạn chỉ biết thương hại Sue thì chắc hẳn chúng sẽ không thể có những cuộc rượt đuổi vui đùa đầy gay cấn và hơn hết là bình-thường đến vậy Không phải bọn trẻ không biết tình trạng sức khoẻ của Sue hay thờ ơ với cô bé Chúng đã có những buổi thảo luận với thầy cô giáo, đặt mình vào vị trí Sue để cảm nhận và chúng hiểu được rằng, chúng nên ủng hộ Sue, để cô bé hoà mình vào những hoạt động thể chất như mọi người thay vì chỉ chăm chăm đến việc bảo vệ bạn mình

Giải pháp, không phải là sự thương hại

Cô bé Janice, 10 tuổi ngồi phịch xuống chiếc ghế sofa bên cạnh mẹ trong phòng khách và phàn nàn: “Con là người duy nhất không được mời đến bữa tiệc của bạn Melissa”

Người mẹ hiểu ngay vấn đề và lường trước được cô bé đang lái câu chuyện đi theo hướng nào

Vì vậy, cô vòng tay qua cổ, đặt lên vai Janice bé nhỏ và hỏi han: “Người duy nhất không được mời ư?”

“Thật ra thì”, Janice thú thực, “cũng có một vài bạn khác không tham dự như con”

“Thế tối hôm đó, con muốn mình sẽ làm gì nào?”, người mẹ hỏi

“Có lẽ con chỉ quanh quẩn và buồn rũ ở nhà thôi”, Janice đáp lại, vừa nghiêm túc, vừa có phần như nảy ra một ý kiến nào đó khi nhìn mẹ

“Đó cũng là một ý kiến”, mẹ Janice đáp lại, tuyệt đối không hùa theo cảm giác bất hạnh của cô con gái nhỏ

“Vậy, con có thể tổ chức một bữa tiệc pyjama với những người bạn cũng sẽ không tham gia bữa tiệc như con không mẹ?”, Janice lý lắc hỏi “Ồ, nghe thú vị đấy”, mẹ cô bé trả lời, “Con cũng có thể tự nướng

những chiếc bánh hạnh nhân socola mà con vẫn thích nữa”

Đối với những trạng thái buồn nho nhỏ như thế này thì chúng ta hoàn toàn có thể giúp trẻ có cơ hội đưa ra những lựa chọn hiệu quả như câu chuyện trên Hãy lắng nghe trẻ bày tỏ cảm xúc, đưa ra lời gợi ý cách thức giải quyết, hay tốt hơn hết là hướng chúng tự nảy ra những ý tưởng tuyệt vời của bản thân, để từ đó nói lời tạm biệt với sự tủi thân và đón chào sự tự tin mới Bằng việc tin

tưởng trẻ, chúng ta đã truyền cho trẻ sự tự tin vào chính bản thân mình Điều này quan trọng hơn tất

cả những nỗ lực đo lường “độ tủi thân” từng ngày của trẻ

Nếu sống trong môi trường bị cười chê, trẻ sẽ trở nên nhút nhát

Bản chất của chế nhạo là sự tàn nhẫn Đáng buồn, nhiều người lại coi đó như một thứ giải trí bông đùa: “Ồ, thôi nào Tớ chỉ đùa thôi mà Cậu không thể coi nó là một trò đùa được sao?”

Mánh khoé biện minh dường như là một chiêu trò hữu hiệu để lật ngược tình huống, quy chụp sự xấu xa cho bất kỳ phản ứng nào xảy ra tiếp sau của nạn nhân, người bị dồn vào thế tiến thoái lưỡng nan Phản kháng sự giễu cợt này, họ có thể sẽ bị nhạo báng nhiều hơn Còn ngược lại, chấp nhận cho qua đồng nghĩa với việc họ tự vơ vào mình nỗi bất hạnh và lòng tự trọng bị tổn thương

Một đứa trẻ trong trường hợp như vậy sẽ khó quyết định được xem mình nên khoan nhượng bỏ qua hay chống đối lại những kẻ xấu tính Trạng thái mâu thuẫn này khiến chúng tiến không được, thoái cũng không xong, giống như bạn vừa hãm phanh lại vừa đạp ga khi lái xe vậy Đối diện với

nó, trẻ trở nên nhu nhược và xấu hổ, sợ hãi với những gì xảy ra và luôn cố gắng để phân tán mọi sự chú ý nhắm tới bản thân

Sự e dè xấu hổ xuất phát từ tiền sử bị chế nhạo hoàn toàn khác với sự e dè bẩm sinh Trong trường hợp là một phần tính cách, trẻ sẽ chỉ ngại tiếp xúc với người khác chưa quen Còn trong trường hợp thứ hai, khi trẻ biểu hiện nhút nhát và thu mình lại để tránh bị cười chê thì bạn nên nhìn nhận một cách nghiêm túc và giúp đỡ trẻ Lúc này, việc nên làm là lắng nghe, cố gắng tìm hiểu chuyện gì đang xảy ra và giúp trẻ tìm cách đối mặt với rắc rối

Tung hô hay giễu cợt?

Chế nhạo hay đi kèm cười đùa nhưng chúng hoàn toàn không phải là cặp bài trùng hoàn hảo Trên thực tế, chế nhạo có thể được nhìn nhận như một dạng biến thái của những tràng cười hả hê Theo ý nghĩa nguyên sơ và đẹp đẽ nhất thì nụ cười chia sẻ giúp mang lại sự nhẹ nhõm và thanh thản cũng như thắt chặt thêm tình bằng hữu Trái lại, chế nhạo mang hàm nghĩa mỉa mai đối phương Sự thoải mái bạn có lúc này lại được đánh đổi bằng sự tổn thương của người khác Việc phân biệt giữa một điệu cười giải trí và sự cười khẩy chế nhạo không hề dễ dàng với trẻ, đặc biệt là khi chúng ta cười ngặt nghẽo với những sự cố đáng thương của các nhân vật hoạt hình, truyện tranh

và phim truyền hình Chẳng hạn như khi chú hề đang đi bộ tông phải tường, chúng ta sẽ không thể nhịn được cười Thế nhưng, bạn cần phải giải thích cho trẻ hiểu được rằng những gì đang diễn ra trong hài kịch chỉ là kịch mà thôi, nó không phải là sự thực Nếu gặp phải trường hợp như vậy trong thực tế, trẻ không nên cười trước sự không may mắn của người khác, hãy cố gắng để giúp họ Nếu không được giải thích cặn kẽ, trẻ có thể không biết được việc cười trên nỗi bất hạnh của người khác là sai và đừng quên, cười người hôm trước hôm sau người cười

Câu chuyện sau đây kể về tình huống của cậu bé tên là Scott, 10 tuổi khi được giao trọng trách

“người quan trọng” trong một trận đi đấu bóng chày mặc dù bản thân cậu không hề có năng khiếu thể thao Những thành viên của đội đối thủ đã hô hào tên Scott như có vẻ tung hô cậu bé “Scott, Scott, Scott” Tiếng cổ vũ ngày một áp đảo

Mới đầu, Scott có vẻ cảm thấy khá khoái chí khi là trung tâm của mọi ánh nhìn, nhưng ngay khi cậu bé đánh bóng bị trượt 1 lần, rồi 2 lần liên tiếp, cậu chợt nhận ra rằng lũ trẻ chỉ đang dè bỉu mình Từ chỗ bối rối, Scott trở nên bực bội, tiếp tục cầm chày đỡ bóng và kết quả vẫn không có gì khác Sự châm biếm còn đeo đuổi cậu cả khi cả đội rời khỏi sân đấu Đến lúc này thì mặt Scott đỏ

bừng Cậu bé tội nghiệp cảm thấy bẽ bàng, không biết là mình nên rút lui khỏi trận đấu hay tảng lờ những đứa trẻ xấu tính và tiếp tục thi đấu.

Nụ cười đi kèm với sự khinh miệt sẽ tạo ra trò chế nhạo đáng ghét và làm trẻ bối rối dù ở độ tuổi nào đi chăng nữa Scott tội nghiệp đã nhí nhảnh thích thú hoà cùng niềm vui với chúng bạn mà không nhận ra hàm ý không mấy tốt đẹp của lũ nhóc xấu tính Vì vậy, khi chợt hiểu rằng mình đang

bị chế giễu, cậu bé cảm thấy vô cùng lúng túng và không biết phải phản ứng ra sao

Nếu những lời lẽ châm chọc này liên tục ập xuống đầu chàng trai bé nhỏ, Scott sẽ dễ dàng lâm vào tình trạng chán nản và tìm cách xa lánh lũ trẻ hàng xóm Nặng hơn, trẻ có thể thu mình lại, e dè

và ít nói, thậm chí là có những phản ứng tiêu cực Càng dễ bị tổn thương, trẻ lại càng trở thành tầm ngắm của sự châm chọc và càng khó để hoà nhập với hội nhóm Lúc này, sự lựa chọn duy nhất của chúng là cô lập bản thân và sống trong đơn độc

Bọn trẻ không phải lúc nào cũng kể cho chúng ta những câu chuyện xảy ra xung quanh chúng, phần vì ngại, phần vì xấu hổ Dù gì, việc trở thành nạn nhân của trò chế nhạo cũng không hay ho

gì Hơn nữa, trẻ cũng có thể nghĩ rằng người lớn không thể giúp ích gì Đáng buồn vì đó là sự thật Chúng ta không thể bảo vệ bọn trẻ khỏi sự chê cười của các bạn đồng trang lứa, sự can thiệp này đôi khi còn khiến cho sự việc trở nên trầm trọng hơn Nhưng, hãy là động lực tiếp thêm sức mạnh cho trẻ vượt qua mọi biến cố, khích lệ trẻ tìm đến những người bạn phù hợp hơn với mình

Cũng có trường hợp con cái chúng ta lại là người đóng vai phản diện trong các trò chế nhạo Khi

