Hụi, họ, biêu, phường theo Pháp luật Dân sự Việt Nam – Lý luận và thực tiễn áp dụng

Hụi, họ, biêu, phường theo Pháp luật Dân sự Việt Nam – Lý luận và thực tiễn áp dụng

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nền kinh tế nước ta hiện nay đang trên đà phát triển mạnh mẽ Trong bốicảnh đó, nhiều người cần huy động vốn nhanh để đầu tư kinh doanh, trong khiviệc vay vốn ở các ngân hàng và tổ chức tín dụng còn một số hạn chế như thủtục phiền hà, cần thế chấp hoặc cầm cố tài sản Một số khác có đồng vốn nhànrỗi, nhưng không có nhu cầu kinh doanh, không muốn gửi ngân hàng nhưng vẫnmuốn đồng tiền sinh lãi, khi cần lại có thể rút vốn nhanh chứ không bị ràng buộcnhư hợp đồng vay tài sản Một số người khác, đời sống đang gặp khó khăn,muốn có một hình thức tiết kiệm hiệu quả để cải thiện đời sống của mình… Tất

cả những mong muốn nêu trên đều có thể được đáp ứng khi tham gia giao dịchhụi, họ, biêu, phường - một hình thức giao dịch theo tập quán hình thành từ rấtlâu đời trong đời sống nhân dân ta ở khắp tất cả các vùng miền

Tuy vậy, đường lối xử lý của Nhà nước ta đối với hụi, họ, biêu, phường quacác thời kỳ lịch sử lại có những thay đổi khác nhau Để có một hành lang pháp

lý phù hợp với thực tiễn cuộc sống đã có rất nhiều tranh luận gay gắt về vấn đềnày Thế nhưng pháp luật nước ta chính thức quy định về hụi, họ, biêu, phườngmới chỉ bắt đầu có từ khi Bộ luật Dân sự 2005 ra đời Trong khi đó, từ trước đếnnay mới chỉ có những bài viết đề cập đến các khía cạnh nhất định của hụi, họ,biêu, phường chứ chưa có một công trình nghiên cứu nào nghiên cứu đầy đủ, hệthống về vấn đề hụi họ

Hiện nay, nền kinh tế nước ta đang trong quá trình đổi mới, phát triển vàhội nhập Hụi, họ, biêu, phường cũng có những chuyển biến mới, từ việc chơihụi họ nhằm mục đích tiết kiệm, tương trợ là chủ yếu, ngày nay hình thức hụi cólãi đã phát triển nhanh chóng Kéo theo đó, các tranh chấp về lĩnh vực này cũngdiễn ra nhiều và phức tạp Trong khi hiện nay, trình độ hiểu biết và ý thức tuânthủ pháp luật của những người tham gia hụi, họ, biêu, phường còn rất hạn chế,

do đó có lúc đã để cho quyền và lợi ích pháp hợp pháp của mình bị xâm phạmmột cách đáng tiếc và nhiều khi xẩy ra những tranh chấp mà lẽ ra có thể ngănngừa được Mặt khác hiện nay, các quy định của pháp luật hiện hành về hụi, họ,biêu, phường còn một số bất cập cần sửa đổi bổ sung.

Với những lý do nêu trên, và mong muốn bước đầu tiếp cận sâu hơn vềpháp luật Dân sự, pháp luật Hợp đồng nói chung và pháp luật về Hụi, họ, biêu,

phường nói riêng, tôi chọn đề tài “Hụi, họ, biêu, phường theo Pháp luật Dân

sự Việt Nam – Lý luận và thực tiễn áp dụng” để nghiên cứu và trình bày trong

Luận văn này

Tuy đây là kết quả nghiên cứu bước đầu, nhưng tác giả cũng mong muốngóp phần nhỏ bé vào nhiệm vụ xây dựng một môi trường pháp lý nước nhà lànhmạnh và khoa học Hi vọng Luận văn sẽ là tài liệu tham khảo trong quá trìnhnghiên cứu pháp luật có liên quan - và là sự gợi ý, hướng dẫn cho các chủ thểkhi tham gia vào quan hệ pháp luật hụi, họ, biêu, phường

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Chúng tôi nghiên cứu đề tài này nhằm những mục đích và nhiệm vụ sau đây:

Thứ nhất, nhằm tìm hiểu một số vấn đề về lý luận và hệ thống hóa lại các

văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến hụi, họ, biêu, phường để để có cáinhìn tổng hợp, khách quan, đồng thời nâng cao sự hiểu biết của bản thân về đềtài nghiên cứu

Thứ hai, tìm hiểu thực tiễn về hụi, họ, biêu, phường nhằm tìm ra những hạn

chế về mặt pháp luật cũng như vướng mắc thực tiễn trong quá trình giải quyếttranh chấp trong các vụ án, từ đó có hướng bổ sung, hoàn thiện pháp luật tronglĩnh vực này

Thứ ba, nghiên cứu đề tài này nhằm tìm ra nguyên nhân của những vướng

mắc, bất cập về mặt pháp luật và thực tiễn Từ đó đề xuất một số biện pháp nângcao hiệu quả áp dụng pháp luật trong lĩnh vực hụi, họ, biêu, phường góp phầngắn kết lí luận vào thực tiễn cuộc sống

Thứ tư, nghiên cứu vấn đề hụi, họ, biêu, phường là ý kiến nhằm mục đích

trao đổi giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan và những người quan tâm đếnvấn đề này Đồng thời, tôi cũng mong muốn góp một phần nhỏ trong việc tuyêntruyền pháp luật và hình thành ở mọi người sự quan tâm thích đáng đối với mộtvấn đề có tính phổ biến trong xã hội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Chúng tôi nghiên cứu đề tài trên cơ sở đường lối xử lý tranh chấp cũngnhư quy định của pháp luật hiện hành về hụi, họ, biêu, phường của Đảng và Nhànước ta hiện nay Trong đó có sự liên hệ với những quy định của pháp luật trongthời kỳ trước đó

Tuy nhiên, do hụi, họ, biêu, phường mới được quy định trong BLDS 2005,thời gian chưa đủ dài, do vậy còn khó khăn trong tổng hợp số liệu, tài liệu vàtình hình khi nghiên cứu, cùng với điều kiện nghiên cứu hạn chế Do vậy, chúngtôi nghiên cứu về đề tài hụi, họ, biêu, phường chủ yếu từ các vụ tranh chấp trênđịa bàn thành phố Huế và một số vụ án khác trong phạm vi cả nước

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong Luận văn này, chúng tôi nghiên cứu đề tài hụi, họ, biêu, phường trênnền tảng duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin và tưtưởng Hồ Chí Minh Cụ thể, chúng tôi đã sử dụng những phương pháp nghiêncứu sau:

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp các vấn đề về cơ sở pháp lý của hụi, họ,biêu, phường

+ Phương pháp điều tra, thống kê để thu thập số liệu, tư liệu, hồ sơ và thôngtin cần thiết có liên quan đến phạm vi đề tài

+ Phương pháp so sánh, đối chiếu các quy định của pháp luật với nhautrong quá trình nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ vấn đề cần nghiên cứu

5 Bố cục đề tài

Đề tài gồm có 3 phần: Phần mở đầu, Phần nội dung, Phần kết luận Trong

đó Phần nội dung gồm 2 chương:

Chương 1: Một số vấn đề về lý luận và các quy định của Pháp luật Dân sự

Việt Nam về hụi, họ, biêu, phường

Chương 2: Thực tiễn giải quyết tranh chấp hụi, họ, biêu, phường trong cả

nước nói chung, thành phố Huế nói riêng và một số kiến nghị nâng cao hiệu quả

áp dụng pháp luật

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÝ LUẬN VÀ CÁC QUY ĐỊNH CỦA

PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM VỀ HỤI, HỌ, BIÊU, PHƯỜNG

1.1 Khái niệm về hụi, họ, biêu, phường theo pháp luật Việt Nam

1.1.1 Khái niệm chung về hụi, họ, biêu, phường

Hụi, họ, biêu, phường là một loại giao dịch về tài sản theo tập quán hìnhthành từ rất lâu trong đời sống của nhân dân ta ở khắp tất cả các miền Miền Bắcthường gọi là họ; Miền Trung thường gọi là biêu, phường; Miền Nam thườnggọi là hụi Một số nơi còn có cách gọi khác là bưu, huê, hội Tuy vậy, cách gọi

“hụi” thường phổ biến cả một số nơi miền bắc, miền trung và trên các sách báo,tạp chí Mặc dù cách gọi khác nhau, nhưng về bản chất là giống nhau Tại Điều

479 Bộ luật Dân sự 2005 (Sau đây gọi là BLDS 2005) quy định về hụi, họ, biêu,

phường như sau:

“Hụi, họ, biêu, phường là một hình thức giao dịch về tài sản theo tập quán trên cơ sở thoả thuận của một nhóm người tập hợp nhau lại, cùng định ra số người, thời gian, số tiền hoặc tài sản khác, thể thức góp, lĩnh hụi và quyền, nghĩa vụ của các thành viên.”

Định nghĩa hụi, họ, biêu, phường (sau đây gọi chung là “hụi” hoặc “hụi họ”) nêu trên của BLDS 2005 khá đầy đủ và ngắn gọn Qua định nghĩa đó ta

thấy, trên cơ sở tự nguyện, một nhóm người tập hợp nhau lại, thường thì sốngười này phân công một thành viên trong nhóm làm “chủ hụi”, trong dân gianthường gọi là “cái”, những người còn lại là các thành viên trong dây hụi, gọi là

“con” Cũng có trường hợp một người đứng ra làm chủ hụi và kêu gọi nhữngngười khác tham gia dây hụi của mình Các thành viên sẽ góp tiền hoặc tài sảnkhác như thóc, vàng… theo từng phần hụi thông qua chủ hụi Một thành viên sẽ

nhận được toàn bộ các phần đóng góp này gọi là lĩnh hụi hay hốt hụi Tới kỳtiếp theo sẽ đến lượt thành viên khác lĩnh hụi tạo thành một vòng luân phiêntheo chu kỳ nhất định Tuỳ theo loại hụi mà việc xác định thành viên lĩnh hụithông qua hình thức bốc thăm hay thoả thuận (đối với hụi không có lãi) hoặcthông qua hình thức bỏ lãi, ai bỏ lãi cao sẽ được lĩnh hụi trước (đối với hụi cólãi) Một người có thể làm chủ nhiều dây hụi hoặc tham gia nhiều phần hụi(chân hụi) trong một dây hụi Cũng có thể nhiều người chung nhau tham gia mộtphần hụi nếu các hụi viên nhất trí.

