luận văn đại học sư phạm Vai trò của phương pháp dạy học trực quan đối với môn học mỹ thuật ở cấp học THCS

Những bài vẽ mỹ thuật không nhữnggiúp học sinh học tốt môn Mỹ thuật còn giúp học sinh học tốt các môn họckhác trong chương trình THCS.Muốn thực hiện được điều đó người giáo viên phải nắm

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quan tâm tới chất lượng giáo dục, nâng cao hiệu quả đào tạo lànhiệm vụ cấp thiết hiện nay Tất cả các môn học ở phổ thông đều góp phầnlớn vào việc hình thành và phát triển nhân cách của học sinh Cuộc sốngcon người ngày càng phát triển về mọi mặt và hướng đến chân thiện mỹ

Mỹ thuật dần đi vào cuộc sống con người trong mọi hoạt động, mọi côngviệc Ví dô nh: làm đẹp một ngôi nhà, may một bộ đồ đẹp, chọn màu sắccho một chiếc xe máy yêu thích…Như vậy thuật ngữ “mỹ thuật” từ lâu đã

đi vào con người, đó là “cách làm đẹp” không thể thiếu Cũng chính vì tầmquan trọng của Mỹ thuật mà nó đã được đưa vào chương trình trung học cơ

sở (THCS) trở thành một môn học chính thống Đối với môn mỹ thuật ởTHCS là hình thành và rèn luyện tư duy phát triển trí thông minh, tính linhhoạt sáng tạo của học sinh với một phương pháp làm việc khoa học, nhằmhình thành ở học sinh phẩm chất của con người lao động mới, đáp ứngđược đòi hỏi của một xã hội phát triển ngày càng cao Nhằm giáo dục thẩm

mỹ cho học sinh, tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc, làm quen và thưởngthức cái đẹp, biết tạo ra cái đẹp và biết vận dụng cái đẹp vào sinh hoạt họctập hàng ngày, giúp học sinh nhận thức sâu sắc hơn về nền mỹ thuật dântéc Không những thế, học Mỹ thuật còn giúp các em hiểu về cái đẹp đểcuộc sống và hoạt động theo quy luật của cái đẹp

Môn mỹ thuật có tính thực tiễn, các kiến thức bắt nguồn từ cuộc

sống, khái quát từ nhiều lĩnh vực của cuộc sống, “dạy học sinh gắn liền với thực tiễn “ Dạy mỹ thuật ở THCS là hoàn thiện nốt những gì vốn đã

có trong học sinh, cho học sinh làm và ghi lại một cách chính thức bằngngôn ngữ và sản phẩm nghệ thuật

Với môn Mỹ thuật là giới thiệu các tác phẩm mỹ thuật để học sinhtiếp xúc, làm quen và thưởng thức cái đẹp của chúng Các tác phẩm mỹ

thuật giúp cho học sinh hiểu biết hơn về cuộc sống, bồi dưỡng cho các emtình cảm đối với quê hương, thêm yêu cộng đồng và góp phần giáo dục tìnhcảm, giáo dục thẩm mỹ cho các em Những bài vẽ mỹ thuật không nhữnggiúp học sinh học tốt môn Mỹ thuật còn giúp học sinh học tốt các môn họckhác trong chương trình THCS.

Muốn thực hiện được điều đó người giáo viên phải nắm vững hệthống các phương pháp dạy học môn Mỹ thuật và vận dụng linh hoạt sángtạo trong mỗi giê học, thông qua đó nhằm phát triển đúng mức khả năng trítuệ và thao tác tư duy quan trọng, bên cạnh đó hình thành tác phong làmviệc có suy nghĩ, có tinh thần hợp tác, độc lập và sáng tạo, có kế hoạch, ýchí vượt khó khăn, kiên trì, tự tin

Mỹ thuật là môn học trực quan, đối tượng của môn mỹ thuật thường lànhững gì ta có thể nhìn thấy, sê được - có hình, có khối, có đậm nhạt, có màusắc, ở quanh ta, gần gũi và quen thuộc Dạy học nói chung và dạy mỹ thuậtnói riêng thường dạy bằng trực quan bao giê cũng mang lại hiệu quả cao

Phương pháp trực quan là phương pháp dạy học mà giáo viên sử dụngcác phương tiện vật thật, mô hình, tranh ảnh, biểu đồ, giáo viên là người tổchức điều khiển học sinh quan sát nhằm hình thành kỹ năng, kỹ xảo cho họcsinh Thông qua đồ dùng trực quan người học tiến hành quan sát dưới vai tròchủ đạo của giáo viên để chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và hoạt độngsáng tạo cho bản thân Dạy học bằng phương pháp trực quan gây hứng thóhọc tập cho học sinh, giê học sôi nổi, giúp học sinh nhận thức bài sâu hơn