đó, chúng ta cần trung thực hơn với bản thân, cho dù không dễ dàng gì, để thừa nhận rằng những việc làm của trẻ lúc đấy là sai trái Những câu trách mắng thông thường như “Đừng có nói như vậy” hay “Đó không phải là cách cư xử lịch sự đâu con” không thật sự đánh trúng vấn đề Nó có thể chỉ khiến trẻ trở nên cảnh giác để chúng ta không phát hiện ra nếu chúng có những phát ngôn tương tự lần sau mà thôi Thay vào đó, để giúp trẻ hiểu được việc làm của mình là không đúng, hãy nói với trẻ “Nếu người bị trêu chọc là con, con sẽ cảm thấy như thế nào?” hay “Con có quan sát thấy nét mặt của người bạn con vừa châm chọc không Cha/mẹ nghĩ là cậu bé không ổn chút nào” Chúng ta cần dạy cho trẻ về sự cảm thông và tình nhân ái Và cách tốt nhất chính là ở bên cạnh chúng và cho chúng hiểu rằng “Có cha/mẹ ở đây rồi, cha/ mẹ hiểu con mà” Chỉ khi chính trẻ nhận được lợi ích từ sự cảm thông trong cuộc sống, chúng mới có thể dễ dàng đồng cảm với bạn bè và

cư xử một cách khiêm nhường

Sự đồng hành của cha mẹ

Mặc dù không thể kiểm soát được cách những đứa trẻ khác đối xử với con mình nhưng bạn vẫn

có thể giúp mọi việc trở nên tươi sáng Hãy tinh ý hơn với những biểu hiện thay đổi cảm xúc của trẻ như thu mình lại, xấu hổ hoặc thấp thỏm lo âu một cách bất thường Ngoài ra, cũng cần nghe những câu chuyện trẻ kể lại một cách nghiêm túc, đặc biệt là khi chúng nói rằng các bạn gọi réo tên con, xúc phạm hay đe doạ con Đây có thể là những dấu hiệu thông báo trẻ đang là nạn nhân sự bắt nạt Đừng chỉ qua loa “Không sao đâu con”, “Quên chuyện đó đi con” hay “Các bạn không có ý gì đâu con” Nó sẽ đẩy sự việc đến ngõ cụt Điều bạn cần làm đầu tiên là lắng nghe câu chuyện của trẻ, động viên trẻ giãi bày những cảm nhận của bản thân: tủi thân hay bối rối Nếu con bạn mới ở

độ tuổi đi học lớp mẫu giáo, hãy nói chuyện với giáo viên và kêu gọi mọi người xung quanh cùng giúp sức Mục đích không phải là để chỉ trích và đổ lỗi cho những đứa trẻ khác hay tìm cách bảo vệ con bạn một cách tuyệt đối Để giải quyết các vấn đề tâm lý luôn cần sự giúp sức của một tập thể

Clare, 9 tuổi, học lớp 4, thường xuyên bị một nhóm bạn cùng lớp tẩy chay và chòng ghẹo Cô giáo của Clare cũng để ý thấy cô bé trở nên ngượng ngùng và ngại tiếp xúc, điều này lại khiến cô

bé dễ bị tổn thương hơn Ở nhà, đêm nào Clare cũng khóc và sáng ra thì tỏ ý không muốn đi học Thấy vậy, mẹ Clare gọi điện và hẹn gặp cô giáo để cùng bàn bạc phương hướng giải quyết

Họ cùng nhau đề ra một kế hoạch phối hợp chu đáo Khi Clare có cơ hội tiếp xúc với lũ trẻ đành hanh kia, cô giáo sẽ là người tế nhị tách Clare ra và hướng em tới chơi với nhóm bạn nữ khác nồng nhiệt và thân thiện hơn Còn ở nhà, cha mẹ của Clare sẽ kể cho em nghe những câu chuyện về hành

vi ứng xử của người bạn thật sự và cùng em tìm cách kết bạn với những người tốt như vậy Với sự giúp đỡ này, Clare đã học được cách làm quen với những người bạn mới, những người thật sự tốt bụng với em cũng như giúp em biết cách thức cư xử khi gặp những người bạn xấu tính

Khi phụ huynh diễn vai phản diện

Đôi khi, do vô ý, chúng ta cũng tự sắm cho mình vai diễn độc ác của những kẻ đi chế giễu người khác Đó có thể là những câu nói châm chọc người qua đường, người mới tiếp xúc hay những câu chuyện nói móc trêu đùa một người bạn Người lớn có thể cảm thấy nó là bình thường vì chúng ta đâu có làm gì sai, chúng ta đang nói về người lạ hoặc ai đó không có mặt mà Thế nhưng, nếu lọt vào tai trẻ, chúng sẽ nghĩ rằng việc nói xấu một ai đó là hoàn toàn chấp nhận được

Có một người mẹ từng kể với tôi câu chuyện sau đây: “Ở khu mua sắm gần nhà tôi, có một người phụ nữ trẻ hay đứng ở góc đường và vẫy ô tô Cô ta luôn cười tươi hoặc hát vang Một ngày

nọ, cô ta xuất hiện ở phía khu chợ Người phụ nữ cùng cô con gái nhỏ tầm 7 tuổi đi trước tôi cất tiếng dè bỉu: ‘Đúng là đồ đàn bà dở người’

‘Mẹ, đó là một câu nói không ngoan tẹo nào cả’, cô con gái nhỏ buồn rầu nói, ‘Mẹ sẽ cảm thấy thế nào nếu ai đó nói mẹ là đồ dở người chứ?’

Tôi cố gắng đi ngang qua và nói lớn tiếng một chút: ‘Tôi sẽ gọi cô ấy là người phụ nữ hạnh phúc’ Tôi thấy cô con gái nhỏ cảm thấy có chút nguôi ngoai

Người mẹ cười gượng và nói: ‘Ừ, mẹ nghĩ là cô ấy trông rất hạnh phúc’”

Vậy đó, đôi khi trẻ em lại là người giúp chúng ta học được những bài học cuộc sống

Cười nhạo trong gia đình

Là cha mẹ, đôi lúc chúng ta coi việc chế giễu hay cười nhạo là một cách để tôi luyện sự cứng cáp

ở trẻ Nhưng ngược lại, chế giễu là một phương pháp hoàn toàn sai lầm và nó không hề giúp trẻ phát triển sức mạnh bản thân Trong tình huống tốt nhất, trẻ có thể vờ như mình mạnh mẽ để bảo vệ chính mình Dù thế nào thì nó cũng không thể được hiểu là sức mạnh thực thụ tiềm tàng trong chúng

Cha của cậu bé Pete, 12 tuổi, từng là ngôi sao bóng đá một thời, nhưng Pete lúc đó chỉ có thể chơi trong câu lạc bộ bóng đá địa phương và ngóng chờ các mùa giải thi đấu Người cha cho rằng con trai mình chưa thật sự năng nổ trên sân đấu nên ông cố gắng khích lệ cậu Không may mắn, sự

cố gắng của người cha mang đến kết quả trái ngược Pete cảm thấy mình bị cha chế nhạo trước mặt các đồng đội của mình lúc tập luyện

“Con đang làm cái quái gì ở đây thế? Chờ người ta mang trà đến tận nơi cho nhâm nhi nghỉ ngơi à? Chạy vào sân và lăn lộn với trái bóng ngay đi”, người cha quát con trai từ vạch chỉ huy ngoài

sân Pete gật đầu, quay lại sân với sự uất ức sục sôi, răng nghiến chặt và phẫn nộ đến nỗi không thể tập trung để tập luyện.

Có thể những cử chỉ của người cha là do ông hi vọng mang lại những gì tốt đẹp nhất cho Pete nhưng ông không nhận ra rằng, những gì ông nói là vô cùng tàn nhẫn và là sự sỉ nhục đối với chàng trai Có thể ông cũng chỉ đang lặp lại đúng những gì mà ngày xưa ông được áp dụng khi còn chơi bóng Nhưng, sự việc không những không giúp Pete trở thành cầu thủ cừ khôi mà còn đẩy mối quan hệ cha con vào thế rạn nứt

Một dạng chế nhạo ở mức độ tinh quái hơn phải kế đến là sự châm chọc giữa anh chị em trong nhà Biết rất rõ điểm yếu của nhau nên việc trêu ghẹo đối với chúng dễ như trở bàn tay: mỉa mai châm biếm, réo tên hay cả những trò đùa độc ác khác

Cô bé Jill biết em trai mình thích kết bạn với cậu bé hàng xóm mới chuyển đến Chúng ngang tuổi nhau và đều thích trò trượt ván Vì vậy, mỗi khi bắt gặp hai đứa trẻ chơi với nhau, cô bé sẽ tiến

xe đạp lại gần và lớn tiếng chê bai kiểu như: “Ê, xin chào đồ Đái Dầm Nhà ngươi có tè dầm đêm qua không vậy?”

Đây không dừng lại là trò đùa vô hại, nó là sự chế giễu có chủ ý và tàn nhẫn nhất Ngày ngày đối mắt với sự chế nhạo từ chính các thành viên trong gia đình sẽ phá hỏng toàn bộ sự tự tin của trẻ, khiến trẻ xấu hổ và thu mình lại trong thế giới quan của riêng mình Cha mẹ cần phải nắm bắt được thực tế những câu chuyện diễn ra xung quanh con cái mình, mối quan hệ giữa anh chị em, đặc biệt

là khi họ không có mặt ở nhà Sự can thiệp và sắp đặt các giới hạn hành động rõ ràng là điều cần thiết để lũ trẻ cảm thấy an toàn cũng như thoải mái tại ngay chính ngôi nhà thân thương của mình

Ngôi nhà an toàn

Trong cuộc đời mình, ai trong chúng ta cũng một vài lần trở thành nạn nhân của những trò đùa

ác ý hay chọc ghẹo Chúng ta cũng không thể bao bọc bọn trẻ để chúng không phải trải qua bất kỳ cấp độ nào của sự chế giễu trong cuộc sống Nhưng, phụ huynh có thể biến ngôi nhà của mình trở thành nơi trú ẩn an toàn, nơi trẻ có thể tìm về để được là chính mình, với áp lực cuộc sống ở mức tối thiểu Thêm vào đó, tôi tin rằng, cha mẹ sẽ tạo được một môi trường nhẹ nhàng, thân thiện và

ấm áp để giúp trẻ phát triển nếu bản thân họ biết thừa nhận sai lầm, thừa nhận rằng người lớn đôi khi cũng mắc lỗi và quan trọng là biết học hỏi từ những lỗi lầm của mình Trẻ sẽ noi gương theo bạn và chúng hiểu rằng, chẳng may chúng có lỡ làm gì đó sai thì thế giới cũng không tiến đến ngày tận thế Dù ở lứa tuổi lớn đến đâu, chúng ta vẫn không ngừng học hỏi và có thể thậm chí cười chê nhau Nhưng, hãy nhớ rằng, cười đùa vui vẻ với nhau chứ không phải cười chế nhạo vào mặt nhau