Hụi có nhiều loại khác nhau tuỳ theo sự thoả thuận giữa chủ hụi và cácthành viên như hụi ngày, hụi tuần, hụi tháng, hụi 3 tháng, 6 tháng, hụi mùa vụ,hụi năm… Tuỳ theo loại hụi mà có chu kỳ đóng hụi và khui hụi (lĩnh hụi) khácnhau, chẳng hạn hụi ngày thì mỗi ngày đóng và khui hụi một lần, hụi tuần thì 7ngày đóng và khui hụi một lần, hụi tháng thì mỗi tháng đóng và khui hụi mộtlần… đối với hụi mùa vụ thì khi đến mùa thu hoạch các thành viên sẽ thống nhấtđóng hụi và khui hụi vào một ngày nhất định nào đó, một năm thường có 2 lầnđóng và khui hụi nhưng tuỳ thuộc vào vụ thu hoạch mà khoảng cách mỗi lầnđóng và khui hụi là 3 tháng hoặc 6 tháng chứ không có một ngày tháng nhấtđịnh nào cả

Để tiếp cận và nghiên cứu đề tài, chúng ta tìm hiểu một số thuật ngữ thườnggặp trong lĩnh vực này

Phần hụi: Phần hụi là số tiền hoặc tài sản khác đã được xác định theo thoả

thuận mà thành viên phải góp trong mỗi kỳ mở hụi Phần hụi phải là tài sản cóthể giao dịch được

Dây hụi: Gọi chung cho tất cả các phần hụi của các thành viên tham gia

chơi hụi trong một kỳ khui hụi, hay còn có thể hiểu là giá trị của dây hụi trongmột kỳ Chẳng hạn một hụi tháng có mỗi phần hụi phải nộp mỗi tháng là1.000.000 đồng và có 20 phần hụi thì 20 phần hụi này gọi chung là dây hụi cótiền góp mỗi tháng là 20.000.000 đồng Từ đó “dây hụi” còn được hiểu là gọichung các thành viên tham gia hụi Trong các văn bản luật chưa thấy giải thích

từ này, tuy nhiên trong các bài viết nghiên cứu về hụi và trong cách gọi của nhândân thì từ “dây hụi” được dùng khá phổ biến.

Kỳ mở hụi: Là thời điểm được xác định theo thỏa thuận của các thành viên

tham gia hụi mà tại thời điểm đó từng thành viên được lĩnh hụi Kỳ mở hụi đượcxác định bằng khoảng thời gian giữa người lĩnh hụi kỳ trước và người lĩnh hụi ngay

kỳ sau đó, có thể là một tuần, nửa tháng, một tháng, theo mùa hoặc một năm

Hụi sống: Là phần hụi mà thành viên nộp hàng tháng nhưng chưa được lĩnh

hụi Nếu hụi có lãi thì thành viên chưa lĩnh hụi chỉ phải góp phần hụi sau khi đãtrừ đi tiền lãi do thành viên được lĩnh hụi trả cho các thành viên

Hụi chết: Là phần hụi mà thành viên đã hốt hụi, họ không có quyền hốt tiếp

trong những kỳ mở hụi sau đó nhưng vẫn có nghĩa vụ phải đóng phần hụi chođến hết chu kỳ, nếu là hụi có lãi thì phần hụi chết phải đóng không được trừphần lãi của thành viên hốt hụi kỳ đó, vì người đã hốt không được hưởng lãi.Như vậy, hụi chết luôn bằng phần hụi đã được ấn định lúc đầu

1.1.2 Chủ thể tham gia quan hệ hụi, họ, biêu, phường

Chủ thể của quan hệ pháp luật là các bên tham gia quan hệ pháp luật, nóicách khác, đó là các bên tham gia vào quan hệ pháp luật trên cơ sở những quyền

và nghĩa vụ do Nhà nước quy định trong pháp luật Chủ thể của quan hệ phápluật có thể là cá nhân, tổ chức Trong hụi, họ, biêu, phường chủ thể tham gia là

cá nhân

Năng lực pháp luật là khả năng của chủ thể được nhà nước thừa nhận, cóthể thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý Năng lực hành vi là khả năng củachủ thể được Nhà nước thừa nhận bằng hành vi của mình thực hiện một cáchđộc lập các quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý, độc lập tham gia các quan hệ xãhội [12, 25]

Trong quan hệ hụi, họ, biêu, phường chủ thể tham gia quan hệ pháp luật là cánhân, được thể hiện dưới vai trò là chủ hụi và thành viên tham gia hụi (hụi viên)

Chủ hụi: Theo quy định tại Điều 5, Nghị định144/2006/NĐ-CP quy định về hụi, họ, biêu, phường (Sau đây gọi là NĐ144) thì: “Chủ hụi là người tổ chức,

quản lý hụi, thu các phần hụi và giao các phần hụi đó cho thành viên được lĩnhhụi trong mỗi kỳ mở hụi cho tới khi kết thúc hụi, trừ trường hợp có thoả thuậnkhác Chủ hụi phải là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ” Tuỳ theo loạihụi mà có các loại chủ hụi: chủ hụi đồng thời là thành viên trong dây hụi (hụikhông có lãi và hụi có lãi đầu thảo) và chủ hụi không phải là thành viên trongdây hụi (chủ hụi hưởng hoa hồng)

Thành viên: Thành viên là người tham gia hụi, góp phần hụi và được lĩnh

hụi Thành viên có thể góp một hoặc nhiều phần hụi trong một hụi Trường hợpchủ hụi không phải là thành viên của dây hụi ta có thể phân biệt được do thànhviên có nghĩa vụ góp hụi và có quyền lĩnh hụi Nếu chủ hụi cũng có quyền vànghĩa vụ đó thì chủ hụi cũng đồng thời là thành viên của dây hụi

1.1.3 Đặc điểm pháp lý của hụi họ

Xét mối quan hệ hụi họ ta thấy, bản chất của việc chơi hụi là một hình thức

để dành dụm của cải, một loại giao dịch dân sự dưới dạng hợp đồng Đây là sự

tổ chức dây chuyền, tập trung vận động được nhiều người tham gia đóng gópviệc vay và cho vay của nhau, thể hiện đầy đủ đặc điểm của một hợp đồng vaytài sản (HĐ VTS)

BLDS 2005, tại Điều 121 định nghĩa về giao dịch dân sự như sau: “Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự”.

Điều 388 định nghĩa về hợp đồng dân sự: “Hợp đồng dân sự là sự thoả thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự” Điều 471 quy định về HĐ VTS: “HĐ VTS là sự thoả thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định”.

Như vậy xét về hụi, họ, biêu, phường ta thấy, đây là một loại giao dịch dân

sự vì nó là sự thoả thuận của các bên (hợp đồng) nhằm xác lập, thay đổi, chấmdứt quyền và nghĩa vụ dân sự Hụi họ cũng là một dạng hợp đồng dân sự nói

chung và HĐ VTS nói riêng vì nó có đầy đủ các đặc trưng của hợp đồng màBLDS 2005 đã quy định.

Hụi họ là một dạng hợp đồng, do vậy hụi họ có các đặc điểm pháp lý củamột hợp đồng dân sự Đầu tiên chính là sự thỏa thuận nhằm xác định quyền vànghĩa vụ của các bên khi tham gia giao dịch này Sự thỏa thuận đó phải phù hợpvới ý chí và mong muốn của các bên Đây là nguyên tắc tồn tại bất di bất dịchtrong pháp luật hợp đồng của các nước trên thế giới Nghĩa là các chủ thể khitham gia hụi họ do bị đe dọa, lừa dối, nhầm lẫn… là không phù hợp với ý chícủa người tham gia nên về nguyên tắc giao dịch đó vô hiệu Pháp luật dân sựthừa nhận quyền tự do giao kết hợp đồng nhưng không được trái pháp luật vàđạo đức xã hội Hụi họ được xem là một dạng của HĐ VTS, do vậy mọi ngườiđược tự do tham gia giao dịch phù với với ý chí của mình, đồng thời phải trongkhuôn khổ quy định của pháp luật và chuẩn mực của đạo đức xã hội

Hụi họ còn có đặc điểm pháp lý nữa là khi tham gia vào giao dịch này, cácbên tham gia tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác và ngay thẳng Đặc điểmnày thể hiện bản chất của quan hệ dân sự Quy luật giá trị đòi hỏi các bên khithiết lập các quan hệ trao đổi phải bình đẳng với nhau Không một ai được lấy lí

do khác biệt về thành phần xã hội, dân tộc, giới tính, tôn giáo, hoàn cảnh kinh tếv.v để làm biến dạng các quan hệ dân sự Mặt khác, chỉ khi nào các bên bìnhđẳng với nhau về mọi phương diện trong giao kết hợp đồng thì ý chí tự nguyệncủa các bên mới thật sự được bảo đảm Vì vậy, theo nguyên tắc trên, những hợpđồng nói chung và giao dịch hụi họ nói riêng được giao kết thiếu bình đẳng vàkhông có sự tự nguyện của các bên sẽ không được pháp luật thừa nhận Tuynhiên, đánh giá ý chí tự nguyện của các bên có hay không là một công việctương đối phức tạp và khó khăn trong thực tế [13][14]

Mặt khác, trong chơi hụi, có một người - chủ hụi - đứng ra làm trung giantài chính làm đầu mối huy động vốn và hưởng lợi nhuận, vì vậy việc chơi hụithực chất là một quan hệ tín dụng - tín dụng dân gian

Tín dụng xuất phát từ gốc từ Latinh: Gredittum - tức là tin tưởng, tín nhiệm.Tín dụng được diễn giải theo ngôn ngữ Việt Nam là sự vay mượn Trong thực tế

tín dụng hoạt động rất phong phú và đa dạng nhưng ở bất cứ dạng nào tín dụngcũng thể hiện 2 mặt cơ bản:

- Người sở hữu 1 số tiền hoặc hàng hóa chuyển giao cho người khác sửdụng trong 1 thời gian nhất định

- Đến thời hạn do 2 bên thỏa thuận, người sử dụng hoàn lại cho người sởhữu 1 giá trị lớn hơn Phần tăng thêm được gọi là phần lời hay nói theo ngônngữ kinh tế là lãi suất [16]

Pháp luật hiện hành quy định, việc chơi hụi nhằm mục đích tương trợ trongnhân dân theo quy định của pháp luật và được Nhà nước bảo hộ Nghiêm cấm việc

tổ chức chơi hụi dưới hình thức cho vay nặng lãi nhằm mục đích thu lợi bất chính

1.1.4 Điều kiện để quan hệ hụi, họ, biêu, phường có hiệu lực

Hụi, họ, biêu, phường là một giao dịch dân sự, một dạng của HĐ VTS vìvậy trong quá trình thực hiện và áp dụng pháp luật về hụi họ cần chú ý các quyđịnh chung của BLDS 2005 như sau:

* Về điều kiện có hiệu lực

Điều 122 BLDS 2005 quy định, giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ cácđiều kiện sau đây:

+ Người tham gia giao dịch có năng lực hành vi dân sự;

+ Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của phápluật, không trái đạo đức xã hội;

+ Người tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện

Hình thức giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch trongtrường hợp pháp luật có quy định

* Hình thức

BLDS 2005 quy định hình thức giao dịch dân sự tại Điều 124:

+ Giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằnghành vi cụ thể

+ Trong trường hợp pháp luật quy định giao dịch dân sự phải được thể hiệnbằng văn bản, phải có công chứng hoặc chứng thực, phải đăng ký hoặc xin phépthì phải tuân theo các quy định đó.

