Bài văn hay trước hết phải viết theo đúng yêu cầucủa đề bài, đúng những kiến thức cơ bản, hình thức trình bày đúng quy cách … Xác định đúng yêu cầu của dạng đề bài để viết bài là r
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KHÁNH SƠN
TRƯỜNG THCS BA CỤM BẮC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NHẰM NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG VIẾT VĂN THUYẾT MINH
CHO HỌC SINH LỚP 8
Giáo viên: Nguyễn Thị Mai HoaNĂM HỌC: 2013 - 2014
MỤC LỤC
Trang 21 Đặt vấn đề ……… Trang 3
2 Giải quyết vấn đề ……… Trang 5
2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề ……… Trang 52.2 Thực trạng của vấn đề……… Trang 62.3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề ……… Trang 9
2.3.1 Phương pháp thuyết trình kết hợp giảng giải, minh họa bằng mẫu
vật thật hoặc hình ảnh … ……… Trang 102.3.2 Phương pháp phân tích ……… Trang 122.3.3 Phương pháp quan sát và rèn luyện theo mẫu ……… Trang 142.3.4 Phương pháp giao tiếp ….……… Trang 152.3.5 Phương pháp thảo luận nhóm và viết đoạn văn ngắn ……… Trang 17
3 Kết luận ……….……… Trang 22
4 Kiến nghị, đề xuất ……… ……… Trang 24
Trang 31 Đặt vấn đề
Môn Ngữ Văn trong nhà trường là môn học vừa mang tính nghệ thuật vừamang tính khoa học Nó là chìa khóa để học sinh tiến vào mọi lĩnh vực khoa học,mọi hoạt động xã hội Nó có tác dụng sâu sắc và lâu bền đến đời sống tâm hồn
và trí tuệ của các em Không chỉ có tác dụng mà Văn học còn có tác động sâusắc, mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm, cảm xúc và nhận thức của con người.Đồng thời môn Ngữ văn thể hiện rõ mối quan hệ với các môn học khác Học tốtmôn Ngữ văn sẽ tác động tích cực tới một số môn học khác và ngược lại, học tốtcác môn học khác cũng góp phần học tốt môn Ngữ văn
Luận ngữ viết: “Biết mà học không bằng thích mà học, thích mà họckhông bằng say mà học” Vậy niềm yêu thích say mê chính là động lực thúc đẩy,nuôi dưỡng sự cố gắng, nỗ lực học tập không ngừng của mỗi người Vì thế vớivai trò tổ chức, hướng dẫn và điều khiển quá trình học tập của học sinh, hơn aihết việc tìm ra nhiều biện pháp để phát huy cao nhất tính tích cực sáng tạo củangười học, gây niềm hứng thú say mê học tập để các em có những bài viết tốtchính là nhiệm vụ quan trọng đối với mỗi giáo viên Những thầy/cô giáo đứnglớp bao giờ cũng muốn học trò của mình làm được những bài văn hay nhưng đókhông phải là một việc dễ Bài văn hay trước hết phải là viết đúng (đúng theonghĩa tương đối, nghĩa là trong khuôn khổ nhà trường) Hay và đúng có mốiquan hệ mật thiết với nhau Bài văn hay trước hết phải viết theo đúng yêu cầucủa đề bài, đúng những kiến thức cơ bản, hình thức trình bày đúng quy cách …
Xác định đúng yêu cầu của dạng đề bài để viết bài là rất cần thiết, điềunày giúp học sinh thể hiện đúng chủ đề của bài văn, tránh lạc đề hay lệch đề.Xác định đúng yêu cầu của dạng đề cũng giúp người viết lập được một dàn ý tốt
