các câu truyện cười cũngđược đưa vào chương trình nhưng với số lượng ít hơn chủ yếu với lớp 4,5,nội dung cũng mang tính giáo dục cao, tiếng cười chứa đựng những nội... Cũng vì lý do truy
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÝ DO - MỤC ĐÍCH CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay các quốc gia dân tộc muốnkhông tự đánh mất mình thì phải giữ được bản sắc dân tộc, trong đó cónhững giá trị truyền thống, như đồng chí Đỗ Mười - Nguyên tổng Bí thưBan chấp hành Trung ương Đảng - đã nói: “Một dân tộc trên con đườngphát triển phải luôn luôn gắn với cội nguồn với truyền thống và bản sắccủa mình” Thế hệ trẻ hiện nay, những người chủ tương lai đất nước,những người nhạy bén nhất trong việc tiếp thu các tinh hoa văn hoá cảunhân loại, lại càng cần gắn bó với cội nguồn, càng cần được bồi đắp tâmhồn dân tộc để giữ gìn bản sắc và truyền thống dân tộc mình, phát huy đầyđủ năng lực nội sinh của dân tộc trong sự nghiệp công nghiệp hoá và hiệnđại hoá đất nước Văn học nói chung, văn học dân gian,truyện dân gian nóiriêng sẽ góp phần tích cực vào việc bồi đắp tâm hồn dân tộc, tạo điều kiệnươm mần cho những nhân tài của mai sau
Tuy nhiên, trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường năng động,những mặt trái của nó như: Lối sống thực dụng, tôn sùng vật chất và đồngtiền hơn cả tình nghĩa con người Đang phá vỡ dần những mối quan hệtốt đẹp giàu lòng nhân ái trong xã hội chúng ta, làm xói mòn những chuẩnmực đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam Vì vậy một vấn đề cấpthiết được đặt ra cho toàn xã hội và hơn ai hết đó là những người thầygiáo, cô giáo trực tiếp giảng dạy trong nhà trường cần phải có một sự địnhhướng rõ ràng trong việc giáo dục con em ngay từ khi còn ngồi trên ghếnhà trường Điều mà chúng tôi muốn đề cập ở đây chính là nền văn họcdân gian, cụ thể hơn nữa là các thể loại truyện dân gian ở bậc Tiểu học –bậc học đầu tiên và là nền tảng trong ngôi nhà giáo dục
Hiện nay Việt Nam đang trên đà phát triển trên tất cả mọi lĩnh vựctừ kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội… từng bước hoà nhập vào xu thế pháttriển chung của thế giới (Sự kiện Việt Nam gia nhập WTO - Tổ chứcThương mại thế giới là một minh chứng) Để có thể đứng vững được trongguồng quay đó, điều đầu tiên mà Đảng và nhà nước quan tâm là phải đàotạo một lớp người có trình độ cao, năng động, sáng tạo, tiếp cận nhanh vớinền khoa học - kỹ thuật tiên tiến, nền văn minh của thế giới Vì thế Đảngvà nhà nước tập trung vào việc đổi mới giáo dục, vì sản phẩm của giáo dụcchính là con người Mà đổi mới nền giáo dục tức là phải đổi mới về nộidung, chương trình, SGK cho phù hợp với thực tế cuộc sống xã hội hiện
Trang 2nay, phù hợp với sự phát triển của khoa học - kỹ thuật, công nghệ đối vớicác bậc phổ thông Vậy thì các câu chuyện mang tính chất thần thoại, lykỳ, hoang đường, những câu chuyện giải thích đặc điểm tự nhiên của sựvật, loài vật, thiên nhiên theo cách của người xưa có còn phù hợp với tìnhhình yêu cầu nhận thức của con người hiện nay nói chung, học sinh tiểuhọc nói riêng hay không? Các câu chuyện dân gian có được đưa vàochương trình dạy học hay không? Mức độ như thế nào? Mục đích ra sao? Hiện nay Bộ Giáo dục đã hoàn thành việc thay chương trình, SGK tiểuhọc, tôi muốn được tìm hiểu kỹ hơn về lĩnh vực này, muốn giải đáp đượccác thắc mắc trên để hiểu sâu hơn về mục tiêu giáo dục của Đảng và nhànước ta Chính vì thế tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Tập hợp, nhận xétvà lấy ý kiến giáo viên về phần truyện dân gian trong SGK tiểu học mới”.