Có như vậy, chúng ta mới không còn cảm thấy xấu hổ và ngượng ngùng nữa

Nếu sống trong môi trường đố kỵ, trẻ sẽ học thói ghen tị

Đố kỵ - con quái vật mắt xanh Hình tượng ẩn dụ tập trung miêu tả đôi mắt phản ảnh vô cùng chân thực về cảm xúc chúng ta hay gọi là Đố kỵ hay Ghen tị Đố kỵ bắt nguồn từ cách chúng ta quan sát và nhìn nhận sự việc Cùng là sân cỏ ngoài vườn, chiếc ô tô đi lại hay ngôi nhà sinh sống, chúng ta có hai cách nhìn: hoặc là tận hưởng và tự hào; hoặc là ghen tị: cỏ nhà hàng xóm xanh hơn,

ô tô đắt tiền hơn hay ngôi nhà ấn tượng hơn

Sự thật là nhìn lên thì có thể chẳng bằng ai nhưng nhìn xuống thì chúng ta cũng hơn khá nhiều người Việc nhìn lên hay nhìn xuống là sự lựa chọn của bạn Nếu chúng ta luôn cảm thấy bất mãn,

so sánh mình với những người hơn mình, ghen tị với họ thì bọn trẻ cũng sẽ bước theo vết xe đổ để

rồi chìm ngập trong cuộc sống đầy rẫy sự đố kỵ và thất vọng Chúng ta cần học cách kiểm soát sự

đố kỵ của mình, tạo ra không gian sống, nơi mà trẻ biết bằng lòng với những gì mình có

Cái gì của bạn cũng tốt hơn của tớ

Quan sát, nhận diện và so sánh là những hành vi hoàn toàn bình thường, tự nhiên và vô cùng cần thiết trong cuộc sống, giúp trẻ phát triển những kỹ năng sống căn bản Từ bước đầu biết nhận diện

sự khác biệt, trẻ sẽ dần hình thành nên tư duy logíc So sánh, vì vậy chẳng có gì là sai trái, trừ phi chúng ta để nó dẫn dắt đến với bờ vực ghen tị và những rắc rối mang tính hệ quả

Người cha lái chiếc xe mới toanh của gia đình vào bến đỗ trong khi bọn trẻ đang chơi ngoài sân

và người mẹ đang làm vườn Người mẹ vô cùng hài lòng vì màu xe hợp gu còn lũ trẻ thì khỏi phải nói, chúng vô cùng hồi hộp Đây là chiếc xe đầu tiên của cả gia đình, một bất ngờ ngoài sức tưởng tượng và người cha vô cùng tự hào hãnh diện

Ai ai cũng nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa, chăm sóc bảo vệ chiếc xe cặn kẽ Trong dịp nghỉ hè, lũ trẻ đã tranh nhau giúp rửa xe vào dịp cuối tuần Lúc ở trên xe thì chúng cố gắng không giẫm lên ghế, ko ăn uống bày bừa làm bẩn xe

Thế nhưng, mùa thu năm đó, nhà hàng xóm bên cạnh đã mua một chiếc ô tô mới đẹp hơn, oách hơn với giá lại rẻ hơn Người cha nghe được thông tin đó và thay đổi tâm trạng “Đáng lẽ ra chúng

ta nên chờ đợi để mua dòng xe này Chỉ vài tháng thôi nhưng chúng ta có thể tiết kiệm được một số tiền đáng kể”, ông than vãn

Người mẹ trấn an: “Không sao đâu anh, chiếc xe này là hoàn hảo với chúng ta rồi”

Người cha cho rằng vợ mình không hiểu gì cả và lấy làm bực bội Lũ trẻ tuy không hiểu chính xác điều gì tồi tệ đang xảy ra với chiếc xe hoàn hảo của chúng, cũng như không biết lý do tại sao nhưng sự nhạy cảm của đứa trẻ cho phép chúng nhận ra có một sự biến chuyển trong cảm xúc của cha mình Mỗi khi nhìn thấy chiếc ô tô mới của nhà hàng xóm, ông đều lộ rõ ánh mắt ghen tị Dần

dà, bọn trẻ cũng cảm thấy tụt mọi cảm xúc Chiếc xe giờ không còn là một điều gì đấy đặc biệt nữa Chúng bắt đầu ăn uống trên xe, rơi vãi các mẩu vụn khắp sàn Và cuối cùng thì, chiếc xe trở nên xấu xí trong mắt tất cả các thành viên gia đình

Sự lệch lạc trong suy nghĩ của người cha không chỉ ảnh hưởng đến cách ứng xử của chính ông

mà còn lan toả ra cả gia đình Sự đố kỵ ấy như một thông điệp ngầm gửi đến lũ trẻ rằng giá trị của con người được đo đếm dựa vào giá trị vật chất mà người đó sở hữu Rõ ràng, đây không phải là điều mà người lớn chúng ta muốn nhồi nhét vào đầu con trẻ

Thực tế, so sánh không phải lúc nào cũng mang lại rắc rối - có những

cách vô cùng dễ dàng để khiến chúng trở thành sự hoan nghênh hay ngưỡng mộ Nếu người cha trong câu chuyện trên biết tách bạch giữa món hời của người hàng xóm với chiếc xe lỡ mua của gia đình mình, có lẽ ông đã biết trân trọng khả năng thương lượng cũng như dòng xe tuyệt vời của người kế bên, đồng thời vẫn bảo toàn sự yêu quý chiếc xe của gia đình mình

Cũng có trường hợp, sự đố kỵ không bắt nguồn từ vật chất mà từ sự so sánh giữa những đứa trẻ của các gia đình Hầu hết chúng ta đều cho rằng con trẻ là bản sao mở rộng của chính bản thân chúng ta, chính vì vậy, thành công của trẻ sẽ là thước đo khả năng của cha mẹ Nếu giữ ý nghĩ này, chúng ta đã trực tiếp tạo ra những cuộc cạnh tranh không lành mạnh Chúng ta đột nhiên trở nên soi

mói, để tâm đến việc con nhà ai biết đi trước, biết dẫn dắt nhóm, giành được giải thưởng, ai đẹp hơn, ai có nhiều bạn hơn hay ai đi học ở trường đại học danh giá hơn.

Một bà mẹ trẻ kể với tôi rằng “Tôi nhớ có lần chứng kiến một đứa trẻ biết đọc một câu chuyện khá phức tạp trong khi con gái tôi thậm chí còn chẳng thích thú với câu chuyện đơn giản là “Con

mèo ở trong chiếc mũ” Nguyên gốc: The Cat in the Hat Tự dưng trong tôi trào lên một cảm giác

ghen tị Tôi ước gì con gái tôi không chỉ đọc thành thạo như đứa trẻ kia mà cô gái 4 tuổi ngây thơ,

bé nhỏ của tôi còn phải biết đánh vần được những từ ba âm tiết Tôi im lặng và rồi tôi nhận ra sự hằn học là thứ đang được toát ra từ ánh mắt đầy đố kỵ của mình Tôi không hề thích bộ dạng của mình lúc ấy”

Chắc chắn sẽ luôn tồn tại những đứa trẻ giỏi hơn, nhanh hơn, thông minh hơn và hoạt bát hơn con cái bạn và tất nhiên, bạn sẽ có vô vàn cơ hội để ghen tị hay đố kỵ Nhưng, thay vì chăm chú vào điểm yếu của trẻ, tốt hơn hết là bạn nên chú ý phát huy điểm mạnh của chúng để mà bất cứ khi nào, nếu lòng ghen tức chẳng may xuất hiện thì chúng ta cũng vẫn có thể tự hào vì mỗi đứa trẻ đều

có một điểm mạnh riêng Hơn nữa, cần nhận thức đúng đắn rằng dù thành công hay thất bại, thì nó cũng là thành công và thất bại của trẻ chứ không phải của chúng ta Yêu thương con cái, dễ hiểu là chúng ta sẽ thấy vui mừng nếu trẻ thành công và buồn bã nếu chúng vấp ngã Thế nhưng, kỳ vọng

và trông đợi với mỗi đứa trẻ là khác nhau, phụ thuộc vào tính cách cũng như khả năng của trẻ chứ không phải phụ thuộc vào sự mơ mộng hão huyền của người lớn Hãy nhớ rõ điều này

Những trận chiến không cân sức giữa anh chị em trong nhà

Sẽ chẳng có gì làm lạ khi anh chị em trong cùng một nhà cạnh tranh nhau để được cha mẹ quan tâm hay khen ngợi nhiều hơn Thế nhưng, nếu bạn so sánh, hay tệ hơn là thiên vị ai hơn sẽ vô tình đẩy trận chiến trở nên trầm trọng, và con trẻ khó có thể trở nên thân thiết sau này

Một người mẹ cố gắng khích lệ cô con gái 7 tuổi tên Sharon: “Mẹ mong là con sẽ chăm chỉ luyện chữ hơn nữa Nếu rèn nhiều, con sẽ viết đẹp như chị con vậy”, bà mẹ nói

Sharon nhìn sang phía bên kia bàn ăn, ánh mắt dừng lại chỗ người chị gái đang lặng lẽ làm bài tập về nhà Cô giáo thích chị hơn, bọn trẻ cũng thích chị hơn, cả đến mẹ cũng vậy Sharon không biết là mình nên ghét chị gái hay ghét chính mình nữa

“Con không thể viết đẹp được Bút chì của con mòn rồi Con ghét phải học viết chữ”, cô bé hét lên rồi chạy lên trên phòng khóc nức nở