và do đó cũng tránh được sự dài dòng, lan man “dây cà ra dây muống”, “trốngđánh xuôi, kèn thổi ngược” tạo được sự thống nhất, hài hoà giữa các phần củabài viết Một bài văn đúng quy cách là bài văn mà khi nhìn vào tờ giấy làm bàicủa học sinh, chưa cần đọc đã thấy rõ ba phần: Mở bài, thân bài và kết bài Hìnhthức trình bày là sự thể hiện hình thức bố cục của bài văn trên trang giấy Bêncạnh hình thức rõ ràng thì việc viết đúng kiến thức cơ bản cũng vô cùng quantrọng bởi kiến thức cơ bản là “bột” và “có bột mới gột nên hồ”
Môn Ngữ văn trong nhà trường bậc THCS chia làm ba phân môn: Vănhọc, Tiếng việt, Tập làm văn Trong thực tế dạy và học, phân môn Tập làm văn
là phân môn giáo viên phải đầu tư công sức nhiều nhất Cố thủ tướng Phạm VănĐồng đã từng nói: “Dạy làm văn chủ yếu là dạy cho học sinh diễn tả cái gì mìnhsuy nghĩ, mình cần bày tỏ một cách trung thành, sáng tỏ chính xác, làm nổi bật
Trang 4Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản lần đầu tiên được đưa vào chươngtrình Tập Làm Văn mới Đây là loại văn bản thông dụng, có phạm vi sử dụng rấtphổ biến trong đời sống Chính vì vậy, có thể nói đây là kiểu văn bản hoàn toànmới, chưa có trong chương trình và sách giáo khoa Tập làm văn trước đây đốivới giáo viên MỚI là so với chương trình và sách giáo khoa chứ không MỚI sovới yêu cầu thực tế của đời sống Vậy nên để giúp học sinh viết tốt một bài vănthuyết minh là hết sức cần thiết.
Trang 52 Giải quyết vấn đề
2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề
Môn Ngữ văn 8 trong chương trình THCS nói riêng và trong nhà trườngnói chung có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh 4 kĩ năng đó là: “nghe - nói - đọc -viết” Trong đó, phân môn Tập làm văn là phân môn có tính chất tích hợp cácphân môn khác Qua tiết Tập làm văn, học sinh có khả năng xây dựng một vănbản, đó là bài nói, bài viết Nói và viết là những hình thức giao tiếp rất quantrọng, thông qua đó con người thực hiện quá trình tư duy - chiếm lĩnh tri thức,trao đổi tư tưởng, tình cảm, quan điểm, giúp mọi người hiểu nhau, cùng hợp táctrong cuộc sống lao động Ngôn ngữ (dưới dạng nói - ngôn bản, và dưới dạngviết - văn bản) giữ vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển xã hội Chính
vì vậy, hướng dẫn cho học sinh nói đúng đặc biệt viết đúng kiểu bài, dạng đề bàiyêu cầu là hết sức cần thiết Nhiệm vụ nặng nề đó phụ thuộc phần lớn vào việcgiảng dạy môn Ngữ văn nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng Tuy chỉ
là một phân môn trong môn học Ngữ văn, xong Tập làm văn vẫn được coi là căn
cứ quan trọng, nếu không nói là chủ yếu để đánh giá kết quả của cả môn học.Với mỗi học sinh trung học, nói “giỏi văn” hay “kém văn” hầu như cũng đồngnghĩa là giỏi hay kém về Tập làm văn
Thực tế việc giảng dạy trong nhà trường đặc biệt môn Ngữ Văn thườnggiúp học sinh giỏi về lý thuyết (có kiến thức) nhưng lại yếu về thực hành (chưabiết cách viết tốt một bài văn) Không chỉ thế, có trường hợp học sinh chưa cókhả năng viết đúng kiểu bài, hoặc khi viết trình bày chưa rõ ràng, mạch lạc…Theo tinh thần hiện đại hóa nội dung chương trình, hướng tới thực tiễn đời sống,giảm bớt hàn lâm, tăng cường thực hành nói và viết cho học sinh, SGK Ngữ Văn
