luận văn thạc sĩ Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử ở các trường phổ thông huyện Mê Linh - Hà Nội

Vai trò của các chủ thể quản lý trong nhà trường đối với quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học.. Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý hoạt động đổi

LỜI CẢM ƠN

Luận văn khoa khoa học “quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạyhọc môn lịch sử ở các trường THPT huyện Mê Linh, Hà Nội” đã đượchoàn thành Với long kính trọng và tình cảm chân thành tác giả xin chântrọng cảm ơn:

Trường Đại học Giáo dục- Đại học quốc gia Hà Nội cùng các thầygiáo, cô giáo đã trực tiếp giảng dạy và góp ý cho tác giả trong suốt quátrình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Các đồng cán bộ quản lý giáo dục, các giáo viên ở các trường THPThuyện Mê Linh đã tạo điều kiện, cung cấp thông tin, tư liệu giúp đỡ tác giảtrong suốt quá trình thực hiện đề tài

Đặc biệt tác giả xin bày tỏ long kính trọng và biết ơn sâu sắc đối vớiPGS.TS Trần Thị Tuyết Oanh đã tận tình giúp đỡ tác giả trong quá trìnhhướng dẫn khoa học để luận văn được hoàn thành

Tác giả cũng xin cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bèthường xuyên động viên, khích lệ tác giả yên tâm học tập, nghiên cứu.Mặc dù tác giả có nhiều cố gắng nhưng do thời gian có hạn chắc chắnluận văn không tránh khỏi thiếu xót Rất mong nhận được sự góp ý của quýThầy, Cô và bạn bè đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 12 năm 2011

Tác giả

Nguyễn Thị Quý

DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4 Giả thuyết khoa học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

7 Phương pháp nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY

HỌC LỊCH SỬ THPT 1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề

1 Lý do chọn đề tài

2 Mục đích nghiên cứu

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4 Giả thuyết khoa học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

7 Phương pháp nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG

PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ THPT

5

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Khái niệm quản lý

7 7 10

1.2.2 Khái niệm về quản lý giáo dục

1.2.3 Khái niệm quản lý nhà trường

1.2.3.1 Nhà trường

1.2.3.2 Quản lý nhà trường

1.2.4 Quản lý trường Trung học phổ thông

1.2.4.1 Trường Trung học phổ thông

1.2.5 Quản lý sự thay đổi

1.2.5 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

1.2.5.1 Đổi mới PPDH

1.2.5.2 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

1.3 Dạy học và đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học phổ thông.

1.3.1 Đặc điểm dạy học ở trường trung học phổ thông

1.3.1.1 Mục tiêu của giáo dục THPT

1.3.1.2 Nội dung chương trình giáo dục trung học phổ thông

1.3.1.3 Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục trung học phổ thông

1.3.1.4 Đánh giá kết quả giáo dục ở trường trung học phổ

thông phổ thông

1.3.1.5 Hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông

1.3.2 Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học

phổ thông theo hướng phát huy tính tích cực chủ động

sáng tạo của học sinh

1.3.2.1 Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học tích cực

12 12 13 14 14

15 18 18 18

20

20

21 21

1.3.2.2 Hướng thực hiện phương pháp dạy học tích cực

1.3.2.3 Giới thiệu một số phương pháp dạy học

1.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến đổi mới phương pháp dạy

học ở trường Trung học phổ thông

1.3.3.1 Năng lực quản lý của CBQL trường THPT

1.3.3.2 Năng lực của giáo viên

1.3.3.3 Học sinh

1.3.3.5 Cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học

1.4 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử ở

trường Trung học phổ thông

1.4.1 Nội dung quản lý đổi mới phương pháp dạy học

1.4.1.1 Lý do của việc đổi mới

1.4.1.2 Quan điểm đổi mới phương pháp dạy học

1.4.1.3 Nội dung quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở

trường trung học phổ thông

1.4.2 Vai trò của các chủ thể quản lý trong nhà trường đối

với quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học.

1.4.2.1 Vai trò của Hiệu trưởng

1.4.2.2 Vai trò của tổ chuyên môn

1.4.3 Đặc điểm của quản lý dạy học và quản lý đổi mới

phương pháp dạy học môn lịch sử ở trường trung học phổ

thông

1.4.3.1 Đặc điểm của quản lý dạy học môn lịch sử

1.4.3.2 Yêu cầu trong quản lý đổi mới phương pháp dạy học

môn lich sử ở trường trung học phổ thông

26

26 27 27 28

28 28 28 30

31

36 36 37

38

38 41-42

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở CÁC

TRƯỜNG THPT HUYỆN MÊ LINH - HÀ NỘI

2.1 Sơ lược về giáo dục trung học phổ thông của

huyện Mê Linh

2.1.1 Khái quát về giáo dục THPT hyện Mê Linh

2.1.2 Lịch sử phát triển

2.2 Khảo sát thực trạng hoạt động dạy học và thực tiễn

hoạt động quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn lịch

sử ở các trường THPT huyện Mê Linh, Hà Nội.

2.2.1 Mục đích khảo sát

2.2.2 Đối tượng khảo sát

2.2.3 Nội dung khảo sát

2.3.1.1 Quy mô trường cán bộ, GV, HS các trường

THPT huyện Mê Linh.

2.3.1.2 Chất lượng đội ngũ GV lich sử

2.3.1.3 Về chất lượng giáo dục

2.3.1.4 Thực trạng cơ sở vật chất

2.3.2 Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới phương pháp

45 45 46

47 47 48 48 48 48 49

49

49

50 50-51 52

53 53

55

dạy học lịch sử ở các trường THPT huyện Mê Linh, Hà

Nội

2.3.2.1 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên bộ môn

lịch sử

2.3.1.1 Quản lý khâu soạn bài, chuẩn bị bài lên lớp

2.3.2.2 Quản lý giờ dạy trên lớp

2.3.2.3 Quản lý việc thực hiện chương trình dạy

2.3.2.4 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn

2.3.2.5 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

môn lịch sử các trường THPT Mê Linh

2.3.2.6 Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN

MÊ LINH, HÀ NỘI 3.1 Các căn cứ đề xuất biện pháp

3.1.1 Căn cứ vào yêu cầu đổi mới phương pháp dạy

học

58 61

63 64

68

69 71-72

72 72 73 74

76 76

76

76

3.1.2 Căn cứ vào đặc điểm kinh tế, văn hóa xã hội và tình hình giáo dục môn lịch sử ở các trường THPT huyện Mê

Linh.

.1.3 Căn cứ vào thực tiễn quản lý hoạt động đổi mới

phương pháp dạy học môn lịch sử ở các trường THPT ở

huyện Mê Linh, Hà Nội.

3.2 Nguyên tắc đề xuất biện pháp

3.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ

3.2.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn.