Hy vọng đề tài này sẽ giúp được bản thân tôi và những ai muốn tìm hiểuvề truyện dân gian trong SGK tiểu học mới có được những hiểu biết đầyđủ hơn để từ đó có phương pháp dạy học tốt hơn giúp cho việc thực hiệnmục tiêu giáo dục đạt kết quả tốt
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Sưu tầm tài liệu (SGK Tiếng Việt từ khối 1 đến khối 5 ở chươngtrình CCGD và chương trình SGK Tiểu học 2000; sách tham khảo .)
- Thống kê tên truyện dân gian trong SGK Tiếng Việt ở hai chươngtrình
- Phân tích, tổng hợp, so sánh đối chiếu, nhận xét về số lượng, nộidung, mục đích sử dụng truyện dân gian trong chương trình Tiểu học
- Xin ý kiến nhận xét giáo viên của 5 khối ở các Trường Tiểu học
III PHẠM VI NGHIÊN CỨU :
- Chương trình SGK tiểu học CCGD và SGK tiểu học 2000
IV ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU :
- Truyện dân gian trong SGK Tiểu học mới
Trang 3B PHẦN NỘI DUNG
I TẬP HỢP TRUYỆN DÂN GIAN TRONG SGK TIỂU HỌC MỚI.
12 Anh chàng ngốc và con ngỗng
vàng
15 Truyện kể mãi không hết Cổ tích “ 43
24 Cô chủ không biết quý tình
bạn
Trang 42 Ở khối 2
1 Có công mài sắt có ngày nên kim Ngụ ngôn TV2-T1 5
14 Ông Mạnh thắng thần gió Cổ tích Tập 2 15
15 Chim sơn ca và bông cúc trắng NN “ 23
16 Một trí khôn hơn trăm trí khôn NN “ 32
Trang 53 Ở khối 3
7 Ông tổ nghề thêu T.thuyết Tập 2 22
8 Sự tích lễ hội Chử Đồng Tử “ “ 65
12 Sự tích chú Cuội cung trăng T.thoại “ 132
Trang 64 Ởû khối 4
3 Một nhà thơ chân chính Cổ tích “ 40
7 Ông lão đánh cá và con cá vàng “ “ 80
8 Điều ước của vua Mi-đát T.thoại “ 90
9 Có công mài sắt có ngày nên kim NN “ 119
13 Bác đánh cá và gã hung thần Cổ tích “ 8
24 Vương quốc vắng nụ cười Cổ tích “ 132
Trang 75 Ở khối 5
3 Ông Mạnh thắng thần gió Cổ tích “ 79
5 Sự tích chú Cuội cung trăng T.thoại “ “
7 Mồ côi xử kiện Cổ tích “ tập 2 19
Trang 8II NHẬN XÉT CỦA BẢN THÂN
1 NHẬN XÉT CHUNG:
a Chương trình CCGD :
- Về chương trình: Ở chương trình CCGD, các câu truyện dân gianchủ yếu được đưa vào dạy học ở một phân môn riêng biệt đó là môn Kểchuyện Mỗi năm học có 33 tuần tương đương với 33 tiết kể chuyện vớikhoảng 25 -35 câu chuyện đủ các thể loại như truyện dann gian, truyện vềcác nhân vật lịch sử
- Về nội dung : Ở các khối 1,2,3 do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, tưduy thấp chủ yếu dựa vào môi trường xung quanh nên người ta thường đưavào chương trình chủ yếu các câu truyện cổ tích, ngụ ngôn có nội dung đơngiản giải thích đặc điểm tự nhiên của loài vật Ví dụ : Hoa mào gà (truyệnđọc 3); Nước mắt cá sấu (truyện đọc 3); Lời hứa của sâu róm; mượn truyệncủa các loài vật để giáo dục con người (Dê con nghe lời mẹ (truyện đọc 1);Cô chủ không biết quý tình bạn(truyện đọc 3); Gà rừng và hổ (truyện đọc3); Hai chú gấu tham ăn (truyện đọc 3); Con thỏ mưu trí (truyện đọc 3) ).chương trình CCGD coi trọng hơn về giáo dục phẩm chất đạo đức cho hs
