ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

ĐỀ TÀII/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Tôi nhớ hoài những đôi mắt tròn xoe ngạc nhiên, những ánh nhìn thán phục và tiếng trầm trồ liên tục của học sinh trường Tiểu học Phước Hội 1 khi được học nhữn

ĐỀ TÀI

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Tôi nhớ hoài những đôi mắt tròn xoe ngạc nhiên, những ánh nhìn thán phục

và tiếng trầm trồ liên tục của học sinh trường Tiểu học Phước Hội 1 khi được học những giờ được giáo viên dạy bằng Powerpoint - một ứng dụng của Công nghệ thông tin trong giảng dạy Năm đó, tôi cùng cô Hiệu trưởng của trường được các Thầy ở Phòng Tiểu học của Sở cho phép “tháp tùng” để được thâm nhập và dự giờ một số tiết học được dạy bằng Giáo án điện tử (đầu năm học 2008 – 2009) tại thị

xã La-gi

Lúc ấy, tôi vô cùng hân hoan, rạng rỡ khi nhận thấy hiệu quả và lợi ích của việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng dạy Trong tôi, trỗi dậy mạnh mẽ quyết tâm đẩy mạnh ứng dụng Công nghệ thông tin trong đơn vị trường học, không để học sinh của mình bị thiệt thòi, các em phải được hưởng những thành tựu

mà Công nghệ thông tin đem lại ; tạo điều kiện cho học sinh say mê, hứng thú tiếp thu tri thức trong học tập, tạo điều kiện để chất lượng dạy và học đạt hiệu quả cao

Mặt khác, sự phát triển như vũ bão của ngành Khoa học và Công nghệ đã đem lại những thành tựu to lớn trong mọi hoạt động của con người Đối với Giáo dục, việc vận dụng Công nghệ thông tin vào quá trình giảng dạy là một tất yếu, là

xu thế chung của thời đại nhằm thúc đẩy tiến trình đổi mới theo hướng hội nhập, thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ năm học

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong dạy học, đồng thời với mong muốn khơi gợi trong anh em giáo viên trường niềm

say mê sáng tạo, sự nỗ lực tự học, tôi mạnh dạn chia sẻ với các bạn đồng nghiệp đề

tài “Ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng dạy - Thực trạng và giải pháp”.

II/ NỘI DUNG VÀ BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH:

A/ Nội dung:

1/ Cơ sở lý luận và thực tiễn để tiến hành đề tài:

a/ Cơ sở lý luận:

Ứng dụng Công nghệ thông tin trong Giáo dục và Đào tạo là chủ đề lớn đuợc UNESCO chính thức đưa ra thành chương trình hành động trước ngưỡng cửa của thế kỷ XXI UNESCO dự đoán “sẽ có sự thay đổi nền giáo dục một cách căn bản vào đầu thế kỷ XXI do ảnh hưởng của Công nghệ thông tin”

Nhận thấy tầm quan trọng của việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong giáo dục, ngày 7/9/2007, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã gửi công văn số 9584/BGDĐT-CNTT cho các trường Đại học, Cao đẳng, các Sở Giáo dục - Đào tạo quyết định lấy năm học 2008-2009 là năm học “Công nghệ thông tin”

Đồng thời, trường quán triệt và thực hiện tinh thần văn bản 896/BGDĐT-GDTH ngày 13/02/2006 và hướng dẫn số 8232/BGDĐT-896/BGDĐT-GDTH về việc tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới cách soạn giáo án, khuyến khích và động viên đội ngũ sử dụng Công nghệ thông tin trong quá trình giảng dạy nhằm đem lại cho học sinh những giờ học thật sự bổ ích và sinh động

b/ Cơ sở thực tiễn:

Trong hai năm qua, Phòng Giáo dục – Đào tạo Phan Thiết đã tổ chức các lượt dự giờ giáo án điện tử ở một số đơn vị dạy học điển hình, tập trung phân tích

và khuyến khích, động viên đội ngũ cán bộ quản lý cũng như giáo viên giảng dạy đẩy mạnh soạn giảng giáo án điện tử trong quá trình dạy học, góp phần đổi mới phương pháp dạy học Qua các lượt dự giờ này, việc soạn và dạy bằng giáo án điện tử ở các đơn vị trường nói chung và Tiểu học Hưng Long 1 nói riêng đã

từng bước được nâng lên rõ rệt Tất cả đội ngũ đều nhận thấy việc áp dụng những thành tựu Công nghệ thông tin vào quá trình giảng dạy là một việc làm vô cùng cần thiết và hợp lý

2/ Một số khái niệm, lý thuyết có liên quan đến nội dung đề tài:

a/ Công nghệ thông tin là công nghệ xử lý lưu giữ, trình bày, chuyển đổi thu nhận thông tin Các thông tin có thể được mã hoá bằng nhiều loại ký hiệu khác nhau: chữ viết, lời nói, hình ảnh, âm thanh

Dạy học thực chất cũng là quá trình lưu giữ, trình bày, chuyển đổi, thu nhận thông tin nhiều chiều nên nó có nhiều cơ hội, nhu cầu và khả năng ứng dụng Công nghệ thông tin Trong thực tế dạy học, Công nghệ thông tin đã chứng tỏ vai trò của một trong những phương tiện dạy học hiện đại nhất, đem lại hiệu quả to lớn giúp nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên cũng như chất lượng học tập của học sinh

* Hiện nay, Công nghệ thông tin được sử dụng theo các hướng sau đây: Công nghệ thông tin là phương tiện của giáo viên để thiết kế giáo án dạy học (Giáo án điện tử) mà ở đó có thể tạo ra nhiều thao tác, hoạt động sư phạm thuận lợi cho tổ chức hoạt động dạy học

Công nghệ thông tin là phương tiện để tổ chức dạy học

Công nghệ thông tin là môi trường học tập mà ở đó có hai chủ thể: Học sinh – máy tính

Dù là hướng nào thì Công nghệ thông tin cũng vừa là phương tiện, vừa là nội dung, vừa là phương pháp dạy học

*Có rất nhiều phần mềm Công nghệ thông tin hỗ trợ đắc lực cho việc soạn giáo án như: Microsoft Power Point, Violet Song dựa vào đặc điểm các phân môn ở tiểu học cũng như những đặc trưng bản chất của các phần mềm kể trên, Microsoft Power point được xem như công cụ hợp lý nhất

b/ Powerpoint là phần mềm đồ hoạ diễn hình có trong bộ Microsoft Office Phần

mềm Powerpoint hầu như đã hiện diện sẵn trong các máy tính của người sử dụng Việt Nam và giao diện của nó cũng rất quen thuộc khi phần lớn giáo viên biết sử dụng Word để đánh văn bản

c/ Violet là: phần mềm công cụ giúp giáo viên, có thể tự xây dựng được các bài

giảng trên máy vi tính một cách nhanh chóng và hiệu quả So với các công cụ khác, Violet chú trọng hơn trong việc tạo ra các bài giảng có âm thanh, hình ảnh, chuyển động và đa tương tác Tuy nhiên, “Violet” phù hợp hơn với học sinh phổ thông

d/ Phần mềm Powerpoint có thể đáp ứng tốt nhiều yêu cầu khác nhau trong dạy

học Tiểu học và nó được coi là hợp lý nhất bởi lẽ ưu điểm của nó khá nhiều:

- Công nghệ đa phương tiện tích hợp trong Powerpoint tạo điều kiện cho giáo viên trình bày một cách trực quan, tinh giản, khoa học, dễ hiểu nhất nội dung bài học Nhiều thao tác phức tạp, mất nhiều thời gian như vẽ sơ đồ, các bảng biểu … được thực hiện nhanh chóng, thuận tiện, giáo viên chỉ cần click chuột hay bấm phím Enter là có thể trình chiếu nội dung bài học một cách đa dạng, phong phú, sinh động nhưng vẫn tiết kiệm được thời gian mà giáo viên bỏ

ra cho việc ghi chép, kẻ vẽ lược đồ trên bảng đen theo lối dạy truyền thống Thêm vào đó, bài giảng được sắp xếp theo trình tự nhất định, có thể quay lại những phần mà học sinh chưa hiểu hết hoặc muốn tìm hiểu thêm