Môn Mỹ thuật được ngành giáo dục và mọi người quan tâm, tuynhiên trong thực tế giảng dạy môn mỹ thuật bằng phương pháp trực quanchưa thực sự được chú trọng Đối với môn Mỹ thuật, đồ dùng dạy học càngquan trọng hơn, nó làm tăng hiệu quả tiết dạy rất nhiều Bên cạnh nhữngthành công bước đầu đạt được việc dạy và học Mỹ thuật còn nhiều hạn chế

và khó khăn Đồ dùng dạy học còn rất nghèo nàn, thiếu thốn, một số giáo

viên chưa chú ý đến việc chuẩn bị đồ dùng trực quan dẫn đến đồ dùng trựcquan còn sơ sài, thiếu chất lượng, trình bày thiếu khoa học, thiếu tính thẩm

mỹ Cần trang bị các phương tiện dạy học, phương tiện nghe nhìn Giáoviên còn hạn chế về khả năng sử dụng Học sinh không có hứng thó khi họcbài, thiếu sự sáng tạo

Xuất phát từ thực tế và vai trò quan trọng của phương pháp dạy họctrực quan đối với các môn học nói chung và môn Mỹ thuật nói riêng Tôithấy cần phải quan tâm hơn nữa đến chất lượng dạy và học của giáo viên và

học sinh Chính vì những lý do trên tôi đã chọn đề tài “ vai trò của phương pháp dạy học trực quan đối với môn học mỹ thuật ở cấp học THCS ” để

nghiên cứu nhằm nhấn mạnh vai trò của phương pháp dạy học trực quan,phát hiện ra những thực trạng về việc vận dụng phương pháp dạy học trựcquan trong giảng dạy môn Mỹ thuật ở THCS và phát hiện ra những hạnchế Trên cơ sở đó tôi muốn đưa ra một số biện pháp khắc phục mang tínhchất gợi mở giúp giáo viên và học sinh phần nào trong việc nâng cao chấtlượng dạy và học môn Mỹ thuật

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm ra biện pháp khắc phục những tồn tại

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu nội dung, hệ thống lý thuyết về vấn đề liên quan đến đề tàinghiên cứu.

Đánh giá thực trạng việc vận dụng phương pháp dạy học trực quantrong môn Mỹ thuật ở cấp học THCS

Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc sử dụngphương pháp dạy học trực quan trong môn Mỹ thuật ở cấp học THCS

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu ở đây chính là phương pháp dạy học trực quantrong đó nhấn mạnh vai trò của phương pháp dạy học trực quan trong môn

Mỹ thuật ở cấp học THCS

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ một bài tiểu luận tôi chỉ giới hạn đề cập đến vai tròcủa phương pháp dạy học trực quan với việc học tập và giảng dạy môn Mỹthuật ở cấp học THCS

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong khuôn khổ bài tiểu luận này đối tượng nghiên cứu của tôi làhọc sinh ở cấp học THCS Tôi sẽ lần lượt đưa ra những tư liệu từ quansát thực tế, quá trình tham gia vào các đợt thực tập của bản thân để nhậnthấy vai trò của phương pháp dạy học trực quan Để giải quyết nhữngvấn đề trên, tôi sử dụng phương pháp điền dã, đọc và nghiên cứu tài liệu

có liên quan đến đề tài Ngoài ra, tôi đã trải qua quá trình thực tập, tiếpcận với thực tế để nắm bắt được những thông tin bổ Ých phục vụ choviệc nghiên cứu

5 Dự kiến đóng góp của đề tài

Giáo viên dạy Mỹ thuật nói chung và giáo viên dạy Mỹ thuật ở cấphọc THCS nói riêng phải coi trực quan và phương pháp dạy học trực quan

là cần thiết, là nội dung của bài học để nâng cao chất lượng của bài học.Giúp người giáo viên kết hợp giữa lý thuyết với giới thiệu trực quan đúnglúc, sao cho hấp dẫn và hài hoà, tạo điều kiện cho học sinh nhận thứcnhanh, nhớ lâu Góp phần nâng cao chất lượng trong việc dạy và học môn

Mỹ thuật ở cấp học THCS

6 Bố cục của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và hình ảnh minhhoạ, bài tiểu luận gồm có 2 chương:

Chương 1: Vài nét khái quát về phương pháp dạy học trực quan.