Khi trẻ phản ứng một cách tiêu cực với những gì trong ta vừa nói, đó là dấu hiệu chúng ta cần phải xem xét lại hành vi của mình Ban đầu, có thể người mẹ cảm thấy không bằng lòng, tự hỏi tại sao con gái mình lại có thể vô lý như vậy Thế nhưng nếu dành vài phút ngẫm nghĩ kỹ, người mẹ sẽ nhận ra mình đang thực hiện hành vi so sánh thiếu công bằng và khiến cho Sharon cảm thấy ghen tị với người chị gái Lúc này, người mẹ cần thấu hiểu và xin lỗi cô con gái nhỏ Trẻ em đặc biệt vô cùng hào phóng để đưa ra sự tha thứ, nhất là khi cha mẹ biết thừa nhận lỗi lầm Một điều quan trọng không kém là người mẹ cũng cần nói rõ cho Sharon hiểu rằng từ giờ trở đi, mẹ sẽ không bao giờ so sánh Sharon với ai nữa, chỉ rõ cho Sharon sự khác biệt do chính cô bé tạo ra qua thời gian.Trên thực tế, kể cả khi chúng ta công bằng (không ai có thể như vậy) và kiểm soát mọi hành vi, lời nói thì chúng ta không không thể loại bỏ hoàn toàn các trận chiến giữa những đứa nhỏ Ghen tị

là một điều hết sức bình thường trong cuộc sống Người mẹ trong câu chuyện sau đây đang cắt bánh cho món tráng miệng Cặp sinh đôi, Linda và Gary, 5 tuổi đang chăm chú theo dõi như những

chú diều hâu tập trung quan sát con mồi để sẵn sàng lên tiếng nếu chúng phát hiện ra sự bất công Thật sự vô cùng gian nan để có thể cắt được lát bánh nào cũng đều chằn chặn như nhau Có cái sẽ

to hơn một chút và nhiều kem hơn một chút Nhưng, điều quan trọng là hãy cố hết sức mình Bạn

có thể coi ví dụ này là nhỏ nhặt không đáng để tâm nhưng đây chính xác là những “cơn gió nhỏ” sẵn sàng được tích tụ lại trong một khoảng thời gian dài của trẻ để có thể trở thành trận cuồng phong “Mẹ luôn luôn yêu quý anh/chị/em nhiều hơn”

Những dấu hiệu ghen tị của trẻ cần được chúng ta quan tâm đúng mực và trong khả năng có thể, hãy cố gắng xoa dịu và lập lại công bằng Hãy nhớ rằng, chiếc bánh trong ví dụ trên được trẻ coi là biểu tượng của tình yêu cũng như sự quan tâm từ cha mẹ Bằng nhu cầu đón nhận những lát bánh bằng nhau, trẻ đã gián tiếp bảy tỏ mong muốn chúng nhận được sự thương yêu cân bằng của cha

mẹ Vì vậy, thay vì khiến trẻ cảm thấy mình thật nực cười, hãy đáp lại chúng một cách hào phóng

để tạo cơ hội cho bọn trẻ thương yêu nhau

Những liệu pháp tâm lý

“Suzanne được nhuộm tóc highlight Sao con lại không thể?” “Nhưng Mickey có một đôi giầy giống như vậy mà ”

“Ai cũng bấm lỗ tai Con cũng muốn được bấm lỗ tai như vậy”

Trẻ ở mọi lứa tuổi đều có thể ghen tị với ai đó và mong muốn được giống họ - giống quần áo, bạn bè, xếp hạng, ô tô, mái tóc xoăn, tóc duỗi thẳng Chúng nghĩ rằng, nếu chúng có được những thứ tương tự, chúng sẽ giống với những người chúng ngưỡng mộ “Nếu con có được bộ quần áo đó, con cũng sẽ trở nên nổi tiếng như Samantha” hay “Nếu con có một đôi giầy cao cổ mới, con sẽ chơi bóng rổ điệu nghệ như Jason”

Bọn trẻ rất dễ nhầm lẫn giữa kỹ năng, vật chất với trạng thái hạnh phúc Chúng nghĩ rằng chỉ cần

có một thứ “đồ nghề” nào đó, chúng sẽ trở nên nổi tiếng hay có dáng dấp thể thao và đặc biệt, chúng hoàn toàn tin tưởng vào điều đó Thế nhưng, đáng tiếc là cách nhìn nhận này sẽ chỉ dẫn đến

sự thất vọng giống như việc chúng ta đẩy mình vào thế khó khăn nhất trong cuộc sống để có thể chuyển mình thay đổi

Ở độ tuổi dậy thì hay tuổi teen, trẻ có xu hướng quan tâm đến nhận định của các bạn bè đồng trang lứa hơn là của cha mẹ Chúng thích phủ đắp lên mình những thứ mang tính vật chất để khoe

mẽ và trưng diện Đây cũng là giai đoạn trẻ học cách suy nghĩ một cách trừu tượng và triết lý nhất Hơn lúc nào hết, chúng cố gắng thiết lập chỗ đứng của mình trong cộng đồng Quá trình này có thể gây ra đôi chút chán nản, nên trẻ có thể chọn cách lẩn tránh khỏi mọi rắc rối trong “nhóm” Hoà nhập lúc này trở thành mong muốn “tột độ”

Chúng ta cần giúp trẻ nhìn nhận ra rằng con người ai cũng có sự khác biệt và thực tế cuộc sống cần như vậy Trẻ cần được khích lệ để tự tin vào bản thân thay vì cố gắng để giống một ai đó khác hay cần phải sở hữu một thứ gì đó để có thể hãnh diện Một đứa trẻ tự tin vào chính bản thân mình

sẽ có ít có nhu cầu cạnh tranh hơn những đứa trẻ khác

Việc giúp trẻ tránh xa hoàn toàn khỏi sự ảnh hưởng của bạn bè cũng không phải là một ý hay Coi ai đó là một tấm gương để học hỏi khác với việc bắt chước và sao chép Sự ngưỡng mộ có thể giúp trẻ tự đặt ra những mục tiêu phấn đấu và cố gắng Ngay cả khi mục tiêu không được xác lập thì một đứa trẻ biết nhìn nhận đánh giá cũng như coi đó là lý tưởng phấn đấu thì có khả năng nhìn được bức tranh toàn cảnh rộng lớn hơn là một đứa trẻ bó hẹp mình trong ánh mắt của sự đố kỵ

“Carmen được bầu làm đội trưởng Con có buồn chút xíu nhưng con nghĩ bạn ấy sẽ làm tốt cương

vị của mình Có vẻ như là đội con sẽ là ứng cử viên nặng ký trong mùa giải năm nay, một đối thủ bất khả chiến bại”, Carrie, cô bé từng hi vọng mình được chọn làm đội trưởng đội điền kinh của trường trung học, nói

Trẻ ở lứa tuổi mới lớn cần được chúng ta dìu dắt để khám phá ra điểm mạnh của bản thân cũng như cách thức thể hiện đúng đắn nhất Đây là giai đoạn cửa sổ vô cùng chông gai đòi hỏi sự sát cánh bền bì của các bậc phụ huynh Tốt hơn hết, cha mẹ cần phải là những người bạn lắng nghe mọi lúc, đơn giản như lúc rỗi rãi khi đang lái xe, trước khi trẻ đi ngủ, trong lúc làm bánh hay dọn dẹp sân nhà Đó là những lúc thoải mái nhất và không cần dàn xếp trịnh trọng - Thời khắc đáng giá nhất là thời khắc mà chúng ta không bao giờ có thể lên lộ trình sắp đặt Quy trình đúng sẽ là: trẻ cởi

mở với chúng ta, chúng ta lắng nghe những tâm sự của trẻ, đưa ra những nhận định trên quan điểm của chúng ta theo cách mà giúp trẻ phát triển thói quen tự lập, chú ý là đưa ra quan điểm chứ không phải là chỉ bảo Hãy khuyến khích tư duy độc lập với trẻ ở ngưỡng tuổi thanh thiếu niên, đừng rập khuôn trẻ phải trở thành những người chỉ biết ngoan ngoãn thực thi mệnh lệnh sắp đặt

Tôn trọng trẻ là tôn trọng chính bản thân chúng ta

Là bậc làm cha, làm mẹ, chúng ta có quyền lựa chọn cách chúng ta nhìn nhận trẻ, và chúng ta có nghĩa vụ khích lệ những tài năng đặc biệt của chúng Khi chúng ta biết trân trọng trẻ, chúng cũng học được cách tự trân trọng chính bản thân mình Bằng cách quan tâm, lắng nghe sát sao những mong muốn, lo lắng, mơ ước, những câu chuyện hài hay tham vọng của trẻ, chúng ta đã ngầm cho trẻ hiểu rằng chúng rất quan trọng, cha mẹ yêu chúng và trân trọng những tài năng đặc biệt của chúng Và, chúng ta muốn chúng là chính bản thân chúng chứ không phải ai đó khác

Chúng ta cũng có thể giúp trẻ biết tự bằng lòng với chính bản thân bằng cách tự bằng lòng với bản thân chúng ta - rằng chúng ta ai cũng có

thế mạnh riêng và những điểm yếu song hành Không gì tốt hơn là qua những câu chuyện của cha mẹ, trẻ có thể biết tôn trọng bản thân cũng như nỗ lực cố gắng trong cuộc sống

Nếu sống trong sự hổ thẹn, trẻ sẽ có mặc cảm tội lỗi

Khi con cái bạn làm điều gì đó sai - lấy trộm, nói dối hay lừa phỉnh - đáng buồn là thoạt nhiên chúng ta hay giận dữ, sau đó thì luôn nghĩ đến những điều tồi tệ nhất Điều quan trọng nhất mà cha

mẹ cần làm lúc đó là giúp trẻ nhận thức bằng cách đưa ra những phán đoán bởi có thể bản thân trẻ không nhận thức được mình đã phạm phải sai lầm gì Như vậy, thay vì nhiếc móc và trách cứ trẻ, hãy biến chúng trở thành những cơ hội tuyệt hảo để trẻ học hỏi kinh nghiệm trong cuộc sống Thận trọng và từ tốn, đừng vội đưa ra kết luận mà hãy để trẻ có cơ hội giải thích cho việc mình đã làm, từ

đó đưa ra những lựa chọn tốt hơn khi giải quyết vấn đề và đặc biệt là không bị tổn thương lòng tự trọng

Người mẹ thấy ví của mình trong túi xách đang bị mở tung và tất cả số tiền lẻ đã không cánh mà bay Chỉ có duy nhất cô con gái 7 tuổi, Melissa ở nhà cùng vào lúc đó Người mẹ đã đi đến phòng

cô con gái nhỏ, đề cập vấn đề một cách cẩn trọng rằng: “Mẹ thấy tất cả đồng xu lẻ trong ví mẹ đã không có ở vị trí cũ nữa”

Melissa nhìn ngước lên trong lúc mải mê chơi với những con búp bê Người mẹ tiếp tục: “Mẹ thường đóng ví cẩn thận và cất trong túi xách

Mẹ không biết, hình như vừa có chuyên gì đó xảy ra”

Mellisa cố gắng giải thích: “Lúc nãy có xe tải bán kem chạy qua và con cần tiền để mua một que kem, còn mẹ thì đang bận nói chuyện trên điện thoại Vì vậy, con tự lấy tiền để mua Con đã sai khi không kéo khoá ví, con xin lỗi”.