Hình thức hợp đồng dân sự quy định tại Điều 401 BLDS 2005 như sau:+ Hợp đồng dân sự có thể được giao kết bằng lời nói, bằng văn bản hoặcbằng hành vi cụ thể, khi pháp luật không quy định loại hợp đồng đó phải đượcgiao kết bằng một hình thức nhất định

+ Trong trường hợp pháp luật có quy định hợp đồng phải được thể hiệnbằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực, phải đăng ký hoặc xin phép thìphải tuân theo các quy định đó

Hợp đồng không bị vô hiệu trong trường hợp có vi phạm về hình thức, trừtrường hợp pháp luật có quy định khác

Phù hợp với các quy định trên, NĐ144 quy định hình thức hụi họ tại Điều 7như sau:

Thoả thuận về họ được thể hiện bằng lời nói hoặc bằng văn bản Văn bản thoả thuận về họ được công chứng, chứng thực nếu những người tham gia họ có yêu cầu.

Khi tham gia chơi hụi, các thành viên cần chú ý các điều kiện có hiệu lựcnày này để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình Các cơ quan Nhànước cần lưu ý các điều kiện nêu trên khi giải quyết các tranh chấp về hụi, họ để

áp dụng đúng pháp luật

* Giải thích giao dịch dân sự

Trong trường hợp giao dịch dân sự có thể được hiểu theo nhiều nghĩa khácnhau thì việc giải thích giao dịch dân sự đó được thực hiện theo thứ tự sau đây:+ Theo ý muốn đích thực của các bên khi xác lập giao dịch;

+ Theo nghĩa phù hợp với mục đích của giao dịch;

+ Theo tập quán nơi giao dịch được xác lập

Việc giải thích hợp đồng dân sự được thực hiện theo quy định tại Điều 409của Bộ luật này Việc giải thích thỏa thuận về hụi cũng trên cơ sở các quy địnhtrên.

* Vấn đề vô hiệu

Các vấn đề về vô hiệu trong hụi họ cũng tuân theo các quy định của BLDS

2005 như sau:

Điều 127 BLDS 2005 quy định về giao dịch dân sự vô hiệu:

Giao dịch dân sự không có một trong các điều kiện được quy định tại Điều

122 của Bộ luật này thì vô hiệu (xem phần điều kiện có hiệu lực nêu trên)

Ngoài ra, các điều từ 128 đến 143 còn quy định cụ thể các trường hợp vôhiệu do vi phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức xã hội, do giả tạo, bị nhầmlẫn, bị lừa dối, đe dọa, do không tuân thủ quy định về hình thức, do người xáclập không nhận thức và làm chủ được hành vi của mình, do người chưa thànhniên, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân

+ Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu,hoàn trả cho nhau những gì đã nhận; nếu không hoàn trả được bằng hiện vật thìphải hoàn trả bằng tiền, trừ trường hợp tài sản giao dịch, hoa lợi, lợi tức thu được bịtịch thu theo quy định của pháp luật Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường

1.1.5 Phân loại hụi, họ, biêu, phường

Theo quy định tại NĐ144 của Chính phủ thì hụi được chia làm 2 loại là hụi không có lãi và hụi có lãi, hụi có lãi gồm 2 loại là hụi đầu thảo và hụi hưởng hoa hồng.

1.1.5.1 Hụi không có lãi

Là hụi mà theo thỏa thuận của những người tham gia hụi, thành viên đượclĩnh hụi nhận các phần hụi và không phải trả lãi cho các thành viên khác Thànhviên đã lĩnh hụi có nghĩa vụ tiếp tục góp hụi để các thành viên khác lĩnh cho đếnkhi thành viên cuối cùng lĩnh hụi (Điều 11, NĐ144) Như vậy theo thỏa thuậnhoặc theo bốc thăm, người lĩnh hụi được nhận toàn bộ số tiền hụi của các thànhviên trong dây hụi qua góp bằng cách nhân trực tiếp hoặc thông qua chủ hụi sốtiền mà các thành viên được lĩnh hụi đều bằng nhau Hình thức này mang tínhchất tương thân, tương ái giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong dây hụi.Hụi này không phát sinh lãi, các thành viên thực hiện nghĩa vụ chủ yếu dựa trên

sự tự giác

Ví dụ một dây hụi có 12 người tham gia, mỗi phần hụi phải đóng là1.000.000đ Mỗi tháng khui một lần, vậy người được lĩnh hụi sẽ nhận được11.000.000đ của 11 thành viên khác đóng (người hốt hụi không phải đóng).Những người đã hốt hụi vẫn phải tiếp tục đóng để các thành viên khác lĩnh Đếntháng thứ 12 thành viên cuối cùng sẽ được lĩnh hụi

Có một hình thức khác của loại hụi không có lãi gọi là hụi “heo’: Hụi nàyđóng tiền hụi theo ngày với mức đóng rất thấp: 5000đ, 10.000đ, 20.000đ… Chu

kỳ hốt hụi luôn là một năm Đây là hình thức giống như bỏ ống heo tiết kiệm(nên gọi là hụi heo) Các “con” chỉ thu được số tiền góp hụi vào cuối kỳ đúngbằng số tiền mà họ đã góp trong năm nhằm có một khoản tiền kha khá để muasắm đồ hoặc phục vụ vào dịp tết Nguyên đán “Cái” sử dụng số tiền huy độngđược trong hụi heo để đầu tư quay vòng vốn hoặc tham gia vào “chân hụi” khác

1.1.5.2 Hụi có lãi

Hụi có lãi là hụi mà theo sự thoả thuận giữa những người tham gia hụi, thànhviên được lĩnh hụi nhận các phần hụi khi đến kỳ mở hụi và phải trả lãi cho cácthành viên khác Thành viên đã lĩnh hụi có nghĩa vụ tiếp tục góp các phần hụi đểcác thành viên khác được lĩnh cho đến khi thành viên cuối cùng lĩnh hụi (NĐ144).Hụi này mang bản chất kinh doanh, có lãi Các thành viên bỏ phiếu kín để xácđịnh người được lĩnh hụi trong kỳ mở hụi Ai bỏ lãi suất cao nhất thì được hốt hụi

trước, các thành viên khác chỉ phải đóng phần hụi khi đã trừ đi mức lãi suất mà họ

đã đưa ra Loại họ này thông thường có nhiều thành viên tham gia với khoản tiềngóp hụi rất lớn và các thành viên ngay từ đầu đã có ý thức kinh doanh tiền tệ.Thành viên nào muốn lĩnh hụi sớm thường phải trả một khoản lãi suất khá caocho những thành viên khác để được lấy trước khi cần huy động vốn làm ăn Hụi

có lãi được thể hiện qua 2 loại sau:

* Hụi đầu thảo: Hụi đầu thảo là hụi mà theo sự thoả thuận giữa những

người tham gia hụi, chủ hụi được lĩnh toàn bộ các phần hụi trong một kỳ mở hụi

và không phải trả lãi cho các thành viên khác Trong các kỳ mở hụi khác, thànhviên trả lãi cao nhất được lĩnh hụi và phải trả lãi cho các thành viên khác Lưu ý

là chủ hụi không được chia số tiền lãi này vì đã lĩnh hụi nên sẽ là thành viênphải đóng hụi chết

Chủ hụi (chủ thảo) có trách nhiệm thu tiền của các thành viên khác để giaocho thành viên được lĩnh hụi và có nghĩa vụ đóng hụi chết kể từ lần khui hụi tiếptheo cho đến khi dây hụi kết thúc Ví dụ: Trong dây hụi đầu thảo có 10 thànhviên do K là chủ hụi, mỗi phần hụi mỗi tháng là 1.000.000 đồng (đ) Dây hụi cótổng số tiền là 10.000.000đ và bắt đầu từ ngày 1/1/2007 và kết thúc 1/10/2007.Khi khui hụi lần đầu chủ hụi được ưu tiên lĩnh trọn 9.000.000đ mà không phảitrả lãi (10.000.000đ – 1.000.000đ chủ hụi không phải đóng) Lần khui hụi tiếptheo thành viên nào trả lãi cao nhất thì được lĩnh hụi

Nếu thành viên Y trả lãi cao nhất với số tiễn lãi cho mỗi phần hụi là200.000đ nên được lĩnh hụi, các thành viên khác chưa được lĩnh hụi chỉ phảiđóng hụi sống là 800.000đ trên người (1.000.000đ – 200.000đ tiền lãi =800.000đ) Đối với chủ thảo phải đóng tiền hụi chết là 1.000.000đ Như vậytổng số tiền thành viên Y được hưởng là: 8 thành viên phải đóng hụi sống x800.000đ + 1.000.000đ hụi chết chủ thảo đóng (thành viên Y không phải đóng)

= 7.400.000đ

(Trường hợp trên, có một hình thức góp và hốt hụi như sau: Tất cả cácthành viên đều góp 1.000.000đ, như vậy 10 thành viên sẽ góp được10.000.000đ Y trả lãi cao nhất 1.600.000đ và được lĩnh 8.400.000đ (trong đó có

1000.000đ do Y đóng nên thực tế chỉ nhận 7.400.000đ từ các thành viên khác).Chủ hụi đã lĩnh hụi nên không được trả lãi, số tiền lãi 1.600.000đ sẽ được chiacho 8 thành viên còn lại, mỗi người sẽ được nhận 200.000đ)

Tương tự, lần khui hụi thứ ba thành viên Z trả lãi cao nhất với số tiền lãi150.000đ cho mỗi phần hụi thì các thành viên khác chưa lĩnh hụi chỉ phải đónghụi sống là 850.000đ/người Như vậy, tổng số tiền thành viên Z được lĩnh là: (7thành viên phải đống hụi sống x 850.000đ) + (2 thành viên phải đóng hụi chết(chủ thảo và Y) x 1.000.000đ) = 7.950.000đ

Tương tự như vậy cho đến lần khui hụi cuối cùng, người lĩnh hụi cuối cùng sẽkhông phải trả lãi và được nhận 9.000.000đ do chín thành viên phải nộp hụi chết(10.000đ trừ số tiền 1000.000đ mà thành viên cuối cùng này không phải đóng)

* Hụi hưởng hoa hồng: Hụi hưởng hoa hồng là hụi mà theo sự thoả thuận

giữa những người tham gia hụi, chủ hụi có trách nhiệm thu phần hụi của cácthành viên góp hụi để giao cho thành viên được lĩnh hụi Thành viên được lĩnhhụi phải trả lãi cho các thành viên khác và phải trả một khoản hoa hồng cho chủhụi Mức hoa hồng do những người tham gia hụi thoả thuận Chủ hụi không phải

là thành viên của dây hụi Các thành viên đều phải bốc thăm trả lãi suất Theoqui ước thành viên nào trả lãi cao nhất thì được lĩnh hụi, số tiền này được coi làtiền lãi của các thành viên khác Ví dụ: Dây hụi tuần có 14 thành viên do anh H

là chủ hụi với mỗi phần hụi là 1.000.000đ và tiền hoa hồng cho chủ hụi là100.000đ trên kỳ lĩnh hụi Cách tính như sau:

Ở kỳ khui hụi đầu tiên thành viên A trả lãi cao nhất với số tiền lãi 200.000đcho mỗi phần hụi, thì thành viên A được lĩnh hụi với số tiền là: 13 thành viênphải đóng hụi sống x 800.000đ hụi sống – 100.000đ tiền hoa hồng cho chủ hụi =10.300.000đ (A lĩnh hụi nên không phải đóng, H là chủ hụi nhưng không phảithành viên nên không phải đóng)

Ở lần khui hụi thứ hai, thành viên B trả lãi cao nhất với số tiền lãi 150.000đcho mỗi phần hụi thì thành viên B được lĩnh hụi với số tiền là: 12 thành viênphải đóng hụi sống x 850.000đ hụi sống + 1000.000đ hụi chết của thành viên A– 100.000đ tiền hoa hồng cho chủ hụi = 11.100.000đ

Lần lượt như vậy cho đến người lĩnh hụi cuối cùng thì dây hụi chấm dứt.Thành viên lĩnh hụi cuối cùng sẽ được lĩnh số tiền là 12.900.000đ (13 triệu dothành viên có hụi chết phải đóng – 100.000đ tiền hoa hồng cho chủ hụi).