Chương 2: Vai trò và thực trạng của việc vận dụng phương pháp dạy

học trực quan trong môn học Mỹ thuật ở cấp học THCS – Một số đề xuất

và giải pháp

B NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRỰC QUAN

1.1 Khái niệm về trực quan

Mọi sự vật hiện tượng xung quanh ta luôn chuyển động và khôngngừng thay đổi theo thời gian, không gian Cuộc sống là sự vận độngkhông ngừng và luôn là nguồn cảm hứng vô tận cho các nghệ sĩ Có biếtbao vẻ đẹp của tự nhiên và cuộc sống đã đi vào thơ ca, nhạc, hoạ trở thànhnhững tác phẩm nghệ thuật làm rung động lòng người như: Vẻ đẹp duyêndáng của người thiếu nữ, vẻ đẹp khoẻ khoắn của những người lao động trênmặt trận sản xuất, vẻ đẹp thiêng liêng của tình mẫu tử…Để có được nhữngtác phẩm phản ánh chân thực đó, các nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ cũng nhưhoạ sĩ luôn phải gắn bó hoà mình với thực tế, thậm chí có người còn hi sinh

cả xương máu để góp phần cho nền mỹ thuật Việt Nam thêm phong phú và

đa dạng, phản ánh cuộc sống gian khổ anh hùng của nhân dân ta trongkháng chiến chống giặc ngoại xâm

Mỹ thuật là môn học trực quan Môn mỹ thuật ở trường THCSthường dạy bằng trực quan bao giê cũng mang lại hiệu quả cao Riêng với

Mỹ thuật, tất cả các phân môn đều phải sử dụng đồ dùng trực quan baogồm những gì có thực như: các đồ vật, hoa quả, động vật, cỏ cây, nhàcửa…tranh ảnh như: hình vẽ trên bảng, bảng biểu, bài vẽ của học sinh…

Dạy Mỹ thuật thường dạy trên đồ dùng trực quan Do vậy đồ dùngtrực quan của môn Mỹ thuật là nội dung, là kiến thức của bài học Đồ dùngtrực quan còn phản ánh mức độ kiến thức của bài học và trình độ của họcsinh, cho nên chuẩn bị tốt đồ dùng trực quan xem như giáo viên đã chuẩn

bị tốt nội dung bài dạy và quá trình lên líp chỉ còn là trình bày, diễn giảitheo đồ dùng trực quan đã chuẩn bị

1.2 Phương pháp trực quan trong dạy học mỹ thuật

Chóng ta đang sống trong thế kỷ của trí tuệ sáng tạo Vì vậy sựnghiệp giáo dục đào tạo trong thời kỳ đổi mới hiện nay phải góp phầnquyết định vào việc bồi dưỡng cho thế hệ trẻ tiềm năng trí tuệ, tư duy sángtạo, năng lực tìm tòi chiếm lĩnh tri thức, năng lực giải quyết vấn đề, đểthích ứng được với thực tiễn cuộc sống, với sự phát triển của kinh tế trithức Mục tiêu đổi mới này đòi hỏi phải được phân tích để nhận rõ nhữngnhược điểm, hạn chế căn bản của thực trạng dạy và học hiện nay và chỉ rađược những nguyên tắc chỉ đạo và giải pháp cơ bản cho phép khắc phụcnhững hạn chế đó, tiến tới thực hiện được những mục tiêu mong muốn

Một nhược điểm cơ bản thể hiện trong thực trạng dạy học hiện nay là

tính chất “độc thoại thông báo, giảng giải áp đặt” của sự dạy và tính chất

“thụ động chấp nhận, ghi nhớ, thừa hành, bắt chước” của sự học Kiểu

dạy học nh thế không thể khích lệ, phát huy được hoạt động tự chủ tìm tòisáng tạo giải quyết vấn đề của học sinh trong quá trình chiếm lĩnh tri thức

Từ đó, trước hết nảy sinh câu hái “Dạy học thế nào để bồi dưỡng

cho học sinh tiềm năng trí tuệ sáng tạo, tư duy khoa học, năng lực giải quyết vấn đề” và liền sau đó là câu hái “Đào tạo sư phạm, bồi dưỡng như thế nào để có được đội ngò cán bộ giáo viên khoa học có năng lực dạy học

đáp ứng yêu cầu bồi dưỡng được cho học sinh tiềm năng trí tuệ như thế ?”.

Đó là một vấn đề kép mà khoa học dạy học và đào tạo sư phạm phải nghiêncứu giải quyết

Ta thường nói: Phương pháp làm việc, phương pháp tư duy, phươngpháp quan sát, phương pháp thực nghiệm…Đối với Mỹ thuật, còn cóphương pháp trực quan, phương pháp vẽ theo mẫu, phương pháp vẽ trangtrí, phương pháp dựng hình, phương pháp vẽ đậm nhạt…

Vậy thế nào là phương pháp ? Phương pháp là cách, lối, cách thức,hoặc phương sách, phương thức…để tiếp cận và giải quyết vấn đề Nói gọnlại, phương pháp là cách thức để làm một việc gì đó.

