Vì vậy, yêu cầu cấp bách của giáo dục hiện nay là phải đổi mới phương pháp dạy học lịch sử để nâng cao hiệu quả giáo dục, phát huy được tính tích cực ở học sinh, để việc dạy và học lịch
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ.
I LỜI MỞ ĐẦU
Loài người đã bước vào thế kỉ XXI - thế kỉ của tri thức Tri thức là nguồn lực quyết định sự phát triển và tăng trưởng kinh tế Tri thức đóng một vai trò rất quan trọng đối với sự tiến bộ cũng như tốc độ phát triển của nền văn minh nhân loại
Sự bùng nổ của công nghệ thông tin đang tác động mạnh mẽ vào sự phát triển của tất cả các ngành trong đời sống xã hội Trong bối cảnh đó, “nếu muốn việc dạy học theo kịp cuộc sống, chúng ta nhất thiết phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh”
Việc nâng cao chất lượng giáo dục ở nước ta trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi phải đổi mới phương pháp dạy học Đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng là một cuộc cách mạng, là một vấn đề cấp thiết cần phải tiến hành mạnh mẽ ở tất cả các trường phổ thông
Ý thức được điều đó, trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta đã được Đảng, Nhà nước cũng như các cấp quản lí giáo dục quan tâm
Mặc dù vậy, một thực tế diễn ra mà chúng ta chưa thể khắc phục hết được đó là các em học sinh không thích học sử Các em cho rằng lịch sử là môn phụ, không có tác dụng thiết thực trong cuộc sống; lịch sử là môn khô khan, nhiều số liệu, nhiều sự kiện Chính điều đó dẫn đến tình trạng học sinh không nắm vững sự kiện cơ bản, nhớ sai, nhớ lầm kiến thức lịch sử là khá phổ biến
Ở đây, yếu tố chính quyết định đến hứng thú học tập lịch sử của các em là phương pháp dạy học của giáo viên chưa đáp ứng đặc trưng bộ môn Trong thực tế, có rất nhiều giáo viên tâm huyết với nghề đã hết sức cố gắng trong việc tìm tòi, đổi mới phương pháp dạy học, làm cho giờ học lịch sử trở nên sinh động và có kết quả tốt Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn nhiều giáo viên dạy theo kiểu truyền thống, giáo viên đọc sách giáo khoa cho học sinh chép, học sinh học thuộc lòng, nói lại sách giáo khoa và bài giảng của thầy Việc dạy học như vậy làm “thui chột” khả năng sư phạm của giáo viên và khả năng tư duy sáng tạo của học sinh
Vì vậy, yêu cầu cấp bách của giáo dục hiện nay là phải đổi mới phương pháp dạy học lịch sử để nâng cao hiệu quả giáo dục, phát huy được tính tích cực ở học sinh, để việc dạy và học lịch sử “không phải chỉ là biết quá khứ mà trên cơ sở hiểu biết quá khứ, để hiểu sâu sắc hiện tại, hành động tích cực trong hiện tại, tiên đoán sự phát triển của tương lai và đấu tranh cho sự thắng lợi tất yếu của tương lai”
Trang 2Xuất phát từ thực tế đó, tôi mạnh dạn trình bày một số biện pháp để
“Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)” ở lớp 11, chương trình chuẩn mong muốn góp một chút vốn kiến thức của mình vào công tác giảng dạy, để việc học tập lịch sử ở trường THPH Nguyễn Thị Lợi – Sầm Sơn đạt kết quả cao hơn
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1 Thực trạng.
“Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)” là một bài khá quan trọng trong chương trình Bài học giúp các em nhận thức rõ nguyên nhân và tính chất của chiến tranh thế giới thứ hai, thấy được các giai đoạn và các mặt trận chính cũng như vai trò của Liên Xô, các nước Mỹ, Anh, Pháp trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít Không chỉ vậy, thông qua bài học này còn giúp các
em nhận thức rõ nếu như cuộc chiến tranh thế giới thứ ba nổ ra sẽ là một cuộc chiến tranh hạt nhân huỷ diệt toàn nhân loại Cũng vì thế cuộc đấu tranh bảo vệ hoà bình, chống nguy cơ chiến tranh hạt nhân huỷ diệt để bảo vệ sự sống của con người và nền văn minh nhân loại đang là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu của tất cả mọi người
Đây cũng là một bài khó với những sự kiện phong phú, diễn biến chằng chéo, phức tạp Trong tình hình hiện nay, giảng dạy bài này lại càng khó khăn hơn nữa Do đó, để làm cho học sinh hiểu rõ là điều không dễ
Qua việc tìm hiểu và giảng dạy bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 -1945)” ở một số trường (Trường THPT Sầm Sơnvà trường THPH Nguyễn Thị Lợi-Thanh Hoá) chúng tôi nhận thấy:
- Về giảng dạy của giáo viên: Phần lớn giáo viên đã nhận thức rõ vai trò và
vị trí của môn sử nói chung và bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)” nói riêng đối với việc giáo dục phẩm chất đạo đức, thế giới quan khoa học cho các em Vì vậy, họ rất quan tâm đến việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển tư duy độc lập ở học sinh Trong quá trình lên lớp, nhiều giáo viên đã dạy theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, khai thác sâu kiến thức, đặc biệt đã thường xuyên thiết kế và sử dụng bài tập nhận thức, đưa ra những
“câu hỏi có vấn đề”, sử dụng đồ dùng trực quan
Bên cạnh đó một số giáo viên vẫn dạy theo kiểu truyền thống: thầy đọc trò ghi, phần ghi bảng quá nhiều Nhiều đoạn tư liệu bổ sung không được sử dụng thường xuyên
- Về học tập của học sinh :
Trong quá trình học tập, học sinh hăng say trả lời các câu hỏi mà giáo viên đưa ra, tích cực ghi chép nội dung kiến thức của bài giảng Tuy nhiên, các
em chỉ ghi những gì mà giáo viên ghi trên bảng chứ chưa biết cách vừa nghe giảng vừa ghi bài
Trang 32 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên
Mặc dù đã suy nghĩ, cải tiến, thậm chí nhiều giáo viên sử dụng cả phương tiện dạy học hiện đại (băng video, đèn chiếu) song nhìn chung vẫn là hoạt động của thầy trên lớp, giáo viên chủ yếu vẫn thuyết trình, phân tích, giải thích, tình trạng học sinh nghe, ghi chép vẫn là phổ biến( chiếm tới 80% số tiết học) Vì vậy, nhìn chung chất lượng dạy học lịch sử không cao
Nội dung dạy học còn nặng nề, quá nhiều sự kiện, hiện tượng trong bài dẫn đến tình trạng dạy học nhồi nhét Học sinh học sử mà chỉ nhận thức ý nghĩa giáo dục, lí luận của quá khứ mà không thấy ý nghĩa của thực tiễn Từ
đó không có niềm say sưa, không có ý thức tự chiếm lĩnh kiến thức, dẫn đến tình trạng học vẹt, học đối phó
Dạy học kiểu cũ bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945) ở lớp 11C1 trường THPT Nguyễn Thị Lợi chúng tôi đã thu được kết qủa:
Điểm
SL học sinh
Những kết quả điều tra trên cho thấy việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh là một yêu cầu cấp bách
có tính chất “sống còn”
Bản thân lịch sử là sinh động, hấp dẫn và không phải tất cả học sinh đều không thích học lịch sử , đều coi nó là môn phụVấn đề là ở chỗ cần cung cấp cho các em những phương pháp chiếm lĩnh kiến thức tích cực Xuất phát từ suy nghĩ đó, để công vịêc giảng dạy đạt hiệu quả tôt hơn, tôi đã mạnh dạn cải tiến phương pháp dạy học bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)”
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
1 Muốn phát huy tính tích cực học tập của học sinh phải căn cứ vào mục tiêu đào tạo và yêu cầu của việc kiểm tra, đánh giá kế quả học tập của học sinh
2 Triệt để khai thác nội dung chương trình sách giáo khoa.
Nội dung chương trình sách giáo khoa tập trung những kiến thức hết sức
cơ bản của bài học Với bài này, sách giáo khoa đã trình bày các sự kiện lịch
sử cơ bản, các nhân vật lịch sử điển hình giúp học sinh phát huy tính tích cực
Trang 4Khi dạy mục: “Quan hệ quốc tế dẫn đến chiến tranh”, giáo viên có yêu
cầu học sinh trả lời câu hỏi: Nguyên nhân dẫn đến chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945) ?
Khi dạy mục: “ Đức tấn công Liên Xô Chiến tranh lan rộng khắp thế giới (từ tháng 6/1941 đến cuối năm 1942)", giáo viên có thể đưa ra câu hỏi trong
sách giáo khoa để học sinh trả lời: Vì sao Liên Xô tham chiến đã làm thay đổi hẳn tính chất của cuộc chiến tranh thế giới?