Đối với hụi hưởng hoa hồng này các thành viên trả tiền hoa hồng cho chủhụi có thể thỏa thuận theo số phần trăm (%) tổng số tiền lãi Ví dụ, thỏa thuậnchủ hụi được hưởng tiền hoa hồng là 10% tổng số tiền lãi, nếu một dây hụitháng có 10 thành viên, mỗi thành viên góp mối kỳ là 1.000.000đ thì dây hụi có

số tiền góp mỗi tháng là 10.000.000đ Nếu tháng thứ 2, thành viên K trả lãi caonhất là 1.000.000 đồng nên được hốt hụi 9.000.000đ (trong đó có 1.000.000đ do

K góp nên thực tế K chỉ nhận 8.000.000đ) Vậy chủ hụi được nhận số tiền hoahồng là: 10% x 1.000.000đ tổng số tiền lãi = 100.000đ Số tiền lãi còn lại1.000.000đ – 100.000 = 900.000đ được chia cho 8 thành viên nộp hụi sống (10thành viên – (K + 1 thành viên lĩnh hụi tháng thứ nhất), mỗi thành viên sẽ được

số tiền lãi 900.000/8 = 112.500đ (hoặc chỉ phải nộp hụi 1.000.000đ – 112.500 =887.500đ)

1.2 Đường lối xử lý hụi, họ, biêu, phường của Nhà nước ta các thời kỳ

1.2.1 Hụi, họ, biêu, phường trước năm 1996

Hụi, họ, biêu, phường là một giao dịch tài sản theo tập quán được hìnhthành từ rất lâu trong đời sống nhân dân và đã được các nhà nước trước đó côngnhận Tại Điều 1204 Bộ luật Dân sự Bắc Kỳ đã quy định như sau: “phàm nhữnghội để giành tiền và những hội cho vay lẫn nhau như chơi họ (hụi), hội hiếu hỉ,hội tư văn là tuân theo dân luật tục lệ, cùng khế ước của người đương sự đượclập ra” Điều 1435 Bộ luật Viết Trung Kỳ hộ luật cũng quy định: “thể lệ luật nàynếu không trái gì với luật lệ hay tục riêng về thương mại, thời cũng đem thi hànhđối với các hội buôn Đối với các hội để giành tiền và các hội để cho vay lẫnnhau như chơi họ (hụi) cũng vậy”

Vào cuối những năm 80 đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, trước tình hìnhcác dây hụi được lập ra sau đó bị bể, vỡ hàng loạt gây ảnh hưởng xấu đến ổnđịnh kinh tế và trật tự xã hội Ngày 10/8/1990, Văn Phòng Hội đồng Bộ trưởng

đã ra Thông báo số 2590/PPCT về ý kiến chỉ đạo của Thường vụ Hội đồng Bộ

trưởng về chống tệ nạn xã hội “vỡ hụi” Thông báo có đoạn viết: “Trong tình hình hiện nay nghiêm cấm tất cả các tổ chức và mọi công dân tổ chức hụi và tham gia hụi dưới mọi hình thức Bất cứ tổ chức cá nhân nào mà tham gia chơi hụi, họ thì tùy theo lỗi nặng, nhẹ mà xử lý hành chính hoặc truy tố trước pháp luật” Tuy nhiên, việc chơi hụi vẫn không giảm, mà còn có chiều hướng gia

tăng, số lượng các tranh chấp về nợ hụi khởi kiện tại toà án ngày một nhiều,trong khi đó pháp luật lại chưa có quy định điều chỉnh cụ thể vấn đề này Chính

vì vậy, ngày 8/8/1992, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân tối cao đã raThông tư liên ngành số 04/TTLN hướng dẫn toàn ngành thống nhất đường lốigiải quyết tranh chấp về nợ hụi Theo Thông tư số 04/TTLN, thì các tranh chấp

về hụi, họ phải được thụ lý và giải quyết như là một loại tranh chấp về vay nợ,khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm thì phải chuyển sang xử lý bằng hình sự.Thông tư liên ngành số 04 hướng dẫn giải quyết cá tranh chấp về nợ hụi theohướng các hoạt động hụi, họ không dược công nhận, nên khi giải quyết các tranhchấp liên quan đến hụi, họ Tòa án chỉ buộc người nợ phải trả cho người đòi nợmột phần vốn gốc, mà không buộc người nợ phải trả lãi cho người đòi nợ mộtkhoản lãi nào Khi giải quyết phần nợ gốc thì Tòa án căn cứ vào Thông tư số 01/TTLN ngày 10/1/1992 của TAND TC, VKSND TC, Bộ Tư pháp và Bộ tài chính

“Hướng dẫn việc xét xử và thi hành án về tài sản trong các vụ án hình sự và dân sự” để giải quyết Thông tư 04/TTLN 1992 này được áp dụng cho đến khi

Bộ luật Dân sự năm 1995 có hiệu lực từ ngày 01/01/1996 [9] [17]

1.2.2 Hụi, họ, biêu, phường từ năm 1996 đến 2006

Năm 1995, khi Quốc hội (QH) xem xét, thông qua BLDS, đã có nhiều ýkiến đề nghị QH quy định về vấn đề hụi họ Tuy nhiên, vì còn rất nhiều ý kiếnkhác nhau, do đó QH đã "ghi nợ", giao cho các cơ quan hữu quan tiếp tụcnghiên cứu để trình QH quyết định ở thời điểm thích hợp

Kể từ ngày BLDS 1995 có hiệu lực ngày 1/7/1996 , theo quy định tại điểm 2,

khoản 2, Nghị quyết QH khóa IX kì họp thứ 8 “Về việc thi hành BLDS” TAND TC

đã có thông báo số 38/KHXX ngày 5/7/1996 “Về việc hủy bỏ, chấm dứt hiệu lực thi hành, sửa đổi, bổ sung và ban hành mới các quy định pháp luật dân sự theo

Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành BLDS” Theo Thông báo số 38 này thì

Thông tư liên ngành số 04/TTLN 1992 không còn hiệu lực áp dụng để giải quyếtcác tranh chấp về nợ hụi phát sinh từ việc chơi hụi xác lập từ ngày 1/7/1996

Tiếp đó TAND TC có Công văn số 49/KHXX ngày 20/5/1997 về một sốquy định trong TTDS, Công văn số 120/KHXX ngày 27/10/1997 về TTDS,Công văn số 19/KHXX ngày 13/3/1998 về việc giải quyết tranh chấp nợ hụi…

có nội dung: Thông tư liên ngành số 04/TTLN 1992 không còn hiệu lực áp dụng

để giải quyết các tranh chấp về nợ hụi phát sinh từ việc chơi hụi xác lập từ ngày1/7/1996 Do vậy, nếu có đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết các tranhchấp phát sinh từ việc chơi hụi mà các giao dich này được xác lập từ ngày1/7/1996 thì Tòa án chưa thụ lý để giải quyết Nếu Tòa đã thụ lý mà chưa giảiquyết xong thì phải ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết để chờ hướng dẫn mới.Tòa án cần giải thích cho đương sự rõ là đang chờ hướng dẫn của các cơ quan

có thẩm quyền ở Trung ương

Sau ngày 1/7/1996 việc chơi hụi, họ trong nhân dân vẫn diễn ra khá phổbiến, nhiều tranh chấp về hụi đã gây ảnh hưởng xấu đối với người dân và tìnhhình trật tự an ninh xã hội, tuy nhiên vẫn chưa được Tòa án thụ lý giải quyết.Điều này đã gây ra nhiều bức xúc trong nhân dân, nhiều người đã có đơn yêucầu Tòa án giải quyết về nợ hụi, nhiều Tòa án địa phương, chính quyền, cấp ủy

đã có nhiều công văn đề nghị TAND TC phối hợp với các cơ quan hữu quanTrung ương nghiên cứu và ra văn bản hướng dẫn giải quyết các tranh chấp nợhụi được xác lập từ ngày 1/7/1996 trở lại đây Đặc biệt các đoàn Đại biểu QHcác tỉnh, thành phố có nhiều kiến nghị yêu cầu TAND TC phối hợp với các cơquan hữu quan ở Trung ương sớm ban hành văn bản hướng dẫn giải quyết cáctranh chấp này để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân và an ninh, trật tựtrong cả nước Tuy nhiên chờ mãi vẫn không thấy TAND TC có văn bản nào

hướng dẫn về hụi, họ, biêu, phường

Trong thời gian này, một số Toà án đã linh động giải quyết các tranh chấp về

nợ hụi dưới dạng hợp thức hoá bằng HĐ VTS để chuyển sang giải quyết kiện đòi

nợ Điều này trên thực tế chỉ giải quyết được khi các bên thống nhất được về việc

thoả thuận là HĐ VTS, còn khi một trong hai bên không nhất trí thì sẽ gặp khókhăn Khi phát sinh tranh chấp về nợ hụi (chủ yếu là tranh chấp giữa người chơihụi và chủ hụi), tức là phát sinh tranh chấp về vay nợ thì việc tòa án không thụ lýgiải quyết vô hình chung đã làm hạn chế quyền về tài sản của các đương sự.