3.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi

3.3 Biện pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở các trường THPT huyện Mê Linh, Hà Nội.

3.3.1 Biện pháp 1: Bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho CBQL, GV về đổi mới PPDH lịch sử theo hướng tích

cực

3.3.1.1 Mục tiêu của biện pháp

3.3.1.3 Cách thức thực hiện

3.3.2 Biện pháp 2: Bồi dường nâng cao trình độ chuyên

môn, nghiệp vụ cho GV lịch sử các trường THPT ở huyện

Mê Linh

3.3.2.1 Mục tiêu của biện pháp

3.3.2.2 Nội dung biện pháp

3.3.2.3 Cách thức thực hiện

3.3.3 Biện pháp 3: Chỉ đạo ứng dụng CNTT&TT trong dạy

77

78 78 78

79

79 79 80

80

80 80 81

học lịch sử

3.3.3.1 Mục tiêu của biện pháp

3.3.3.2 Nội dung biện pháp

3.3.3.3 Điều kiện thực hiện

3.3.4 Biện pháp 4: Tổ chức phong trào tự học, tự bồi

dưỡng trong đội ngũ giáo viên lịch sử

3.3.4.1 Mục tiêu của biện pháp

3.3.4.2 Nội dung biện pháp

3.3.4.3 Cách thức thực hiện

3.3.5 Biện pháp 5: Quản lý hoạt động học của học sinh

hướng vào rèn luyện cho học sinh năng lực tự học, tư duy

độc lập, sáng tạo trong học tập lịch sử

3.3.5.1 Mục tiêu của biện pháp

3.3.5.2 Nội dung biện pháp

3.3.5.3 Cách thức thực hiện

3.3.6 Biện pháp 6: Đổi mới nội dung sinh hoạt tổ chuyên

môn phù hợp với đặc trưng môn học

3.3.6.1 Mục tiêu của biện pháp

3.3.6.2 Nội dung biện pháp

3.3.6.3 Cách thức thực hiện

3.3.7 Biện pháp 7: Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và thiết bị dạy học hiện đại Xây dựng phòng học đa phương tiện

3.3.7.2 Nội dung biện pháp và cách thức thực hiện

3.3.6.3 Điều kiện thực hiện

3.4 Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm

3.4.3 Nội dung khảo nghiệm

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm

Kết luận chương 3

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

2 Khuyến nghị

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo

2.2 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội

2.3 Đối với các trường THPT huyện Mê Linh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

để toàn ngành tự khẳng định sự đổi mới vì sự phát triển của đất nước, củangành Trong tiến trình đổi mới giáo dục, đổi mới quản lý giáo dục luôn làgiải pháp cơ bản, là khâu đột phá.

PPDH là một trong những thành tố quan trọng nhất của quá trình dạyhọc Cùng một nội dung như nhau, nhưng bài học có để lại dấu ấn sâu sắctrong tâm hồn học sinh hay không tùy thuộc vào PPDH của giáo viên Việckiểm tra, đánh giá, điều chỉnh quá trình đổi mới phương pháp dạy học đangdiễn ra ở hầu hết các trường học trong hệ thống giáo dục quốc dân ViệtNam Việc chuẩn bị bài lên lớp theo hướng đổi mới PPDH, tổ chức giờ lênlớp phát huy tính tích cực của học sinh chắc chắn cần một sự chuẩn bị côngphu và nỗ lực của giáo viên, sự giúp đỡ của đồng nghiệp Tạo môi trường,điều kiện cho các hoạt động đó diễn ra thuận lợi, phụ thuộc nhiều bộ phậncủa nhà trường, đặc biệt là vai trò của người Hiệu trưởng và tổ trưởng tổchuyên môn, phụ thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường Việcđánh giá chính xác kết quả giờ lên lớp có ý nghĩa rất lớn đối với giáo viên

và đối với cả khâu chỉ đạo điều chỉnh việc triển khai kế hoạch đổi mớiPPDH ở nhà trường Việc đánh giá chính xác, khách quan những cái được

và chưa được để tìm ra nguyên nhân của chúng chắc chắn góp phần không

nhỏ trong việc thực hiện chu kì chỉ đạo tiếp theo trong chiến lược phát triểncủa nhà trường.

Thực tế trong nhiều năm qua, việc đổi mới phương pháp dạy học vẫnchưa được quan tâm đúng mức, ở nhiều môn học, chất lượng dạy - học cònrất thấp Tình trạng này càng trầm trọng hơn trong dạy học lịch sử ở trườngphổ thông Trong nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có một nguyênnhân quan trọng đó là việc không nhìn nhận đúng đắn vai trò, ý nghĩa, tầmquan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học và việc chỉ đạo thựchiện đổi mới phương pháp dạy học

Thực hiện chủ trương đổi mới phương pháp dạy học của Ngành trongnhững năm qua, các trường THPT ở huyện Mê Linh, Hà Nội đã tích cựcđổi mới mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủđộng, sáng tạo của học sinh Do đó chất lượng giáo dục đã có nhiều chuyểnbiến tích cực Tuy nhiên, ở một số bộ môn như: Môn Lịch sử, Địa lý, Giáodục công dân …chất lượng giáo dục còn thấp, vấn đề đổi mới phương pháp

và quản lý đổi mới phương pháp ở những bộ môn này còn nhiều hạn chế,đại bộ phận học sinh đều không quan tâm đến các môn học này Với các

em, học những môn này chỉ mạng tính chất đối phó, học cho có đủ điềukiện lên lớp, thi tốt nghiệp Hiện tượng này ảnh hưởng không nhỏ tới chấtlượng giáo dục bộ môn nói riêng và chất lượng giáo dục trong nhà trườngnói chung

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý

hoạt động đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử ở các trường phổ thông huyện Mê Linh - Hà Nội” với mong muốn tìm ra được những biện

pháp quản lý khả thi trong tiến trình thực hiện đổi mới PPDH môn lịch sửtrong nhà trường phổ thông để góp phần nâng cao chất lượng giáo dụctrong nhà trường

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận quản lý đổi mới phương pháp dạy hoc môn lịch sử

ở trường THPT và khảo sát thực trạng việc đổi mới PPDH môn lịch sử ởcác trường THPT huyện Mê Linh, xác định các biện pháp quản lý đổi mớiphương pháp dạy học môn học này ở các trường THPT của huyện, nhằmnâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử, góp phần nâng cao chất lượngdạy học ở các trường THPThuyện Mê Linh, Hà Nội

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể: Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ởtrường THPT

- Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý đổi mới PPDH lịch sử ởcác trường THPT huyện Mê Linh – Hà Nội

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý đổi mới PPDH trong dạy học lịch sử ở trường THPT luôn làkhâu đột phá, là giải pháp trong việc nâng cáo chất lượng giáo dục bộ mônlịch sử Nếu xác định được các biện pháp quản lý đổi mới PPDH môn lịch

sử theo hướng tổ chức dạy học môn lịch sử tích hợp, liên thông với cáchoạt đông giáo dục khác và các hoạt động văn hóa xã hội đồng thời bồidưỡng kỹ năng đổi mới phương pháp ạy học cho giáo viên dạy lịch sử thì

sẽ nâng cao được hiệu quả trong quản lý hoạt động đổi mới PPDH mônlịch sử ở trường THPT, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn họcnày ở các trường THPT huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý đổi mới PPDH lịch sử ở trườngTHPT

- Khảo sát đánh giá thực trạng đổi mới PPDH và quản lý đổi mớiPPDH lịch sử ở các trường THPT huyện Mê Linh

- Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH lịch sử ở cáctrường THPThuyện Mê Linh- Hà Nội.