Mẹ Melissa chực cười nhưng cô cố gắng giữ bộ mặt nghiêm nghị

Melissa nhận lỗi là tốt quá rồi, nhưng cô bé đang nhận diện sai lỗi lầm mà mình mắc phải Người

mẹ ngồi xuống cạnh Melissa và những con búp bê của cô bé, nói một cách nhẹ nhàng nhưng dứt khoát: “Túi xách và tiền của mẹ là những vật riêng tư Mẹ tôn trọng không lấy tiền của con, vì vậy, con cũng không được phép lấy tiền từ túi mẹ”

Nếu đây là lần đầu tiên, Melissa và mẹ có thể thoả thuận rằng cô bé có thể trích số tiền tiêu vặt của mình để trả lại mẹ Còn nếu đó là lần thứ hai tiếp diễn, cô bé có thể phải đánh đổi bằng cách từ

bỏ một chương trình tivi yêu thích (Nếu việc lấy tiền lặp đi lặp lại nhiều lần, người mẹ sẽ cần nhìn nhận một cách nghiêm túc hơn và có thể sẽ cần đến sự hỗ trợ của các chuyên gia để tìm ra căn nguyên của hành vi này)

Người mẹ đã không làm Melissa cảm thấy hổ thẹn vì hành vi lấy tiền này của mình, nhưng việc chỉ ra cho cô bé thấy hành vi sai trái và không thể chấp nhận là không thể bỏ qua Melissa có thể cảm thấy hành vi của mình là tội lỗi nhưng cô bé sẽ không cảm thấy mình là người xấu

Người mẹ cũng có thể giúp Melissa học cách cư xử tốt hơn nếu có lần sau xảy ra bằng cách tiếp cận: “Mẹ biết là con muốn lấy tiền để mua kem và mẹ thì đang bận Nhưng con không thể tự ý lấy tiền mà không hỏi ý kiến mẹ Nếu được làm lại, con nghĩ là mình sẽ làm gì?”

Melissa vắt óc suy nghĩ và đáp: “Có thể con sẽ chờ cho đến khi mẹ xong, nhưng lúc đó thì chiếc

xe tải bán kem sẽ đi qua mất” Dừng lại một lúc, cô bé lại tiếp tục: “Con đã quên mất mình vẫn còn tiền trong lợn tiết kiệm”

“Phải rồi, con còn có nguồn tiền từ đó mà”, người mẹ đồng ý

“Con cũng có thể viết đề nghị ra một tờ giấy rồi giơ lên cho mẹ đọc trong lúc mẹ đang nói chuyện điện thoại”

Con thật là đáng thất vọng

Phòng của Julie, 11 tuổi, vô cùng bừa bộn, khiến cho mẹ cô bé hết giới hạn chịu đựng và phải cất lên chất giọng với đầy sự oán trách:

“Con bị làm sao vậy? Làm sao mà con có thể sống trong cái chuồng lợn thế này? Con làm xấu

hổ cái gia đình này”

Julie ngao ngán đi về phòng, nói: “Được rồi, con biết rồi” và bắt đầu công cuộc dọn dẹp.

Mặc dù Julie đã làm theo mong muốn của mẹ nhưng cô bé vẫn cảm thấy mọi thứ không ổn Sử dụng cảm giác xấu hổ để kiếm soát hành động của trẻ chỉ khiến chúng cảm thấy bản thân tồi tệ Chúng có thể hành động tức thời để làm hài lòng cha mẹ nhưng chẳng thể làm trẻ thay đổi hành vi

về lâu về dài

Mẹ của Julie cần phải hiểu rằng vấn đề là căn phòng bừa bộn chứ không phải con gái mình xấu

xa Chỉ cần một câu nói rõ ràng “Mẹ muốn con di dọn phòng ngay lập tức” là đủ để phản ánh sự không tán đồng của người mẹ mà không lấy đi lòng tự trọng của con trẻ Thậm chí, người mẹ cũng

có thể bồi thêm: “Căn phòng như một đống rác vậy, mẹ không thể chịu đựng thêm một chút nào nữa” Dù sao thì nó cũng tốt hơn vì mục tiêu chỉ trích là căn phòng chứ không phải là nhằm vào cô con gái

Trẻ có quyền bày tỏ cảm xúc

Đôi khi người lớn cũng khó có thể tưởng tượng ra được những gì đang diễn ra bên trong nội tâm trẻ Do đó, việc một đứa trẻ buồn bã hay tức giận dường như chỉ đáng để chúng ta coi là ngớ ngẩn hay phi lý Nhưng, cần phải nhớ rằng, trẻ đang trong giai đoạn học hỏi cách biểu đạt cảm xúc cá nhân và chưa thể rạch ròi cũng như hành động một cách chín chắn Điều cần thiết là tạo cho trẻ thói quen bày tỏ cảm xúc một cách tự nhiên, không phải e dè xấu hổ dù chúng ta thấy cảm xúc đó hợp

Cha của Donny không thể khoanh tay đứng nhìn việc con trai mình lúc nào cũng tỏ ra sợ hãi, cần được bao bọc và che chở theo cách này Thế là, đầu tiên, ông ấy cố gắng trấn tĩnh chàng trai bé nhỏ:

“Không có gì phải sợ, con trai ạ”, người cha nói, “Đừng lo, chớp không thể làm bị thương khi chúng ta ở trong nhà như thế này đâu”

Khi những câu an ủi cũng không phát huy tác dụng thì cha của Donny bắt đầu lặp lại một cách to hơn và dần mất bình tĩnh Nhưng nó chỉ làm mọi việc xấu đi: Donny bé nhỏ trở nên sợ hãi hơn và cha cậu bé thì cảm thấy tức tối hơn Cuối cùng, trong cơn bí bách, người cha quát lớn: “Nếu là con, cha sẽ cảm thấy vô cùng hổ thẹn Chuyện quái gì đang xảy ra với con vậy?” Giờ thì, người cha của Donny không những không làm cho nỗi sợ của con trai bé bỏng thuyên giảm mà đã nhồi nhét vào đầu cậu bé rằng phải biết xấu hổ vì tỏ ra sợ hãi

Nếu biết chấp nhận nỗi sợ hãi của Donny, người cha có lẽ đã có những cư xử đúng đắn hơn Ông

ấy có thể ôm cậu bé vào lòng và thủ thỉ: “Chàng trai bé nhỏ, con muốn nhắn nhủ gì tới Ngài Sấm

và ngài Chớp nào?” Đây là cách thức hữu hiệu nhằm khích lệ Donny giãi bày về sự sợ hãi của mình một cách tích cực, thay vì khiến nó trở nên sướt mướt Donny có thể phát hiện ra một cách đối phó vô cùng tuyệt vời với những vị khách đáng ghét là hô lớn: “Đi đi, tránh xa ta ra!”

Như vậy, bằng việc biết chấp nhận những nỗi sợ hãi, yếu điểm của trẻ cũng như giúp trẻ học cách đối mặt với chúng, cha mẹ đã giúp trẻ trưởng thành, và hơn hết là không hề cảm thấy hổ thẹn

vì bản thân Khi đón nhận diễn biến tâm lý trẻ, cho dù có thấy vô lý đến đâu thì trẻ cũng có quyền

tối thiểu bày tỏ cảm xúc cũng như có nhu cầu chính đáng được quan tâm và hồi đáp Khi trẻ lớn lên, quyền này có thể được điều tiết bởi trách nhiệm xã hội, khiến trẻ biết cách bộc lộ một cách hợp

lý và tôn trọng đối phương hơn Nhưng, giờ cho đến lúc đó, sẽ chẳng ích gì khi bạn cố gắng phớt lờ hay làm trẻ hổ thẹn Cho phép trẻ sống đúng với cảm xúc của mình là bước đầu tiên giúp trẻ tìm kiếm cách giải quyết Chỉ khi hiểu được tâm sự thật của trẻ, chúng ta mới có thể tống khứ những phản ứng tiêu cực, giúp trẻ vững vàng tiến lên và trưởng thành

Đảm đương trách nhiệm

Trẻ nhỏ sẽ học hỏi về lý do cũng như kết quả của một sự việc, hành động rất nhanh qua các trò chơi hay trải nghiệm thực tế Việc đánh rơi chiếc thìa từ trên chiếc ghế ngồi cao vót của mình xuống đất cũng được coi là một trải nghiệm với đứa trẻ mới chập chững biết đi Sự việc còn trở nên

vô cùng hấp dẫn và lý thú khi cha hoặc mẹ sẵn sàng nhặt lại những chiếc thìa này để chúng lại có

cơ hội đánh rơi lần tiếp theo Cô bé trong ví dụ này sẽ mải miết trong vai trò của mình và chỉ thực

sự từ bỏ khi những người chơi còn lại, ở đây là cha mẹ chúng bỏ cuộc và từ chối nhặt chiếc thìa.Khi trưởng thành hơn, trẻ sẽ học được cách phân tích nguyên do cũng như nhận thức được hậu quả hay tầm ảnh hưởng của một vụ việc Đây là bước đầu trẻ tiếp nhận trách nhiệm cũng như nghĩa

vụ giải trình, một kỹ năng quan trọng trong cuộc sống sẽ đi cùng trẻ trước hết qua các hoạt động gia đình Để làm mọi thứ tốt hơn, trẻ không cần phải “bị” cảm thấy hổ thẹn vì những lỗi lầm mắc phải bởi lẽ, dù rất nhỏ nhưng trẻ cũng luôn có mong muốn tự nhiên là làm mọi thứ tốt nhất May mắn là, hầu hết bọn trẻ đều muốn làm cha mẹ hài lòng trong bất cứ lúc nào