Ở đây có thể nhận thấy việc chậm trễ ban hành các quy phạm pháp luật để giảiquyết các tranh chấp về nợ hụi có thể là Nhà nước không khuyến khích và muốnhạn chế việc chơi hụi trong nhân dân, do những biến tướng và hậu quả của một số

vụ bể hụi đối với xã hội Đã đến lúc cần nhìn rõ một sự thật, đó là chấp nhận việcchơi hụi như là một giao dịch bình thường và phổ biến trong xã hội, từ đó nhanhchóng ban hành các quy định để giải quyết khi các tranh chấp nợ hụi xảy ra

Trong suốt 10 năm, bắt đầu từ 1995, các kỳ họp của QH đã nhiều lần đề cậpđến hụi họ, song chưa đi đến một quyết sách nào, trong khi thực tế ở nước ta,quan hệ hụi họ được xác lập ở mọi lúc, mọi nơi

Tại kỳ họp thứ 7, QH khoá XI (5/2005) vấn đề hụi họ là một trong nhữngvấn đề được các đại biểu QH tranh luận gay gắt Có rất nhiều ý kiến tranh luậnxung quanh vấn đề này nhưng tập trung vào 2 luồng ý kiến Nhóm ý kiến thứnhất cho rằng: Không nên công nhận hụi họ, vì khi hợp pháp hoá hoạt động này

có thể tạo nên những biến trướng khó lường mà nên quy định hụi, họ là HĐVTS vô hiệu Tuy nhiên nhóm ý kiến thứ 2 lại cho rằng: Nên công nhận hụitrong BLDS để các cơ quan nhà nước có cơ sở pháp lý giải quyết các tranh chấp

về hụi họ trong nhân dân, đồng thời nhằm định hướng mục đích tốt đẹp của hoạtđộng hụi họ là tương trợ, tương thân thương ái, hạn chế bớt những tiêu cực từnhững tranh chấp do giao dịch này mang lại

Không tán thành việc đưa hụi họ vào trong Luật, đại biểu Nguyễn ThịHường (Quảng Nam) phân tích: “Nếu muốn giúp đỡ nhau vì tinh thần tươngthân tương ái thì ngân hàng và các tổ chức xã hội khác đã có thể đảm tráchđược” [19] Đại biểu Bùi Sĩ Lợi (Thanh Hóa) lại cho rằng: "Qui định về hụi, họtrong Bộ luật Dân sự không rõ ràng sẽ làm cho người dân hiểu nhầm, gây khókhăn, gây hại cho xã hội Chính vì thế cần có những qui định rõ ràng để đảm bảohụi, họ là hợp đồng vay mượn mang tính tương thân tương ái, để người dân hiểu

và không làm sai" Cũng đồng tình với ý kiến của đại biểu Bùi Sĩ Lợi, đại biểuNguyễn Đức Dũng (Kon Tum) cũng cho rằng "quan hệ vay mượn tồn tại từ rấtlâu và ở đâu cũng có với hình thức này hay hình thức khác Nhưng vì từ trướcđến nay luật pháp không quy định, chúng ta không điều chỉnh nên nhiều ngườilợi dụng điều này gây ra những hiệu quả xấu cho xã hội Vì thế cần cố gắng

nghiên cứu để đưa vấn đề này vào luật để người dân tự xem xét xem họ làm như

vậy có đúng không, nếu vi phạm sẽ bị xử lý như thế nào?" [20]

Các Đại biểu QH cũng như nhiều bài viết trên sách báo đã có nhiều ý kiếnkhác tranh luận về vấn đề lãi suất trong hụi, họ; vấn đề có cần phân biệt hụi vàhọ; vấn đề có quy định bản chất kinh doanh trong hụi, họ Từ những tranh luậnnày, cuối cùng BLDS 2005 đã có một điều luật quy định về hụi, họ, biêu,phường Đây là điều luật mang tính nguyên tắc khi giải quyết các tranh chấp vềhụi, họ, biêu phường

1.2.3 Hụi, họ, biêu, phường từ 2006 đến nay

Sau những tranh luận sôi nổi và gay gắt, cuối cùng tổng hợp ý kiến Đạibiểu QH cho thấy, đa số các đại biểu (280/385 bằng 73%) tán thành việc quyđịnh về vấn đề hụi, họ, biêu, phường trong dự thảo BLDS Tuy nhiên vẫn còn cónhiều ý kiến chưa thống nhất, khi có tới 105 Đại biểu (chiếm 27%) không tánthành, cho thấy hụi họ là một vấn đề rất phức tạp và cần được nghiên cứu thấuđáo để có những quy định phù hợp với thực tế cuộc sống [18]

Vấn đề hụi, họ, biêu, phường được BLDS 2005 (hiệu lực từ ngày 1/7/2006)quy định tại điều 479, trong phần quy định về HĐ VTS Ngày 27/11/2006 Chính

phủ ban hành Nghị định 144/2006/NĐ-CP về hụi, họ, biêu, phường (Sau đây gọi

là NĐ144) Tuy vậy, khi các bên có đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp về hụi họ

thì Toà án vẫn chưa thụ lý do chưa có văn bản hướng dẫn Ví dụ như vụ vỡ hụicủa chủ hụi Trần Thị Thu Hà ở quận Tân Bình, TP Hồ Chí Minh vào tháng 2năm 2007 Hàng trăm tiểu thương các chợ Nghĩa Hòa, Nghĩa Phát, Tân Bình,Bắc Hải, Phạm Văn Hai (Thành phố Hồ Chí Minh) tạm ngừng việc kinh doanh,đến công an, tòa án tố cáo hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của chủ hụi TrầnThị Thu Hà và đề nghị các cơ quan chức năng giải quyết, giúp đỡ Sau một thời

gian nghiên cứu hồ sơ, TAND quận Tân Bình có văn bản trả lời từ chối tiếp

nhận đơn xin giải quyết việc vỡ hụi với lý do “Về các loại án liên quan đến hụi,

họ, Chính phủ đã có nghị định hướng dẫn nhưng hiện nay TAND TC chưa có văn bản hướng dẫn nên vẫn chưa thụ lý giải quyết” Cách giải quyết không dứt

điểm như trên không phải cá biệt và người thiệt hại vẫn là con hụi Luật sưTrương Xuân Tám cũng nhấn mạnh: hiện nay nhiều tòa án viện vào lý do chưa

có hướng dẫn về thụ lý thanh chấp nợ hụi để từ chối thụ lý đơn khởi kiện củanhân dân là không chính đáng, vô hình chung đã làm hạn chế quyền về tài sảncủa các đương sự [21]

Đây là một thực trạng xây dựng luật ở nước ta hiện nay: Luật, Nghị định để

có hiệu lực phải có văn bản hướng dẫn, trong khi đó văn bản hướng dẫn lạithường được ban hành chậm Ngày 06/04/2007 TAND TC có Công văn số

40/KHXX hướng dẫn giải quyết tranh chấp về hụi họ (Sau đây gọi là Công văn

số 40) Như vậy Điều 479 BLDS 2005, NĐ144, Công văn số 40 là những căn cứ

pháp lý để Toà án thụ lý và giải quyết các tranh chấp về hụi họ hiện nay

1.3 Những quy định của pháp luật hiện hành về hụi, họ, biêu, phường

1.3.1 Quy định chung của pháp luật về hụi, họ, biêu, phường

Điều 479, mục 4, chương XVIII, phần thứ ba của BLDS 2005 quy định mangtính nguyên tắc chung về hụi, họ, biêu, phường như sau: “Hụi, họ, biêu, phường làmột hình thức giao dịch về tài sản theo tập quán trên cơ sở thoả thuận của mộtnhóm người tập hợp nhau lại, cùng định ra số người, thời gian, số tiền hoặc tài sảnkhác, thể thức góp, lĩnh hụi, và quyền, nghĩa vụ của các thành viên Hình thức hụinhằm mục đích tương trợ trong nhân dân được thực hiện theo quy định của phápluật Nghiêm cấm việc tổ chức hụi dưới hình thức cho vay nặng lãi”

Điều 2 NĐ144 cũng quy định: “Quyền và lợi ích hợp pháp của những ngườitham gia họ nhằm mục đích tương trợ trong nhân dân theo quy định của Nghịđịnh này và các văn bản pháp luật khác có liên quan được pháp luật bảo vệ.Nghiêm cấm việc tổ chức họ để cho vay nặng lãi, lừa đảo, lạm dụng tín nhiệmhoặc các hành vi trái pháp luật khác để chiếm đoạt tài sản của người khác”

Như vậy theo các quy định này thì pháp luật nước ta thừa nhận và bảo hộviệc chơi hụi có mục đích lành mạnh, mang tính tương thân tương ái, mà khôngnhằm mục đích kinh doanh, trục lợi Nhà nước nghiêm cấm việc tổ chức hụidưới hình thức cho vay nặng lãi.

Đây là mục đích tốt đẹp của hụi họ mà nhà nước hướng tới và cũng chính lànguồn gốc ban đầu khi hụi họ ra đời Tuy nhiên cùng với thời gian, ngày nayhình thức hụi có lãi đã phát triển nhanh chóng và được nhiều người chơi ưachuộng lựa chọn Vì vậy ngoài mục đích tiết kiệm hay giúp đỡ lẫn nhau thì một

bộ phận người dân chơi hụi rõ ràng nhằm mục đích kinh doanh có lãi. “Xét vềhình thức, các chủ hụi (nhất là hụi đầu thảo) lớn, cầm trong tay một lúc 5-3 dây hụi cũng chính là người kinh doanh tài chính, lãi suất nhiều mà mức độ rủi ro cũng cao” Hơn nữa đã xác định hụi họ là HĐ VTS, tất nhiên vay thì phải có lãi,

vấn đề đặt ra là quy định lãi ở mức độ nào cho hợp lý, vừa huy động đượcnguồn vốn trong dân cư vừa phát huy được tác dụng của việc huy động vốn, vừakhông gây hại Đây là một xu thế của xã hội nên không thể ngăn cấm được Vấn

đề là chúng ta đối xử với nó thế nào? [22]

Thực tế cho thấy rằng phần lớn các vụ vỡ hụi và các tranh chấp hụi đượcgiải quyết tại Tòa án là hụi có lãi, thậm chí nhiều vụ tranh chấp vỡ hụi là dongười chơi đặt lãi quá cao Các vụ việc này Tòa án vẫn thụ lý và giải quyết bìnhthường, chưa thấy Tòa nào tuyên vô hiệu hoặc trả lại đơn vì hụi có lãi khôngnhằm mục đích tương trợ nên pháp luật không bảo vệ Một số người tham giachơi hụi nhưng không hề quen biết các thành viên khác trong dây hụi mà chỉthông qua chủ hụi, như vậy nói hụi chỉ nhằm mục đích tương thân, tương ái làkhông chính xác

Chính vì thế chúng tôi thiết nghĩ Nhà nước cần nghiên cứu về lý luận vàđiều chỉnh lại quy định cho phù hợp với thực tế cuộc sống theo hướng Nhà nướckhuyến khích việc chơi hụi nhằm mục đích tương trợ lẫn nhau trong nhân dânnhưng vẫn công nhận cả mục đích kinh doanh có lãi của hụi chứ không phải chỉcông nhận bản chất tương trợ của hụi họ như hiện nay

1.3.1.1 Hình thức và nội dung thoả thuận về hụi

* Hình thức:

Thoả thuận về hụi được thực hiện bằng lời nói hoặc bằng văn bản Văn bảnthoả thuận về hụi được công chứng, chứng thực nếu những người tham gia hụi

có yêu cầu (Điều 7, NĐ144) Như vậy, dù pháp luật không bắt buộc các thoả

thuận về hụi phải bằng văn bản, nhưng nếu các bên thoả thuận khi tham gia hụiphải lập thành văn bản, và ở mức cao hơn có công chứng hoặc chứng thực sẽhạn chế được tranh chấp xẩy ra, và nếu có tranh chấp thì việc giải quyết sẽ đỡphức tạp Quyền của chủ hụi và các thành viên sẽ được đảm bảo hơn

* Nội dung:

Khi tham gia hụi, họ các thành viên có thể thoả thuận các nội dung trên tinhthần tự nguyện, thiện chí, bình đẳng theo pháp luật về giao dịch dân sự và hợpđồng Tuy nhiên, tối thiểu phải có các nội dung sau để đảm bảo quyền và lợi íchhợp pháp của những người tham gia:

và nghĩa vụ cụ thể của các chủ thể NĐ144 quy định các nội dung thỏa thuận về

hụi tại Điều 8 đã góp phần nâng cao ý thức của người chơi hụi trong việc bảo vệquyền và lợi ích hợp pháp của mình.