6 Phương pháp nghiên cứu

- Các phương pháp lý luận: Phương pháp phân tích, tổng hợp, phânloại tài liệu nghiên cứu làm cơ sở lý luận của đề tài

- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Sử dụng phương pháp điềutra bằng phiếu hỏi, phỏng vấn đối với học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý;hỏi ý kiến các chuyên gia; phương pháp quan sát, tổng kết các kinh nghiệmgiáo dục

- Phương pháp thống kê toán học để sử lý những số liệu thu được từkhảo sát thực tế

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu thamkhảo và phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý đổi mới phương pháp dạy học lịch

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY

HỌC LỊCH SỬ THPT 1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề

Phương pháp day học là một thành tố trong hót động dạy học, PPDH

là động lục chính thúc đẩy các hoạt động dạy học đạt hiệu quả, nâng caochất lượng dạy học từ đó nâng cao chất lượng giáo dục Do đó đổi mớiPPDH là một trong những vấn đề được quan tâm nhất trong hoạt động đổimới giáo dục Việc quản lý hoạt động đổi mới PPDH giữ vai trò then chốt

để quá trình đổi mới PPDH trong hệ thống giáo dục quốc dân nói chung,trong các trường THPT nói riêng đạt kết quả mong muốn

Quản lý hoạt động dạy học, trong đó quản lý hoạt động đổi mới PPDH

ở trường học là nhiệm vụ trọng tâm của các nhà quản lý, các cơ sở giáodục, đồng thời cũng là nội dung quan trọng nhất trong công tác quản lýtrường học Đặc biệt trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay, quản lýhoạt động đổi mới PPDH giữ vai trò then chốt trong công tác quản lýtrường học Do đó đề tài này được nhiều nhà khoa học giáo dục, các nhàquản lý giáo dục quan tâm nghiên cứu và đề cập các công trình nghiên cứukhoa học, giáo trình giảng dạy ở các trường đại học, các luận văn chuyênngành quản lý giáo dục Ngoài ra còn có nhiều bài báo, các bài tham luậntại các hội thảo về đổi mới PPĐH, đổi mới PPDH trong nhà trường … còn

có nhiều luận án, luận văn nghiên cứu đề tài này Trong những công trìnhnghiên cứu của mình, hầu hết các tác giả đều cho rằng: Kết quả toàn bộhoạt động của nhà trường phụ thuộc vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lýcác công tác hoạt động của giáo viên

Trong luận văn quản lý chuyên ngành quản lý giáo dục (QLGD) củatác giả Nguyễn Thị Hảo với đề tài: “Những biện pháp quản lý của Hiệu

trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện TrấnYên tỉnh Yên Bái (2005) đã nêu lên những biện pháp quản lý của Hiệutrưởng trường THPT, đặc biệt là các biện pháp quản lý hoạt động dạyhọc…

Trong luận văn thạc sĩ chuyên ngành QLGD của tác giả Trần XuânThuấn (2009) đã nêu biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn lịch sử tạitrường THPT Mĩ Đức B - Hà Nội

Tuy nhiên, những luận văn nghiên cứu về quản lý hoạt động đổi mớiPPDH chưa nhiều, cách tiếp cận nghiên cứu và giải quyết vấn đề cũngtương đối khác nhau Cho đến nay, chua có công trình nghiên cứu nào đềcập đến việc tìm ra các biện pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH mônlịch sử ở các trường THPT huyện Mê Linh, Hà Nội Do đó, việc nghiêncứu nhằm đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH mônlịch sử ở các trường THPT huyện Mê Linh, Hà Nội là một yêu cầu cầnthiết hiện nay để nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử, đáp ứng mộtphần nhiện vụ của giáo dục trong quá trình hội nhập và phát triển Chính vìvậy tôi đã chọn đề tài này để nghiên cứu

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Khái niệm quản lý

Quản lý được hình thành và phát triển cùng với sự hình thành và pháttriển của loài người, khi xã hội loài người phát triển qua các hình thái xãhội thì trình độ tổ chức và điều hành xã hội ngày càng được nâng cao.Trình độ quản lý là một trong ba yếu tố cơ bản của sự phát triển xã hội: trithức, sức lao động và trình độ quản lý Ngày nay, thuật ngữ quản lý đã trởnên phổ biến, nhưng tùy vào cách tiếp cận khác nhau người ta đưa ra cáckhái niệm khác nhau về quản lý

Theo tác giả F.W Taylor người Mỹ: Quản lý là biết được chính xácđiều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thànhcông việc một cách tốt nhất và rẻ nhất Taylor đã nêu ra hệ thống tổ chứclao động nhằm khai thác thời gian lao động và sử dụng lao động hợp lýnhất các phương tiện và công cụ lao động nhằm tăng năng suất lao động.Theo tác giả H.Fayon người Pháp: Quản lý hành chính là sự dự đoán

và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển và phối hợp kiểm tra [18]

Tác giả Hanord Koontz người Mỹ cho rằng: Quản lý là duy trì mộtmơi trường mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong nhóm để cóthể thực hiện các mục tiêu đã định

Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt độngquản lý là tác động có định hướng của chủ thể quản lý (người quản lý) đếnkhách thể quản lý (người bị quản lý) - trong một tổ chức - nhằm làm cho tổchức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”

Giáo trình khoa học quản lý của Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí

Minh do GS-TS Hồ Văn Vĩnh chủ biên viết: Quản lý là sự tác động có tổ

chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý, nhằm đạtmục tiêu đã đề ra

Như vậy, những định nghĩa trên đây, tuy khác nhau về cách diễn đạt,

về góc độ tiếp cận nhưng đều gặp nhau ở nội dung cơ bản của khái niệmquản lý: Quản lý là một qúa trình tác động có chủ đích, có tổ chức, có địnhhướng của chủ thể quản lý dựa trên các thông tin về tình trạng của đốitượng và môi trường nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổnđịnh và làm cho nó phát triển với mục tiêu đã định

Chức năng quản lý là những nội dung và phương thức hoạt động cơbản của chủ thể quản lý sử dụng tác động đến khách thể quản lý theo mộttrình tự khoa học Các chức năng quản lý là những hoạt động chuyên biệt,

đặc thù của công tác quản lý Có bốn chức năng cơ bản liên quan mật thiếtvới nhau tạo thành một quá trình quản lý, đó là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo,kiểm tra cùng các yếu tố khác là thông tin.

Chức năng kế hoach hóa: Lập kế hoạch là quá trình thiết lập các mụctiêu của hệ thống các hoạt động và điều kiện đảm bảo thực hiện các mụctiêu đó Kế hoạch là nền tảng của quản lý

Chức năng tổ chức: Là hoạt động thực hiện kế hoạch bằng tổ chức Tổchức sắp xếp quá trình và phân bổ công việc, quyền hành và quyền lực chocác thành viên của tổ chức để họ có thể hoạt động và đạt mục tiêu của tổchức một cách có hiệu quả Xây dựng các cơ cấu nhóm, tạo sự hợp tác, liênkết, xây dựng các yêu cầu, lựa chọn, sắp xếp, bồi dưỡng cho phù hợp gópphần tăng thêm tính hiệu quả của mặt tổ chức

Chức năng chỉ đạo: Là quá trình tác động đến các thành viên của tổchức để họ nhiệt tình, tự giác nỗ lực phấn đấu đạt được mục tiêu của tổchức Chỉ dẫn, động viên, phối hợp các lực lương trong nhà trường chủđộng làm việc theo sự phân công và kế hoạc đã định Trong chức năng chỉđạo, chủ thể quản lý trực tiếp ra quyết định cho mọi người dưới quyền thựchiện Tuy nhiên, để quyết định quản lý đạt hiệu quả, chủ thể quản lýthường sử dụng các phương pháp như hướng dẫn, động viên, khuyếnkhích, nhằm thuyết phục mọi người thực hiện tốt nhiệm vụ được giao.Chức năng kiểm tra, đánh giá: Đây là chức năng có liên quan đến mọicấp quản lý để đánh giá kết quả hoạt động của hệ thống quá trình vận hành

tổ chức, từ đó rút kinh nghiệm và có sự điều chỉnh thích hợp

Các chức năng trên gắn bó, đan xen với nhau, khi thực hiện chức năngnày sẽ có mặt của chức năng khác nhưng ở mức độ khác nhau Để thựchiện tốt bốn chức năng trong hoạt động quản lý, chức năng thông tin đóngvai trò quan trọng, nó được xem như “mạch máu” của hoạt động quả lý

Điều này được biểu hiện qua sơ đồ dười đây:

Sơ đồ 1 Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý

1.2.2 Khái niệm về quản lý giáo dục

Cũng như khái niệm quản lý nói chung, khái niệm quản lý giáo dục(QLGD) cũng có nhiều quan niệm khác nhau tùy theo cách tiếp cận củanhà nghiên cứu

- Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống tácđộng có mục đích, có kế hoạch, hợp với quy luật của chủ thể quản lý nhằmlàm cho hệ thống vận hành theo đường lối, nguyên lý giáo dục của đảng,thực hiện các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêuđiểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáodục tới mục tiêu dự kiến, tiến đến trạng thái mới về chất” [30]

- Theo tác giả Bùi Trọng Tuân: Quản lý giáo dục là tác động có ýthức, có mục đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau, đến tất cả các

Thông tin quản lý Tổ chức thực hiện Lập kế hoạch

Chỉ đạo, lãnh đạo Kiểm tra, đánh giá

khâu của hệ thống nhằm mục đích bảo đảm giáo dục cộng sản chủ nghĩacho thế hệ trẻ đảm bảo sự phát triển hài hòa, toàn diện của họ trên cơ sởnhận thức đúng và sử dụng các quay luật chung vốn có của CNXH, cũngnhư các quy luật khách quan của quá trình dạy học - giáo dục, của sự pháttriển thể chất và tâm lý trẻ, thiếu niên cũng như thanh niên.

Theo tác giả Trần Kiểm: QLGD được thực hiện ở hai cấp độ vĩ mô và

vi mô:

Đối với cấp vĩ mô, “QLGD được hiểu là những tác động tự giác (có ýthức, mục tiêu, kế hoạch, hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đếntoàn bộ hệ thống (từ trung ương, địa phương đến các cơ sở giáo dục là nhàtrường), nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu pháy triển giáodục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục”

Đối với cấp vi mô, “QLGD được hiểu là hệ thống những tác động tựgiác (có ý thức, mục tiêu, kế hoạch, hệ thống, quy luật) của chủ thể quản lýđến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh vàcác lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chấtlượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường” [22 tr27-37]

QLGD là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đến khách thểquản lý nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quảmong muốn một cách hiệu quản nhất QLGD theo nghĩa tổng quát là hoạtđộng điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tácđào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội

Khái quát lại, dù QLGD được hiểu theo cách tiếp cận nào thì nội hàmcủa khái niệm QLGD chứa đựng những nhân tố đặc trưng bản chất sau:Phải có chủ thể QLGD, ở tầm vĩ mô là quản lý của nhà nước mà cơ quantrực tiếp quản lý là Bộ giáo dục, Sở giáo dục, Phòng giáo dục, ở tầm vi mô

là quản lý của Hiệu trưởng nhà trường Nhà trường là đối tượng cuối cùng

và cơ bản nhất của QLGD, trong đó đội ngũ giáo viên và học sinh là đốitượng quản lý quan trọng nhất.

QLGD là quản lý con người nên đòi hỏi phải có những nguyên tắcgiáo dục Những nguyên tắc giáo dục là những yêu cầu, những tiêu chuẩn,những luận điểm cơ bản chỉ đạo, việc tổ chức của chủ thể quản lý giáo dục.Các cơ quan và cán bộ trong ngành quản lý giáo dục ở cấp nào và đảmnhận bất cứ chức năng gì đều phải tổ chức và hoạt động theo đúng các yêucầu cơ bản nói trên Đó là tính Đảng và tính khoa học, tập trung và dânchủ, kết hợp nhà nước và nhân dân, cụ thể và thiết thực

1.2.3 Khái niệm quản lý nhà trường

1.2.3.1 Nhà trường

Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc, nhà trường làmột tổ chức chuyên biệt trong hệ thống tổ chức xã hội thực hiện chức năngtái tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự duy trì và phát triển xã hội

Nhà trường là tổ chức giáo dục cơ sở mang tính nhà nước, xã hội, lànơi trực tiếp đào tạo thế hệ trẻ, là cơ quan giáo dục chuyên biệt, có đội ngũcác nhà giáo dược đào tạo, nội dung chương trình được chọn lọc, phươngpháp giáo dục phù hợp với mọi lứa tuổi, các phương tiện phục vụ cho giáodục, mục đích giáo dục của nhà trường phù hợp với xu thế phát triển của xãhội và thời đại

1.2.3.2 Quản lý nhà trường

Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý nhà trường:

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý trường học (nhà trường)

là tập hợp những tác động tối ưu của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên,học sinh và cán bộ khác, nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do nhà nước đầu

tư, lực lượng xã hội đóng góp và do lao động xây dựng vốn tự có Hướngvào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ là quá

trình đào tạo thế hệ trẻ, thực hiện có chiến lược, mục tiêu và kế hoạch đàotạo, đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới” [30]

Theo tác giả Phạm Viết Vượng: Quản lý trường học là hoạt động củacác cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên,học sinh và các lực lượng giáo dục khác cũng như huy động tối đa cácnguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo trong nhàtrường

- Chỉ đạo tốt các hoạt động chuyên môn theo chương trình giáo dụccủa Bộ Gáo dục – Đào tạo, Sở giáo dục và của nhà trường

- Chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho tập thể giáo viên, côngnhân viên

Là một thiết chế đặc biệt của xã hội nên nhà trường cùng với công tácquản lý trường học vô cùng quan trọng, bao gồm sự quản lý tác động qualại giữa trường học và xã hội đồng thời quản lý chính nhà trường Người ta

có thể phân tích quá trình giáo dục của nhà trường như một hệ thống gồmcác thành tố và được biểu diễn bằng sơ đồ sau:

Sơ đồ 2: Quản lý các thành tố của quá trình dạy học

Vai trò của người quản lý là phải làm sao cho hệ thống các thành tốvận hành liên kết chặt chẽ với nhau đưa tới kết quả mong muốn

Như vậy quản lý nhà trường thực chất là tác động có định hướng, có

kế hoạch của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực nhằm đẩy mạnh hoạtđộng của nhà trường theo nguyên lý giáo dục nhằm đạt mục tiêu giáo dục

Do vậy công tác quản lý giáo dục nói chung, quản lý nhà trường nói riêng,gồm quản lý các hoạt động trong nhà trường và quản lý các quan hệ giũanhà trường với xã hội

1.2.4 Quản lý trường Trung học phổ thông

1.2.4.1 Trường Trung học phổ thông

Trường THPT là cấp cuối cùng của hệ thống giáo giục phổ thông gồm

ba năm học, trường THPT là cấp học hoàn thiện kiến thức phổ thông cơbản cho học sinh, là cấp học tạo nguồn lực cho các yêu cầu đào tạo của xãhội, đồng thời chuẩn bị tích cực cho thế hệ trẻ đi vào cuộc sống xã hội vàlao động sản xuất Do vậy, trường THPT có mục tiêu, nội dung, phươngpháp giáo dục mang tính phổ thông cơ bản, toàn diện với những đặc thùriêng nhằm thực hiện nhiệm vụ của cấp học Nhiệm vụ và quyền hạn của

trường THPT được quy định tại Điều 3, Điều lệ trường Trung học (Banhành kèm theo Quyết định 07/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 02 tháng 04 năm

2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)

1.2.4.2 Quản lý trường Trung học phổ thông

Theo tác giả Trần Hồng Quân: “Quản lý nhà trường phổ thông là quản

lý dạy học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạngthái khác, để tiến dần tới mục tiêu giáo dục” [31, tr37]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý trường phổ thông là tậphợp các động tác tối ưu (công tác tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, canthiệp) của chủ thể quản lý đến tập thể cán bộ, giáo viên và học sinh nhằmtận dụng nguồn nhân lực do nhà nước đầu tư, các lực lượng xã hội đónggóp và do hoạt động xây dựng vốn tự có hướng vào việc đẩy mạnh mọihoạt động của nhà trường và tiêu điểm hội tụ là đào tạo thế hệ trẻ, thựchiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lênmột trạng thái mới” [30 tr.43]