Cậu bé Billy, 6 tuổi đã lỡ tay làm đổ bình nước trái cây khi lôi trong tủ lạnh ra Nước lênh láng trên sàn Với cô em gái mới mười tám tháng tuổi đang ngồi trên ghế ăn của mình thì đấy quả là một màn trình diễn vô cùng tuyệt diệu với nước văng tung toé Cô bé thậm chí còn vỗ tay một cách phấn khích Nhưng người anh Billy nhìn nhận sự việc “người lớn” hơn và biết rằng mình đã gây ra một sự lộn xộn cũng như rắc rối mình đang gặp phải Cậu bé vội vã lau nhà với chiếc khăn lõng bõng nước Ý định của Billy là làm sao thấm được toàn bộ chỗ nước lênh láng nhưng cậu bé lại không biết được rằng cần vắt chiếc khăn khô để công việc hoàn thành hiệu quả Trong con mắt người mẹ, tình thế giống như Billy đang nghịch ngợm với vũng nước cam lênh láng trên sàn

Billy ngẩng lên nhìn mẹ, tay và đầu gối ướt sũng nước cam: “Mẹ, con xin lỗi”, cậu bé nói, “Con đang thu dọn đây”

Người mẹ hít thở thật sâu, nhìn Billy đang cố gắng hết sức để dọn dẹp chỗ nước đổ trên sàn Bà nói: “Để mẹ giúp con nào Chiếc khăn này không phải là ý hay, chúng ta sẽ làm tốt hơn với miếng bọt biển và một chiếc xô để vắt nước”

Việc quan sát và tán dương nỗ lực cứu vớt tình huống của trẻ là một yêu cầu đặc biệt quan trọng Điều chúng ta muốn là nhìn nhận và khích lệ trẻ dám đảm đương trách nhiệm, gánh vác trách nhiệm chứ không phải là trẻ nên bị phạt vì những thiếu sót của mình Cậu bé Billy đã nhận ra lỗi của mình, xin lỗi và cố gắng hết sức để sửa sai Có thể những nỗ lực của cậu bé chưa hoàn hảo nhưng ít ra nó đã đi đúng hướng Người mẹ đã biết chấp nhận lời xin lỗi của con trai cũng như nỗ lực cải thiện rắc rối của cậu bé Cũng chính bởi vậy, hai mẹ con đã có cơ hội cùng trải qua tình huống không mấy tốt đẹp một cách nhẹ nhàng theo đúng trình tự: xin lỗi, gánh vác trách nhiệm và tha thứ Họ đã cùng nhau dọn dẹp căn bếp và trao cho nhau những cảm nhận tốt

Chúng ta cần cho trẻ biết trách nhiệm cũng giống như đồng xu có hai mặt Chấp nhận trách nhiệm đồng nghĩa với việc trẻ biết thừa nhận và sửa sai khi mắc lỗi cũng như có cơ hội để đạt thành

công Hiểu được điều này, trẻ có thể phát huy được sức mạnh bản thân, tự hào về thành tích cá nhân cũng như bền bỉ cố gắng để cải thiện vấn đề.

Lời xin lỗi

Xin lỗi có thể được coi là một liều thuốc bổ, giúp hàn gắn mọi vết thương cũng như cải thiện tình hình Trong khi đang chơi bóng ném, cậu bé 12 tuổi Andrew đã lỡ tay ném quá mạnh, đốn ngã một người bạn cùng lớp Cậu bé chạy ngay đến bên người bạn nữ và ân cần:

“Cậu ổn chứ?”, cậu bé hỏi, “Tớ vô cùng xin lỗi Tớ không muốn làm cậu bị thương chút nào cả Cậu có muốn tớ đưa đến chỗ y tá không” Cậu bé đã biết gánh vác trách nhiệm vì những gì mình đã gây ra, thành tâm xin lỗi bạn gái và sẵn sàng giúp đỡ bạn mình để cải thiện tình hình

Trái lại, cũng có một vài đứa trẻ coi lời xin lỗi là một cây đũa thần kỳ diệu giúp thổi bay mọi dấu vết và hậu quả của lỗi lầm, để chúng không phải cảm thấy tội lỗi hay xấu hổ Chúng cư xử hệt như lời xin lỗi bật đèn xanh để những hành vi của chúng tiếp tục được thực hiện hay nó là con đường dễ nhất để có được sự tha thứ Chúng cho rằng, đáp lại lời xin lỗi sẽ là “Ồ, không sao đâu Mọi việc ổn

mà Tớ hiểu cậu mà” Cậu bé 9 tuổi sau đây đã phát minh ra một phương thức xin lỗi vô cùng nhạo báng Cậu bé viết một tấm bảng hiệu ghi rằng “Tôi xin lỗi” thủ sẵn bên mình, để khi cậu vướng phải rắc rối trong lớp học hay trên sân chơi, cậu bé chỉ cần đơn giản đưa bảng hiệu chuẩn bị sẵn về phía đối phương ngay tức thì Khi lời xin lỗi được đưa ra một cách cợt nhả và thiếu nghiêm túc, chúng ta cần chấn chỉnh trẻ rằng đó là lời xin lỗi không có giá trị

Chúng ta cần giúp trẻ nhận thức được rằng hành động của mình sẽ gây ảnh hưởng đến người khác Khi chúng ta làm điều gì đó gây tổn thương cho đối phương, dù là cố ý hay không, cũng cần phải đặt vào địa vị của họ để thấu hiểu và nhận thức được trách nhiệm của mình trong đó Chính nhận thức này sẽ giúp trẻ đưa ra được những sự xin lỗi chân thành, cũng như cố gắng để thiết lập lại mọi thứ tốt đẹp thay vì chỉ nói qua loa “Xin lỗi nhé” Một lời xin lỗi chân thành bao gồm ý thức

và chấp nhận phần trách nhiệm của mình trong sự việc cũng như sự tiếc nuối thật tâm và ý định giúp vấn đề được cải thiện tốt đẹp hơn trong tương lai

Chúng ta có thể thúc đẩy kỹ năng cảm thông của trẻ bằng cách đối xử tốt, lắng nghe tâm sự của trẻ một cách chăm chú Một khi cảm nhận rằng những cảm xúc của mình được đón nhận và cảm thông, trẻ sẽ dễ dàng để cố gắng chia sẻ và thấu hiểu cảm giác của người khác hơn Cậu bé Sam, 4 tuổi, đâm chiếc xe ba bánh của mình làm đổ toà tháp xếp hình được xây dựng kỳ công của người anh trai Casey Sau khi “treo giò” và đưa Sam ra khỏi hiện trường, người cha ngồi xuống bên cạnh cậu bé và hỏi lý do khiến cậu bé phá huỷ tháp đồ chơi của anh mình

Sam nói rằng cậu bé tức giận vì Casey không chơi cùng với mình “Con nghĩ Casey sẽ cảm thấy thế nào khi nhìn thấy chiếc tháp của mình bị làm vỡ tan tành”, người cha hỏi “Buồn rầu và tức tối”, Sam nói

Sau đó, người cha hỏi Sam xem cậu bé có nghĩ rằng việc phá hỏng tháp đồ chơi của Casey là một phương án tốt giúp người anh trai quay sang chơi với cậu bé không Và Sam đã thừa nhận là không phải Hai cha con đã cùng nhau thảo luận về những phương án tốt hơn giúp Sam thu hút được sự chú ý của người anh trai Casey Người cha cũng hỏi cậu bé Sam xem cậu sẽ làm gì để giúp giải quyết vấn đề Cậu bé nói con sẽ xin lỗi Casey và giúp anh ấy xây lại một toà tháp khác

Thế là, Sam chạy lại xin lỗi Casey Người anh trai miễn cưỡng chấp nhận lời xin lỗi Mặc dù không lấy làm mặn mà với lời ngỏ ý muốn cùng giúp xây lại toà tháp của Sam bé nhỏ, nhưng cậu

bé cũng đánh giá cao những nỗ lực làm lành và sửa sai của cậu em trai

Tôn trọng người khác cũng là tôn trọng chính bản thân mình

Trẻ cần được cha mẹ ở bên cạnh và dẫn dắt để vững vàng thích nghi với cuộc sống vốn tồn tại trong những khuôn khổ quy định và điều lệ Để giúp trẻ làm quen với khuôn phép, chúng ta phải nhớ rằng mặc cảm tội lỗi hay sự tự ti là những thái cực cảm xúc rất mạnh và cần được hạn chế áp dụng một cách tối đa Tương tự như vậy, cũng cần lưu ý rằng khiến trẻ cảm thấy hổ thẹn với việc mình gây ra không giúp trẻ phát triển tính cách như bạn mong muốn, trong khi đó, giúp trẻ nhìn nhận căn nguyên vấn đề và thói quen chịu trách nhiệm lại tỏ ra hiệu quả

Dưới sự khích lệ mang tính tích cực và trân trọng, hầu hết trẻ đều nhận ra phạm vi trách nhiệm của mình trong hệ quả của hành động Một khi hiểu được nguồn căn và hệ quả của sự việc, trẻ sẽ trở nên trách nhiệm hơn Chúng nhìn được sự logic giữa những hành vi của chúng, cách thức sự việc diễn ra và cách chúng muốn xử lý vấn đề

Khả năng đón trước vấn đề cũng như đánh giá đúng hậu quả cần phải có thời gian để phát triển (đòi hỏi cả gia đình cần hết sức kiên nhẫn) Khi bọn trẻ trưởng thành, chúng sẽ biết phân biệt và hành động theo cảm quan đúng - sai của chính mình Chúng cũng hiểu được rằng khi có việc không hay xảy ra, thì có nghĩa là chúng ta đã hành động sai Trẻ cũng sẽ biết để ý đến cảm xúc của người khác để đưa ra những lời xin lỗi thật lòng khi mình mắc lỗi hay làm gì đó xúc phạm đến đối phương để nhận lại sự tha thứ Đây là lập luận minh chứng cho vòng tròn học hỏi: học từ bản chất vấn đề luôn tốt hơn là học hỏi từ mặc cảm tội lỗi hay sự xấu hổ

Nếu sống trong môi trường luôn nhận được sự khích lệ, trẻ sẽ trở nên tự tin

Nguồn gốc của từ “Khích lệ” có nghĩa là “ban tặng những gì tốt đẹp từ tận trái tim” Động viên, khích lệ trẻ đồng nghĩa với việc chúng ta truyền đạt từ con tim đến con tim Trên mỗi chặng đường,

kể từ lúc trẻ chập chững bước đi để gặt hái kỹ năng và sự tự tin trong cuộc sống cho đến lúc tự lực đứng trên đôi chân của chính mình, nhiệm vụ của chúng ta là ở bên giúp đỡ và ủng hộ trẻ Tất nhiên, đây là vấn đề hết sức nhạy cảm: bạn cần biết lúc nào thì nên can thiệp, lúc nào thì nên đứng ngoài sự việc, khi nào thì ngợi khen còn khi nào nên đưa ra những lời góp ý mang tính chất xây dựng Đây không phải là bộ môn khoa học, nó là nghệ thuật sống