3 Sử dụng đa dạng hệ thống phương pháp dạy học theo tinh thần đổi mới dạy học lấy học sinh làm trung tâm
Nhìn chung khi dạy bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)”, giáo viên cần phải biết kết hợp sử dụng nhuần nhuyễn các phương pháp trình bày miệng, phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan, phương pháp sử dụng tài liệu, phương pháp kiểm tra thực hành
4 Đảm bảo tính vừa sức cho học sinh
Tính vừa sức khi dạy bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)" gắn chặt với tính cơ bản của nội dung bài học Tính vừa sức giúp học sinh độc lập
và hứng thú tự mình lĩnh hội kiến thức Vì vậy, cần chú ý không nêu lên các vấn đề quá khó hoặc quá đơn giản đối với học sinh
5 Đảm bảo yêu cầu về giáo dục tư tưởng, tình cảm và phát triển nhân cách học sinh trong quá trình phát huy tính tích cực của học sinh
Trong đời sống xã hội , lịch sử có tác dụng quan trọng không chỉ về trí tuệ
mà cả về tình cảm, tư tưởng Những con người, những việc thực của quá khứ
có sức thuyết phục, có sức rung cảm mạnh mẽ với thế hệ trẻ
Bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)” ở trường THPT gồm nhiều vấn đề như: Nguyên nhân của chiến tranh thế giới thứ hai, nhận xét về việc Mĩ ném hai quả bom nguyên tử xuống Hirosima ngày 6/8/1945 và Nagadaki ngày 8/9/1945, phân tích vai trò của Liên Xô trong chiến tranh thế giới thứ hai Những nội dung này rất có ưu thế trong việc giáo dục tình cảm cho các em
6 Nắm vững cấu trúc mô hình tiết dạy theo hướng phát huy năng lực trí tuệ của học sinh
Một nội dung cơ bản của tiết dạy theo hướng phát huy năng lực trí tuệ của học sinh là thiết kế bài học nhận thức để đưa học sinh vào tình huống có vấn
đề, bắt buộc học sinh phải vận dụng tất cả những kiến thức đã học để giải quyết
Khi thiết kế bài tập nhận thức và tổ chức để học sinh lĩnh hội cần tuân theo quy trình 4 bước:
- Bước 1: Định hướng mục đích
Trang 5- Bước 2: Cung cấp thông tin để tạo ra hình ảnh cụ thể, sinh động về những
sự kiện đã diễn ra trong quá khứ
- Bước 3: Tổ chức cho học sinh làm việc, tự giải quyết các vấn đề để tiếp nhận thông tin
- Bước 4: Rút ra kết luận của bài học
II CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN VIỆC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC BÀI
“CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI (1939-1945)” Ở TRƯỜNG THPT
Để phát huy tính tích cực của học sinh, tuỳ theo điều kiện, hoàn cảnh cụ thể để có các biện pháp phù hợp Các biện pháp sư phạm sau đây có thể coi là phổ biến và đạt hiệu quả cao trong việc phát triển tư duy:
1 Thiết kế bài tập nhận thức
- Thiết kế bài tập nhận thức rèn luyện các thao tác tư duy để khái quát các
sự kiện, hiện tượng lịch sử
Bài tập nhận thức không chỉ dừng lại ở mức độ khắc sâu những sự kiện cơ bản mà còn đòi hỏi học sinh phải biết khái quát được sự liên hệ, tính kế thừa
để nâng lên ở mức khái quát có tính lí luận Ví dụ, khi dạy mục "Quan hệ quốc
tế dẫn đến chiến tranh" với bài tập nhận thức: “ Hãy rút ra nguyên nhân của chiến tranh thế giới thứ hai? ”, học sinh phải vận dụng các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp các sự kiện nổi bật trong một quá trình từ khi chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc (1918) đến năm 1939
- Thiết kế bài tập theo hướng rèn luyện thao tác so sánh đối chiếu để rút ra kết luận khái quát về các sự kiện hiện tượng lịch sử