1 Chủ hụi phải lập và giữ sổ hụi Trong trường hợp hụi không có chủ hụithì những người tham gia hụi uỷ quyền cho một thành viên lập và giữ sổ hụi

2 Tuỳ theo từng loại hụi, sổ hụi có thể bao gồm các nội dung sau:

a) Tên, địa chỉ của chủ hụi và các thành viên trong hụi;

b) Phần hụi, kỳ mở hụi, thể thức góp hụi và lĩnh hụi;

c) Số tiền, tài sản khác đã góp hụi hoặc đã lĩnh hụi;

d) Việc chuyển giao phần hụi;

đ) Việc ra khỏi họ và chấm dứt hụi;

e) Chữ ký hoặc điểm chỉ của các thành viên khi góp hụi và lĩnh hụi;

g) Các nội dung khác liên quan đến hoạt động của hụi

Nhà nước quy định trong mọi trường hợp việc tham gia hụi đều phải lập sổhụi là một quy định đúng đắn, mang tính nguyên tắc cần phải tuân thủ để bảo vệquyền lợi của những người tham gia và thuận lợi trong quá trình giải quyết tranhchấp của các cơ quan chức năng Tuy nhiên, hiện nay Nhà nước lại chỉ quy địnhchủ hụi lập và giữ sổ hụi, như vậy nếu khi có tranh chấp xẩy ra mà không có lợicho chủ hụi, nếu chủ hụi tiêu hủy sổ hụi thì sẽ rất khó có căn cứ xác định quyềnlợi của những người tham gia Theo chúng tôi đây là một hạn chế cần chú ý khisửa đổi bổ sung các quy định về hụi họ

Khi tham gia hụi, nhiều thành viên khi nộp tiền hụi cho chủ hụi thườngkhông ký tên hoặc điểm chỉ vào sổ hụi, cũng không được chủ hụi viết biên lai

ghi nhận việc góp hụi mà chỉ có chủ hụi đánh dấu vào sổ hụi một cách rất đơngiản Chính vì thể một số chủ hụi đã lợi dụng điều này để chiếm đoạt tiền củangười chơi Một số hụi viên lại không nhớ chính xác số tiền mình đã nộp từ đóphát sinh tranh chấp Để đảm bảo quyền lợi cho chính mình và tránh các vụtranh chấp đáng tiếc xẩy ra thì việc tuân thủ các quy định của pháp luật về sổ hụi

là rất cần thiết, nhằm hạn chế những rủi ro có thể xẩy ra cho những người chơihụi

1.3.1.3 Lãi suất trong hụi họ

Trong trường hợp hụi có lãi thì lãi suất đối với phần hụi được thực hiện

theo quy định tại Điều 476 của BLDS 2005 như sau: Lãi suất do các bên thoả thuận nhưng không được vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố đối với loại cho vay tương ứng Trong trường hợp các bên có thoả thuận về việc trả lãi nhưng không xác định rõ lãi suất hoặc có tranh chấp về lãi suất thì áp dụng lãi suất cơ bản do NHNN công bố tương ứng với thời hạn vay tại thời điểm trả nợ.

Nói cách khác, thỏa thuận về lãi suất cho vay cao hơn 150% lãi suất cơ bản

do NHNN là trái pháp luật Theo quy định hiện hành, Ngân hàng Nhà nước công

bố lãi suất cơ bản theo định kỳ hàng tháng, do đó, mức trần lãi suất cho vay tối

đa trên thị trường cũng thay đổi tương ứng theo từng tháng Ví dụ từ tháng 1 –9/2006, NHNN đều công bố mức lãi suất cơ bản là 8,25%/năm Như vậy, mứclãi suất vay trên thị trường cũng sẽ không được phép vượt quá 150% mức lãisuất cơ bản trên tức khoảng 12,375% /năm Việc khống chế mức lãi suất nhưvậy hiện nay còn nhiều quan điểm khác nhau

Ngay từ khi BLDS 2005 ra đời đã có rất nhiều ý kiến trái ngược nhau vềquy định mức lãi suất trên thị trường tại Điều 476, đặc biệt là các ngân hàng vàcác tổ chức tín dụng Theo Vụ trưởng Vụ Chính sách Tiền tệ (NHNN) NguyễnNgọc Bảo, quy định tại Điều 476 kể trên không phù hợp với chủ trương tự dohoá lãi suất Khi tham gia góp ý xây dựng luật, Ngân hàng Nhà nước đã kiếnnghị với các cơ quan chức năng không nên có những quy định mang tính hànhchính áp đặt với lãi suất

Thực tế hiện nay đã có nhiều hợp đồng tín dụng giữa doanh nghiệp và ngânhàng có lãi suất cao hơn rất nhiều mức 12,375%/năm Giám đốc một doanhnghiệp giấu tên đã cho biết, doanh nghiệp của ông đã vay tín dụng ngân hàngNông nghiệp và Phát triển nông thôn 500 triệu đồng với mức lãi suất16,8%/năm.

Với lãi suất trên 12,375%/năm ấn định hiện hành, chắc chắn không ít tổchức họ có lãi sẽ gặp rắc rối trước pháp luật Tuy nhiên, mức lãi suất này đãkhiến ngay cả các ngân hàng và các tổ chức tín dụng cũng gặp rất nhiều khókhăn Khi tranh chấp xảy ra, các tổ chức tín dụng có thể không thu được tiền lãi

từ hợp đồng tín dụng có mức lãi suất cho vay vượt quy định và thoả thuận chovay có thể bị vô hiệu hoá [25]

Cũng theo ý kiến của nhiều người tham gia chơi hụi hoặc nghiên cứu vềvấn đề này thì quy định mức lãi suất đối với hụi họ như vậy là chưa hợp lý Bởi

lẽ hình thức chơi hụi có những đặc trưng riêng so với HĐ VTS như chúng tôi đãphân tích Chị Tuyết cư ngụ ở quận Một, thành phố Hố Chí Minh, cũng là mộtngười chơi hụi trong nhiều năm qua, cho biết rằng, hiện nay, nếu có bị dựt hụi

và nhờ đến pháp luật giúp đỡ thì cũng được can thiệp, thế nhưng: “Hiện giờ chơi hụi theo mức lời của ngân hàng thì người ta giải quyết, nhưng thường thì dân chơi hụi tự qui định ra, chứ không theo qui định của nhà nước Đúng là nhà nước có bảo vệ quyền lợi cho người chơi hụi, nhưng chỉ với những ai chơi theo mức độ qui định của ngân hàng thôi Thí dụ, ngân hàng là 1,5 % thì mình chỉ được lời 2,25% thôi, chứ không được lấy hơn Nếu mình lấy hơn thì nhà nước không giải quyết”. Theo ông Nguyên Quốc: Hụi hấp dẫn mọi thành phần xã hội

tham gia chủ yếu là do lãi suất rất cao, lên đến cả chục phần trăm mỗi kỳ Nghịđịnh mới ra đời lại quy định lãi suất cao nhất của mỗi kỳ hụi không quá 150%lãi suất tiền gửi ngân hàng vào thời điểm bỏ hụi Tuy với tinh thần là tránh lãisuất cao, dẫn đến rủi ro cho những người tham gia nhưng mức lãi suất này khóđược đời sống xã hội chấp nhận vì đây là mức lãi quá thấp, trái với lệ chơi hụi

đã được chấp nhận trong thời gian rất dài Điều này cũng cần cân nhắc khi đưa

ra những hướng dẫn cụ thể vì theo tinh thần NĐ144, nếu có những dây hụi vượtquá mức lãi này, khi xảy ra tranh chấp, tòa án sẽ coi như trái pháp luật, không

giải quyết xét xử hoặc nếu có thì sẽ xem xét giải quyết theo hướng lợi dụng hụi

để cho vay nặng lãi” [22] [23]

Như vậy có thể thấy rằng, việc bỏ lãi cao khi chơi hụi dẫn đến nhiều rủi ro,nhưng quy định mức lãi như hiện nay là chưa hợp lý, cần có những giải phápquy định lại về lãi suất trong hụi họ để phù hợp hơn so với thực tế

1.3.1.4 Thời hiệu giải quyết tranh chấp hụi họ

Điều 427 BLDS 2005 quy đinh về thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Toà ángiải quyết tranh chấp hợp đồng dân sự là hai năm, kể từ ngày quyền và lợi íchhợp pháp của cá nhân, pháp nhân, các chủ thể khác bị xâm phạm

Điều 136 BLDS 2005 quy định về thời hiệu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu

là 2 năm, trừ các trường hợp quy định tại Điều 128 và Điều 129 của Bộ luật này thìthời hiệu yêu cầu Toà án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu không bị hạn chế

NĐ144 không quy định về thời hiệu, tuy nhiên phù hợp với các quy địnhcủa BLDS 2005 nên TAND TC đã có Công văn số 40 hướng dẫn “thụ lý giảiquyết tranh chấp về hụi” trong đó quy định về thời hiệu như sau:

1 - Đối với hụi được xác lập trước ngày NĐ144 có hiệu lực thi hành thì căn cứ vào khoản 3 Điều 159 của BLTTDS và Điều 427 của BLDS, thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết đối với các tranh chấp về hụi hoặc phát sinh từ hụi là hai năm, kể từ ngày NĐ144 có hiệu lực thi hành.

2 - Đối với hụi được xác lập từ ngày NĐ144 có hiệu lực thi hành thì thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về hụi hoặc phát sinh từ hụi là hai năm, kể từ ngày quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện bị xâm phạm

Theo tinh thần Công văn số 04 ngày 6/4/2007 thì thời hiệu khởi kiện đốivới hụi được xác lập trước ngày NĐ144 có hiệu lực là 2 năm kể từ ngày NĐ144

có hiệu lực NĐ144 được ban hành ngày 27/11/2006, có hiệu lực sau 15 ngàyđăng công báo, tức ngày 22/12/2006 Tuy nhiên nhiều Toà vẫn chưa thụ lý giảiquyết tranh chấp về hụi mà chờ công văn hướng dẫn Mãi đến ngày 6/4/2007

TAND TC mới có Công văn hướng dẫn thụ lý giải quyết tranh chấp về hụi, lúc

này các Toà mới thụ lý giải quyết Vậy thực tế các đương sự đã mất đi 3 tháng

15 ngày (từ 22/12/2006 đến 6/4/2007) để tính thời hiệu Mặt khác, đối vớiNĐ144 và Công văn số 04 thì trong đời sống nhân dân rất ít người biết đến nênquy định đối với hụi phát sinh trước ngày NĐ144 có hiệu lực thời hiệu chỉ có 2năm là quá ngắn Bởi vì nhiều người không biết về thời hiệu này để bảo vệquyền lợi của mình, mặt khác tạo ra sức ép công việc đối với các cơ quan bảo vệpháp luật nếu cùng lúc có nhiều đương sự khởi kiện tranh chấp hụi họ dồn từ 10năm trước (1996-2006).