8 đã đưa vào giảng dạy ở phần Tập làm văn thể loại “Văn thuyết minh” vớimong muốn bước đầu các em có năng lực giới thiệu khách quan, mạch lạc về đốitượng nào đó
Như trên đã đề cập, Văn bản Thuyết minh là kiểu văn bản khó đối với họcsinh lớp 8 Tuy không xuất hiện nhiều trong lĩnh vực văn chương nhưng lại làloại văn bản thông dụng, có phạm vi sử dụng phổ biến trong đời sống
Văn bản thuyết minh là văn bản trình bày tính chất, cấu tạo, cách dùng, lí
do phát minh, quy luật phát triển, biến hoá của sự vật, nhằm cung cấp tri thức,hướng dẫn cách sử dụng cho con người Văn bản Thuyết minh được sử dụng hếtsức rộng rãi Mua một thứ đồ dùng sinh hoạt (ti vi, máy giặt, quạt điện, xemáy…) đều phải kèm theo những thuyết minh về tính năng, cấu tạo, cách sửdụng, bảo quản để người sử dụng nắm vững; mua một loại thực phẩm (hộp bánh,
Trang 6thùng sữa…) trên đó cũng có ghi xuất xứ, thành phần, ngày sản xuất, hạn sửdụng, trọng lượng… Ra ngoài phố gặp các biển quảng cáo giới thiệu sản phẩm;cầm quyển sách bìa sau có thể có lời giới thiệu tác giả, tóm tắt nội dung; trướcmột danh lam thắng cảnh có bảng ghi lời giới thiệu, lai lịch, sơ đồ… Trong sáchgiáo khoa, có bài trình bày một sự kiện lịch sử, tiểu sử một nhà văn, tác phẩmđược trích, một thí nghiệm… Tất cả đều là các dạng văn bản thuyết minh Loạivăn bản này được dùng nhiều trong văn bản giáo khoa, khoa học, nhật dụng.
Như vậy, hai chữ “thuyết minh” ở đây đã bao hàm cả ý giải thích, trình bày,
giới thiệu Khác với các loại văn bản tự sự, biểu cảm, miêu tả, nghị luận, điềuhành, văn bản thuyết minh chủ yếu trình bày tri thức một cách khách quan, khoahọc về đối tượng nhằm cung cấp những tri thức xác thực, hữu ích về đặc trưng,tính chất của sự vật, hiện tượng và sử dụng chúng vào mục đích có lợi
Tóm lại, dù ngắn hay dài, dù đơn giản hay phức tạp, văn bản thuyết minhđều đóng vai trò cung cấp thông tin để giúp người đọc, người nghe hiểu đốitượng, sự việc Đưa văn bản thuyết minh vào nhà trường là cung cấp cho họcsinh một kiểu văn bản thông dụng, rèn luyện kĩ năng trình bày các tri thức, nângcao năng lực tư duy và biểu đạt cho học sinh, giúp các em làm quen với lối làmvăn có tính khoa học, chính xác Vì vậy việc viết được một bài văn thuyết minhđạt yêu cầu là một trong những vấn đề cần thiết trong dạy học môn Ngữ văn đặcbiệt là phân môn Tập làm văn Bởi nếu không thì học sinh viết bài tùy tiện, tùyhứng dẫn đến chất lượng bài văn kém và kéo theo các dạng văn khác các emcũng không thể làm tốt được, nếu viết tốt văn thuyết minh trong môn Ngữ văn sẽcòn giúp các em học tốt một số môn học khác…
2.2 Thực trạng của vấn đề
Tuy không xuất hiện nhiều trong lĩnh vực văn chương nhưng văn bảnthuyết minh lại là loại văn bản thông dụng, có phạm vi sử dụng phổ biến trongđời sống