Khi giảng xong bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)” để tiếp tục củng cố kiến thức cơ bản của bài học, đồng thời rèn luyện cho học sinh kỹ năng so sánh, đối chiếu, phân tích, giáo viên có thể đưa ra bài tập nhận thức cho học sinh: Lập bảng so sánh hai cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thức hai Với việc hoàn thành bài tập này, các em sẽ củng cố được những kiến thức
cơ bản đã học một cách cụ thể, không rập khuôn trong bài giảng của thầy cô giáo và sách giáo khoa Các em còn phải biết lựa chọn những sự kiện nổi bật nhất, những kiến thức khái quát nhất để so sánh
- Thiết kế bài tập theo hướng rèn luyện thao tác tư duy, tìm mối liên hệ nhân quả
Khi giảng mục “Chủ nghĩa phát xít Đức bị tiêu diệt” có thể ra bài tập: Tại sao chủ nghĩa phát xít Đức bị tiêu diệt? Để giải quyết được bài tập này, học sinh không những phải phân tích tổng hợp kiến thức mà còn phải thấy được mối liên hệ giữa các sự kiện để tìm ra mối liên hệ nhân quả của chúng Chủ nghĩa phát xít Đức bị tiêu diệt do vai trò của Liên Xô Chiến thắng Xtalingrat
Trang 6của Hồng quân Liên Xô đã tạo ra bước ngoặt của chiến tranh Hồng quân đã chuyển sang tổng tiến công trên khắp các mặt trận.Việc Anh-Mĩ mở mặt trận thứ hai làm cho phát xít Đức bị kẹp giữa hai gọng kìm cũng là một nguyên nhân khiến chủ nghĩa phát xít Đức bị tiêu diệt Qua đó, học sinh sẽ nhận thức được “kẻ gieo gió phải gặt bão” - đó là quy luật
- Xác định nội dung cần chú ý để xây dựng hệ thống bài tập nhận thức lịch sử
Khi dạy bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)”, giáo viên có thể xác định nội dung bài tập nhận thức theo hai bước sau:
Bước 1: Giới thiệu về các mốc của chiến tranh
Trước hết, để tìm hiểu về các mốc của chiến tranh thế giới thứ hai, giáo viên gợi ý cho học sinh nhận thức được về các giai đoạn của chiến tranh Sau
đó hướng dẫn các em lập niên biểu về các mốc của chiến tranh với ba cột: Thời gian, sự kiện chủ yếu, ý nghĩa sự kiện Trên cơ sở đó, giáo viên huy động trí tuệ của học sinh bằng hệ thống các câu hỏi:
+ Tại sao Đức nhanh chóng tiến sâu được vào lãnh thổ Liên Xô và thu được thắng lợi to lớn?
+ Ý nghĩa của chiến thắng Xtalingrat ?
+ Liên Xô có vai trò như thế nào trong việc giải phóng Đông Âu ?
+ Tác dụng của việc Anh- Mĩ mở mặt trận thứ hai ?
Bước 2: Sau khi tìm hiểu các sự kiện trên và trả lời các câu hỏi gợi
mở bài tập nhận thức được đặt ra là: Kết cục của chiến tranh thế giới thứ hai như thế nào? Ý nghĩa của kết cục đó?
2 Xây dựng hệ thống câu hỏi nêu vấn đề
Câu hỏi nêu vấn đề chứa đựng tình huống có vấn đề, vạch ra trước học sinh những mục tiêu, nhiệm vụ nhận thức để khai thác kinh nghiệm sống của học sinh Có hai loại câu hỏi nêu vấn đề:
- Hệ thống câu hỏi tái hiện nhằm gợi lại những kiến thức đã học để tiếp thu kiến thức mới, khái quát và hệ thống hoá kiến thức Nó giúp cho học sinh củng cố hiểu sâu hơn kiến thức cũ, làm cơ sở cho việc tiếp thu kiến thức mới không bị gián đoạn trong nhận thức
- Hệ thống câu hỏi tìm tòi, phát hiện nhằm nêu lên sự phát sinh, phát triển của một biến cố hay hiện tượng lịch sử
Để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học bài “Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945)” ở trường trung học phổ thông, có thể sử dụng một số câu hỏi nêu vấn đề và câu hỏi gợi mở như sau:
Trang 7Tên mục Câu hỏi vấn đề Câu hỏi gợi mở
I Nguyên nhân
dẫn đến chiến
tranh - từ ngày
chiến tranh
bùng nổ đến
cuối năm 1942
1 Quan hệ quốc
tế dẫn đến chiến
tranh
- Nguyên nhân của chiến tranh thế giới thứ hai?
+ Quan hệ quốc tế trước chiến tranh thế giới thứ hai như thế nào?
* Hậu quả của khủng hoảng kinh
tế (1929-1933)?
