HIỆN TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ TẬP THỂ TRONG NÔNG NGHIỆP HIỆN NAY.

* Kinh tế tập thể là thành phần kinh tế dựa trên hình thức sở hữu tập thểvà sở hữu của các thành viên ,thể hiện sự liên kết tự nguyện của những người lao động nhằm kết hợp sức mạnh của t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ HỒ CHÍ MINH

KHOA KINH TẾ CHÍNH TRỊ 

ĐỀ ÁN MƠN KTCT:

HIỆN TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁTTRIỂN

KINH TẾ TẬP THỂ TRONG NƠNG NGHIỆP NƠNG THƠN HIỆN NAY.

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN:Thạc sĩ-Nguyễn Thị Diệu Phương SINH VIÊN THỰC HIỆN: Lê ThịThùy Linh

Tháng 12/2006

MỤC LỤC Trang Chương 1:Lý luận về thành phần kinh tế và kinh tế tập thể………1

1.1Tính tất yếu tồn tại và phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nước ta……… 1 1.2Kinh tế tập thể và kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn……….1 1.3Vị trí vai trị của kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn……….2

Chương 2:Thực trạng phát triển kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn nước ta……… 2

2.1Những đặc điểm tự nhiên,kinh tế -xã hội chi phối quá trình phát triển kinh tế tập thể……… 2

2.2Qúa trình phát triển kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn……….4 2.3Những khĩ khăn,thuận lợi tác động đến sự phát triển……….8

Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển kinh tế tập thể……… 9

3.1Định hướng chính sách của Đảng và nhà nước……….9 3.2Những giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế tập thể trong nơng nghịêp nơng thơn nước ta……… 9

Chương 1:Lý luận về thành phần kinh tế và kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn.

1.1 Tính tất yếu tồn tại và phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nước ta

Sở dĩ trong nền kinh tế ở nước ta hiện nay tồn tại nhiều thành phần kinh tế là do:

_Trình độ phát triển của lực lựơng sản xuất cịn thấp,nến kinh tế trong thời

kỳ quá độ nên vẫn tồn tại chế độ tư hữu ,chưa thiết lâp hồn tồn chế độ cơng hữu,vì vậy tồn tại nhiều hình thức sở hữu tư liệu sản xuất Điều này đã làm cho

xã hội tồn tại nhiều thành phần kinh tế dựa trên những hình thức sở hữu nhất định ,tuân theo quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lương sản xuất

_Xã hội cũ để lạinhững thành phần kinh tế chưa thể xố bỏ được và những thành phần kinh tế này vẫn cĩ những tác dụng thúc đẩy kinh tế phát triển

_Những thành phần kinh tế mới được hình thành đặc trưng cho quan hệ sản xuất mới,tồn tại đan xen bên cạnh thành phần kinh tế cũ

_Mỗi thành phần kinh tếcĩ một lợi thế so sánh nhất định ,do đĩ khi tồn tại nhiều thành phần kinh tế sẽ khai thác được tiềm năng tối đa của mỗi thành phần kinh tế và tạo ra sự cạnh tranh thúc đẩy kinh tế phát triển

_Sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế sẽ tạo ra nhiều cơng việc cần nhiều lao động,cho phép giải quyết việc làm và gỉm tỉ lệ thất nghiệp cho xã hội

1.2 Kinh tế tập thể và kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn

* Kinh tế tập thể là thành phần kinh tế dựa trên hình thức sở hữu tập thểvà sở hữu của các thành viên ,thể hiện sự liên kết tự nguyện của những người lao động nhằm kết hợp sức mạnh của từng thành viên với sức mạnh tập thể để giải quyết cĩ hiệu quả những vấn đề của sản xuất kinh doanh và đời sống

* Kinh tế tập thể tồn tại với nhiều hình thức khác nhau trong đĩ hợp tác xã

là hình thức chủ yếu:

+Hợp tác xã dựa trên sở hữu của các thành viên và tập thể về tư liệu sản xuất ,tức bao gồm sở hữu tư và sở hữu chung

+Hợp tác xã được tổ chức theo các nguyên tắc :tự nguyện,cùng cĩ lợi

và quản lý dân chủ

+Hợp tác xã thực hiện phân phối theo kết quả lao động và theo cổ phần

* Người lao động tham gia kinh tế tập thể vẫn cĩ thể duy trì và phát triển những hoạt động kinh tế riêng của từng hộ.[2;trg25]