Nh vậy, làm bất cứ công việc gì dù nhỏ đến lớn, dù đơn giản đếnphức tạp, dù trước mắt hay lâu dài…đều phải tìm ra một cách thức thíchhợp để công việc đạt được kết quả tốt nhất, mất Ýt thời gian nhất Có nghĩa

là cần phải tìm cách tiến hành công việc từ đầu đến cuối - tìm những côngđoạn cần thiết hay còn gọi là những bước đi liên tục, lôgic, chặt chẽ và đạthiệu quả cao

Như Cố vấn Phạm Văn Đồng đã nói: “Nghề nào cũng đáng yêu đáng

quý, nhưng nghề dạy học đáng quý hơn cả” Dạy học cũng là một công

việc Công việc đó được diễn ra nh sau: Thầy truyền thụ kiến thức cho trò

-thầy “đưa”, trò “nhận” Thầy cần nghĩ cách “đưa” nh thế nào để trò

“nhận” được tốt - đó là phương pháp dạy học Trò cũng cần phải nh thế

nào để lĩnh hội kiến thức thầy “đưa” một cách có hiệu quả nhất - đó là

phương pháp dạy học

Mỹ thuật là môn học tạo ra cái đẹp Muốn có cái đẹp phải có kiếnthức, phải suy nghĩ, phải thích thó vì không phải chỉ có nhớ mà làm được,không phải đúng, chính xác mà đẹp…Vì vậy, dạy Mỹ thuật hay phươngpháp dạy Mỹ thuật cần phải làm cho học sinh phấn khởi, hồ hởi, mongmuốn vẽ đẹp, chứ không đơn thuần là truyền đạt kiến thức Nh Chi-xchi-akốp - hoạ sĩ, nhà giáo Xô - viết đã nói : “ Hoạ sĩ giỏi chưa chắc đã là thầygiáo giỏi ” Ở đây ông nhấn mạnh đến phương pháp truyền thụ của giáoviên Thầy giáo có kiến thức uyên thâm nhưng không biết “cách cho” (cáchtruyền đạt), học sinh không lĩnh hội được hay lĩnh hội kém hiệu quả không

rõ ràng chưa phải là thầy giáo giỏi Nh vậy cần phải có nghệ thuật truyềnđạt, hay nói cách khác là nghệ thuật dạy học Dạy mỹ thuật phải làm chohọc sinh tự giác học tập, vui vẻ tiếp nhận, chờ đón những điều mới mẻ

Dạy Mỹ thuật phải làm cho học sinh biết “nhận” những kiến thức đã tiếpthu được Nh vậy, dạy Mỹ thuật phải làm sao cho học sinh thích học.Khổng Tử đã nói: “Học nhi bất yếm, Giáo nhân bất quyên” Học khôngbiết chán, vì học sinh thích thó học tập, coi học tập là niềm vui, không phải

là gò bó, là gánh nặng hay bắt buộc từ bên ngoài Học sinh thích học thì tựgiác học tập Học sinh “thích” học thì thầy cũng “muốn” dạy Vế thứ haicủa câu nói: Dạy không biết mỏi Đó là mối quan hệ hữu cơ giữa thầy vàtrò về mặt tình cảm, đồng thời đó cũng là quan hệ của phương pháp dạy vàphương pháp học - phương pháp dạy - học

Phương pháp dạy học trực quan tức là đề cập tới cách dạy sao chohọc sinh thấy ngay, thấy một cách rõ ràng, cụ thể để các em hiểu nhanh,nhớ lâu, dù là những khái niệm trừu tượng, như cân đối, hài hoà hay những

gì Èn chứa trong bố cục, nét vẽ, màu sắc… mà nghệ sĩ muốn “nói” Có nhthế các em mới có hứng thó học tập

Nói đến phương pháp trực quan là nói đến một phương pháp dạy học

có khái niệm giáo dục rất rộng Trong phạm vi đề tài nghiên cứu với đốitượng là học sinh THCS, trong thời điểm hiện tại - nền giáo dục đang cónhững đổi mới về phương pháp dạy học phát huy tính tích cực học tập củahọc sinh, điều kiện kinh tế xã hội phát triển, khoa học công nghệ cũngkhông ngừng được vươn cao Và với sự hạn chế của thời gian thực hiện đềtài, tôi chỉ đề cập đến việc vận dụng phương pháp trực quan tương ứng vớinội dung kiến thức của chương trình Mỹ thuật ở THCS: sử dụng nhữnghình khối cơ bản, các vật có thực (chai lọ, hoa quả, cây….), sử dụng tranhảnh, bảng biểu minh hoạ về cách tiến hành bài vẽ (vẽ theo mẫu, vẽ trang trí,

vẽ tranh đề tài …); bộ bài vẽ của giáo viên và học sinh (theo chương trình)