- Ứng dụng Công nghệ thông tin vào dạy học cho phép bài giảng của giáo viên có thể tích hợp nhiều kênh thông tin Lời cùng với hình ảnh sống và âm thanh chân thật tạo nên một bài giảng sống động, mới mẻ, hấp dẫn Soạn giảng trên Powerpoint cho phép giáo viên có thể sửa đổi, bổ sung nhanh chóng nội dung bài giảng thông qua các thao tác cắt, dán đơn giản

- Bài giảng với sự hỗ trợ của Công nghệ thông tin có khả năng cung cấp thêm cho học sinh những tài liệu “ngoại biên” hết sức phong phú, đa dạng dùng

để tra cứu, tham khảo, luyện tập Nếu so sánh giữa giáo án điện tử được ghi lại trong một chiếc đĩa nhỏ gọn và hàng chồng các quyển giáo trình, sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tham khảo, từ điển bách khoa thì rõ ràng, Công nghệ thông tin tỏ ra vượt trội về mọi mặt - từ tính năng tiện sử dụng cho đến việc tìm kiếm nhanh chóng Nói cách khác, về phía giáo viên, sự hỗ trợ của Công nghệ thông tin giúp việc thiết kế giáo án, giảng dạy và cung cấp thông tin cho học sinh được diễn ra dễ dàng và thuận lợi hơn; về phía học sinh, Công nghệ thông tin hỗ trợ việc tự học của học sinh cũng rất hiệu quả, phát huy tính tích cực, độc lập, phát huy vốn sống của học sinh

- Mặt khác, sự hỗ trợ của Powerpoint giúp tạo không khí sôi nổi cho lớp học

do học sinh có hứng thú khi được tiếp cận với phương tiện dạy học hiện đại, được chủ động nhận thức và phải huy động nhiều giác quan cùng lúc trong quá trình tiếp thu bài học

Nhìn chung, việc ứng dụng Công nghệ thông tin vào dạy học sẽ giúp tăng cường tính trực quan sinh động, nâng cao hiệu quả phương pháp dạy học, hứa hẹn khả năng to lớn trong việc đem lại những giờ giảng hiện đại, khoa học, sinh động

và hấp dẫn

*Tuy nhiên, nhược điểm của việc ứng dụng Công nghệ thông tin cũng thể

hiện khá rõ trong thực tế Trước hết, việc soạn một giáo án điện tử đòi hỏi giáo viên phải cần cù, siêng năng, có tính sáng tạo, không chỉ nắm chắc kiến thức mà còn phải có trình độ tin học nhất định, am hiểu về máy tính và các chương trình ứng dụng; phải bỏ nhiều thời gian, công sức cho việc học hỏi, tìm kiếm tài liệu bổ sung, nghiên cứu cách kết hợp nhuần nhuyễn giữa lời giảng với trình chiếu trên màn hình Thêm vào đó, máy tính chỉ được xem là công cụ, nó không thể thay thế được cơ hội giao lưu giữa thầy và trò Không nên lạm dụng quá nhiều trong giờ học vì có thể gây phản ứng ngược, không làm cho giờ học hiệu quả hơn mà còn khiến học sinh phân tán sự chú ý, chỉ thích thú quan sát màn hình mà không tập

trung vào lời giảng của giáo viên Đồng thời sử dụng nhiều thông tin quá sẽ dẫn đến sự quá tải thông tin đối với học sinh vì các em chưa đủ thời gian để chuyển hoá thông tin đó Sự quá tải đối với thị giác ảnh hưởng tới chức năng mắt, giảm thị lực, ảnh hưởng đến hiệu quả giảng dạy

Nhưng dù thế nào thì ưu điểm của nó vẫn lớn hơn và sự cần thiết phải có nó

là điều không thể chối cãi được

e/ Một số cách ứng dụng Công nghệ thông tin trong dạy học:

Thực tế cho thấy, có hai cách ứng dụng Công nghệ thông tin trong dạy học:

* Cách 1: Ứng dụng Công nghệ thông tin một phần.