Trong quá trình trau dồi và chắt lọc kỹ năng sống, trẻ mong nhận được sự ủng hộ, nhưng đồng thời, chúng cũng hy vọng nhận được những đánh giá trung thực nhất Vai trò của cha mẹ là giúp chúng tiến bộ đồng thời cũng luôn sẵn sàng là chỗ dựa vững chắc mỗi khi chúng vấp ngã, giúp chúng vượt qua những giới hạn bản thân, mở rộng tầm nhìn cũng như thúc giục chúng vươn tới những điều tốt đẹp hơn Hãy nhớ rằng, trẻ thích cảm nhận bạn luôn ở bên chúng nếu chẳng may chúng ngã lòng

Để có thể làm được điều này, các bậc phụ huynh cần phải quan tâm cụ thể đến từng nhu cầu, điểm mạnh cũng như khát vọng của trẻ Không đứa trẻ nào giống đứa trẻ nào: cách các em phản ứng với sự chán nản, phân tâm hay duy trì niềm hứng thú công việc cũng khác nhau Có em cần nhận được sự giúp đỡ và chỉ dẫn nhiều hơn, nhưng cũng có em làm việc tốt hơn khi được tự lực cánh sinh Hiểu được điều này là chìa khoá giúp cha mẹ có thể đưa ra được những chỉ dẫn hiệu quả

và chuyên biệt giúp trẻ thành công trong cuộc sống

Có nhiều cách để đưa ra lời động viên, khích lệ

Chúng ta thường chỉ hay có thói quen khen ngợi khi con trẻ hoàn thành xuất sắc một nhiệm vụ nào đó, nhưng khen ngợi khi trẻ có tiến triển tốt, dù vô cùng nhỏ bé cũng là một việc nên làm Chúng ta không thể yêu cầu một cô bé 3 tuổi như Samatha trong câu chuyện sau đây lúc nào cũng phải vui vẻ hoà đồng với cậu em trai Thế nhưng, khi cô bé ứng xử tốt, biết vỗ về em nhỏ cũng như

cố gắng khiến cho cậu bé tươi cười trên ô tô thì người mẹ cũng nên tinh ý khen ngợi “Ồ, nhìn xem con đã làm em cười tít mắt này!” Lời khen này sẽ khiến Samatha cảm thấy vui vẻ theo, và cả hãnh diện nữa!

Ngoài ra, chúng ta cũng có rất nhiều cách khác nữa để giúp trẻ đạt được những mục tiêu đề ra

Có lúc, ta nên giang tay giúp trẻ trước khi mọi việc trở nên quá tồi tệ; lúc khác, chúng ta lại chỉ nên dõi theo từ xa, để trẻ tự giải quyết vấn đề của mình Nhưng nhớ rằng, ngay cả khi chúng ta để trẻ tự

do “hành sự” với đồ chơi thì một số lời nói yêu thương, cái vỗ vai động viên hay một lời khuyên đúng lúc cũng là một điều cần thiết

Khi trẻ nản chí, chúng ta nên hướng trẻ tới những việc trẻ đã hoàn thành xuất sắc hay những trường hợp khó khăn mà trẻ đã vượt qua, không nên chỉ chăm chăm vào thực tế là trẻ đang loay hoay chưa thành công như kế hoạch

Cậu bé Nathan, 5 tuổi, đang lắp ghép một toà tháp đồ chơi Đó là một công trình khá công phu nhưng đáng tiếc lại có chút mảnh mai và dễ đổ Khi sự thật đau lòng xảy ra, cậu bé khóc toáng lên

và tỏ ra bực tức May mắn thay, cha cậu bé đã ở bên và động viên “Cha quan sát thấy con đã xây được một toà tháp cao thật là cao Có khi nó gần bằng con”, ông nói, “Con nghĩ sao nếu cha sẽ cùng con bắt tay xây lại một cái tháp cao như vậy nữa?” Và khi bắt đầu hứng khởi mới, người cha

đã chỉ ra cho Nathan một vài “tuyệt chiêu” để giúp công trình đồ sộ này cứng cáp và vững chãi hơn Nathan bé nhỏ cảm thấy hài lòng vì những công sức của cậu bỏ ra được ghi nhận, và giờ, cậu đang học được những kỹ năng mới bổ ích để xây dựng những công trình đồ sộ hơn trong tương lai.Tất nhiên, để khích lệ trẻ, chúng ta cần nhiều hơn là những lời nói khen ngợi Cô bé Suzy, 14 tuổi, đang làm bài báo cáo bộ môn lịch sử về giai đoạn bài trừ phù thuỷ nổi tiếng ở Salem13 ngày xưa Người cha cảm thấy rất vui khi thấy cô con gái nhỏ hứng thú và dành thời gian nghiên cứu nhiều tài liệu thế nào Thế nhưng, dường như cô bé đang bị ngập lụt trong một mớ vô vàn thông tin trong khi thời hạn nộp báo cáo chỉ còn có hai ngày

“Xem nào, hình như con đã tìm hiểu rất kỹ và thu thập được khá nhiều thông tin”, người cha nói với Suzy

Suzy đáp: “Vâng, con đã tìm được rất nhiều thông tin, nhưng con sẽ không bao giờ có thể sử dụng chúng để hoàn thiện bản báo cáo”

“Thế con nghĩ, mình nên tập trung đi theo cuốn sách nào?”, người cha hỏi, “Tại sao con không thử tập trung vào những cuốn đó trước và nếu còn thừa thời gian, mình sẽ quay lại với những cuốn còn lại và bổ sung sau?”

Suzy nhìn lên với chút hứng thú, cô bé ngẫm nghĩ, “Ba cuốn sách này là hay nhất”, Suzy nói, rất hào hứng và dường như trút được gánh nặng, “Con sẽ gác những cuốn sách còn lại sang một bên và nghiên cứu sau”

Cha của Suzy đã có lựa chọn và cư xử đúng đắn Ông nhìn ra được vấn đề, và dành thời gian cùng cô con gái tìm ra cách giải quyết Người cha không những giúp Suzy vượt qua sợ hãi mà hơn

hết là có thể nộp báo cáo đúng hạn Sự giúp đỡ này có ý nghĩ hơn rất nhiều lần so với câu nói quen thuộc kiểu như “Làm tốt lắm, con yêu”.

Salem witch trials: là tập hợp những phiên điều trần và buộc tội của loài người về thế giới phù thuỷ và việc sử dụng phép thuật tại Massachu- setts, diễn ra từ tháng 2/1692 đến tháng 5/1693 Mặc dù được coi như là sự kiện xảy ra ở Salem nhưng thực chất, từ 1692, những phiên toà kiểu này được diễn ra ở rất nhiều nơi như Salem Village (giờ là Danvers), Ipswich, Andover và thị trấn Salem.

Những cái bẫy cha mẹ hay mắc phải

Khích lệ trẻ không phải lúc nào cũng dễ dàng Khi chúng còn nhỏ, thường nếu chúng ta tự làm mọi việc thì sẽ nhanh hơn nhiều lần so với để trẻ tự xoay sở Còn khi trẻ trưởng thành, điều quan tâm lúc này không còn là thời gian nữa mà là nỗ lực - chúng ta có thể quá ngán ngẩm với việc hò hét trẻ làm những việc mà đáng lẽ ra chúng phải tự làm vì lợi ích của chính mình Nhưng, dù ở giai đoạn nào đi chăng nữa, cha mẹ hãy luôn giữ vững lập trường để không bao giờ bị sập trong cái bẫy

là thực hiện công việc thay bọn trẻ Tuỳ vào độ tuổi và khả năng, trẻ cần phải có trách nhiệm gánh vác một phần những công việc thường nhật của gia đình Điều này vô cùng quan trọng Và nhiệm

vụ của chúng ta là tiếp sức cho trẻ

Barry đang học cách thắt dây giầy Bàn tay bé nhỏ với các ngón mũm mĩm, ngắn ngủn là một rào cản để cậu bé có thể thắt được các vòng dây Người mẹ quan sát cậu con trai và dần mất bình tĩnh

Họ đang bị muộn và cô ấy nghĩ mình đáng lẽ nên mua cho Barry một đôi giầy dính thì hơn “Lại đây nào, để mẹ giúp con”, người mẹ nói Người mẹ gạt phăng tay cậu bé ra và nhanh chóng thắt dây giầy Cử chỉ của cô diễn ra thoăn thoắt khiến Barry không thể nhìn thấy cách thức mẹ mình thực hiện Vì muốn tự mình làm, cậu bé rút toàn bộ dây giầy và để mình làm lại từ đầu Giờ thì, họ thậm chí bị muộn hơn, đồng thời cả hai cùng cảm thấy bực bội và tức tối, trong khi chiếc giầy vẫn không thể được sửa soạn sẵn sàng cho cuộc hành trình

Là cha mẹ, chúng ta cần cố gắng bố trí thời gian để trẻ có thời gian trau dồi những kỹ năng mới làm quen - tự mặc quần áo, tự chải răng, tự dọn dẹp phòng - dưới áp lực tối thiểu cũng như yêu cầu

về thời gian Với cuộc sống nhiều áp lực ngày nay, việc cả nhà phải dậy sớm hơn nửa tiếng, hay thậm chí một tiếng dường như rất khó khăn Nó thậm chí là vô vọng đối với các bậc phụ huynh phải gánh vác lượng công việc khổng lồ Tất nhiên, sự lựa chọn là ở bạn Nhưng trước khi ra quyết định, hãy cân nhắc xem cái gì là quan trọng đối với con cái bạn - trẻ cần được chỉ cách để tự mình xoay sở và làm nó với thái độ tự hào đi kèm tự tin chứ không phải xấu hổ hay tức tối vì mình không thể làm nhanh, làm khéo như người khác

Một cái bẫy nữa mà cha mẹ hay mắc phải là chúng ta luôn cố gắng bao bọc trẻ khỏi những thất bại, tuyệt vọng hay bị tổn thương Vô hình trung, chúng ta đã vô tình đóng lại mọi cơ hội để trẻ có những trải nghiệm mới

Chẳng ai muốn con cái mình bị đau nhưng đôi lúc, ta cũng nên để chúng đối mặt với thử thách.Eddie quyết định tham gia ứng cử chức chủ tịch của khối lớp 6 Một tối nọ, khi Eddie đã đi ngủ, cha và mẹ cậu bé đã trao đổi với nhau về sự kiện trọng đại sắp tới

“Thằng bé sẽ khó mà trụ nổi nếu nó không thắng cử”, người mẹ tỏ ra lo lắng, “Có lẽ từ đầu em

đã không nên khuyến khích con dính vào những chuyện như thế này”

Người cha cười, “Thằng bé sẽ ổn thôi Đây sẽ là một kinh nghiệm sống quý báu với nó”

“Ngay cả khi con thất bại sao?”, người mẹ hỏi “Nhất là khi thằng bé thất bại”, người cha đáp.