1.2.5 Quản lý sự thay đổi

Quản lý sự thay đổi là một lý thuyết ra đời nhằm tăng tính thích ứngcác hoạt động quản lý đối với “sư thay đổi”của bối cảnh và của chính đốitượng quản lý trong quá trình phát triển Quản lý sự thay đổi thực chất là

kế hoạch hóa, điều hành và chỉ đạo triển khai sự thay đổi để đạt được mụctiêu đề ra cho sự thay đổi đó Thông thường quản lý sự thay đổi phải trảiqua 3 giai đoạn chính, đó là giai đoạn nhận diện trạng thái hiện hành của tổchức hay còn gọi là giai đoạn “Rã đông”, ở giai đoạn này cần phải chuần bịcho đội ngũ thay đổi về thái độ, kiến thức, kỹ năng …; giai đoạn 2, mô tảtrạng thái mong đợi của tổ chức; giai đoạn 3, kế hoạch hóa cho sự thay đổi.Trong lý thuyết quản lý sự thay đổi thường nêu ra 4 bước đó là: Chuẩn bị

cho sự thay đổi; Kế hoạch hóa sự thay đổi; Tiến hành sự thay đổi và cuốicùng là đánh giá duy trì sự thay đổi.

Trong quá trình quản lý sự thay đổi người quản lý cần phải quyết địnhxem minh muốn đạt được gì và khi nào Tuy nhiên, trước khi ra quyết định

họ phải hiểu rõ nội dung của sự thay đổi và đặc điểm của sự thay đổi này.Trong quá trình hoạch định sự thay đổi nên xác định những điểm cần cânnhắc khi thực hiện sự thay đổi trong bối cảnh cụ thể của đơn vị mình, lậpdanh sách cho những việc cần làm và cách làm chúng Khi thực hiện sựthay đổi cần quan tâm đến thông tin phản hồi và cập nhật thông tin, sau khi

đã quán triệt cho mọi thành viên của đơn vị nhận thức được mục đích, nộidung và thống nhất cách làm Thực hiện kiểm tra, đánh giá các kết quả đạtđược và duy trì “sự thay đổi” Không có một sự thay đổi nào lại hoàn toànkết thúc vì thay đổi thường là một quá trình phát triển theo quy luật củaduy vật biện chứng, những kết quả đạt được ở mỗi giai đoạn là tiền đề chonhững thay đổi sau

Đổi mới PPDH là đổi mới một khâu trong quá trình dạy học Thôngthường đổi mới PPDH được tiến hành theo 4 bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị gồm

- Tác động nhận thức, tạo tâm thế và điều kiện sẵn sang tham gia đổimới PPDH, thành lập Ban chỉ đạo xây dựng kế hoạch chương trình hànhđộng

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến đổi mới PPDH: Giáo viên, họcsinh, cơ sở vật chất …

- Dự thảo chương trình kế hoạch chỉ đạo, tổ chức hội thảo, tọa đàmtrao đổi kế hoạch trong tập thể sư phạm để thống nhất hành động

Bước 2: Thử nghiệm sư phạm

- Định hướng thống nhất về cách đánh giá giờ dạy theo tinh thần đổimới, cách thiết kế giáo án tích cực.

- Chọn đối tượng thử nghiệm, tổ chức dạy thí điểm, dự giờ, kiểm trađánh giá rút kinh nghiệm

Bước 3: Chỉ đạo mở rộng đại trà

- Tổ chức dạy học theo tinh thần đổi mới ở tất cả các môn học với tất

cả giáo viên

- Theo dõi, quan sát thu thập xử lý thông tin đa chiều Kiểm tra, đánhgiá, rút kinh nghiệm, điều chỉnh sai lệch, thúc đẩy hoạt động hướng đích.Bước 4: Tổng kết đành giá

- Tổng kết đánh giá trong từng học kỳ, cả năm Có chế độ khenthưởng, kỷ luật

- Tổ chức viết sáng kiến kinh nghiệm, trao đổi kinh nghiệm giữa các

cá nhân trong tổ bộ môn, giáo viên giỏi, giáo viên giàu kinh nghiệm

- Tổng kết, rút bài học kinh nghiệm để tiếp tục triển khai trong thớigian tiếp theo

1.2.6 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

1.2.6.1 Đổi mới PPDH

Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành trung ương ĐảngCộng sản Việt Nam khóa VIII đã chỉ rõ nhiệm vụ quan trọng của ngànhgiáo dục là: đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục- đào tạo, khắc phụclối truyền thụ một chiều, rèn luyện thói quen, nền nếp tư duy sáng tạo củangười học

Điều 24 – Luật giáo dục chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thôngphải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động, sang tạo của học sinh phùhợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, rèn luyện kỹ năng vận dụng

kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui và hứngthú học tập cho học sinh”.

Đổi mới PPDH là quy luật phát triển tất yếu của thời đại và của mỗiquốc gia trên đường phát triển xã hội, của giáo dục, của chính bản thânngười làm công tác giáo dục, của giáo viên và học sinh trong điều kiệnmới Đổi mới PPDH không phải là thay cái cũ bằng cái mới, thay cácPPDH truyền thống bằng PPDH mới, hiện đại Đổi mới PPDH là sử dụng

có hiệu quả các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủđộng sáng tạo của người học

Trong đổi mới PPDH phải tăng cường khai thác, ứng dụng và sử dụngcông nghệ thông tin trong dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục Đổimới phương pháp dạy học phải được tổ chức, chỉ đạo một cách có hệthống, khoa học, đồng bộ và phải đặt trong mối quan hệ biện chứng với sựđổi mới các thành tố khác trong quá trình dạy học: mục tiêu, nội dung,phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức

1.2.6.2 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

Quản lý hoạt động đổi mới PPDH là vấn đề cốt lõi trong quản lý hoạtđộng dạy học Quản lý hoạt động đổi mới PPDH được hiểu là hệ thốngnhững tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lýtrong hệ thống giáo dục; là hệ thống điều hành hệ thống giáo dục quốc dân,các cơ sở giáo dục trong quá trình dạy học nhằm thực hiện mục đích đổimới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh

Để hoạt động đổi mới PPDH thành công, Hiệu trưởng cần tập trungvào những nội dung sau:

- Nâng cao nhận thức về vai trò, ý nghĩa của công cuộc đổi mới nhàtrường nói chung và đổi mới PPDH cho CBQL, GV bằng việc triển khai

các văn bản chỉ đạo của ngành về việc thực hiện nhiệm vụ năn học, vềchuyên môn …

- Tạo điều kiện cho GV được đi học các lớp nâng cao trình độ chuyênmôn và các lớp tập huấn chuyên đề do ngành tổ chức, các lớp nghiệp vụđổi mới PPDH

- Tổ chức xây dựng các chuyên đề thiết thực phục vụ cho việc đổi mớiPPDH, đổi mới kiểm tra, đánh giá

- Xây dựng kế hoạch tổ chức cho GV thăm quan, dự giờ, học hỏi kinhnghiệm của đồng nghiệp trong và ngoài nhà trường, qua đó thúc đẩy việc

tự học, tự bồi dưỡng của GV

- Xây dựng kế hoach về bổ sung CSVC, thiết bị dạy học đáp ứng yêucầu đổi mới PPDH, sử dụng hiệu quả thiết bị dạy học, đặc biệt là trongnhững giờ thực hành

