SKKN: Phương pháp dạy bài toán thuật học

Qua nhiều năm dạy lập trình, tôi thấy tầm quan trọng đặc biệt của việc xác định và mô tả thuật toán trong lập trình, một khi học sinh nắm vững phần này thì đã yên tâm đợc 50% kiến thức c

Trang 1

Sáng kiên kinh nghiêm năm học 2007-2008

Phần thứ nhất

Mở đầu

I – Lí do chọ đề tài :

Có thể nói bài toán và thuật toán với học sinh lớp 10 là bài khó nhất trong chơng trình tin học lớp 10 Cũng là nội dung cơ bản, quyết định tới kết quả học lập trình của học sinh ở lớp 11

Qua nhiều năm dạy lập trình, tôi thấy tầm quan trọng đặc biệt của việc xác định và mô tả thuật toán trong lập trình, một khi học sinh nắm vững phần này thì đã yên tâm đợc 50% kiến thức cơ bản trong lập trình Chính vì vậy tôi đã tìm nhiều phơng pháp để dạy bài bài toán và thuật toán với mong muốn học sinh hiểu bài và có khả năng xác định và mô tả thuật toán bằng cả hai phơng pháp liệt kê các bớc và vẽ ra sơ đồ khối với mọi bài toán chứ không chỉ vài dạng đợc học trong bài

Qua thử nghiệm với nhiều phơng pháp khác nhau cùng với nhiều đối t-ợng học khác nhau, tôi thấy phơng pháp sử dụng các phần mềm tin học và bằng các dữ liệu thực, học sinh có thể tự nhập vào máy khi thực hiện chơng trình ứng với mỗi thuật toán Học sinh quan sát các bớc thực hiện các phép tính cùng kết quả thu đợc cách khách quan (Có thể thực hiện nhiều lần với nhiều dữ liệu khác nhau để học sinh quan sát) Cho học sinh nhận xét và tự rút ra các bớc mô tả thuật toán dạng tổng quát Có thể nói ở hầu hết các tiết dạy ở tất cả các phần, học sinh đều chủ động nắm kiến thức và tự xây dựng

đợc thuật toán, không cần sự hỗ trợ của giáo viên Không những vậy Với

ph-ơng pháp náy đã đem lại ra hph-ơng phấn học tập cho học sinh, và thời gian để giảng giải cho học sinh hiểu cũng giảm đáng kể,

tăng đợc thời gian luyện tập củng cố Vì phần mềm dễ sử dụng và cũng dề hiểu, vì vậy mà rất nhiều học sinh đã copy về máy gia đình để tự học, cũng

nh để ôn bài trong thời gian học tại nhà Nhờ vậy mà số lợng học sinh nắm

đợc bài ngay tại lớp cũng nh vận dụng xây dựng nhiều bài toán cụ thể là rất cao

Trang 2

Đặc biệt khi dạy ở lớp 11, tôi thấy các em học lập trình nhẹ nhàng hơn rất nhiều

Chính vì những u điểm trên, tôi chọn đề tài này làm sáng kiến kinh

nghiệm cho năm học 2007-2008

II Mục đích nghiên cứu

+ Chọn ra đợc phơng pháp dạy hay nhất, hiệu quả nhất, phù hợp với

đối tợng học, đáp ứng đợc yêu cầu trong đổi mới dạy học, đó là giáo viên h-ớng dẫn, học sinh chủ động nắm kiến thức

+ Với phần mềm này học sinh có thể tự học và nghiên cứu trớc bài mới

ở nhà, cũng nh ôn lại bài cũ rất thuận lợi

III- Đối t ợng, phạm vi áp dụng

- Đối tợng, phạm vi nghiên cứu: Bài toán và thuật toán trong chơng trình tin học 10

- Khách thể: Học sinh lớp 10 trờng PTTH Dơng Xá

III- Ưu điểm:

Kết hợp linh hoạt trong khi giảng bài mới với giáo án điện tử;

Dữ liệu do học sinh tự nhập vào máy nên rất khách quan;

Các bớc thực hiện các phép toán rõ ràng, dễ hiểu phù hợp với mọi đối t-ợng nhận thức học sinh

Phần mềm viết trong môi trờng Turbo Pascal, là ngôn ngữ lập trình mà nhiều em đã đợc học hay sẽ học ở lớp 11 do đó có nhiều thuận lợi trong nhận thức của học sinh kể cả hiện tại và tơng lai