* Quan hệ giữa hai khối đế quốc này với nhau và với Liên Xô như thế nào? Vì sao có quan hệ đó?
* Nhận xét gì về quan hệ quốc tế này?
+ Đức, Italia, Nhật bản có thái độ
và hành động như thế nào?
+ Trước nguy cơ chiến tranh, Liên
Xô có chủ trương gì? Thái độ của
Mĩ, Anh, Pháp ra sao?
2.Chiến tranh
bùng nổ, Đức
chiếm châu Âu
(1/9/1939-22/6/1941)
- Tại sao từ 9/1939 đến 6/1941 các nước Tây Âu
bị Đức đánh bại nhanh chóng?
+ Sau 9/1939, Anh, Pháp, Mĩ có thái độ như thế nào đối với hành động gây chiến của phát xít Đức? + Thái độ của Mĩ, Anh, Pháp với Liên Xô?
3 Đức tấn công
Liên Xô Chiến
tranh lan rộng
khắp thế giới (từ
tháng 6/1941
đến cuối năm
1942)
- Vì sao phát xít Đức có thể nhanh chóng tiến sâu vào lãnh thổ Liên Xô và thu được những thắng lợi đáng kể?
- Vì sao Liên Xô tham chiến đã làm thay đổi hẳn tính chất của cuộc chiến tranh thế giới?
+ Đức tấn công Liên Xô trong hoàn cảnh nào?
+ Với kế hoạch Bacbarôxa (Râu hung), Đức huy động lực lượng như thế nào?
+ Quân đội Đức là quân đội như thế nào?
+ Vì sao ở giai đoạn đầu, tính chất của cuộc chiến tranh là phi nghĩa? +Mục đích tham gia chiến tranh của Liên Xô là gì?
II Từ chiến
thắng Xtalingrat
đến thất bại
hoàn toàn của
phát xít Đức,
Italia, Nhật Bản
Trang 8(từ cuối năm
1942 đến tháng
8/1945)
1 Chiến thắng
Xtalingrat và
bước ngoặt của
tiến trình chiến
tranh thế giới
- Vì sao nói chiến thắng Xtalingrat là bước ngoặt của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai?
+ Trận Xtalingrat diễn ra như thế nào?
+ Hệ quả của chiến thắng Xtalingrat?
2 Chủ nghĩa
phát xít Đức bị
tiêu diệt
- Việc Mĩ - Anh mở mặt trận thứ hai có ý nghĩa như thế nào?
- Ý nghĩa của việc phát xít Đức bị tiêu diệt?
+ Mặt trận thứ hai là mặt trận ở đâu?
+Trước khi mặt trận thứ hai được
mở, Đức phải đối phó với những lực lượng nào?
+ Việc phát xít Đức bị tiêu diệt tác động như thế nào đến phát xít Nhật ở châu Á - Thái Bình Dương?
3 Chủ nghĩa
quân phiệt Nhật
bị sụp đổ
- Ý nghĩa của việc Liên
Xô tấn công đội quân Quan Đông của Nhật?
- Nhận xét về việc Mĩ ném hai quả bom nguyên tử xuống Hirosima (6/8) và Nadagaki (9/8) của Nhật?
+ Đây là đội quân như thế nào? + Việc tiêu diệt được đội quân này
có tác động như thế nào đối với chiến sự ở Thái Bình Dương, với cách mạng ba nước Đông Dương? + Mĩ có cần thiết phải ném bom không? Vì sao? Mục đích của hành động đó là gì?
4 Kết cục của
chiến tranh thế
giới thứ hai
- Kết cục của chiến tranh thế giới thứ hai? Ý nghĩa của kết cục đó?
+ Cuộc chiến tranh kết thúc với thắng lợi thuộc về ai, thất bại thuộc về ai?
+ Thắng lợi của phe Đồng minh trong chiến tranh có ý nghĩa gì?
