Bài 21 Những biến đổi của nhà nước phong kiến

Nhà Mạc thành lậpa Sự sụp đổ của triều Lê sơ.. Nhà Mạc thành lậpa Sự sụp đổ của triều Lê sơ.. Nhà Mạc thành lập - Đầu thế kỷ XVI nhà Lê sơ suy sụp: + Vua quan không còn quan tâm đến tri

BÀI 21

NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỶ

XVI - XVIII

Pleiku- Gia Lai

1- Sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc thành lập

a) Sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc thành lập

- Đầu thế kỷ XVI nhà Lê sơ suy sụp

Nhà Lê sơ

Miếu hiệu Tên húy Năm Niên hiệu

Thái Tổ Lê Lợi 1428-1433 Thuận Thiên

Thái Tông Lê Nguyên Long 1433-1442 Thiệu Bình (1434-1439)

Đại Bảo (1440-442) Nhân Tông Lê Bang Cơ 1442-1459 Thái Hòa (1443-1453)

Diên Ninh (1454-1459) Không có Lê Nghi Dân 1459-1460 Thiên Hưng (1459-1460)

Thánh Tông Lê Tư Thành 1460-1497 Quang Thuận (1460-1469)

Hồng Đức (1470-1497) Hiến Tông Lê Sanh 1497-1504 Cảnh Thống

Túc Tông Lê Thuần 1504 Thái Trinh

Uy Mục Lê Tuấn 1505-1509 Đoan Khánh

Tương Dực Lê Oanh 1510-1516 Hồng Thuận

Không có Lê Quang Trị 1516

Chiêu Tông Lê Y 1516-1522 Quang Thiệu

Cung Hoàng Lê Xuân 1522-1527 Thống Nguyên

Câu hỏi

Vì sao triều Lê sơ suy sụp?

1- Sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc thành lập

a) Sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc thành lập

- Đầu thế kỷ XVI nhà Lê sơ suy sụp:

+ Vua quan không còn quan tâm đến triều chính.

+ Địa chủ chiếm đạt ruộng đất và bóc lột nông dân Nhân dân nổi dậy đấu tranh ở nhiều nơi.

+ Một số thế lực phong kiến tranh chấp quyền hành, mạnh nhất là thế lực của Mạc Đăng Dung.

- Năm 1527 Mạc Đăng Dung phế truất vua Lê lập ra triều Mạc.

Tham khảo Danh sách các vua nhà Mạc

Miếu hiệu Tên Sinh- Mất Trị vì

Thái Tổ Mạc Đăng Dung 1483?-1541 1527-1529

Hiến Tông Mạc Phúc Hải ? -1546 1541-1546

Tuyên Tông Mạc Phúc Nguyên ? -1561 1547-1561

Mạc Mậu Hợp ? -1592 1562-1592

Mạc Toàn ? -1592 1592-1592

1- Sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc thành lập

a) Sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc thành lập

b) Chính sách của nhà Mạc:

+ Đối nội:

- Xây dựng chính quyền theo mô hình nhà Lê.

- Tổ chức thi cử đều đặn.

- Xây dựng quân đội mạnh.

- Giải quyết ruộng đất cho nông dân

Kết quả: bước đầu ổn định lại đất nước.

+ Đối ngoại : phải cắt đất cho nhà Minh và chịu thần phục.

• Kết quả: không còn được nhân dân tin tưởng.

Câu hỏi

Em đánh giá vai trò của nhà Mạc như thế nào?

- Việc nhà Mạc thay thế một nhà Hậu Lê không còn đủ năng lực và bị thiên hạ chán ghét là tất yếu của lịch sử

( Giáo sư Trần Quốc Vượng cho rằng sự thay thế nhà Lê của Mạc Đăng Dung

là "hợp với đời và đạo“)

- Đối nội: chính sách của nhà Mạc bắt đầu ổn đinh lại đất nước

- Đối ngoại với nhà Minh : lúng túng và vụng về.

2 Đất nước bị chia cắt

a) Thời kỳ Nam - Bắc triều (1545 – 1592)

-1527 Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê lập ra Nhà Mạc (Bắc Triều).

-1533 cựu thần nhà Lê đứng đầu là Nguyễn Kim nổi dậy ở Thanh Hóa lập ra

Nam Triều ( Lê Trang Tông)

-Hai tập đoàn phong kiến đối địch nhau gây chiến tranh liên miên.

- Năm 1592 Nam Triều chiếm Thăng Long, nhà Mạc rút lên Cao Bằng Đất nước bước đầu thống nhất.