- Tổ chức các khóa học nâng cao trình độ công nghệ thông tin cho

GV, khuyến khích ứng dụng phần mềm tin học để thiết kế giáo án tích cựcđiện tử

- Xây dựng môi trường học tập tích cực tương tác đa thông tin chongười học

- Tổ chức hội thi GV dạy giỏi, báo cáo kinh nghiệm trong giảng dạybằng ứng dụng công nghệ thông tin

- Tổ chức phong trào thi đua về đổi mới PPDH, có chính sách khenthưởng kịp thời nhằm động viên các tập thể, cá nhân tích cực, đạt hiệu quảcao trong hoạt động đổi mới PPDH

- Tổ chức đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng pháthuy tính tích cực, chủ động, sang tạo của HS đồng thời cũng phải đánh giáđược chuẩn kiến thức bộ môn

- Tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động đổi mới PPDH của

GV qua các giờ dạy

Các cán bộ quản lý giáo dục luôn coi công tác quản lý hoạt động đổimới phương pháp dạy học là đòn bẩy để nâng cao chất lượng dạy học củanhà trường

1.3 Dạy học và đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học phổ thông

1.3.1 Đặc điểm dạy học ở trường trung học phổ thông

1.3.1.1 Mục tiêu của giáo dục THPT

Mục tiêu của giáo dục Việt nam: “Đào tạo con người Việt Nam pháttriển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẫm mỹ, nghề nghiệp, trungthành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồidưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân đáp ứng yêu cầuxây dựng và bảo vệ Tổ Quốc”

Mục tiêu giáo dục phổ thông là “Giúp học sinh phát triển toàn diện vềđạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thànhnhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và tráchnhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộcsống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc”

Mục tiêu giáo dục THPT nhằm “Giúp học sinh củng cố và phát triểnnhững kết quả giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông và nhữnghiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học lên đạihọc, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sốnglao động” [17 tr21]

1.3.1.2 Nội dung chương trình giáo dục trung học phổ thông

Nội dung giáo dục phải đạt được các yêu cầu sau:

Thứ nhất, đảm bảo giáo dục toàn diện: Phát triển cân đối, hài hòa vềtrí tuệ, thể chất, đạo đức, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, hình thành nhữngphẩm chất, năng lực cần thiết của con người Việt Nam trong thời kì mới -thời khì CNH - HĐH đất nước.

Thứ hai, bảo đảm tính phổ thông cơ bản, hiện đại, hướng nghiệp và có

hệ thống; chú trọng thực hành, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi học sinh,đáp ứng mục tiêu giáo dục phổ thông

Thứ ba, đảm bảo tính thống nhất của chương trình giáo dục phổ thôngtrong phạm vi cả nước, đồng thời có thể vận dụng cho phù hợp với đặcđiểm vùng miền, nhà trường và các nhóm học sinh

Thứ tư, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông của các nước có nền giáodục tiến bộ trong khu vực và trên thế giới

1.3.1.3 Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục trung học phổ thông

Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm củatừng đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học, bồi dưỡng phươngpháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vàothực tiễn cuộc sống, tạo hứng thú, động lực cho học sinh

Hình thức tổ chức GDPT bao gồm các hình thức tổ chức dạy học vàhoạt động giáo dục trên lớp, trong và ngoài nhà trường Các hình thức tổchức giáo dục phải đảm bảo cân đối, hài hòa giữa dạy học các môn học vàhoạt động giáo dục; giữa dạy học theo lớp, nhóm và cá nhân; bảo đảm chấtlượng giáo dục chung cho mọi đối tượng, tạo điều kiện phát triển năng lực

cá nhân của học sinh

Giáo viên chủ động lựa chọn, vận dụng các phương pháp và hình thức

tổ chức giáo dục cho phù hợp với nội dung, đối tượng học sinh và điềukiện cụ thể

1.3.1.4 Đánh giá kết quả giáo dục ở trường trung học phổ thông phổ thông

Đành giá kết quả giáo dục của học sinh ở các môn học và hoạt độnggiáo dục trong mỗi lớp, mỗi cấp học nhằm xác định mức độ đạt được mụctiêu giáo dục, làm căn cứ để điều chỉnh quá trình giáo dục, góp phần nângcao chất lượng giáo dục toàn diện

Đánh giá kết quả giáo dục ở các môn học và hoạt động giáo dục trongmỗi lớp, mỗi cấp học cần phải:

Bảo đảm tính khách quan, toàn diện, khoa học và trung thực

Căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng và yêu cầu về thái độ được cụthể hóa ở từng môn học

Phối hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ, đánh giácủa giáo viên và đánh giá của học sinh, đánh giá của nhà trường và đánhgiá của gia đình, cộng đồng

Kết hợp giữa hình thức trắc nghiệm khách quan, tự luận và các hìnhthức đánh giá khác

Bộ GD&ĐT quy định việc đánh giá bằng điểm kết hợp với nhận xétcủa giáo viên hoặc chỉ đánh giá bằng nhận xét của giáo viên cho từng mônhọc và từng hoạt động giáo dục Sau mỗi lớp, cấp học có đánh giá, xếp loạikết quả GD của học sinh Kết thúc lớp 12, tổ chức kì thi tốt nghiệp THPT

1.3.1.5 Hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông

Hoạt động dạy học trong trường THPT bao gồm hoạt động dạy củagiáo viên va hoạt đông học của học sinh Hai hoạt động này có quan hệ

biện chứng với nhau Trong đó, hoạt động dạy của GV là truyền thụ trithức, tổ chức, điều khiển hoạt động chiếm lĩnh tri thức của học sinh Hoạtđộng dạy có chức năng kép là truyền đạt và điều khiển nội dung học theochương trình quy định Có thể hiểu, hoạt động dạy là quá trình sư phạmcủa giáo viên, làm nhiệm vụ truyền thụ tri thức, tổ chức, điều khiển hoạtđộng nhận thức của học sinh.

Hoạt động học của học sinh là việc học sinh tự giác, tích cực chiếmlĩnh tri thức khoa học dưới sự điều khiển của giáo viên Hoạt động họccũng có chức năng kép là lĩnh hội và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh trithức khoa học một cách tự giác, tích cực nhằm biến tri thức của nhân loạithành học vấn của bản thân

Hoạt động dạy học có ưu thế tuyệt đối trong việc hình thành tri thức,phát triển năng lực tư duy thông qua việc dạy các môn học cơ bản, đồngthời đặt nền móng cho sự phát triển nhân cách toàn diện Vì thế, hoạt độngdạy học được hiểu một cách đầy đủ bao gồm toàn bộ việc giảng dạy, giáodục của giáo viên, việc học tập, rèn luyện của học sinh theo nội dung giáodục toàn diên nhằm đào tạo thế hệ trẻ thành những người làm chủ đấtnước, có lý tưởng xã hội chủ nghĩa, có văn hóa, kỹ thuật, có sức khỏe đểđáp ứng nhu cầu xây dựng xã hội mới

1.3.2 Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh

1.3.2.1 Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học tích cực

Có thể nêu bốn dấu hiệu đặc trưng cơ bản sau đây của PPDH tích cực:

- Dạy học tăng cường phát huy tính tự tin, tích cực, chủ động, sáng tạothông qua tổ chức thực hiện các hoạt động học tập của học sinh Dạy họcthay vì lấy “Dạy” làm trung tâm sang lấy “Học” làm trung tâm Trongphương pháp tổ chức, người học – đối tượng của hoạt động “dạy” – đồng

thời là chủ thể của hoạt động “học” - được cuốn hút vào các hoạt động họctập do GV tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điềumình chưa rõ, chưa có chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đãđược GV sắp đặt Hoạt động này làm cho lớp ồn ào hơn, nhưng đó là “sự