Công nghệ thông tin được dùng như một phương tiện dạy học hỗ trợ trực quan, xuất hiện trong một số phần của bài giảng Chẳng hạn, giáo viên muốn cho học sinh làm bài tập trắc nghiệm để kiểm tra mức độ nắm bài của học sinh sau khi các em học xong nội dung kiến thức nào đó, giáo viên trình chiếu lên màn hình bài trắc nghiệm ấy để học sinh trả lời Như vậy, ứng dụng Công nghệ thông tin một phần ở đây được hiểu là quá trình ứng dụng Công nghệ thông tin chỉ vào một công đoạn nhất định của giờ học

* Cách 2: Ứng dụng Công nghệ thông tin toàn phần

Công nghệ thông tin không đơn giản là phương tiện chỉ xuất hiện vào một vài công đoạn của vài tiết học mà nó tồn tại xuyên suốt, song song với lời giảng của giáo viên; tất cả nội dung giáo viên cần trình bày đều đựơc trình chiếu trên màn hình

* Cách nào cũng có những bộc lộ thế mạnh và hạn chế nhất định

Với cách thứ nhất, giáo viên vẫn duy trì được thói quen của cách dạy học truyền thống nên việc soạn bài và tổ chức dạy học ít có sự xáo trộn Nhờ có sự hỗ trợ của hình ảnh, âm thanh, giờ học sinh động hơn, hấp dẫn hơn Học sinh vừa dễ theo dõi bài học, vừa thấy hứng thú hơn trong việc học tập Tuy nhiên, ứng dụng Công nghệ thông tin một phần có thể gây gián đoạn bài học nếu giáo viên không

kết hợp nhuần nhuyễn giữa lời giảng và phần trình chiếu lên màn hình Ngoài ra,

do chỉ ứng dụng vào một công đoạn nào đó nên không tạo ra được một hệ thống hoàn chỉnh

Còn với cách thứ hai, tính hiện đại, trực quan toàn phần bài giảng được thể hiện rất rõ Các nội dung kiến thức cần cung cấp cho học sinh được trình bày hợp

lý, khoa học, rõ ràng Đến đơn vị kiến thức nào, giáo viên có thể trình chiếu nội dung của đơn vị kiến thức đó kèm theo những yếu tố phụ trợ khác như hình ảnh,

âm thanh, đoạn phim minh hoạ , giúp học sinh huy động đa dạng được các giác quan Dù thế, như trên đã nói, nếu quá lạm dụng sẽ làm cho học sinh rối loạn, khó hiểu, căng thẳng Vì vậy, giáo viên cần lựa chọn hợp lý hình thức ứng dụng Công nghệ thông tin cho bài giảng của mình

3/ Thực trạng về việc ứng dụng Công nghệ thông tin ở đơn vị:

* Cách đây 2 năm học ( 2005-2006 đến 2007-2008), việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng dạy ở trường chúng tôi hầu như chưa có, GV chưa có một hình dung gì về loại hình tiết dạy giáo án điện tử; việc ứng dụng Công nghệ thông tin chỉ dừng lại ở việc thực hiện soạn thảo văn bản và báo cáo trong công tác quản lý giáo dục Tập thể sư phạm chưa ai được dự giờ hoặc nhìn thấy một giáo án điện tử để hiểu và nhận thức tầm quan trọng của nó trong việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học Lác đác 2-3 giáo viên biết sử dụng máy tính ( phần Word cơ bản ) để soạn thảo, gõ văn bản - Một con số khá “khiêm tốn” thậm chí là

ít ỏi, “nghèo nàn”