Lược đồ địa phận Nam triều- Bắc triều

Chiến tranh Nam – Bắc triều

Thành nhà Mạc (Lạng Sơn)

2 Đất nước bị chia cắt

a) Thời kỳ Nam - Bắc triều (1545 – 1592)

b) Thời kỳ Trịnh - Nguyễn (1627-1672)

-Năm 1545 Nguyễn Kim chết, Trịnh Kiểm nắm quyền.

- Nguyễn Hoàng lập cơ sở ở Thuận Hóa và Quảng Nam đối địch với họ

Trịnh

- Chiến tranh nổ ra quyết liệt giữa Trịnh và Nguyễn (1627-1672), không phân thắng bại, về sau lấy sông Gianh làm giới tuyến phân chia đất nước: Đàng Ngoài và Đàng Trong.

Chiến tranh Trịnh – Nguyễn (1627-1672)

Câu hỏi: Cuộc chiến tranh Lê-Mạc và Trịnh- Nguyễn là

những cuộc chiến tranh chính nghĩa hay phi nghĩa?

tranh để giành giật quyền lợi và địa vị của 2 tập đoàn phong kiến, gây ra hậu quả nặng nề cho đất nước.

3 Nhà nước phong kiến Đàng Ngoài.

a) Đối nội: Cuối thế kỷ XVI, Nam Triều chuyển về Thăng Long.

- Trung ương : triều đình và phủ chúa

+ Triều đình : đứng đầu là vua Lê, quyền hành bị thu hẹp

+ Phủ Chúa : gồm quan văn, quan võ cao cấp Chúa Trịnh quyết định mọi chủ trương , chính sách của nhà nước và trực tiếp chỉ đạo việc thực hiện

- Địa phương : chia thành các trấn, phủ, huyện, châu, xã như cũ.

- Tuyển dụng quan lại : như thời Lê.

- Luật pháp : Tiếp tục dùng Quốc triều hình luật (có bổ sung).

- Quân đội : quân Tam phủ và quân ngoại binh.

b) Đối ngoại : bị nhà Thanh lấn chiếm đất đai biên giới nhưng sau thương lượng lấy lại một số vùng.

Triều đình vua Lê

Phủ chúa Trịnh

6 Phiên

Trấn Phủ

Huyện (Châu) Xã

• Trả lời:

+ Vừa có cung vua, vừa có phủ chúa

+ Vua Lê chỉ là bù nhìn, phủ chúa vạch ra các chính sách và chỉ đạo thực hiện

+ Tổ chức từ trung ương đến địa phương

+ Nhược điểm: cồng kềnh, nạn mua quan bán tước tràn lan.

- Quân đội : quân thường trực, tuyển theo nghĩa vụ, trang bị vũ khí đầy đủ.

- Giáo dục khoa cử: tổ chức các kỳ thi từ giữa thế kỷ XVII

- Tuyển chọn quan lại: theo dòng dõi, đề cử, khoa cử.

- 1744 chúa Nguyễn Phúc Khoát xưng vương, thành lập triều đình trung ương nhưng đến cuối XVIII vẫn chưa hoàn chỉnh.

- Từ giữa thế kỷ XVIII, cả Đàng trong và Đàng ngoài đều lâm vào khủng

hoảng

Câu hỏi: Em có nhận định gì về việc xưng vương của chúa Nguyễn Phúc Khoát?

Trả lời:

- Xưng vương, thành lập triều đình trung ương Đổi 3 ti thành 6

bộ.

- Muốn thành lập một quốc gia riêng ở Đàng Trong, tạo ra nguy

cơ chia cắt lâu dài đất nước.

Dinh chóa NguyÔn

(chÝnh dinh)

Dinh

Phñ HuyÖn

Triều đình vua Lê

Phủ chúa Trịnh

6 Phiên

Trấn Phủ

Dinh chúa Nguyễn

(chính dinh)

Dinh

Phủ Huyện

Ti

Ti

nước Lờ Trịnh ở Đàng Ngoài là gỡ?

Ti

Củng cố

1 Cho biết những nguyên nhân suy sụp của triều Lê sơ.

2 Hãy đánh giá vai trò của vương triều Mạc.

3 Nêu nguyên nhân của chiến tranh phong kiến Nam-Bắc triều

và Trịnh Nguyễn

Hướng dẫn về nhà

• Vẽ sơ đồ tổ chức chính quyền Đàng Ngoài và Đàng Trong,

• Hãy nhận xét và so sánh