ồn áo hiệu quả”

- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp và phát huy năng lực tựhọc của học sinh PPDH tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tậpcủa HS không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn làmột mục tiêu dạy học

- Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh, với sự bùng nổ về thôngtin, khoa học, kỹ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão, thì không thể nhồinhét vào đầu óc HS khối lượng kiến thức ngày càng nhiều Trong cácphương pháp học, thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu tạo dựng cho HS

có được phương pháp, kỹ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họlòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả họctập sẽ nhân lên gấp bội

- Dạy học phân hóa kết hợp với hợp tác Trong một lớp học trình độkiến thức, tư duy của HS thường không đồng đều, vì vậy khi áp dụngPPDH tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về cường độ, mức độ,tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kếthành một chuỗi hoạt động học tập

- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò: Trong dạy học,việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm nhận định thực trạng và điều chỉnhhoạt động học của trò mà cũng đồng thời tạo điều kiện nhận định thựctrạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy Trong PPDHTC, GV phảihướng dẫn HS phát triển kỹ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học

1.3.2.2 Hướng thực hiện phương pháp dạy học tích cực

Thực hiện dạy học tích cực (DHTC) không có nghĩa là gạt bỏ cácphương pháp truyền thống mà cần kế thừa, phát triển những mặt tích cựctrong hệ thống các PPDH truyền thống, đồng thời phải học hỏi, vận dụngmột số PPDH mới, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh dạy học cụ thể.

1.3.2.3 Giới thiệu một số phương pháp dạy học

- Phương pháp thuyết trình: Đây là PPDH lâu đời nhất và hiện nayvẫn là phương pháp được sử dụng khá phổ biến Với phương pháp thuyếttrình, GV sử dụng ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để cung cấp cho người học

hệ thống thông tin về nội dung học tập Người học tiếp nhận hệ thốngthông tin đó từ người dạy và xử lí tùy theo chủ thể việc học và yêu cầu củadạy học

- Phương pháp vấn đáp, đàm thoại: Phương pháp trong đó GV đặt ranhững câu hỏi để HS trả lời, hoặc có thể tranh luận với nhau và với cả GV,qua đó HS lĩnh hội được nội dung bài học

- Phương pháp vấn đáp, đàm thoại khác với thuyết trình ở chỗ nộidung cần truyền thụ không được thể hiện qua lời giảng của người dạy màđược thực hiện bởi hệ thống câu hỏi, câu trả lời của người học dưới sự gợi

mở bởi các câu hỏi do người dạy đề xuất

- Mục đích của phương pháp này là nâng cao chất lượng giờ học bằngcách tăng cường hình thức hỏi – đáp, đàm thoại giữa GV và HS, rèn cho

HS bản lĩnh tự tin, khả năng diễn đạt một vấn đề trước tập thể

- Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề: Phát hiện sớm và giảiquyết hợp lý những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn là một năng lực đảmbảo thành công trong cuộc sống Vì vậy, tập dượt cho HS biết phát hiện,đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập, trong cuộc sốngcủa cá nhân, gia đình, cộng đồng không chỉ có ý nghĩa ở tầm PPDH màphải đặt như một mục tiêu giáo dục Trong dạy học phát hiện và giải quyết

vấn đề, HS vừa nắm được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp chiếmlĩnh tri thức đó, phát triển tư duy tích cực sáng tạo, được chuẩn bị một nănglực thích ứng với ời sống xã hội.

- Dạy học với lý thuyết tình huống: GV giao nhiệm vụ học tập, đưatình huống, HS hình thành hoặc điều chỉnh kiến thức dể đáp ứng nhu cầucủa môi trường chứ không do áp đặt của GV HS độc lập hoạt động, khi

HS không thể giải quyết vấn đề, GV can thiệp thông qua các câu hỏi gợi ý

- Dạy học dự án: Người học tự lựa chọn chủ đề, xác định nhiệm vụ cụthể, tự tổ chức, giải quyết nhiệm vụ

1.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến đổi mới phương pháp dạy học ở trường Trung học phổ thông

Đổi mới PPDH ở trường THPT phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó

có những yếu tố cơ bản sau:

1.3.3.1 Năng lực quản lý của CBQL trường THPT

Trước hết CBQL phải có nhận thức đúng đắn về ý nghĩa, sự cần thiếtcủa việc đổi mới PPDH, phải có sự am hiểu sâu về đổi mới PPDH, làngười đi đầu, gương mẫu trong thực hiện đổi mới PPDH ở những giờ dạytrên lớp và trong hoạt động quản lý của mình

CBQL phải thật sự quan tâm đến việc đổi mới PPDH ở đơn vị mìnhquản lý, từ đó có kế hoạch cụ thể và tổ chức triển khai, chỉ đạo thực hiệnnghiêm túc, đồng thời có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ Có quy chế cụ thể

về kiểm tra, đánh giá, khen thưởng kỷ luật đối với GV, những người trựctiếp thực thi việc đổi mới PPDH trong nhà trường

1.3.3.2 Năng lực của giáo viên

“GV là người quyết định chất lượng giáo dục”, do vậy, GV cũngchính là người quyết định sự thành bại của hoạt động đổi mới PPDH trongnhà trường GV phải có hiểu biết đầy đủ về đổi mới PPDH, có khả năng

nghiên cứu áp dụng các PPDH theo định hướng đổi mới, biết tổ chức,hướng dẫn HS phương pháp học tập phù hợp, đặc biệt người người GV cầnphải có tư duy đổi mới.

1.3.3.3 Học sinh

Học sinh vào học hệ THPT thường có chất lượng không đồng đều, có

em có khả năng học tập tốt các môn tự nhiên nhưng lại hạn chế về các môn

xã hội Việc học tập của các em cũng phụ thuộc vào định hướng mà các em

sẽ theo đuổi sau khi học xong bậc học Do đó, trong dạy học cần tổ chứctốt khâu phân hóa HS, cho HS lực chọn các chương trình học, thi tuyển vàonhững lớp học phù hợp với năng lực của các em Trong các nhà trườngTHPT hiện nay thường tổ chức cho học sinh lực chọn lớp học theo khốihọc (khối tự nhiên và khối xã hội) để phù hợp với mong muốn, nguyệnvọng của HS và phụ huynh HS Do đó, khâu hướng nghiệp cho HS là hếtsức quan trọng và nhà trường cần tổ chức tốt hoạt động này Hơn nữa, mụctiêu của đổi mới PPDH là giúp HS tích cực, chủ động, sáng tạo trong việclĩnh hội kiến thức, bởi vậy HS phải được giáo dục để có động cơ học tậpđúng đắn, có ý thức tự giác và trách nhiệm với quá trình học tập của mình

1.3.3.4 Chương trình và sách giáo khoa

Chương trình và SGK thể hiện mục tiêu và nội dung dạy học, nó chiphối phương pháp dạy học, do vậy việc đổi mới PPDH chịu ảnh hưởng lớncủa chương trình và SGK

Để hoạt động đổi mới PPDH điễn ra hiệu quả thì chương trình vàSGK phải được biên soạn phù hợp, tạo điều kiện cho GV có thể áp dụngPPDH một cách dễ dàng và sáng tạo Mặt khác, nội dung SGK cũng đòihỏi GV phải sử dụng những PPDH linh hoạt, phù hợp mới hoàn thànhnhiệm vụ dạy học