* Phát triển kinh tế tập thể ở nước ta khơng chỉ nhằm mục tiêu kinh tế,mà cịn nhằm mục tiêu xã hội.Nĩ tạo nên nền tảng chính trị -xã hội của đất nước để đạt được mục tiêu dân giàu, nước mạnh ,xã hội cơng bằng văn minh

1.3 Vị trí ,vai trị của kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn :

1.3.1 Vị trí:

_Các thành phần kinh tế điều cĩ vị trí trong nền kinh tế ,trong đĩ kinh tế nhà nước giữ vai trị chủ đạo ,kinh tế tập thể cùng với kinh tế nhà nước dần trở thành nền tảng của nền kinh tế

_Kinh tế tập thể đĩng vị trí quan trọng trong quá trình xây dựng đất nước

đi lên CNXH ,vì CNXH là một xã hội dựa trên sở hữu chung ,sở hữu cơng cộng

vì thế khơng thể thiếu nền kinh tế tập thể vững mạnh

1.3.2 Vai trị:

lực kinh tế ,cho tăng trưởng và phát triển kinh tế

hội,là điều kiện cần thiết để thực hiện cơng nghiệp hố hiện đại hố đất nước

,giúp nhau làm giàu đi đơi với xố đĩi giảm nghèo,gĩp phần thúc đẩy tiến

bộ xã hội và thực hiện chính sách xã hội trên địa bàn

tăng làm tăng thu nhập của các thành viên ,cải thiện đời sống nhân dân

Chương 2:Thực trạng của kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn hiện nay.

2.1 Những đặc điểm tự nhiên ,kinh tế-xã hội chi phối quá trình phát triển kinh tế tập thể:

Đặc điểm tự nhiên: Đặc điểm tự nhiên:

_Đất đai:

+Nước ta cĩ đồng bằng rộng lớn thích hợp cho việc trồng trọt với quy mơ lớn ,nhất là trồng lúa

+Ngồi ra, ở Tây Nguyên và Đơng Nam Bộ và một số ít vùng khác là vùng đất đỏ Badan thích hợp trồng một số cây cơng nghiệp như:cao su,cà phê,mía…vì là cây cơng nghiệp nên địi hỏi phải trồng với qui mơ lớn phục vụ nhu cầu sản xuất cơng nghiệp,cho nên cần thiết phải cĩ một nền kinh tế tập thể để đáp ứng nhu cầu đĩ

_Khí hậu:

+Nước ta cĩ hai mùa mưa và nắng thích hợp trồng nhiều giống cây ăn quả ,một số cây mà các nước khác khơng trồng được nên nhu cầu xuất khẩu ngày càng tăng ,cho nên cần tập trung và chuyên mơn hố sản xuất

+Thuộc vùng nhiệt đới lại nằm gần xích đạo nên khí hậu rất nĩng gây khơ hạn nhiều nơi ,gây khĩ khăn cho việc trồng trọt ,chăn nuơi

+Lượng mưa tương đối nhiều,mùa mưa thường cĩ bão lũ,càng quét nhà cửa cây trồng,vật nuơi ,gây thiệt hại lớn cho nhân dân

+Khí hậu nước ta thích hợp trồng nhiều loại cây ăn quả phục vụ

_Sơng ngịi :

Nước ta cĩ mạng lưới sơng ngịi dày đặc, phân bố rộng khắp,nên rất thuận lợi cho việc tưới tiêu cây trồng,nuơi thuỷ hải sản với đủ loại tơm cá xuất

sơng Hồng.Thuận lợi phát triển lưu thơng đường thuỷ hỗ trợ cho việc mua bán trao đổi hàng hố

Với điều kiện tự nhiên nứơc ta tuy cĩ thuận lợi nhưng cũng khơng ít khĩ khăn đối với nghành nơng nghiệp nhưng nhìn chung đối với điều kiện đĩ địi hỏi nơng dân phải biết liên kết lại để lao động sản xuất cĩ hiệu quả hơn , để chống chọi lại với những khĩ khăn mà thiên nhiên tạo ra ,phục vụ nhu cầu ngày càng cao của

xã hội và phục vụ nhu cầu xuất khẩu

Điều kiện kinh tế -xã hội: Đặc điểm tự nhiên:

_Trong cơng tác sản xuất nơng nghiệp ở nhiều nơi cịn phân tán ,manh mún,mang nhiều yếu tố tự phát , ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất cịn chậm

_Nơng dân cịn sống theo những phong tục tập quán cũ gây bất lợi cho việc sản xuất kinh doanh và ổn định cuộc sống như cuộc sống du canh ,du cư của một số dân tộc ít người ở miền núi.Một số người vẫn mang tư tưởng lạc hậu,phĩ mặc chuyện trồng trọt chăn nuơi cho thiên nhiên ,khơng chủ động trong sản xuất kinh doanh

_Nước ta gia nhập WTO mở ra khả năng mở rộng thị trường rộng lớn trên thế giới ,buộc người dân khơng thể tiếp tục sản xuất với quy mơ nhỏ,thiếu liên kết,manh mún

_Nền kinh tế đất nước đang trên đà phát triển địi hỏi một nền sản xuất lớn theo hướng cơng nghiệp cho nên kinh tế hộ gia đình ,cá thể cần phải liên kết với nhau tạo nên một nền sản xuất lớn gĩp phần thúc đẩy kinh tế đất nước phát triển và tạo thế cạnh tranh trên thị trường

_Nhà nước ta đang trong thời kỳ quá độ lên CNXH đi đến xây dựng xã hội cộng sản nên việc xây dựng kinh tế tập thể dựa trên sở hữu cơng cộng là một điều cần thiết và cần được nhà nước khuyến khích hỗ trợ

2.2 Qúa trình phát triển kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn nước ta

Quy mơ ,lĩnh vực nghành nghề của kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn:

_Việc làm ăn tập thể được tổ chức thành những đơn vị kinh doanh cĩ

tư cách pháp nhân như HTX nơng nghiệp ,HTX tiểu thủ cơng nghiệp,HTX dịch vụ ,HTX tín dụng ,HTX kinh doanh tổng hợp…hoạt động theo luật hợp tác xã.[2,trg25]

_Xuất phát từ thực tiễn nước ta ,kinh tế hợp tác xã tồn tại với nhiều hình thức khác nhau từ thấp đến cao:

+Cĩ những hợp tác xã là lĩnh vực hoạt động chính của xã viên hoặc chỉ tham gia đĩng gĩp một phần lao động ,vốn,hộ gia đình vẫn là đơn vị kinh tế tự chủ

+Cĩ HTX chỉ đáp ứng về một hay một số dịch vụ trong gia đình,sản xuất hoặc chuyên sản xuất kinh doanh một loại sản phẩm nhất định +Cĩ HTX kinh doanh tổng hợp, đa nghành hoặc chuyên nghành ,khơng bị giới hạn bởi địa giới hành chính

+Mỗi người lao động ,mỗi hộ cá thể tham gia đồng thời vào nhiều loại hình kinh tế hợp tác

_Các loại hình kinh tế hợp tác:

+Hợp tác xã tiêu dùng,HTX tín dụng, HTX cung ứng, HTX dịch vụ,HTX chế biến tiêu thụ sản phẩm,HTX sản xuất nơng nghiệp,

+Tổ đồn kết tương trợ hợp tác sản xuất,gĩp vốn ký quỹ ngân hàng,tổ hợp tác làm vườn,tổ hợp tác sản xuất tiểu thủ cơng nghiệp,tổchăn nuơi gia súc gia cầm ,tổ hợp tác nuơi tơm cá,…

_Nội dung hoạt động của các câu lạc bộ là:

xuất,thúc đẩy phát triển sản xuất , thâm canh ,tăng năng suất,xĩa đĩi giảm nghèo nâng cao đời sống

xuất,vần đổi cơng ,hỗ trợ gia đình neo đơn

đãi

bảo xuống giống đồng loạt

chữ…

 Thực hiện nghĩa vụ với nhà nứơc :thuế,trả nợ ngân hành…Xây dựng nơng thơn ,giao thơng ,thuỷ lợi,trường học ,trạm y tế,