* Năm học 2008-2009, trường chỉ minh hoạ được ba tiết giáo án điện tử, dừng lại ở mức độ giảng giải, minh hoạ chứ chưa thực hiện giờ dạy

* Nhìn chung, việc sử dụng giáo án điện tử và ứng dụng Công nghệ thông tin trong những năm học qua chưa được chú trọng, chưa được thường xuyên, còn mang tính tự phát Giáo viên chưa thật sự đầu tư và mạnh dạn áp dụng trong dạy học

* Sau này, khi bắt đầu soạn giảng giáo án điện tử thì một số tiết dạy giáo án điện tử còn vướng phải các hạn chế như :

Lạm dụng đến hiệu ứng, kỹ thuật trình diễn trên bài giảng điện tử.Chẳng

hạn như tạo các hiệu ứng trang trí màu sắc sặc sỡ, loè loẹt, chọn lựa âm thanh chưa thật tốt; phông chữ, màu sắc thiếu tính hài hoà

Ít chú ý tính hệ thống của kết cấu bài giảng (cách trình bày bảng đen truyền

thống thường bảo đảm được yêu cầu này cho đến khi kết thúc tiết học), nội dung trình bày trên các slide gần như độc lập nên khi trình chiếu sang một đề mục mới thì các đề mục trước đó hầu như không còn xuất hiện nữa khiến cho nhận thức của học sinh dễ rơi vào sự tản mạn, thiếu tính hệ thống

Còn ôm đồm, muốn đưa nhiều thông tin trình chiếu khiến cho bố cục trình

bày rối rắm và các thông tin đến học sinh bị nhiễu loạn, khó nhận ra đâu là kiến thức trọng tâm, cơ bản Từ đó, những kiến thức còn đọng lại nơi học sinh sau giờ học không rõ ràng, thiếu tính hệ thống và không bền vững

Giáo viên chưa thoát ly máy, thiếu bao quát lớp, còn gặp sự cố kỹ thuật, kỹ

năng và thao tác máy chưa thật thành thạo

* Trường gặp khó khăn về cơ sở vật chất, về máy đèn chiếu và phòng chiếu

cố định trường vẫn chưa có Nhà trường chỉ có 1 laptop - kết quả do công tác xã hội hoá giáo dục trong Phụ Huynh đem lại

B/ Biện pháp giải quyết vấn đề:

1/ Xây dựng nhận thức về hiệu quả của ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng dạy:

Năm học 2008-2009, sau khi cùng cô Hiệu trưởng của trường và các thầy ở

Sở dự giờ tại một số điểm trường ở Lagi về, tôi tổ chức minh hoạ thuyết trình tiết dạy giáo án điện tử tại phòng máy cho toàn bộ đội ngũ giáo viên trường xem với mục đích để mọi người cùng thâm nhập, hình dung và thấy rõ sự cần thiết, hiệu

quả to lớn của ứng dụng Công nghệ thông tin trong yêu cầu đổi mới về phương pháp dạy học Sau khi xem xong 3 tiết đó, chúng tôi cùng trao đổi thông tin và tôi

đã giải thích cho tất cả giáo viên hiểu vai trò to lớn của việc vận dụng các thành tựu Công nghệ thông tin vào dạy học

2/ Xây dựng và củng cố kỹ năng sử dụng máy tính:

Tôi và đồng chí Hiệu trưởng của trường xác định mục tiêu chính của giai đoạn này là “phải đưa Công nghệ thông tin vào giảng dạy trong trường làm khâu đột phá nâng cao chất lượng Giáo dục - Đào tạo” Từ đó, Ban giám hiệu chúng tôi

đã xây dựng kế hoạch tập huấn trình độ tin học cơ bản cho đội ngũ giáo viên vào thời điểm nghỉ hè của năm học Trường đã tích cực tuyên truyền, động viên, khuyến khích và cả kiên quyết để tổ chức lớp tin học cơ bản cho giáo viên Trong