Do đó nhiều thể loại truyện được đưa vào với nội dung phong phú, đadạng, còn kỹ năng kể chuyện ít được coi trọng hơn Với độ tuổi lớn hơnnhư HS lớp 4,5 các câu truyện dân gian vẫn được đưa vào với số lượng lớnnhững nội dung truyện phức tạp hơn Có nhưng truyện phải thực hiện trong2-3 tiết (Tấm Cám (truyện đọc 5); Alibaba và 40 tên cướp (truyện đọc 4 );Cây đèn thần ( truyện đọc 5); Thạch Sanh (truyện đọc 5); Bầy chim thiênnga ( truyện đọc 4 ) ) Đề tài của các câu truyện tập trung vào các hiệntượng, sự kiện trong đời sống sinh hoạt thường ngày; các truyền thuyết vềlịch sử (Thánh Gióng, Nỏ thần, Sự tích quả dưa hấu, Cây tre trăm đốt, Đẽocày giữa đường, Lạc Long Quân và Aâu Cơ ) các câu truyện ngụ ngônvẫn được sử dụng song rất ít bởi ở lứa tuổi này tư duy khái quát của hs đãđược phát triển hơn, nội dung truyện đòi hỏi hs phải tư duy nhiều hơn đểnắm được ý nghĩa câu truyện muốn giáo dục con người ta điều gì, khôngđơn giản chỉ là lời khuyên phải nghe lời người lớn, không tham ăn, khôngcãi nhau, như lứa tuổi hs 1,2,3 (Ví dụ : Thỏ Rừng và Hùm Xám, ChimKhách và Quạ, Con hổ có lá gan chuột nhắt ) các câu truyện cười cũngđược đưa vào chương trình nhưng với số lượng ít hơn chủ yếu với lớp 4,5,nội dung cũng mang tính giáo dục cao, tiếng cười chứa đựng những nội
Trang 9dung xã hội, hàm chứa nhiều ý nghĩa mang tính giáo dục cao (Bà rùa ấy(truyện đọc 5); Mèo lại hoàn mèo, Treo biển (truyện đọc 5); Con chim cugáy (truyện đọc 5) ) trong phân môn Tập đọc hầu như không đưa vàochương trình những câu truyện dân gian Cũng vì lý do truyện dân gian chỉđược đưa vào nhiều nhất là ở môn kể chuyện (các môn khác rất ít) mà tiếtkể chuyện thực tế rất ít được GV coi trọng, hầu hết GV chỉ dành thời giancho Tập đọc, Toán, TLV, TN-NP, tiết Kể chuyện thường không có đủ thờigian dạy nên GV thường dạy kèm, dạy gộp… Vì thế, hiệu quả giáo dục củatruyện dân gian trong chương trình CCGD chưa cao.
b Chương trình Tiểu học 2000:
- Bên cạnh đó ở chương trình Tiểu học mới lại có sự khác biệt rấtlớn về nội dung, chương trình SGK, nhất là về truyện dân gian Với sự pháttriển của xã hội, theo hướng công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước, sựphát triển của khoa học - công nghệ, với xu hướng gia nhập vào cộng đồngquốc tế trên mọi lĩnh vực, đòi hỏi phải có một lớp người năng động, sángtạo, tiếp cận nhanh với sự phát triển của thế giới Do đó giáo dục buộcphải thay đổi Từ việc thay đổi mục đích đào tạo ra con người mới thì kéotheo việc giáo dục phải thay đổi nội dung, chương trình, SGK
- Về chương trình: Từ năm 2001 đến nay, Bộ Giáo dục đã thực hiệnxong việc thay chương trình SGK Tiểu học Chương trình hiện nay ngoàimục tiêu truyền thụ kiến thức việc rèn luyện kỹ năng trong học tập được coitrọng nhiều hơn Vì thế, các văn bản đưa vào chương trình thường mang tínhthực tế, gắn chặt với cuộc sống xung quanh của các em,( Tập đọc thì cóthêm: thời khoá biểu, mẫu báo cáo, đơn từ, bì thư, tin nhắn, còn kể chuyệnthì có kể lại truyện đã nghe hoặc đã đọc, đã chứng kiến hoặc tham gia theomột chủ đề cụ thể ) phân môn Kể chuyện ở Tiểu học không có SGK riêng,truyện dân gian đưa vào chương trình ít hơn rất nhiều Ở các lớp đầu bậctiểu học thì số lượng truyện dân gian nhiều hơn và có sự giảm dần ở các lớpcuối bậc Tiểu học Sự phân bố này khá hợp lý bởi học sinh lớp 1,2,3 các emcòn nhỏ rất hồn nhiên, ngây thơ và cả tin, tầm hiểu biết còn hạn chế Việctiếp xúc với nhiều truyện dân gian sẽ hình thành cho