Và cha cậu bé đã đúng Eddie sẽ học hỏi được nhiều điều cũng như mạnh mẽ hơn từ những trải nghiệm trong cuộc sống, cho dù thắng hay thua Nếu cậu bé thắng cử, hiển nhiên là cậu bé sẽ được tiếp thêm sự tự tin Còn trong trường hợp bị thua, ít nhất là cậu bé học được thái độ bằng lòng vì ít

ra cậu bé đã nỗ lực hết sức để nhìn nhận và cố gắng vì mục tiêu mình cho là quan trọng Người mẹ trong tình huống này cần phải biết chuyển từ vai trò người bảo vệ sang người khích lệ, thúc đẩy sự trưởng thành của con trai cho dù kết quả cuộc đua có thể làm cả gia đình buồn bã

Một sai lầm nữa cha mẹ hay mắc phải là với câu nói “Con cứ thử đi” Khi khích lệ trẻ “cứ thử đi” một điều mới lạ - một món rau khó nuốt, một công việc không mấy thú vị - vô tình, chúng ta đã truyền đạt tới trẻ thông điệp rằng chúng có thể vượt qua một cách dễ dàng và chẳng có gì hơn Đối với những đứa trẻ đang tìm cách thoái thác, “cứ thử đi” giống như một cái cớ để chúng dừng lại trước khi làm điều cần thiết

Khi bọn trẻ đối diện với thử thách, tốt hơn hết là cha mẹ nên tập trung vào tương lai tươi sáng thay vì phòng ngừa tình huống xấu nhất Bằng câu nói “Hãy cố gắng hết sức con nhé”, trẻ sẽ hiểu được cha mẹ đang kỳ vọng những điều tốt đẹp ở mình chứ không gây áp lực bắt mình phải thực hiện điều gì Cũng với câu nói này, bạn đang cho trẻ thấy mình tin tưởng vào khả năng của trẻ và đang giúp chúng tiến tới đích thành công Tạo lập ra bầu không khí kỳ vọng tích cực là điều hết sức quan trọng

Đây cũng có thể coi là một sự đánh cược khá ư là an toàn, bởi qua việc tập luyện, học hỏi và dần trưởng thành, hầu như trẻ đều có được những tiến bộ trên mọi mặt

Cuối cùng, chúng ta cần cẩn thận để không biến trẻ thành quân cờ thực hiện mục tiêu viễn tưởng của cha mẹ Một người mẹ đã cố gắng thuyết phục nhà trường cho phép cô con gái của mình theo học một lớp chuyên toán Cô gái Tiffany khổ sở nhưng mẹ thì đã quyết “Con cần phải theo học lớp này nếu muốn sau này vào được khối các trường Ivy danh giá”, người mẹ nói, “Con có thể làm được nếu con học tập chăm chỉ đúng mực”

Tiffany vô cùng đáng thương, cô bé không quan tâm đến việc mình cần phải vào một trường học thuộc khối Ivy Nếu người mẹ biết dành thời gian lắng nghe những vấn đề cô bé đang đối mặt cũng như giải thích cặn kẽ cách thức và nguyên nhân vì sao vào học tại những trường này sẽ giúp cô bé

có được lợi thế sau này, có thể/chỉ là có thể người mẹ đã thuyết phục được cô bé về ý nghĩa của mọi

sự cố gắng này Nhưng, bằng việc tự phụ cho rằng Tiffany có cùng mục tiêu với mình và cho rằng những khó khăn khi cô bé đang phải gồng mình theo kịp lớp là cỏn con, người mẹ đã tạo ra áp lực

vô cùng lớn Mẹ của Tiffany cho rằng cô ấy làm thế là khích lệ con gái mình, nhưng thật sự thì, cô

ấy đang phớt lờ sự khẩn khoản, và cố gắng biến cuộc sống của Tiffany là cuộc sống của mình

Chúng ta cần biết nâng niu và trân trọng bức tranh tương lai mà trẻ tự vẽ cho mình Trẻ không cần phải có cái nhìn về thế giới giống chúng ta, cũng không nên như vậy Mỗi đứa trẻ là một thực thể riêng biệt với những tài năng khác nhau Nếu chúng ta chắp cánh để trẻ được là những gì chúng mong muốn, chúng ta đã cho mình cơ hội để ngắm nhìn thế giới qua lăng kính của trẻ nhỏ Một khi được tự do phát triển bản thân, trẻ sẽ lớn lên trong sự tự tin và thế giới sẽ trở nên giàu có và viên mãn hơn

Những ước mơ con trẻ

Khi đã mơ, trẻ thường mơ tới những thứ mang tầm vóc vĩ đại Trong giấc mơ của chúng, chẳng

có gì là không thể Mặc dù trong quá trình trưởng thành, cha mẹ luôn muốn nhắc nhở để trẻ hiểu rằng hiện thực hoá giấc mơ là kết quả của sự nỗ lực vô cùng lớn lao, nhưng đồng thời, chúng ta cũng không muốn trẻ bị tuột mất những khao khát, những gì giúp chúng không ngừng vươn lên trong cuộc sống Trong thế giới của trẻ, giới hạn không tồn tại và chúng chẳng có gì để sợ hãi Đây

là những gì trẻ cần lưu giữ đi kèm với sự tự đánh giá trên cơ sở thực tế - kỹ năng cha mẹ cần hướng dẫn trẻ - khao khát phải hoà hợp với kỹ năng, điểm đến của giấc mơ phải cân bằng với sức lực.Đối với người lớn, có khi giấc mơ của trẻ chỉ là con con “Con sẽ giúp trang trí cây thông Noel năm nay, và con sẽ tự tay đặt ngôi sao lên đỉnh cây thông”, cô bé Sasha, 3 tuổi, dõng dạc tuyên bố

Cô bé đang bước sang độ tuổi biết nhận thức về những việc mình làm và mong muốn ngày càng tham gia nhiều hơn trong các hoạt động nghi lễ của gia đình Chúng ta đều biết rằng, bản thân cô bé không đủ tầm với để đặt ngôi sao lên đỉnh cây thông - nhưng chúng ta cũng biết rằng người cha có thể công kênh cô bé và Sasha bé nhỏ có thể hoàn thành mục tiêu “Đó là một ý tưởng tuyệt vời, Sasha yêu quý!”, mẹ cô bé nói Cô ấy biết hướng tập trung sự chú ý vào khao khát của cô con cái nhỏ, chứ không phải sự thật hiển nhiên rằng Sasha sẽ cần tới sự giúp đỡ của người lớn để thực hiện nhiệm vụ Nhưng từ tình huống này, Sasha đã nhận thức được rằng cha mẹ trân trọng giấc mơ của mình, và họ sẽ luôn ở đó, giúp đỡ cô bé biến ước mơ trở thành hiện thực

Sẽ có những giấc mơ của trẻ to tát hơn rất nhiều Và người lớn chúng ta hiểu rằng không phải giấc mơ nào cũng có khả năng trở thành hiện thực: vậy làm thế nào để quyết định được cái nào chúng ta nên ủng hộ còn cái nào thì không?

Travis mong muốn trở thành ca sĩ dù cậu bé không hề có kiến thức nền tảng nào về âm nhạc, thậm chí không thể bắt chước ngân nga một giai điệu Thế nhưng, cha của Travis đã lắng nghe kế hoạch sự nghiệp của cậu bé một cách chăm chú và tuyệt nhiên không đả động đến những thiếu sót của con trai Ông ấy ủng hộ mơ ước của Travis bởi ông ấy tin tưởng cậu bé cũng như tin tưởng vào sức mạnh khi chúng ta được làm những điều chúng ta yêu thích

Sau khi tốt nghiệp, Travis chuyển đến sống ở Los Angeles, viết lời nhạc rap và thành lập ban nhạc Thời cơ chín muồi, họ tiến hành sản xuất đĩa CD Giờ đây, mặc dù đã đạt được những thành công nhất định trên con đường chinh phục ước mơ, nhưng Travis vẫn là một “người nghệ sĩ khốn khổ”, không dễ để trụ lại Cậu ấy có thể lựa chọn từ bỏ nghiệp diễn để chuyển sang làm nghề khác

Kể cả khi cậu ấy có làm thật đi chăng nữa thì điều quan trọng là cậu ấy đã mơ và cha cậu đã khuyến khích cậu thực thi nó Cho đến lúc cuối đời, dù Travis làm gì, cậu ấy cũng sẽ biết rằng mình đã cống hiến hết mình cho giấc mơ Cậu ấy đã cố gắng và khi đó, sẽ không còn phải hối tiếc, phải suy xét các khả năng “nếu như”

Khích lệ trẻ một cách toàn diện

Để trẻ trở nên tự tin, nhiệm vụ của cha mẹ không chỉ là ở đó giúp đỡ và dùng cử chỉ khích lệ Chúng ta cũng cần phải cân nhắc tới việc phát triển những tố chất nhân cách tốt Khi quan sát thấy trẻ bộc lộ những tố chất khiến chúng ta hãnh diện - sự hào phóng, tốt bụng, tinh tế, quyết đoán hay bất cứ tố chất nào - chúng ta cũng cần phải để trẻ hiểu rằng chúng ta chú ý và đánh giá cao điều đó

ở trẻ Những nhận xét của chúng ta sẽ giúp định hình nên “chân dung tự hoạ” - hình ảnh mà trẻ sẽ mang theo tới trường học, ra ngoài cộng đồng và cuối cùng là tới nơi làm việc Bằng việc tạo ra một môi trường an toàn, được quan tâm dưỡng dục và ủng hộ, chúng ta đã tạo ra cho trẻ cơ hội để khai thác sức mạnh tốt nhất của bản thân