Trang 3

S¸ng kiªn kinh nghiªm n¨m häc 2007-2008

PhÇn thø hai

Sö dông phÇn mÒm vµo gi¶ng d¹y( Víi gi¸o viªn ) vµ luyªn tËp ( Víi häc sinh)

1- më tÖp thuattoan.ppt

Lóc nµy trªn mµn h×nh xuÊt hiÖn

T¹i ®©y gi¸o viªn (häc sinh) cã thÓ chän nh÷ng lÖnh cÇn thùc hiÖn tuú theo yªu cÇu cña bµi.

a) Gi¶ sö tiÕt d¹y lµ thuËt to¸n t×m kiÕm nhÞ ph©n Gi¸o viªn

kÝch chuét vµo tuú chän Ngay lËp tøc trªn mµn h×nh xuÊt hiÖn

Trang 4

Sáu đó máy yêu cầu nhập từng số trong dãy từ bàn phím

Ngay lập tức xuất hiện c ác bớc thực hiện quá trình tìm kiếm

* Lúc này giáo viên cho học sinh nhập giá trị số vào từ bàn phím Và yêu cầu cả lớp quan sát kết quả, rút ra nhận xét

Giả sử học sinh nhập vào số 6 và bấm enter

* Khi đó máy yêu cầu nhập giá trị cần tìm

Giả sử học sinh nhập giá trị cần tìm là 12 và bấm enter

Tại đây học sinh tiếp tục nhập từng giá

trị vào từ bàn phím (từ giá trị thứ nhất tới giá trị số 6)

Trang 5

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát các bớc thực hiện tìm kiếm và rút ra nhận xét.

Sau đó cho học sinh thực hiện lần hai.

Và học sinh nhập vào một dẫy số

Giả sử học sinh thực hiện lần hai nh sau:

Nhập số lợng số trong dẫy là 7

Số cần tìm là 23

Trang 6

Lúc này trên màn hình suất hiện các bớc thực hiện tìm kiếm nh sau

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát các bớc thực hiện tìm kiếm và rút ra nhận xét cách thực hiện tìm kiếm theo kiểu nhị phân.

b- giả sử tiết dạy là xây dựng thuật toán sắp xếp dãy số theo chiều giảm dần bằng tráo đổi.

Giáo viên kích chuột vào tuỳ chọn Ngay lập tức trên màn hình xuất hiện

Tại đây giáo viên cho học sinh nhập số lợng số trong dãy và bấm enter

Trang 7

Lúc này xuất hiện màn hình yêu cầu nhập giá trị từng số trong dãy

Kết quả trên màn hình xuất hiện lần lợt các bớc thực hienẹ quá trình sắp xếp dẫy số nh sáu.

Hình 1: Lần duyệt đầu tiên của vòng 1

Sau lần duyệt đầu tiên giáo viên cho học sinh nhận xét về vị trí của các số trong dãy, và tiếp tục cho thực hiện tiếp chơng trình ở các lần duyệt 2, 3, của vòng 1 và thu đợc kết quả (Hình 2)

Hình 2: Dãy số sau vòng thứ 1

Và tiếp tục cho học sinh nhận xét

Tại đây giáo viên cho học sinh nhập giá trị các

số trong dẫy và bấm enter

Ví dụ dãy số mà học sinh nhập nh bên.

Trang 8

Nếu học sinh qua vòng 1 vẫn cha thể xây dựng đợc thuật toán, giáo viên tiếp tục gợi ý và cho thực hiện tiếp vòng 2 (Hình 3)

Hình 3: D ãy số sau khi đã sắp xếp theo thứ tự giảm dần

Và tiếp tục cho học sinh nhận xét

Nếu học sinh qua vòng 1 vẫn cha thể xây dựng đợc thuật toán, giáo viên tiếp tục gợi ý và cho thực hiện tiếp vòng 3 (Hình 4)

Nếu sau lần 1 học sinh vẫn cha thể xây dựng đợc thuật toán, giáo viên sẽ chuyển h-ớng sang một cách gợi ý cụ thể hơn Ví dụ vẫn là những dãy số trên thì ở vòng 1, lần duyệt thứ nhất các công việc cụ thể là so sánh những số hạng nào và đổi chỗ các số đó ra sao? Lúc náy giáo viên hớng dẫn học sinh nhấn vào số 3 để thực hiện lại tuật toán theo phơng pháp gợi ý rõ và sát hơn (Hình 5)