các em những cảmquan về thế giới xung quanh bằng trí tưởng tượng của người xưa, các em sẽdễ dàng chấp nhận những điều huyền hoặc, thần kỳ trong các câu chuyện cổtích, thần thoại… Đến các lớp 4,5 các em đã lớn, việc nhìn nhận vấn đề vềthế giới bên ngoài đã giảm hẳn yếu tố mơ hồ, ngộ nhận mà lúc này có sựhiểu biết, nhận thức đúng đắn hơn và có cơ sở khoa học hơn Do đó, việcgiảm số lượng truyện dân gian ở các lớp lớn là hợp lý Thay vào đó các emđược học thêm về các thể loại khác như : truyện danh nhân, truyện khoa
Trang 10học, truyện “Người tốt, việc tốt”, truyện cảnh giác, truyện ngắn hiện đại …để trang bị thêm một số tri thức về TN và XH, hiểu biết thêm về một sốhiện tượng khoa học Từ đó dựa vào khoa học để giải thích các hiện tượngtự nhiên một cách chính xác không dựa vào lực lượng thần bí như người xưa.Các lớp 2,3 có tiết Kể chuyện được học kèm Tập đọc (nội dung chung mộtvăn bản.) Truyện dân gian được bố trí vào cả môn Tập đọc để sau khi họctập đọc xong kể chuyện chỉ nhằm mục đích rèn kỹ năng kể chuyện cho HS.Ngoài ra nó còn làm tư liệu để minh hoạ cho các bài học Đạo đức hoặc làmngữ liệu cho phân môn Luyện từ và câu, Chính tả…
- Về nội dung: Đối với lớp 1 Kể chuyện được tách khỏi Tập đọcnhưng các câu truyện dân gian chủ yếu chỉ được xây dựng bằng hìnhảnh tóm tắt nội dung truyện, không có SGK trình bày thành văn bảnriêng cho hs Đây là một ý hay bởi với HS lớp 1 trong lúc HS đang họcbảng chữ cái, cách ghép vần, tiếng, từ, chưa đọc thành thạo mà đưatruyện dân gian với hình thức văn bản chỉ tạo cho HS lối học vẹt màthôi Tranh ảnh minh họa có tác dụng định hướng cho trẻ quan sát, khắcsâu những tình tiết quan trọng của truyện và giúp cho trẻ tưởng tượng có
cơ sở Riêng đối với hs lớp 4,5 truyện dân gian được trình bày dướidạng văn bản phục vụ cho môn Tập đọc với số lượng và thể loại cũng íthơn Còn kể chuyện chỉ là những tên truyện gợi ý cho hs tìm hiểu nộidung về một chủ đề nào đó Điểm này tôi thấy rất phù hợp bởi ý củangười biên soạn chương trình theo hướng tích hợp từ các lớp nhỏ lên lớplớn Các truyện được lặp lại từ 2-3 lần, với lớp nhỏ truyện dân gianđược trình bày thành văn bản phục vụ cho môn Tập đọc Đến lớp lớncác truyện đó lại được nhắc lại tên truyện, tìm hiểu lại nội dung truyệnsẽ giúp HS nắm chắc bài học hơn (Cóc kiện Trời, Sự tích dưa hấu, Câuchuyện bó đũa, Ba điều ước, Sự tích chú Cuội cung trăng…).Truyện ngụngôn vẫn được sử dụng nhiều ở lớp 1, các lớp 2,3,4,5 chủ yếu sử dụngtruyện cổ,cổ tích đặc biệt người ta đưa vào chương trình truyện thầnthoại và truyền thuyết rất ít Nội dung các câu truyện chủ yếu mang tínhgiáo dục, không mang tính giải thích đặc điểm tự nhiên của loài vật(cây cối, con vật) không giải thích nhiều về lịch sử như ở chương trìnhcũ
* Tóm lại : So với chương trình CCGD thì chương trình Tiểu học 2000,truyện dân gian được đưa vào vừa ít cả số lượng (92truyện/137truyện ở CTCCGD) vừa khác cả về hình thức trình bày, đồng thời khác cả về sự bố trí sốlượng và thể loại truyện cho từng khối lớp, giảm nhiều ở các thể loại thần
Trang 11thoại và truyền thuyết, có sự lựa chọn khá kỹ về nội dung truyện để phù hợpvới tình hình giáo dục hiện nay.