Văn bản thuyết minh không sử dụng khả năng quan sát và trí tưởng tượngphong phú để tạo dựng hình ảnh, diễn biến, cốt truyện như trong văn bản tự sự,đồng thời cũng không phụ thuộc vào cảm xúc như văn biểu cảm, không bày tỏ ýđịnh, nguyện vọng hay thông báo tin tức như trong văn bản hành chính Với mụcđích cung cấp tri thức và nâng cao hiểu biết cho con người, văn bản thuyết minhsử dụng lối tư duy khoa học, đòi hỏi sự chính xác, rạch ròi Muốn làm văn bảnthuyết minh thì phải tiến hành quan sát, tìm hiểu, điều tra, nghiên cứu, tích luỹkiến thức Không có sự hiểu biết để có lượng tri thức thì khó có thể trình bày,giải thích được một cách sâu sắc, chặt chẽ, chính xác, rạch ròi đặc trưng, tínhchất của sự vật hiện tượng
Trang 7Mặt khác, dù có sử dụng thao tác giải thích nhưng nó không phụ thuộcphương thức nghị luận, bởi hình thức giải thích ở đây không phải là dùng lí lẽ vàdẫn chứng làm sáng tỏ vấn đề hay bày tỏ một quan niệm nào đó Nói cách khácngười làm văn thuyết minh không cần bộc lộ những nhận xét, đánh giá chủ quancủa mình trong quá trình cung cấp tri thức, cũng không tự hư cấu, bịa đặt, tưởngtượng… Tất cả những gì được giới thiệu, trình bày đều phải phù hợp với quyluật khách quan, đúng như đặc trưng bản chất của nó; tức là đúng như hiện trạngvốn có, đúng như trình tự đã hoặc đang diễn ra… Tóm lại, khi viết văn thuyếtminh phải tôn trọng sự thật, không vì lòng yêu ghét mà thuyết minh sai sự thật.
Văn bản thuyết minh được sử dụng rộng rãi trong đời sống Với mục đíchcung cấp tri thức, hướng dẫn con người tiếp cận và nắm bắt sự vật, hiện tượng,văn bản thuyết minh ngày càng trở nên phổ biến Người hướng dẫn du lịch dùngvăn bản thuyết minh để giới thiệu danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử Nhà sảnxuất dùng văn bản thuyết minh để giới thiệu quảng cáo về xuất xứ, thành phần,cấu tạo, tính năng, cách bảo quản sử dụng sản phẩm… Như vậy, văn bản thuyếtminh có khả năng cung cấp tri thức xác thực cho con người giúp con người cóhành động, thái độ, cách sử dụng, bảo quản đúng đắn với sự vật, hiện tượngxung quanh mình
Nội dung giảng dạy Văn thuyết minh ở chương trình Ngữ Văn 8 gồm:
1 Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh - Tuần 11; tiết 44
2 Phương pháp thuyết minh - Tuần 12; tiết 47
3 Đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh - Tuần 13; tiết 51
4 Thuyết minh về một thứ đồ dùng (luyện nói) - Tuần 14; tiết 54
5 Thuyết minh về một thể loại văn học - Tuần 16; tiết 61
6 Viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh - Tuần 20; tiết 80
7 Thuyết minh về một phương pháp (cách làm) - Tuần 21; tiết 84
8 Thuyết minh một danh lam thắng cảnh - Tuần 22; tiết 87
9 Ôn tập về văn thuyết minh - Tuần 22; tiết 88
10 Chương trình địa phương (phần Tập làm văn) - Tuần 24; tiết 96
Giảng dạy Văn bản thuyết minh trong chương trình Ngữ Văn 8 là cungcấp cho học sinh một kiểu văn bản thông dụng, rèn luyện kĩ năng trình bày cáctri thức có tính chất khách quan, khoa học, nâng cao năng lực tư duy và biểu đạtcho học sinh Hay nói một cách khác đưa văn bản thuyết minh vào Ngữ Văn 8 là
Trang 8đáp ứng yêu cầu đời sống xã hội hiện nay, đào tạo một năng lực cần thiết thểhiện qua cách diễn đạt, cách viết bài của học sinh.
Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy phân môn Tập làm văn là phân mônkhó trong các phân môn của môn Ngữ văn Do đặc trưng phân môn Tập làm vănvới mục tiêu cụ thể là: hình thành và rèn luyện cho học sinh khả năng trình bàyvăn bản (nói và viết) ở nhiều thể loại khác nhau như: miêu tả, kể chuyện, biểucảm, nghị luận Trong quá trình tham gia vào các hoạt động học tập này, họcsinh với vốn kiến thức còn hạn chế nên thường ngại nói, ngại viết Đặc biệt trongthực tế dạy – học Văn bản thuyết minh tôi thấy bài văn của học sinh mình chưađáp ứng được những yêu cầu của một văn bản trong nhà trường Bài văn của các
em vẫn còn hiện tượng lạc đề, lệch đề dẫn đến chưa biết cách viết đúng nội dungtrọng tâm Vì:
Đây là một kiểu văn bản mới, kiểu bài lạ nên việc dạy của giáo viên vàhọc của học sinh đều có phần lúng túng
Các bài văn thuyết minh trong chương trình Ngữ văn 8 ít có yếu tố nghệthuật nên bài dạy của giáo viên dễ rơi vào tình trạng rời rạc, ít hấp dẫn, ít thu hútđược sự chú ý theo dõi của học sinh
Muốn sản sinh văn bản thuyết minh đòi hỏi học sinh cần nhiều kiến thứcthực tế, chính xác, khoa học nhưng thực tế giảng dạy cho thấy, học sinh có phần
mơ hồ trong vấn đề này
Khó khăn trong việc tìm tài liệu cho quá trình dạy và học, nhất là phầnthuyết minh về địa phương
Giáo viên THCS được phân công giảng dạy theo từng môn học riêng biệt Giáo viên được phân công dạy môn nào thì chỉ chuyên tâm tìm hiểu, học hỏi vàtrau dồi kiến thức chuyên môn của môn đó, ít tìm hiểu, quan tâm đến các môn,các lĩnh vực khác Nhưng phần văn thuyết minh lại có mối quan hệ chặt chẽ vớicác môn khác trong nhà trường và các lĩnh vực trong đời sống
Trường THCS Ba Cụm Bắc là một trường vùng sâu, vùng xa, có nhiềuhọc sinh là người dân tộc Raglai nên việc tiếp thu kiến thức còn gặp nhiều khókhăn đặc biệt là khả năng diễn đạt (vốn từ nghèo nàn, không phong phú do ítgiao tiếp bằng tiếng phổ thông) Khi vào thực tế giảng dạy, tôi thấy phần lớn họcsinh còn lúng túng, vụng về, gặp nhiều khó khăn khi viết bài văn thuyết minh.Số học sinh làm được một bài văn hay rất ít Hầu hết khi thuyết minh các em chỉđưa ra những nhận xét chung chung, câu văn thì rườm rà hoặc cộc lốc, diễn đạt ýthì lủng củng…
Trang 9Để viết tốt một bài Tập làm văn nói chung và dạng văn thuyết minh nóiriêng đòi hỏi học sinh phải đọc nhiều, viết nhiều nhưng nhiều em chưa chú ýđến việc học, ý thức chưa cao, thờ ơ, thụ động, một bộ phận nhỏ các em có tháiđộ lười học Ngữ Văn và gần như dửng dưng với phân môn Tập Làm Văn, khi có
đề bài là các em ngay lập tức đặt bút viết bài không cần tìm hiểu gì, không cầnbiết phải huy động những kiến thức nào để làm bài Cứ viết đến đâu hay đến đó.Hơn nữa sự say mê đọc tư liệu văn học của các em học sinh thời nay quả là ít ỏi,hầu như là không có bởi những thông tin hiện đại: hoạt hình, truyện tranh, dịchvụ Internet tràn lan cuốn hút… Điều đó đương nhiên làm nghèo nàn vốn ngôn từnghệ thuật quý giá của văn học, làm giảm khả năng hiểu biết tri thức khoa họctrong mỗi học sinh
Xuất phát từ những cơ sở mang tính lý luận và thực tiễn như trên tôi nghĩ:
“Vận dụng một số phương pháp nhằm nâng cao chất lượng viết văn thuyết minh cho học sinh lớp 8” là một việc làm thiết thực nên làm và làm một cách
cặn kẽ để có hiệu quả tốt nhất Giúp các em biết cách diễn đạt, dùng câu từ chínhxác, dễ hiểu, ngắn gọn mà rõ ràng, xóa đi mặc cảm ngại học văn, tự tin, phấnkhởi và yêu thích văn thuyết minh trong phân môn Tập làm văn Bên cạnh đókhơi dậy trong các em sự khám phá tri thức khoa học về thiên nhiên, đất nước,con người Đồng thời có ý thức trong việc học tập các bộ môn khác qua thể loạivăn bản thuyết minh
2.3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Phương pháp thuyết minh là vấn đề then chốt của bài văn thuyết minh.Nắm được các phương pháp thì học sinh sẽ biết ghi nhận thông tin, lựa chọn sốliệu để viết bài một cách rõ ràng, hấp dẫn
Văn bản thuyết minh phải có cách trình bày mạch lạc, ngôn ngữ chínhxác, cô đọng, thông tin ngắn gọn, hàm súc Ở loại văn bản này không chú trọngsử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu sức gợi như trong miêu tả hay biểu cảm.Văn bản thuyết minh thuộc lĩnh vực nào, liên quan đến ngành nghề nào thì phảisử dụng những thuật ngữ, khái niệm có tính chất chuyên ngành của lĩnh vực,ngành nghề đó
Thực tế giảng dạy ở bài “Phương pháp thuyết minh” – (Tuần 12; tiết 47)Sgk đã đưa ra một số phương pháp trong quá trình viết bài, cụ thể:
Phương pháp nêu định nghĩa
Phương pháp liệt kê
Phương pháp nêu ví dụ
Trang 10Phương pháp dùng số liệu
Phương pháp so sánh
Phương pháp phân loại, phân tích
Muốn làm được văn bản thuyết minh không đơn thuần chỉ dừng lại ở suynghĩ, quan sát mà phải điều tra, nghiên cứu, học hỏi thì mới làm được Điều nàyhọc sinh gặp nhiều khó khăn bởi xuất phát từ điều kiện thực tế là học sinh ởmiền núi ít được đi tham quan du lịch, tài liệu tra cứu không nhiều, lượng kiếnthức học hỏi từ các bậc phụ huynh cũng rất hạn chế nên hầu như chưa biết cách
để viết đúng một bài văn thuyết minh Đây thực sự là khó khăn cho việc dạy củagiáo viên và học của học sinh Ngoài những phương pháp nêu trên tôi đã suynghĩ và áp dụng một số phương pháp khác trong giảng dạy kiểu văn bản nàynhằm nâng cao chất lượng bài viết cho các em
2.3.1 Phương pháp thuyết trình kết hợp giảng giải, minh họa bằng mẫu vật thật hoặc hình ảnh
Văn bản thuyết minh khác với các kiểu văn bản khác đó chính là trìnhbày kiến thức khách quan về đối tượng Vì là kiến thức khách quan nên ngườiviết không thể hư cấu, bịa đặt tưởng tượng hay suy luận Nghĩa là tri thức phảiphù hợp với thực tế và không đòi hỏi người làm phải bộc lộ cảm xúc cá nhân củamình Người viết phải tôn trọng sự thật, không vì lòng yêu ghét của mình màthêm thắt cho đối tượng Xác định đối tượng thuyết minh cho đề văn thuyếtminh rất đa dạng với nhiều kiểu cấu trúc diễn đạt khác nhau: có khi là một câuvăn, nhiều khi là một câu đặc biệt chỉ đề cập tới đối tượng Muốn làm bài, họcsinh phải xác định đối tượng thuyết minh, phải quan sát, điều tra, phải tích lũy,
hệ thống hóa mới viết được bài Điều này nâng cao ý thức khoa học cho họcsinh Chính vì thế giáo viên cần có phương pháp thuyết trình kết hợp giảng giảiminh họa bằng mẫu vật thật hoặc hình ảnh cho từng đối tượng Cụ thể:
* Khi đối tượng thuyết minh là một đồ vật thì nội dung thuyết minh thường
- Cấu tạo của đối tượng
- Các đặc điểm của đối tượng
- Tính năng hoạt động
- Cách sử dụng, cách bảo quản
- Lợi ích của đối tượng
* Khi thuyết minh về một loài vật, nội dung thuyết minh thường
Trang 11- Nêu một định nghĩa chung về thể thơ
- Nêu các đặc điểm của thể thơ:
+ Số câu, chữ
+ Quy luật bằng trắc
+ Cách gieo vần
+ Cách ngắt nhịp
+ Cảm nhận về vẻ đẹp, nhạc điệu của thể thơ
*Khi đối tượng thuyết minh là một danh lam thắng cảnh, di tích lịch
sử, thì nội dung thuyết minh thường
- Vị trí địa lí
- Những cảnh quan làm nên vẻ đẹp đặc sắc của đối tượng
- Những truyền thống lịch sử, văn hoá gắn liền với đối tượng
- Cách thưởng ngoạn đối tượng
*Khi đối tượng thuyết minh là một danh nhân văn hoá thì các nội dung thuyết minh thường
- Hoàn cảnh xã hội
- Thân thế và sự nghiệp (chiếm vai trò chủ yếu, có dung lượng lớn nhất trong bài viết)
- Đánh giá xã hội về danh nhân
*Khi giới thiệu một đặc sản thì nội dung thuyết minh thường
- Nguồn gốc, ý nghĩa tên gọi món ăn, đặc sản
- Đặc điểm riêng của món ăn, đặc sản: dáng vẻ, màu sắc, hương vị
- Cách thức chế biến, thưởng thức
2.3.2 Phương pháp phân tích
Trang 12Văn bản thyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đờisống nhằm cung cấp tri thức (kiến thức) và đặc điểm, tính chất, nguyên nhân…của các hiện tượng và sự vật trong tự nhiên, xã hội Tri thức trong văn thuyếtminh đòi hỏi khách quan xác thực, hữu ích cho con người.Văn bản thuyết minhcần được trình bày chính xác, rõ ràng, chặt chẽ và hấp dẫn.
Phần văn thuyết minh cần được giảng dạy, truyền thụ một cách nhẹ nhàngnhưng khắc sâu kiến thức cho học sinh, qua phương pháp phân tích giáo viên sẽtổng hợp các dạng đề một cách cụ thể để tránh trường hợp học sinh viết bài lệch
đề, lạc đề hay nghĩ gì viết nấy, giúp học sinh hiểu đặc điểm và cách làm của từngdạng bài cụ thể Với phương pháp này giáo viên sẽ giúp học sinh định hình rõhơn về dạng đề để tiến hành viết bài theo đúng yêu cầu
*Dạng bài: Thuyết minh về một thứ đồ dùng
Cần quan sát, tìm hiểu kĩ cấu tạo, cơ chế hoạt động, tính năng, tác dụngcủa đồ dùng đó Bố cục chung của dạng bài này là:
- Mở bài: Giới thiệu đồ dùng
- Thân bài: Trình bày đặc điểm cấu tạo, cơ chế hoạt động, tính năng, tácdụng, cách sử dụng, bảo quản đồ dùng
- Kết bài: ích lợi của đồ dùng trong cuộc sống
-> Phương pháp chủ yếu: Định nghĩa, giải thích, nêu ví dụ, sử dụng sốliệu
*Dạng bài: Thuyết minh về một thể loại văn học
Cần quan sát, nhận xét, sau đó khái quát thành những đặc điểm (tiêu biểu
và quan trọng) Bố cục chung của bài văn này là:
- Mở bài: Giới thiệu khái quát về thể loại
- Thân bài:
+ Trình bày những đặc điểm hình thức của thể loại (Thơ: thể thơ, vần,nhịp, thanh điệu, cấu trúc…Truyện: thể loại, dung lượng, cốt truyện, tình huống,nhân vât…Tác phẩm chính luận: bố cục, luận điểm, phương pháp lập luận…)
+ Tác dụng của thể loại trong việc thể hiện chủ đề
- Kết bài: Vai trò của thể loại trong nền văn học
Giáo viên lưu ý mở rộng cho học sinh, dạng bài này có thể gồm cả thuyếtminh về một tác giả, một tác phẩm
-> Phương pháp chủ yếu: định nghĩa, giải thích, nêu ví dụ, phân tích