Một điểm bất hợp lý nữa là, khi Công văn 04 xác định mốc để tính thời

hiệu trước khi Nghị định có hiệu lực Công văn xác định mốc là "đối với hụi được xác lập trước ngày Nghị định có hiệu lực…", như vậy có những hụi được

xác lập trước ngày nghị định có hiệu lực nhưng phát sinh tranh chấp sau ngàynghị định có hiệu lực, thậm chí sau này mới phát sinh tranh chấp thì thời hiệuđược tính như thế nào? Chúng tôi nghĩ nên xác định mốc để tính thời hiệu trong

trường hợp này là "đối với tranh chấp hụi phát sinh trước ngày Nghị định có hiệu lực " thì sẽ hợp lý hơn.

1.3.2 Quyền và nghĩa vụ của những người tham gia hụi

1.3.2.1 Đối với hụi không có lãi

a1 Quyền của chủ hụi trong hụi không có lãi

Quyền chủ hụi trong hụi không có lãi được quy định tại Điều 16 NĐ144,bao gồm các quyền sau:

1 - Yêu cầu các thành viên trong hụi phải góp phần hụi

2 - Yêu cầu thành viên được lĩnh hụi nhận các phần hụi khi đến kỳ mở hụi

3 - Yêu cầu thành viên không góp phần hụi của mình phải hoàn trả phần hụitrong trường hợp chủ hụi đã góp thay cho thành viên đó

4 - Các quyền khác theo thoả thuận

Đây là những quyền cơ bản của chủ hụi nhằm duy trì dây hụi hoạt động đúngvới các nội dung đã thỏa thuận về hụi, đảm bảo sự an toàn cho dây hụi Đồng thời

là cơ sở pháp lý bảo về quyền lợi chính đáng của chủ hụi khi phát sinh tranh chấp.Trong đó, có một quyền khá mới mẻ với người chơi là quyền yêu cầu hụi viên

được lĩnh hụi nhận các phần hụi khi đến kỳ mở hụi Quyền này giúp chủ hụi chủđộng tránh các rắc rối hoặc tranh chấp sau này từ việc hụi viên vì lý do nào đó màkhông chịu lĩnh hụi Ngoài ra những người tham gia hụi có thể thỏa thuận chủ hụi

có các quyền khác không trái với pháp luật và đạo đức xã hội

b1 Nghĩa vụ của chủ hụi trong hụi không có lãi

Khi thảo luận về vấn đề hụi, họ, biêu, phường nhiều Đại biểu QH đều chorằng, quy định chặt chẽ nghĩa vụ chủ hụi có vai trò rất quan trọng trong việc hạnchế mặt tiêu cực, phát huy mặt tích cực của việc chơi hụi trong nhân dân Từcác nghĩa vụ này ràng buộc, có thể hạn chế được các vụ vỡ hụi đáng tiếc xẩy ra,khi có tranh chấp cũng sẽ có cơ sở pháp lý để giải quyết vụ việc nhanh chóng,thuận tiện hơn Từ đó, Chính phủ đã tiếp thu và quy định nghĩa vụ của chủ hụikhông có lãi tại Điều 15 NĐ144 như sau (đây cũng chính là nghĩa vụ cơ bản củachủ hụi đầu thảo và chủ hụi hưởng hoa hồng):

1 - Lập và giữ sổ hụi, giấy tờ có liên quan đến hụi

2 - Thu phần hụi của các thành viên

3 - Giao các phần hụi cho thành viên được lĩnh

4 - Nộp thay phần hụi của thành viên trong trường hợp có thoả thuận nếuđến kỳ mở hụi mà thành viên không góp hụi

5 - Cho các thành viên xem sổ hụi và cung cấp các thông tin liên quan đếnhụi khi có yêu cầu

6 - Các nghĩa vụ khác theo thoả thuận

Trong các nghĩa vụ của chủ hụi nêu trên, theo chúng tôi ngoài các nghĩa vụ

tối thiểu mà chủ hụi phải có thì nghĩa vụ “nộp thay phần hụi của thành viên trong trường hợp có thoả thuận nếu đến kỳ mở hụi mà thành viên không góp hụi” và nghĩa vụ “cho các thành viên xem sổ hụi và cung cấp các thông tin liên quan đến hụi khi có yêu cầu” là 2 nghĩa vụ rất quan trọng, thể hiện vai trò cũng

như trách nhiệm của chủ hụi Nghĩa vụ của chủ hụi cũng chính là cơ sở bảo vệquyền của các thành viên tham gia hụi

c1 Quyền của thành viên hụi không có lãi

Quyền của thành viên hụi không có lãi được quy định tại điều 14 NĐ144,đây là căn cứ pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những ngườitham gia chơi hụi, gồm các quyền sau:

1 - Khi đến kỳ mở hụi, thành viên được lĩnh hụi có quyền nhận các phầnhụi từ chủ hụi hoặc các thành viên khác trong hụi

2 - Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong trường hợp quyền, lợiích hợp pháp bị vi phạm

3 - Chuyển giao phần hụi theo quy định tại các điều từ Điều 309 đến Điều

317 của BLDS 2005

4 - Ra khỏi hụi theo thoả thuận

5 - Yêu cầu chủ hụi hoặc người giữ sổ hụi cho xem sổ hụi và cung cấp cácthông tin liên quan đến hụi

6 - Các quyền khác theo thoả thuận

Cần lưu ý rằng, khi tham gia hụi, thành viên có thể chuyển giao phần hụicủa mình cho người khác theo quy định tại khoản 3 nêu trên, đồng thời hụi viêncũng có thể ra khỏi hụi khi chưa hết chu kỳ dây hụi theo sự thỏa thuận Quy địnhnày theo chúng tôi là cần thiêt, đảm bảo cho người chơi không bị ràng buộcnặng nề vào dây hụi khi đã tham gia dây hụi mà sau đó, vì điều kiện không thểhoặc không muốn tiếp tục tham gia

d1 Nghĩa vụ của thành viên hụi không có lãi

Thành viên hụi không có lãi có các nghĩa vụ quy định tại Điều 13 NĐ144,gồm các nghĩa vụ sau đây:

1 - Góp phần hụi theo thoả thuận cho chủ hụi hoặc cho thành viên được lĩnh hụi

2 - Bồi thường thiệt hại do mình gây ra

3 - Các nghĩa vụ khác theo thoả thuận

4 - Trong trường hợp không có chủ họ thì thành viên được uỷ quyền lập vàgiữ sổ họ có các nghĩa vụ theo quy định tại khoản 1 và khoản 5 Điều 15 NĐ144

(Nghĩa vụ của chủ hụi).

Quy định nghĩa vụ của thành viên không chỉ là cơ sở để chủ hụi thực hiện

và bảo vệ các quyền của mình mà còn là căn cứ để bảo vệ quyền và lợi ích chocác thành viên khác trong dây hụi Không ít trường hợp, hụi viên sau khi đã hốthụi thì rất thờ ơ trong việc góp hụi chết sau đó Vì vậy nghĩa vụ phải “bồithường thiệt hại do mình gây ra” làm cho các thành viên có ý thức tự giác hơntrong việc thực hiện các nghĩa vụ của mình

1.3.2.2 Đối với hụi có lãi

a2 Quyền của chủ hụi đầu thảo

Chủ hụi trong hụi đầu thảo có các quyền theo quy định tại Điều 23 NĐ144,gồm các quyền:

1 - Được lĩnh các phần họ trong một kỳ mở hụi

2 - Yêu cầu thành viên không góp phần hụi của mình phải hoàn trả phần hụitrong trường hợp chủ hụi đã góp thay cho thành viên đó

3 - Không phải trả lãi cho các thành viên khác

Theo chúng tôi, trong hụi đầu thảo, chủ hụi được ưu tiên lĩnh hụi đầu tiêntrong dây hụi mà không phải bỏ lãi, do đó trong khoản 1 của Điều 23 nêu trênnên quy định rõ đúng với thực tế là: Chủ hụi đầu thảo “được lĩnh các phần họ

đầu tiên trong một kỳ mở hụi.” Ngoài ra cũng cần quy định thêm khoản: chủ hụi

đầu thảo có “các quyền khác theo thỏa thuận”

b2 Nghĩa vụ của chủ hụi đầu thảo

Điều 22 NĐ144 quy định chủ hụi trong hụi đầu thảo có các nghĩa vụ nhưchủ hụi không có lãi quy định tại Điều 15 của Nghị định

Thực tế cho thấy các tranh chấp xẩy ra thường là hụi có lãi, trong đó mâuthuẫn nẩy sinh một phần lớn bắt nguồn từ chủ hụi Do vậy theo chúng tôi phápluật cần có quy định chặt chẽ hơn quyền và nghĩa vụ của các chủ hụi Vấn đềnày chúng tôi phân tích kỹ hơn ở phần nghĩa vụ của chủ hụi hưởng hoa hồngdưới đây

c2 Quyền của thành viên hụi đầu thảo

Thành viên hụi đầu thảo có các quyền sau theo quy định tại Điều 21NĐ144:

1 - Đưa ra mức lãi trong mỗi kỳ mở hụi, trừ trường hợp quy định tại khoản

3 Điều 18 NĐ144 (không được tham gia trả lãi nếu đã lĩnh hụi, trừ trường hợp góp nhiều phần hụi).

2 - Hưởng lãi từ thành viên được lĩnh hụi

3 - Các quyền theo quy định tại Điều 14 NĐ144 (quyền của thành viên hụi không có lãi)

d2 Nghĩa vụ của thành viên hụi đầu thảo

Thành viên hụi đầu thảo có các nghĩa vụ quy định tại Điều 20 NĐ144, gồm:

1 - Góp phần hụi

2 - Trả lãi cho các thành viên khác khi được lĩnh hụi

3 - Bồi thường thiệt hại cho những người tham gia hụi nếu vi phạm nghĩa

vụ mà gây thiệt hại

4 - Các nghĩa vụ khác theo thoả thuận

a3 Quyền của chủ hụi hưởng hoa hồng

Chủ hụi hưởng hoa hồng có các quyền sau đây theo quy định tại Điều 28NĐ144:

1 - Được hưởng hoa hồng từ các thành viên được lĩnh hụi

2 - Yêu cầu các thành viên góp phần hụi

3 - Yêu cầu thành viên không góp phần hụi của mình phải hoàn trả phần hụitrong trường hợp chủ hụi đã góp thay cho thành viên đó

b3 Nghĩa vụ của chủ hụi hưởng hoa hồng

Điều 27 NĐ144 quy định chủ hụi trong hụi hưởng hoa hồng có các nghĩa

vụ theo quy định tại Điều 15 của Nghị định (nghĩa vụ của chủ hụi không có lãi).