2 NHẬN XÉT CỤ THỂ:
a, Với khối 1:
- Về số lượng : 25 truyện
+ Cổ tích : 5 truyện
+ Ngụ ngôn : 17 truyện
+ Truyền thuyết : 3 truyện
* Nhận xét : Trong Chương trình SGK lớp 1 chủ yếu các câu chuyệndân gian được tách riêng ở phân môn kể chuyện, nhưng không được trìnhbày bằng văn bản mà được trình bày dưới hình thức tranh vẽ theo ý củatừng đoạn trong câu chuyện
- Truyện dan gian trong SGK Tiếng Việt 1 phần lớn là truyện ngụngôn (một số truyện cổ tích) mượn truyện của loài vật ( những con vật gầngũi quen thuộc như : gà, vịt, rùa, thỏ, dê, chó, ) để giáo dục trẻ một cáchnhẹ nhàng chủ yếu là khuyên bảo, hướng cho hs học tập theo các tấmgương tốt như các con vật Giáo dục hs sớm có thái độ phê phán hoặc nhắcnhở các em tránh xa cái xấu, cái ác, nhận biết ban đầu về cái xấu, cái ác,để có ý thức tránh (đại diện cho cái xấu, cái ác có các con vật: sói, sư tử,hổ, cá sấu…) Truyện truyền thuyết chỉ được đưa vào có 3 truyện nhằmbước đầu giải thích cho hs biết về nguồn gốc của con người, về tinh thầnđấu tranh của dân tộc và về nguồn gốc Quả dưa hấu phù hợp với tầm nhậnthức non nớt của trẻ em
b, Với khối 2:
- Về số lượng : 28 truyện
+ Cổ tích : 6 truyện( chủ yếu ở kỳ I)
+ Ngụ ngôn : 12 truyện
+ Truyện cười : 8 truyện
+ Thần thoại : 2 truyện
* Nhận xét : Chương trình lớp 2 các truyện dân gian thường là cácvăn bản dùng trong môn Tập đọc, nội dung giáo dục được lồng ghép với
Trang 12việc rèn kỹ năng tập đọc và kể chuyện cho HS Với lứa tuổi này các câuchuyện chủ yếu cũng xoay quanh các chủ đề học tập, mượn truyện vật đểgiáo dục người Một số truyện cổ tích được đưa vào cũng chỉ nằm ở phạm
vi giải thích nguồn gốc cây vú sữa, nguồn gốc của các dân tộc Việt Nam.Truyện cười được đưa vào rất nhiều với nội dung ngắn gọn phục vụ chophân môn Tập đọc Ngoài mục đích gây cười nhẹ nhàng, tạo hứng thú cho
HS học tốt môn Tập đọc, Truyện cười còn mang tính giáo dục sâu sắc.(Vídụ : Há miệng chờ sung, Mua kính, Đi chợ, ) truyện thần thoại được đưavào ít hơn, và đặc biệt không có truyện truyền thuyết
c, Với khối 3:
- Về số lượng : 12 truyện
+ Cổ tích : 6 truyện
+ Ngụ ngôn : 3 truyện
+ Truyền thuyết : 2 truyện
+ Thần thoại : 1 truyện
*Nhận xét: So với khối 1 và 2 thì ở khối 3 truyện dân gian có sốlượng ít dần đi Đặc biệt không có truyện Vui cười, tập trung chủ yếutruyện Cổ tích và Ngụ ngôn Nội dung chủ yếu của các truyện Cổ tíchkhông phải nhằm giải thích nguồn gốc hay đặc điểm tự nhiên của loài vậtnào cả mà chủ yếu tập trung giáo dục HS phẩm chất đạo đức con ngườinhư quý trọng sức lao động, không tham lam, ca ngợi sự thông minh, tài trícủa con người thể loại Thần thoại và Truyền thuyết rất ít (3 truyện) Ơûlứa tuổi này tư duy đã bước đầu phát triển, hs đã cơ bản nắm bắt được trithức và rèn luyện kỹ năng thông qua các bài học thực tế, gần gũi với cuộcsống thực xung quanh các em Các kiến thức về đời sống văn hoá, xã hội,khoa học được đưa vào chương trình nhiều hơn Vì thế truyện dân gian(Giáo dục hs thông qua con đường gián tiếp) ngày càng ít đưa vào dạy học.Tất nhiên nó vẫn giữ vai trò nhất định bởi với tư duy của hs khối 3 cònyếu, tâm sinh lý lứa tuổi vẫn ham mê các câu truyện mang tính cổ xưa cóyếu tố hoang đường cho nên vẫn dược đưa vào chương trình Tiểu học đểgóp phần giáo dục nhân cách cho hs
d, Với khối 4:
- Về số lượng : 25 truyện (chủ yếu là nêu tên truyện dùng chomôn Kể chuyện)
+ Cổ tích : 16 truyện