1.3.3.5 Cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học

Trong đổi mới PPDH cần phải có sự hỗ trợ rất nhiều về CSVC vàtrang thiết bị dạy học tương ứng Nếu thiếu CSVC trang thiết bị dạy họctương ứng thì việc đổi mới PPDH sẽ gặp nhiều khó khăn, thậm chí khôngthực hiện được Việc đầu tư CSVC, trang thiết bị dạy học cần được quantâm đầu tư thích đáng Nhà trường cần có kế hoạch chỉ đạo GV, HS tự thiết

kế đồ dùng dạy học, đồng thời cần đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục

1.4 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử ở trường Trung học phổ thông

1.4.1 Nội dung quản lý đổi mới phương pháp dạy học

1.4.1.1 Lý do của việc đổi mới

Thứ nhất, so yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội đối với việc đàotạo nguồn nhân lực trong giai đoạn mới Nguồn nhân lực để đáp ứng yêucầu của giai đoạn mới, ngoài các phẩm chất như lòng yêu nước, yêu chủnghĩa xã hội, quý trọng và hăng say lao động, có lòng nhân ái, ý thức tráchnhiệm… còn có những phẩm chất và năng lực cần thiết khác, đó là có tưduy phê phán để thích ứng với những thay đổi trong cuộc sống, quan tâm

và tham gia giải quyết các vấn đề bức xúc mang tính toàn cầu, có năng lựchợp tác và giao tiếp có hiệu quả, năng lực chuyển đổi nghề nghiệp theo yêucầu của sản xuất và thị trường lao động, năng lực quản lý, nổi bật nhất lànăng lực thích ứng với cốt lõi là khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề.Những phẩm chất và năng lực nêu trên phải được xem là nội dung chủ yếucủa mục tiêu giáo dục và trước hết là yêu cầu của nhà trường phổ thông.Thứ hai, do sự phát triển nhanh, mạnh với tốc độ mang tính bùng nổcủa khoa học công nghệ Thể hiện qua các lý thuyết, các thành tựu mới vàkhả năng ứng dụng cao, rộng và nhanh vào thực tế Học vấn mà nhà trườngphổ thông trang bị không thể thâu tóm được mọi tri thức mong muốn, vìvậy phải coi trọng việc dạy phương pháp, dạy cách đi tới kiến thức của loài

người, trên cơ sở đó mà tiếp tục học tập suốt đời Xã hội đòi hỏi người cóhọc vấn hiện địa không chỉ có khả năng lấy ra từ trí nhớ các tri thức dướidạng có sẵn, đã lĩnh hội ở nhà trường phổ thông mà còn phải có năng lựcchiếm lĩnh, sử dụng các tri thức mới một cách độc lập; khả năng đánh giácác sự kiện, các tư tưởng, các hiện tượng một các thông minh, sang suốtkhi gặp trong cuộc sống, trong lao động, trong các quan hệ với mọi người.Nội dung học vấn phải góp phần quan trọng để phát triển hứng thú và nănglực nhận thức của học sinh, cung cấp cho học sinh những kỹ năng cần thiếtcho việc học và giáo dục sau này.

Thứ ba, do có những thay đổi trong đối tượng giáo dục Những kếtquả nghiên cứu tâm, sinh lý của HS và điều tra xã hội học gần đây trên thếgiới cũng như ở trong nước cho thấy thanh thiếu niên có những thay đổitrong sự phát triển tâm, sinh lý Trong điều kiện phát triển của các phươngtiện truyền thông, trong bối cảnh hội nhập, HS được tiếp nhận nhiều nguồnthông tin đa dạng, phong phú từ nhiều mặt của cuộc sống, có nhiều hiểubiết hơn, linh hoạt và thực tế hơn so với các thế hệ cùng lứa tuổi trước đâymấy chục năm, đặc biệt là HS cấp THPT Trong học tập họ không thỏamãn với vai trò của người tiếp thu thụ động, không chỉ chấp nhận các giảipháp có sẵn được đưa ra, họ yêu cầu sự lĩnh hội độc lập các tri thức và pháttriển kĩ năng

Thứ tư, do yêu cầu phải hòa chung với xu thế phát triển của thời đại –

xu thế hội nhập và phát triển Trong bối cảnh hiện nay, chương trình củacác nước đều tiến tới việc thực hiện yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục,trực tiếp góp phần cải thiện nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng cuộcsống của con người Xu thế phát triển mới cũng hướng tới việc rút ngắnkhoảng cách về trình độ, điều kiện giữa các địa phương, các khu vực,cáchbiệt giữa giới tính, địa vị xã hội

Như vậy, trong bối cảnh đất nước đang trong tiến trình đổi mới mạnh

mẽ, chúng ta đang thực hiện công cuộc CNH- HĐH đất nước, đưa nước tatừng bước hòa nhập với thế giới và khu vực, đưa nền kinh tế nước ta từtình trạng kém phát triển thành nước có nền kinh tế phát triển so với khuvực và thế giới (2020) Để đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ mục tiêu trên,đòi hỏi nền giáo dục nước ta phải có sự đổi mới toàn diện

1.4.1.2 Quan điểm đổi mới phương pháp dạy học

Nhằm chỉ đạo công cuộc đổi mới giáo dục nói chung và đổi mớiPPDH nói riêng, Đảng, Nhà nước đã có những chỉ đạo cụ thể:

- Nghị quyết hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương ĐảngCSVN khóa VIII đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục –đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thói quen, nền nếp

tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiếntiến và phương tiện hiện đại vào trong quá trình dạy học, đảm bảo các điềukiện, thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đạihọc”

- Nghị quyết 40/2000/QH10 ngày 09 – 12 – 2000 của Quốc hội nướcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đổi mới chương trình giáo dụcphổ thông ghi rõ:

“Mục tiêu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông là xây dựng nộidung chương trình, sách giáo khoa, phương pháp giáo dục phổ thông mớiphù hợp với thực tiễn Việt Nam, đáp ứng đòi hỏi của từng cấp học, bậchọc; tiếp cận trình độ các nước trong khu vực và trên thế giới Việc tổ chứcthực hiện phải đảm bảo đổi mới từ phương pháp dạy học, nâng cấp và đổimới trang thiết bị dạy học, tổ chức, đánh giá, thi cử đến chuẩn hóa trường

sở đào tạo, bối dưỡng giáo viên và công tác quản lý giáo dục” (1-Tr2)

- Luật giáo dục quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh; phù hợp với đặc điểmcủa từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác đọng đến tình cảm, đem lạiniềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.

- Chỉ thị số 14/2001/CT-TT ngày 11-06-2001 của Thủ tướng Chínhphủ về đổi mới chương trình giáo dục, nêu rõ mục tiêu đổi mới là: “Đổimới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự họccuat học sinh”

- Chiến lược giáo dục 2001-2010, ghi rõ: “Đổi mới và hiện đại hóaphương pháp giáo dục Chuyển từ việc truyền thụ tri thức thụ động, thầygiảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trìnhtiếp cận tri thức, dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thôngtin một cách có hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp, phát triển nănglực của mỗi cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh,sinh viên trong quá trình học tập …”

- Bộ GD&ĐT cũng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo và hướng dẫnthực hiện đổi mới giáo dục, đổi mới PPDH Trong các chỉ thị về nhiệm vụmỗi năm học đều đề cập sâu tới vấn đề này, đặc biệt Bộ trưởng đã chỉ đạonăm học 2009 - 2010 thực hiện “đổi mới quản lý và nâng cao chất lượnggiáo dục”

1.4.1.3 Nội dung quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông

Trong quản lý hoạt động đổi mới PPDH, người Hiệu trưởng cần thểhiện rõ vai trò trong quản lý mục tiêu, nội dung chương trình, phươngpháp, thiết bị và đánh giá một các đồng bộ, toàn diện nhằm nâng cao chấtlượng giáo dục Quán triệt tinh thần đổi mới trong giáo dục nói chung và