ở các dạng khác nhau (để gợi ý suy nghĩ, sáng tạo, ở những mức độ khácnhau: đẹp, khá, trung bình, chưa đạt yêu cầu…) để học sinh phân tích sosánh, tham khảo; các phương tiện nghe, nhìn (video, băng đĩa, nghi âm…);cũng có khi phương tiện trực quan lại là các ví dụ thực tiễn, các số liệu hay

các thao tác mẫu của giáo viên Ngoài ra, nên coi trọng việc sử dụng bảng

và ngôn ngữ giàu hình tượng của người dạy…để đạt được hiệu cao khigiảng dạy môn Mỹ thuật ở THCS

1.3 Đặc trưng của phương pháp dạy học trực quan.

Đặc điểm cơ bản của đồ dùng trực quan là các vật, tranh ảnh, video,băng đĩa, vẽ phác…có thể được sử dụng để kích thích sự hứng thó và khảnăng học của học sinh, có thể dùng để giải thích, hướng dẫn và minh hoạnội dung của một bài học Đồ dùng trực quan là bất cứ thứ gì có thể đượcgiáo viên dùng hỗ trợ họ trong quá trình giảng dạy (như tranh ảnh, bảngbiểu, bảng đen, phấn, sách, bút…) có thể là những vật do giáo viên làmhoặc sưu tập hay những thứ đã xuất bản và có sẵn Đồ dùng học cho họcsinh là các vật, tranh ảnh cũng như phiếu bài tập, giấy, bót, hoặc bất kỳ cái

gì khác giúp học sinh học tập và hoàn thành các hoạt động trong phần pháttriển bài Đây cũng là điểm khác của phương pháp dạy học sử dụng đồdùng trực quan với phương pháp dạy học khác Ví dụ: Nếu phương phápdạy học thuyết trình là dùng lời nói của giáo viên để phân tích, giảng giảicho học sinh hiểu về một vấn đề nhưng học sinh sẽ rất khó nhớ, thụ độngtrong việc tiếp thu tri thức không phát huy được tư duy, khả năng sáng tạo

Đồ dùng của giáo viên và của học sinh dùng cho giảng dạy và học tập làphương tiện cần cần thiết cho việc truyền đạt và tiếp nhận kiến thức Vìvậy, sau yêu cầu thì “cái gì” sẽ làm cho yêu cầu của bài dạy trở thành hiệnthực? Đó là đồ dùng dạy học Dùa vào yêu cầu đề ra mà chuẩn bị đồ dùngdạy học sao cho phù hợp với nội dung bài dạy, có lẽ đồ dùng trực quan làphương tiện nhanh nhất và tinh tế nhất giúp cho việc truyền đạt và tiếpnhận kiến thức Điều cần quan tâm là cách sử dụng đồ dùng trực quan trongdạy và học Đồ dùng trực quan được sử dụng chủ yếu trong phần giới thiệubài và phần phát triển bài Để sử dụng chúng có hiệu quả, chúng ta cần triệt

để khai thác chúng Điều này có nghĩa là khuyến khích những câu hỏi xoay

quanh chúng để dẫn dắt học sinh đến nội dung chính của bài, nói đến chúngtrong khi giải thích, hướng dẫn và minh hoạ Giáo viên cần có kỹ năngtrình bày đồ dùng trực quan (tuỳ theo từng nội dung bài mà giáo viên tìmcách trình bày đồ dùng trực quan cho thích hợp), cũng cần phải dạy chohọc sinh cách sử dụng đồ dùng trực quan để các em tiến hành ở các hoạtđộng phần phát triển bài Khả năng có thể xác định đồ dùng trực quan nào

là cần cho một bài học cũng là một kỹ năng quan trọng như việc chúng ta

đã làm ra chúng Đồ dùng trực quan cũng được lùa chọn trên cơ sở lợi Ýchcủa việc dạy và học, nội dung chính cần phải nói đến trong phần giới thiệubài và được học trong hoạt động của phần phát triển bài Như vậy, phươngpháp trực quan yêu cầu giáo viên dạy mỹ thuật THCS những điểm cụ thểnhư sau:

Về nhận thức: Giáo viên dạy Mỹ thuật nói chung và giáo viên ở

trường THCS Quang Trung nói riêng phải coi trực quan và phương pháptrực quan là cần thiết, là nội dung bài dạy Có nh vậy giáo viên dạy Mỹthuật mới có ý thức thường xuyên chuẩn bị và sử dụng đồ dùng dạy họccho từng bài cụ thể

Về chuẩn bị: Cần nghiên cứu bài dạy, tự tìm và thiết kế đồ dùng dạy

học để hợp với nội dung

Về phương pháp: Sử dụng phương pháp trực quan, giáo viên cần lưu ý:

Phân loại đồ dùng sao cho phù hợp với nội dung bài học, đi sát vớiyêu cầu của từng thời kỳ, từng giai đoạn học tập của học sinh và ý đồ củagiáo viên Ví dụ: Đồ dùng dạy học để giới thiệu khái niệm hay để làmphong phó cho nội dung, để gợi ý suy nghĩ hay tìm tòi sáng tạo (về bố cục,

về hình vẽ, về tô màu…), để hướng dẫn cách vẽ hoặc cách tìm màu, tômàu,…

Hình thức đồ dùng dạy học cần to vừa phải, dễ thấy, có trọng tâm vàđẹp để thu hót sự chú ý của học sinh

Trình bày đồ dùng dạy học cần rõ ràng, khoa học.

Kết hợp giữa trình bày lý thuyết với giới thiệu trực quan đúng lúc,sao cho lời nói hấp dẫn và minh họa đẹp hoà quyện làm một, tạo điều kiệncho học sinh nhận thức nhanh, nhớ lâu Không lạm dụng, không sử dụngnhiều minh họa không rõ ý đồ, hoặc giới thiệu đồ dùng dạy học khôngđúng thời điểm, không ăn nhập với nội dung, với lời giảng Ngoài ra cầnhướng dẫn học sinh quan sát, nhận xét thiên nhiên và sưu tầm tư liệu họctập (tranh ảnh…)

1.4 Các loại đồ dùng trực quan.

Đáp ứng yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học theo định hướngmới tập trung nhiều vào việc tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh.Các hoạt động học tập của học sinh thường được quan tâm là: quan sát vàtiếp xúc với tài liệu, nguồn thông tin; động não để phát hiện kiến thức; thựchành trên các vật liệu mới trong bối cảnh mới để củng cố và rèn kỹ năng; tựđánh giá Phương pháp dạy học theo định hướng mới là sự kết hợp nhuầnnhuyễn các phương pháp dạy học truyền thống có những yếu tố tích cựcvới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực học tập của học sinh Dạyhọc phát huy tính tích cực của học sinh đòi hỏi người giáo viên suy nghĩ,thiết kế những hoạt động của học sinh trên cơ sở lùa chọn và sử dụng cácphương pháp dạy học phù hợp

Mỹ thuật là môn học trực quan Nên đồ dùng trực quan trong dạyhọc Mỹ thuật thường là những hình khối cơ bản, vật thực, mô hình, tranhảnh, bảng biểu, hình vẽ…Đồ dùng trực quan (mẫu vẽ, tranh, chì, giấy,màu…) được chuẩn bị đầy đủ và có quy định cho từng bài, từng chương,từng líp ; sách giáo khoa, sách hướng dẫn giảng dạy, tài liệu tham khảo rấtphong phú; phòng học Mỹ thuật (phòng vẽ theo mẫu, phòng học lý thuyết)rộng, đầy đủ ánh sáng và phương tiện (bàn ngế, giá vẽ, máy chiếu hình,quay phim…) Ngoài ra, nhiều nơi còn có xưởng thực hành theo chuyên

ngành dành cho học sinh có nhu cầu phát triển năng khiếu nh : xưởng nặn,xưởng làm tranh gò, ghép, dán, trang trí mỹ nghệ…

Các hình khối cơ bản

Mẫu vẽ tĩnh vật

Chuẩn bị đồ dùng trực quan

Giáo viên sử dụng giáo cụ trực quan

từ lý tưởng cái đẹp mà phản ánh cuộc sống vào tác phẩm của mình Cái đẹptrong nghệ thuật là một hình thức cao của cái đẹp bao gồm có ba yếu tố tạohình : Phản ánh chân thực và sáng tạo cuộc sống của con người, xã hộitrong tính toàn vẹn đa diện, cụ thể và sinh động, có sự hài hoà giữa nộidung và hình thức, sự chân thành và triệt để của ý thức xã hội được nghệ sĩgửi gắm vào tác phẩm Góp phần hướng công chúng tới chất người, tínhnhân văn và nhân đạo đích thực.

Phương pháp dạy học trực quan là phương tiện để người giáo viêntruyền tải những gì mà người nghệ sĩ phản ánh chân thực, sinh động, kháiquát thực tế thời đại trong thời gian ngắn Hay nói cách khác, vai trò quantrọng nhất của phương pháp trực quan là giúp cho công tác giảng dạy đạthiệu quả cao

Phương pháp dạy học trực quan là giáo viên sử dụng các phương tiệnvật thật, mô hình, tranh ảnh, biểu đồ, giáo viên là người tổ chức điều khiểnhọc sinh quan sát nhằm hình thành kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh Đây làphương pháp được dùng phổ biến trong giảng dạy môn Mỹ thuật Phươngpháp này có các phương pháp cụ thể nh sau: Phương pháp quan sát, phươngpháp minh hoạ, phương pháp biểu diễn thí nghiệm Nhưng do tính đặc thùcủa môn học, trong công tác giảng dạy môn Mỹ thuật chúng ta chỉ sử dụnghai phương pháp đó là phương pháp quan sát và phương pháp minh hoạ.