Đóng góp thu nhập,việc làm, ổn định đời sống cá thể của kinh tế tập thể

Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng phong trào hợp tác hóa đã mang lại nhiều đóng góp về sản xuất ,đời sống và xây dựng nông thôn mới với những kết quả hết sức tích cực:

_Đã phát triển được sản xuất trong điều kiện khó khăn của đất nứơc:trình độ phát triển của lực lượng sản xuất còn thấp,thiên tai xảy ra liên tục ,vốn sản xuất ít,trình độ khoa học kỹ thuật còn thấ kém

_Dựa vào sức lao động tập thể đã đẩy mạnh đựơc xây dựng các kết cấu hạ tầng ,nhất là thủy lợi và giao thông.[1,trg43]

_Xây dựng được một quan hệ xã hội lành mạnh,đóng góp vào việc giải quyết nhiều vấn đề xã hội ở nông thôn như :giải quyết một lượng đáng kể

số lao động thất nghiệp ở nông thôn,góp phần xóa đói giảm nghèo ,cải thiện đời sống người dân, vì đa số có công ăn việc làm ổn định trong các tổ hợp tác , hợp tác xã nên đã giảm được một số tệ nạn xã hội phổ biến ở nông thôn như rượu chè,cờ bạc…

Tổ chức và phát triển kinh tế hợp tác không phải chỉ giúp người sản Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng xuất nhỏ có đủ sức cạnh tranh chống lại sự chèn ép của các doanh nghiệp lớn,mà kinh tế hợp tác còn là một thành phần trong cơ cấu kinh tế hàng hóa nhiều thành phần phát triển theo định hướng XHCN của nước ta.Không những thế nó còn là bộ phận quan trọng cùng với kinh tế nhà nứơc dần dần trở thành nền tảng của nền kinh tế,đồng thời cũng là nền tảng chính trị xã hội của đất nước Do vậy ,các tổ chức kinh tế hợp tác không chỉ hoạt động vì bản thân lợi ích của các thành viên,mà còn vì mục tiêu dân giàu ,nước mạnh ,xã hội công bằng ,dân chủ và văn minh.[1,trg48]

Việc phát triển kinh tế hợp tác ở nước ta không chỉ nhằm mục tiêu kinh Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng

tế mà còn vì các mục tiêu xã hội ,dựa vào tập thể mà tạo được sức mạnh trong sản xuất,tạo thêm công ăn việc làm,giúp nhau làm giàu đi đôi với việc xóa đói

giảm nghèo,góp phần thúc đẩy các tiến bộ xã hội và thực hiện các chính sách xã hội trên địa bàn [1,trg43]

Chất lượng sản phẩm của các tổ hợp tác sản xuất ngày càng được thị Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng trường tín nhiệm ,tiêu thụ dễ hơn mang lại lợi ích kinh tế ổn định cho các thành viên

Kinh tế hợp tác có tác dụng đối với việc mở rộng và nâng cao hiệu quả Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng công tác khuyến nông ,như hợp tác xã Bình Thành,huyện Thạnh Hưng ,tỉnh Đồng Tháp,hợp tác xã chỉ đạocác hộ xã viên rất nghiêm ngặt khâu giống ,thời

vụ xuống giống ,thủy lợi , bảo vệ thực vật,đảm bảo cho các hộ vừa tăng vụ vừa thâm canh.Kết quả là năng suất của hợp tác xã tăng leân liên tục so với hộ bên ngoài HTX ,lúa thu họach sớm giá bán cao hơn,chi phí sản xuất cũng thấp hơn ,năm1995các hộ xã viên lãi đến 65% _70%.Hai năm qua Đồng Tháp bị lũ lụt ,nhưnh hợp tác xã có đê bao nenâ thu họach trọn vẹn cả 3 vụ lúa hàng năm [1,trg86]

Kinh tế hợp tác đã tác động rõ rệt đến phát triển sản xuất ,đồng thời nó Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng cũng thực hiện được sự công bằng xã hội ,hạn chế sự phân hóa giàu nghèo ở nông thôn thông qua thực hiện chức năng xã hội từ các hoạt động kinh tế như

hỗ trợ vốn sản xuất,đôn đốc thực hiện nghiêm quy trình sản xuất tiến bộ hoặc trực tiếp hỗ trợ bằng nhiều hình thức đối với các hộ gặp khó khăn trong sản xuất,góp phần xây dựng phúc lợi ở địa phương Các HTX và tổ hợp tác mạnh

có tỉ lệ hộ khá giả caovà hộ nghèo rất thấp.[1,trg87]