đó, phân công cho 2 đồng chí giáo viên giỏi vi tính và Công nghệ thông tin của trường (Thầy Trịnh Trúc Huy và Cô Phạm Thị Bích Trâm) tập huấn trực tiếp tại phòng máy của trường Tôi cũng cùng tham gia học tập với mọi người như một học viên bình thường Đây là bước tiền đề, tạo điều kiện cho đội ngũ nắm bắt rành

rẽ chương trình Word, sử dụng trong soạn giáo án vi tính và chuẩn bị cho bước soạn giáo án điện tử khi dạy

3/ Xây dựng kỹ năng ứng dụng Công nghệ thông tin cho giáo viên:

Tôi chủ động đưa nội dung đề tài: “Ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng dạy” về cho các tổ chuyên môn thảo luận, phân tích và vận dụng ngay vào thực tế giảng dạy Nội dung trọng tâm của đề tài lúc đó là các kỹ thuật soạn giảng giáo án điện tử thao tác trên Microsoft Powerpoint, các bước làm được soạn theo những câu lệnh ngắn gọn, chỉ rõ cách tạo các slide, cách chèn hình ảnh và Word Art, cách chèn slide từ bài trình bày khác, cách tạo hiệu ứng, cách chèn âm thanh

và đoạn phim vào bài trình bày Mạnh dạn đưa đề tài này vào tổ, tôi muốn đẩy mạnh tinh thần tự học, sáng tạo ở giáo viên bởi lẽ theo Herret Spencer “Trong việc

giáo dục, vị trí rộng lớn nhất cho quá trình tự bồi dưỡng chỉ có qua con đuờng tự học, loài người mới có thể phát triển mạnh mẽ lên được”

Tôi muốn phát huy nội lực của giáo viên và nhân rộng một số cá nhân điển hình (đã nắm cách soạn giáo án điện tử), làm cho quá trình tự nghiên cứu qua tài liệu và tự học qua bạn đồng nghiệp được đẩy mạnh, tạo phong trào tự học sôi nổi trong đơn vị

(Tuy nhiên, trong kế hoạch tổng thể của Ban giám hiệu tới hè năm

2009-2010 chúng tôi sẽ tổ chức tập huấn cách soạn giáo án điện tử thật cụ thể, chi tiết

để năm học tới mỗi giáo viên phải đăng ký thực hiện ít nhất 1 tiết dạy/năm có ứng dụng Công nghệ thông tin).

Qua một số hoạt động trên, chúng tôi dễ dàng rút ra : khi nhận thức của giáo viên và sự trang bị thêm kiến thức về tin học của đội ngũ đã nâng lên thì việc thực hiện sẽ nhiều thuận lợi và dễ dàng đạt kết quả cao

Đồng thời việc chỉ đạo thực hiện giảng dạy có ứng dụng Công nghệ thông tin của trường phải có kế hoạch cụ thể và kế hoạch phải được xây dựng vừa tầm với quy mô của nhà trường, dễ dàng để tất cả giáo viên thực hiện Ví dụ như: theo

kế hoạch, từng bước thực hiện trình tự các giai đoạn: nâng cao nhận thức → tổ chức tập huấn→ phấn đấu giảng dạy có ứng dụng Công nghệ thông tin, bắt đầu từ các tiết thao giảng hội đồng, thao giảng cụm, Hội thi giáo viên dạy giỏi và hướng sau này cho các tổ, khối, cá nhân đăng ký giờ dạy tốt có ứng dụng Công nghệ thông tin, có sử dụng Powerpoint

4/ Khắc phục khó khăn về cơ sở vật chất, về phòng chiếu, máy chiếu:

Dù chưa được trang bị máy chiếu và chưa có phòng chiếu nhưng không vì thế mà chúng tôi “chựng” lại Chúng tôi phát huy hết mọi nguồn lực mình có, tích cực quan hệ với các đơn vị khác như trường Tiểu học Tuyên Quang, trường Mũi

Né 1, trường Cao đẳng Cộng đồng Bình Thuận, Sở Giáo dục-Đào tạo Bình Thuận

để được cho mượn đèn chiếu những khi cần Phân công hai giáo viên có kiến thức