Phương pháp quan sát.

Quan sát là phương pháp tổ chức cho học sinh tri giác một cách cóchủ định, có kế hoạch, tiến trình và sự biến đổi diễn ra ở đối tượng nhằmthu thập những sự kiện, hình thành những biểu tượng ban đầu về đối tượngcủa thế giới xung quanh, quan sát gắn với tư duy

Quan sát với tư cách là một phương pháp dạy học là các cách thứcdùng các giác quan (có thể kết hợp với sử dụng phương tiện kỹ thuật), đểtri giác các sự vật, hiện tượng, các tài liệu học tập trong những điều kiện tựnhiên của chúng Đây là sự tri giác có mục đích,có kế hoạch nhằm mục tiêudạy học, do vậy khi thực hiện phương pháp này đòi hỏi phải tiến hành quansát một cách có hệ thống, tài liệu quan sát phải được ghi chép một cáchkhách quan đảm bảo tính tiêu biểu Tuỳ theo mục đích, tính chất học tập cóthể cho người học quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp, quan sát khía cạnh haytoàn diện, quan sát số lượng hay chất lượng, quan sát giai đoạn hay cả quátrình Trong môn Mỹ thuật, mỗi người có một cách quan sát của mình.Quan sát nh thế nào để thu nhận được nhiều thông tin và giữ lại trong trínhớ được bền lâu hình ảnh của đối tượng…thì lại cần phải có phương phápquan sát tốt Phương pháp quan sát đòi hỏi người giáo viên tổ chức chohoạt động nhận thức cảm tính cho học sinh, qua đó hình thành biểu tượng

về tự nhiên, xã hội và con người, phát triển các năng lực nhận thức, đặc

biệt là năng lực quan sát cho họ Đây là phương pháp dạy học có ý nghĩađặc biệt với học sinh phổ thông để hình thành các biểu tượng và phát triểnhoạt động nhận thức cảm tính của học sinh Học sinh có thể quan sát các sựvật, hiện tượng sinh động để vận dụng hình thành các khái niệm, quy luật,định luật trừu tượng, khái quát Nhiều khi chóng minh hoạ cho lý luận trừutượng, từ đó giúp người học hiểu biết được chính xác và cụ thể hơn.

Phương pháp minh hoạ

Đây là phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan ở các dạngkhác nhau để minh hoạ, cụ thể hoá nội dung dạy học Trong môn Mỹ thuật,

có thể sử dụng các phương tiện trực quan như: các vật thật (các đồ vật,chai

lọ, hoa quả…); bảng biểu minh hoạ về cách tiến hành bài vẽ (vẽ theo mẫu,

vẽ trang trí, vẽ tranh đề tài …); bộ bài vẽ của giáo viên và học sinh (theochương trình) ở các dạng khác nhau (để gợi ý suy nghĩ, sáng tạo, ở nhữngmức độ khác nhau: đẹp, khá, trung bình, chưa đạt yêu cầu…) để học sinhphân tích so sánh, tham khảo; các phương tiện nghe, nhìn (video, băng đĩa,nghi âm…); cũng có khi phương tiện trực quan lại là các ví dụ thực tiễn,các số liệu hay các thao tác mẫu của giáo viên Ngoài ra, nên coi trọng việc

sử dụng bảng và ngôn ngữ giàu hình tượng của người dạy…Những phươngtiện trực quan đó đặc biệt có tác dụng tốt trong việc tạo ra điểm tựa thị giáccho người học, làm cho cái chưa được biết trong nội dung học tập trở nêngần gũi, có thể “tri giác” trực tiếp qua lời giảng, chữ viết và cả cử chỉ, điệu

bộ của giáo viên Phương pháp minh hoạ gây hứng thó học tập, phát triểnnăng lực quan sát, kích thích tư duy của học sinh

Phương pháp dạy học trực quan là phương pháp dạy học phát huytính tích cực nhận thức của học sinh Đây cũng là phương pháp dạy họcphù hợp với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Trong dạy họcphương pháp trực quan đóng vai trò quan trọng trong suốt quá trình dạy

học Đối với môn Mỹ thuật, đồ dùng trực quan càng quan trọng hơn, nólàm tăng hiệu quả của tiết dạy rất nhiều