Các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới điều xác định chức năng của Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng mình là đảm nhiệm các khâu mà hộ nông dân không thể đảm đương,đảm đương không hiệu quả như:khâu làm đất,thủy lợi ,làm giống ,bảo vệ động vật ,thực vật,cung ứng vật tư ,chế biến sản phẩm…HTX còn chỉ đạo về kế họach thời

vụ,cung caáp vốn ,đầu tư kỹ thuật cho các hộ xã viên …nhờ vậy đã giảm được chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất

Hợp tác xã Bình Thành chi vào quỹ phúc lợi xã hội 575 triệu đồng bao Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng gồm:

+ Bắc mới 16 cây cầu gỗ căm xe

+Đổ cát đường nơng thơn dài 4500mét

+Hỗ trợ xây dựng trường cấp 1

+Gíup đỡ xã viên đau ốm,gia đình chính sách gia đình khĩ khăn và học sinh nghèo.[1,trg170]

Hợp tác xã xác định thời vụ gieo trồng đúng,do đĩ gĩp phần làm tăng Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng năng suất,sản lượng ,giảm bớt sâu bệnh,chi phí và tăng thu nhập cho hộ xã viên [1,trg170]

Nhờ kinh tế hợp tác xã phát triển,nguồn thu nhập của hợp tác xã ngày Mặc dù mô hình hợp tác xã tổ chức còn nhiều nhược điểm ,nhưng càng tăng lênnên khơng thu thêm của xã viên một khoản nào khác ngồi các khâu dịch vụ của tập thể.Hợp tác xã cịn tham gia đĩng gĩp xây dựng nhiều cơng trình phúc lợi xã hội như trường học , trạm xá , cầu cống làm cho bộ mặt nơng thơn ngày càng thay đổi

Tích tụ vàtập trung sản xuất trong kinh tế tập thể nông nghiệp nông thôn :

_Chỉ tiêu quy mô hợp tác biểu hiện trình độ tích tụ hóa sản xuất.mà quy mô hợp tác ấy thể hiện bằng số lượng sức lao động,tư liệu sản xuất và tiền vốn được sử dụng trong sản xuất kinh doanh của đơn vị Trong nền kinh tế tập thể trong nông nghiệp nông thôn thì tích tụ chính làsự tăng lên về số lượng xã viên,các thành viên trong tổ hợp tác kinh tế tập thể ,sự tăng lên về diện tích ruộng đaát nông nghiệp ,về máy móc thiết bị phục vụ cho sản xuất,và về nguồn vốn đầu tư …

_Trình độ tập trung hóa sản xuấtphản ánh trình độ chuyên môn hóa sản xuất trong 1 đơn vị,một vùng kinh tế.[4,trg391]

Tóm lại , tập trung hóa sản xuất là mặt lượng của chuyên môn hóa sản xuất,còn tích tụ là mặt lượng của hợp tác hóa sản xuất

_Trong nông nghiệp ,do ruộng đất làtư liệu sản xuất chủ yếu không thể thay thế được ,nên tích tụ sản xuất trước hết thể hiện ở sự tập trung ngày càng nhiều ruộng đất vào các đơn vị kinh te álàm ăn có hiệu quả thu nhiều lợi nhuận ,có trình độ quản lý tốt.Điều này chứng tỏ ,kinh tế tập thể có khả năng tích tụ sản xuất rất cao,nếu các đơn vị kinh tế tập thể phát triển tốt và ngày càng tăng thì tích tụ cũng sẽ tăng lên.Sự phát triển của tích tụ sản xuất sẽ tạo điều kiện cho tập trung sản xuất phát triển ,bởi vì khi kinh tế tập thể có lực lượng lao động dồi dào ,nguồn tư liệu sản xuất lớn ,vốn đầu tư nhiều thì sẽ thuận lợi phục

vụ cho quá trình chuyên môn hóa sản xuất

2.3_Những khĩ khăn, thuận lợi tácđộng đến sự phát triển của kinh tế tập thể trong nơng nghiệp nơng thơn :

*Khĩ khăn:

-Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất cịn thấp