Hình 5: Cách thực hiện cụ thể ở lần duyệt đầu tiên của vòng 1

Cũng giống nh ở lần 1 nếu đến bớc này học sinh có thể đa ra đợc thuật toán thì thôi, còn nếu nh học sinh cha làm đợc giáo viên sẽ tiếp tục chạy chơng trình để gợi ý tiếp nhng dừng lại ở vòng 1 (Hình 6)

Trang 9

Hình 6: Các bớc so sánh và tráo đổi cụ thể ở vòng 1

Nếu dừng lại ở bớc gợi ý này học sinh đã đa ra đợc thuật toán thì giáo viên cho học sinh xây dựng thuật toán Nếu không giáo viên tiếp tục gợi ý đến các vòng

2, 3, (Hình 7)

Hình 7: Dãy số sau các lần so sánh và tráo đổi

Nói chung sau lợt hai phần lớn học sinh đã xây đợc thuật toán.

Trang 10

Tiếp thep là các bớc tìm kiếm số lớn nhất

d- Thuật toán xác định tính nguyên tố của một số nguyên dơng:

thì kích chọn

và thực hiện nhập số 2 rồi số 3.kết quả.

Trang 11

Tiếp theo nhập các số >=4

Các phần ứng dụng khác ta làm tơng tự những phần trên.

Phần thứ ba

Kết luận

Khi thực hiện phơng pháp trên để dạy phần mô tả thuật toán của và thuật toán lớp 10 tôi đã thu đợc một số kết quả nh sau:

Với lớp chọn tự nhiên10A1 và 10A2.

- Khi cha đợc gợi ý qua thực hiện chơng trình thì chỉ có khoảng 1 tới 5 học sinh sung phong phát biểu mô tả thuật toán chiếm tỷ lệ rất thấp Tuy nhiên cũng cha học sinh nào mô tả đầy đủ và đúng tất cả các bớc với mọi bài toán

- Sau khi được xem qua các ví dụ cụ thể bằng cách thực hiện các chơng trình Tuỳ theo mỗi bài toán mà sau từ 1 tới 2 hay 3 lần thực hiện chơng trình mà số học sinh sung phong phát biểu mô tả thuật toán đạt từ 50% trở lên số học sinh trong lớp

Tuy nhiên với học sinh lớp đại trà

- Khi cha đợc gợi ý thì hầu hết học sinh cha biết cách mô tả thuật toán thế nào, mặc dù các ví dụ thực tế đa ra các em đều có thể thực hiện đợc

- Sau khi thực hiện chơng trình với một vài lần thì đã có khoảng 20% tới 50% (tuỳ theo từng đối tợng lớp học sinh khác nhau) học sinh sung phong phát biểu mô tả thuật toán

Kết thúc bài giảng bằng phơng pháp này thì đa số học sinh trong lớp hiểu đợc các bớc thực hiện thuật toán Đồng thời có thể áp các bứơc trong thuật toán để mô tả thuật toán nhứng bài toán mang tính áp dung tơng tự trong phần cuảng cố bài

Tuy nhiên do trong năm học vừa qua tôi đợc phân công dạy hầu hết ở các lớp trong ban tự nên nhận xét và đánh giá hiệu quả của phơng pháp trên vẫn còn phiến diện cha mang tính khái hoá cho mọi đối tợng Ví dụ nh học sinh trong ban cơ bản hay học sinh cho ban C là cha đợc kiểm nghiệm Rất

Trang 12

có thể những năm tiếp theo tôi sẽ đợc kiểm nghiệm ở những đối tợng khác, khi đó nhận định của tôi sã sát với thực tế hơn

Tôi rất mong các bạn đồng nghiệp bổ sung và cải tiến để có đợc những phơng pháp hay và toàn diện hơn để chúng ta cùng tham khảo, để giờ dạy của chúng ta ngày càng trở nên hiệu quả và hấp dẫn hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Trang 13

mục lục

Trang

Phần thứ nhất

Phần thứ hai

Sử dụng phần mềm vào giảng dạy (Với giáo viên) và

sắp xếp dãy số theo chiều giảm dần bằng tráo đổi 7

Thuật toán xác định tính nguyên tố của một số nguyên dơng 11

Phần thứ ba

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	1,47 MB