Thông qua đồ dùng trực quan người học tiến hành quan sát dưới vaitrò chủ đạo của giáo viên để chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và hoạtđộng sáng tạo cho bản thân Dạy học bằng phương pháp trực quan gâyhứng thó học tập cho học sinh, giê học sôi nổi, giúp học sinh nhận thứcbài sâu hơn

Trước kia, trong dạy học người giáo viên là truyền thụ kiến thức chohọc sinh, nguồn thông tin chủ yếu đến với học sinh là từ giáo viên (có khi

đó là nguồn duy nhất) Trong phương pháp dạy học trực quan người giáoviên không chỉ là người truyền thụ kiến thức, nguồn thông tin, mà còn làngười tổ chức, người hướng dẫn quá trình học tập của học sinh Học sinhkhông những chỉ là người tiếp nhận thông tin một cách thụ động như trướckia mà là người tiếp nhận thông tin một cách chủ động, tự tổ chức, tự điềukhiển quá trình hoạt động của mình, phát huy tính độc lập sáng tạo, hìnhthành cho học sinh thãi quen tự học, tự bổ sung kiến thức…biến những cái

đó thành kiến thức, kĩ năng của mình Nói cách khác là biến điều cần họcthành cái “vốn”, cái “tài sản” của bản thân Học tập như vậy khiến sự hiểubiết của các em được vững chắc hơn, hứng thó học tập của các em đượctăng cường hơn Khi dạy học, hoạt động tư duy của học sinh được khơidậy, phát triển và coi trọng Đó chính là dạy học phát huy tính tích cực họctập của học sinh, trái ngược với cách dạy học cũ

Trong thời đại ngày nay, khi khoa học công nghệ phát triển, tính trựcquan trong quá trình dạy học không chỉ đóng vai trò minh hoạ cho bàigiảng của giáo viên và giúp học sinh tiếp xúc trực tiếp với đặc tính bênngoài và bên trong của sự vật, hiện tượng mà còn giúp cho họ tiếp thu trithức dễ dàng, sâu sắc hơn những vấn đề cần lĩnh hội Mặt khác, để thựchiện chiến lược phát triển trong những năm đầu của thế kỷ XXI, ở nước ta

đặt ra những giải pháp cấp bách cho ngành giáo dục, trong đó đổi mới mụctiêu, nội dung, chương trình giáo dục, phát triển đội ngò nhà giáo, đổi mớiphương pháp giáo dục là giải pháp trọng tâm Muốn thực hiện có hiệu quảcác giải pháp này, một yếu tố góp phần không nhỏ đó là tăng cường trangthiết bị và sử dụng có hiệu quả các phương tiện dạy học trong nhà trường.Hiện nay và những năm tới, chúng ta đang và sẽ triển khai nội dung,chương trình, sách giáo khoa từ bậc tiểu học, Trung học cơ sở, trung họcphổ thông và thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cựchoá hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trình dạy học Đồ dùngtrực quan giữ vai trò quan trọng nhằm đáp ứng đổi mới phương pháp dạyhọc phù hợp với nội dung, chương trình, sách giáo khoa, góp phần tích cựcthực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện về đức, trí, thể, mỹ và lao động chohọc sinh Mặc dù khi sử dụng các phương tiện dạy học nhiều người vẫnquan niệm đó là hình ảnh trực quan bên ngoài của đối tượng hoặc hiệntượng mà học sinh cần lĩnh hội nhưng một nhiệm vụ quan trọng của ngườigiáo viên trong quá trình dạy học là cần tổ chức, điều khiển học sinh từviệc tiếp xúc với hình ảnh trực quan, cảm tính đến nắm được bản chất sựvật, hiện tượng cần nghiên cứu Do đó, trong mọi giai đoạn của quá trìnhdạy học, đồ dùng dạy học thực hiện chức năng nhận thức và điều khiểnnhận thức của học sinh, giúp giáo viên thực hiện những chức năng cơ bảnnhư: Thông báo hay trình bày thông tin; Minh hoạ, giải thích, mô tả trựcquan; Tổ chức và tiến hành các hoạt động giao lưu.

Trong thực tiễn dạy học hiện nay, vai trò của đồ dùng trực quankhông chỉ trong hoạt động nhận thức của học sinh mà còn có vai trò quantrọng trong quá trình giảng dạy của giáo viên, giúp cho hoạt động của họđược giảm nhẹ, tiết kiệm thời gian trong quá trình lên líp Hiện nay, khikhoa học - công nghệ phát triển, phương tiện dạy học còn thay thế chonhững sự vật, hiện tượng và các quá trình xảy ra trong thực tiễn mà giáoviên và học sinh không thể tiếp cận trực tiếp như: phần mềm dạy học về