Chủ hụi hoa hồng không phải là thành viên của dây hụi nên không đượclĩnh hụi và cũng không phải đóng hụi Các chủ hụi lập dây hụi, thu tiền cácthành viên đóng hụi và giao cho thành viên được lĩnh hụi, đồng thời được nhận

hoa hồng từ các công việc này Thực tế cho thấy nhiều vụ vỡ hụi xẩy ra do cácchủ hụi lập nhiều dây hụi dẫn đến vỡ hụi dây chuyền gây tác động xấu đến xãhội Theo chúng tôi cần có sự quản lý Nhà nước đối với việc lập dây hụi của cácchủ hụi hoa hồng nói riêng và các chủ hụi khác nói chung.

NĐ144 cho phép hụi họ hoạt động nhưng lại chưa phân định rõ đây có phải

là một loại hình kinh doanh phải đăng ký thành lập doanh nghiệp hay không?Nếu có đăng ký kinh doanh, họ sẽ được áp thuế ra sao, với mức thuế như thếnào? Vấn đề này còn liên quan đến việc quy định bản chất hụi họ mà chúng tôi

đã nói ở trên Hiện nay ai cũng có thể lập hụi, một người có thể lập nhiều dâyhụi, tham gia nhiều dây hụi nên những người chơi hụi nhiều khi cũng không biếtđược ai thật, ai giả Điều quan trọng là khi chơi phải để ý xem chủ hụi có uy tínkhông, có đủ khả năng về kinh tế không để chơi, tuy nhiên nhiều trường hợp đếnkhi vỡ hụi, mất hết tài sản người chơi vẫn ngỡ ngàng không dám tin vào sự thật

vì họ quá tin tưởng vào việc “chọn mặt gửi vàng” của mình Khi tranh luận vềvấn đề quy định hụi họ trong BLDS 2005, Đại biểu Dương Thu Hương cho

rằng: "Tôi và một nhóm người thỏa thuận lập đường dây hụi mà không hề đăng

ký, không nộp thuế, bây giờ bị đổ bể, Nhà nước phải gánh chịu thì quá vô lý" Bà

Hương cho rằng Nhà nước quản lý hụi thông qua việc chủ hụi phải đăng ký vànộp thuế Đại biểu Nguyễn Văn Thuận rất ủng hộ việc Nhà nước quản lý hụibằng cách buộc chủ hụi đăng ký và nộp phí Ông Thuận còn đưa ý kiến táo bạo

là giống như hụi, cờ bạc, cá độ cũng cần được quản lý chứ không phải cấm như

hiện nay "Đọc báo thấy nay bắt ổ cờ bạc này, mai bắt ổ cá độ khác thú thật rất đau lòng Tại sao ta không tạo ra khung pháp lý cho những hoạt động đó bởi cờ bạc, cá độ là nhu cầu thực tế?" [24]

Người viết cũng đồng tình với ý kiến hụi họ cần có sự quan lý của Nhànước Theo ý kiến của tác giả, không nhất thiết mọi dây hụi đều phải đăng ký vànộp phí mà cần có sự phân loại cho hợp lý Điều này cần có sự nghiên cứunghiêm túc và khoa học để các quy định pháp luật có giá trị áp dụng thực tiễncao và hiệu quả

c3 Quyền của thành viên hụi hưởng hoa hồng

Điều 26 NĐ144 quy định thành viên trong hụi hưởng hoa hồng có các

quyền giống thành viên hụi đầu thảo (Điều 21).

d3 Nghĩa vụ của thành viên hụi hưởng hoa hồng

Nghĩa vụ của thành viên hụi hưởng hoa hồng được quy định tại Điều 25NĐ144 như sau

1 - Trả khoản hoa hồng cho chủ hụi

2 - Các nghĩa vụ theo quy định tại Điều 20 NĐ144 (nghĩa vụ thành viên hụi đầu thảo)

1.3.3 Căn cứ pháp lý và giải quyết tranh chấp

* Trách nhiệm của chủ hụi do không giao các phần hụi cho thành viên được lĩnh hụi

Trong trường hợp chủ hụi đã thu các phần hụi của các thành viên nhưngkhông giao cho thành viên được lĩnh hụi thì theo yêu cầu của thành viên cóquyền lĩnh hụi, chủ hụi phải giao các phần hụi đã thu được cho thành viên đó vàbồi thường thiệt hại nếu có

Chủ hụi phải trả lãi đối với các phần hụi giao chậm theo mức lãi do các bênthoả thuận, nếu không có thoả thuận hoặc không thoả thuận được thì áp dụngmức lãi suất cơ bản do NHNN công bố tương ứng với thời gian giao chậm tạithời điểm giao các phần hụi

* Trách nhiệm của thành viên do không góp họ

Trong trường hợp thành viên không góp phần hụi khi đến kỳ mở họ thìthành viên đó phải thanh toán đủ phần hụi còn thiếu tương ứng với thời gianchưa thanh toán cho đến thời điểm kết thúc hụi và bồi thường thiệt hại nếu có Trong trường hợp thành viên không góp phần hụi, chủ hụi đã góp các phầnhụi thay cho thành viên đó thì thành viên phải trả cho chủ hụi các phần hụi chậmtrả và khoản lãi đối với các phần hụi chậm trả Mức lãi do các bên thoả thuận,nếu không có thoả thuận hoặc không thoả thuận được thì áp dụng mức lãi suất

cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tạithời điểm trả các phần hụi

* Giải quyết tranh chấp

Điều 31 NĐ144 quy định việc giải quyết tranh chấp hụi, họ, biêu, phườngphù hợp với tinh thần chung các quy định của BLDS 2005 và BLTTDS 2004

như sau: Trong trường hợp có tranh chấp về hụi hoặc phát sinh từ họ thì tranh chấp đó được giải quyết bằng thương lượng, hoà giải hoặc theo yêu cầu của một hoặc nhiều người tham gia hụi, tranh chấp đó được giải quyết tại Toà án theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

1.4 Phân biệt hợp đồng vay tài sản thông thường và hụi, họ, biêu, phường

Bản chất của hụi họ là một HĐ VTS, vì vậy có nhiều đặc điểm giống HĐVTS thông thường, ở đây người viết chỉ nêu một số điểm khác nhau để phânbiệt 2 hình thức giao dịch này

Thứ nhất, hoạt động vay mượn ở đây không chỉ đơn thuần diễn ra ở bên

vay và bên mượn mà có sự hoán đổi vị trí cho nhau Ở kì lĩnh hụi này, anh làngười đi vay, nhưng ở kì sau anh lại là người cho vay

Thứ hai, quan hệ vay mượn ở đây là quan hệ nhiều người vay của một

người và ngược lại, một người đi vay của nhiều người Xét bản chất vay mượntrong việc hụi họ ta thấy, nó phức tạp hơn nhiều so với HĐ VTS thông thường

Thứ ba, quan hệ vay và cho vay nhiều khi chỉ thông qua chủ hụi nên vai trò

của chủ hụi là quan trọng nhất Người vay và người đi vay có thể không biếtnhau mà chỉ thông qua vai trò trung gian của chủ hụi Chủ hụi trực tiếp nhậntiền hụi viên và giao cho các hụi viên khác và được hưởng tiền hoa hồng trêntrách nhiệm của mình Chính vậy, chủ hụi cũng không phải là người bảo lãnhtrong hợp đồng cho vay

Thứ tư, quan hệ vay mượn trong hụi họ còn khác với quan hệ vay mượn

theo HĐ VTS thông thường ở chỗ: Trong HĐ VTS thông thường, thường thìbên cho vay sẽ áp đặt lãi suất đối với bên đi vay Còn trong giao dịch hụi họ thìngược lại: Bên đi vay tự nguyện đặt ra lãi suất với người cho vay

 Nhận xét chung

Tìm hiểu và nghiên cứu về hụi, họ, biêu, phường ta thấy, sở dĩ hình thứcgiao dịch này được ưa chuộng và phát triển rộng rãi trong nhân dân so với cáchình thức vay vốn tín dụng khác bởi hụi có nhiều mặt tích cực, dựa vào các ưuđiểm sau đây:

Một là, thủ tục đơn giản, sự góp vốn dễ dàng, vừa túi tiền nên hụi có thể

chơi ở bất kỳ đâu, bất cứ lúc nào nhất là ở khu vực chợ, thương mại có thu nhậpđều đặn hàng ngày;

Hai là, nhiều người góp vốn cho một người vay mà không cần cầm cố, thế

chấp, bảo lãnh;

Ba là, phương thức ưu tiên vay vốn theo thời gian rất minh bạch, công khai

bằng cách đấu giá lãi suất (bỏ hụi);

Bốn là, người không cần vốn ngay được đền bù bằng cách hưởng lãi suất

theo thời gian giống như gửi tiền tiết kiệm

Quy định của pháp luật hiện hành về hụi, họ, biêu, phường tại BLDS 2005,NĐ144, Công văn số 04 chứng tỏ việc Nhà nước thừa nhận và bảo hộ giao dịch

về hụi họ là cần thiết, đáp ứng được đòi hỏi cấp thiết của cuộc sống Nhờ đónhững người tham gia hụi họ đã có công cụ pháp lý để bảo vệ quyền và lợi íchhợp pháp của mình khi bị xâm phạm Các cơ quan bảo vệ pháp luật cũng có cơ

sở để giải quyết các tranh chấp về hụi họ phát sinh Khi tham gia chơi hụi cầnchú ý những vấn đề sau:

1 - Nhà nước thừa nhận 2 hình thức hụi là hụi không có lãi và hụi có lãi (baogồm hụi đầu thảo và hụi hưởng hoa hồng), nghĩa là các hình thức biến trướngkhác chưa được điều chỉnh sẽ không được Nhà nước thừa nhận và bảo vệ

2 - Mọi trường hợp đều phải lập sổ hụi Đây là căn cứ để bảo đảm quyền lợicho các thành viên và là căn cứ quan trọng giải quyết tranh chấp

3 - Nếu có lãi thì áp dụng theo quy định tại Điều 476 BLDS 2005 Nếu cácbên bỏ lãi cao hơn thì khi giải quyết Toà chỉ công nhận mức lãi theo quy địnhcủa pháp luật

4 - Về hình thức, có thể thoả thuận miệng hoặc bằng văn bản nhưng vẫnphải lập sổ hụi Các bên thoả thuận nên lập thành văn bản để khi có tranh chấpviệc giải quyết sẽ thuận tiện hơn.

Từ những điểm nêu trên chúng ta có thể thấy rằng hụi họ là một nhu cầuthực sự của nhân dân nên pháp luật cần có những quy định phù hợp để bảo vệlợi ích chính đáng của người dân, mặt khác nó cũng đảm bảo các nguyên tắcchung của BLDS về giao dịch dân sự, HĐ VTS được thực hiện nghiêm túc và đivào thực tiễn cuộc sống