3 Xây dựng hệ thống đồ dùng trực quan quy ước đơn giản
Trong dạy học lịch sử, đồ dùng trực quan góp phần quan trọng tạo biểu tượng và hình thành khái niệm cho học sinh, cụ thể hoá các sự kiện, là chỗ dựa
để hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện lịch sử, là phương tiện hữu hiệu để hình thành khái niệm lịch sử, giúp học sinh nắm vững quy luật phát triển xã hội, nhớ
kĩ, hiểu sâu kiến thức lịch sử Nhóm đồ dùng trực quan quy ước gồm: Bản đồ, biểu đồ, sơ đồ, niên biểu, tranh ảnh
- Bản đồ lịch sử :
Trang 9Bản đồ lịch sử nhằm xác định địa điểm của sự kiện trong thời gian và không gian nhất định Nó cũng giúp học sinh suy nghĩ, giải thích các hiện tượng lịch sử và mối liên hệ nhân quả về tính quy luật và trình tự phát triển của quá trình lịch sử, giúp các em củng cố, ghi nhớ những kiến thức đã học
Khi giảng bài, giáo viên có thể không trình bày tất cả nội dung trong sách giáo khoa mà hướng dẫn học sinh nhận biết các sự kiện qua việc quan sát bản
đồ Giáo viên có thể đặt ra cho học sinh những câu hỏi mà chỉ có thể trả lời được tốt khi biết “đọc” bản đồ
Ví dụ, khi giảng mục: “Chiến tranh bùng nổ, Đức đánh chiếm châu Âu(1/9/1939 - 22/6/1941)”, sử dụng bản đồ “Phát xít Đức xâm lược các nước châu Âu (1939 – 1941)”, giáo viên xác định cho học sinh thấy được vị trí của các nước và nêu lên một số câu hỏi:
+ Tại sao Đức chọn Ba Lan làm nơi tấn công đầu tiên?
+ Tại sao các nước Tây Âu bị đánh bại nhanh chóng?
- Sơ đồ và biểu đồ:
Đây là phương tiện dạy học quan trọng để cụ thể hóa và hệ thống hoá các
sự kiện, hiện tượng lịch sử theo thứ tự thời gian hoặc nêu lên mối liên hệ nhân quả giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử Nó có tác dụng lớn trong việc phát huy tính tích cực của học sinh
Khi giảng mục: “Quan hệ quốc tế dẫn đến chiến tranh”, để thể hiện sự chằng chéo, phức tạp trong quan hệ quốc tế, giáo viên có thể mô hình hoá nhanh lên bảng sơ đồ mối liên hệ giữa Mĩ, Anh, Pháp với Đức, Italia, Nhật và hai khối này với Liên Xô :
Đế quốc dân chủ Đế quốc phát xít (Mĩ, Anh, Pháp) (Đức, Italia, Nhật)
Liên Xô Sau khi đã cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về chiến tranh thế giới thứ hai, để giúp cho học sinh vừa nắm bắt được bài mới, vừa ôn lại những kiến thức đã học, tạo điều kiện phát triển tư duy, giáo viên cũng có thể đưa ra một số con số so sánh giữa hai cuộc chiến tranh:
Chiến tranh thế giới thứ nhất Chiến tranh thế giới thứ hai
1 Những nước tuyên bố tình trạng chiến tranh
2 Số người bị động viên vào quân đội(triệu người).
36 74
76 110
Trang 103 Số người chết (triệu người ).
4 Số người bị thương và tàn tật( triệu người).
5 Thiệt hại về vật chất( tỉ USD).
10 20 338
60 90 4.000
Trên cơ sở bảng so sánh, giáo viên đặt câu hỏi: Nhìn vào bảng so sánh,
em có nhận xét gì về cuộc chiến tranh thế giới thứ hai?
- Niên biểu:
Niên biểu là phương tiện để liệt kê, hệ thống hoá các sự kiện, hiện tượng lịch sử quan trọng theo trình tự thời gian, giúp học sinh nắm được các mốc thời gian, hiểu được mối liên hệ giữa các sự kiện, hiểu bản chất sự kiện một cách toàn diện, từ đó, có thể thấy đặc trưng của sự kiện hoặc rút ra kết luận khái quát có tính chất nguyên lí
Khi giảng xong tiết 1 của bài, để kiểm tra bài cũ, giáo viên gọi một học sinh lên bảng điền vào bảng niên biểu sau:
Ngày 1/9/1939 Ngày 3/9/1939 Ngày 22/6/1940
Ngày 22/6/1941 Ngày 6/12/1941 Ngày 7/12/1941 Ngày 1/1/1942 Sau khi học xong hai tiết của bài, để củng cố kiến thức cho các em, giáo viên cũng có thể ra bài tập: Lập niên biểu thống kê về diễn biến của chiến tranh thế giới thứ hai:
Thời gian
(qua các
giai đoạn)
Các mặt trận Tính chất
(thay đổi qua các giai đoạn)
Kết quả Mặt trận
Xô- Đức
Mặt trận phía Tây
Mặt trận châu Á -Thái Bình Dương