Tìm hiểu về sự truyền bá đạo Ixlam trên thế giới và ở Đông Nam Á

Nhưng nú đó nhanhchóng bành trướng trở thành một tôn giáo thế giới : từ Tây Á sang châu Âu,châu Phi rồi sang Đông Nam Á theo các thương nhân người Ấn Độ và người Mã Lai… Vì vậy, đạo Ixla

1 Vài nét tìm hiểu về sự truyền bá đạo Ixlam trên thế giới và ở Đông Nam Á

Đạo Ixlam – ra đời từ thế kỷ VII sau công nguyên trên bán đảo Arập –không những là một trong ba tôn giáo lớn trên thế giới mà còn là một tổ chứcchính trị - xã hội Do vậy, cùng với việc chi phối đời sống của các tín đồ, núcũn chi phối cả đường lối chính trị của các quốc gia theo Ixlam giáo

Đạo Ixlam khi mới ra đời chỉ là một tôn giáo địa phương như hàngtrăm, hàng nghìn các tôn giáo ở các địa phương khác Nhưng nú đó nhanhchóng bành trướng trở thành một tôn giáo thế giới : từ Tây Á sang châu Âu,châu Phi rồi sang Đông Nam Á theo các thương nhân người Ấn Độ và người

Mã Lai… Vì vậy, đạo Ixlam có một sức mạnh kỳ diệu trong quá trình hìnhthành đế quốc Arập và sự bành trướng ra bên ngoài Sau khi đế quốc Arậptan rã, các quốc gia theo Ixlam giáo vẫn tồn tại và sau đó phát triển thànhnhững đế quốc hùng mạnh như đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ ở Trung Cận Đông, đếquốc Mụgụn ở Ấn Độ…

1.1 Sự ra đời của đạo Ixlam

Đạo Ixlam – tiếng Arập có nghĩa là sự phục tùng, sự tuân lệnh – đượchình thành trên bán đảo Arập vào đầu thế kỷ VII Arập là bán đảo lớn nhất ởkhu vực Tây Á, nằm giữa Địa Trung Hải, Hồng Hải, Ấn Độ Dương; trên conđường thông thương nối kiền giữa cỏc chõu: chõu Âu – châu Á – châu Phi cả

về đường thủy lẫn đường bộ Trên bán đảo Arập bao gồm phần lớn là nhữngmiền đất hoang dã, khô cằn và những cao nguyên đang biến dần thành sa mạc,khớ hậu khụ núng, khắc nghiệt Chỉ cú vựng Yờmen ở phía tây nam bán đảo –vùng được mệnh danh là “xứ Arập hạnh phỳc” là có nguồn nước phong phú,

có nhiều đất đai để canh tác nông nghiệp và trồng các loại cây nhiệt đới như:chà là, cà phờ… Mặt khác, Yờmen lại nằm trên con đường buôn bán từ Xiri,Palextin đến Ai Cập và ấtiụpia nờn Yờmen đóng vai trò quan trọng trong việctrao đổi buôn bán giữa cỏc vựng này Chính vì vậy, so với các vựng khỏc trờnbán đảo Arập, Yờmen là nơi sớm bước vào xã hội văn minh nhất

Ngoài Yờmen, dọc ven bờ Hồng Hải ở phía tây bán đảo là vùngHegiadơ (Hejaz), nằm trên con đường buôn bán Đông – Tây, giữa khu vựcĐịa Trung Hải với Ấn Độ và Trung Quốc Sự giao lưu đó là điều kiện thuậnlợi cho nền kinh tế hàng hóa phát triển Tại đây hình thành một số thành phốvới tư cách là những trung tâm kinh tế, văn hóa, trong đó quan trọng nhất làMộcca và Yatơrộp

Điều kiện tự nhiên đó không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế trên bánđảo mà còn ảnh hưởng lớn đến tính cách của cư dân nơi đây Đó là nhữngcon người vừa bé nhỏ, vừa dẻo dai; thích tự do, phóng khoáng nhưng cũngthật ngang tàng Họ vừa lãnh đạm, vừa đam mê; vừa cao thượng, vừa hungdữ; sẵn sang giúp đỡ người khác nhưng cũng lại sẵn sàng cướp bóc, giếtngười Những nét đặc thù và trái ngược trong tính cách đó thể hiện và phảnánh rõ nét vào trong đời sống sinh hoạt, phong tục tập quán của họ

Vào thế kỷ VII sau công nguyên, cư dân trên bán đảo Arập vẫn đangtrong “giai đoạn mạt kì của chế độ công xã nguyên thủy” [4, 74], cụ thể:

- Về mặt kinh tế: vẫn trong tình trạng thấp kém, chậm phát triển, phầnđông dân cư sống bằng nghề chăn nuôi du mục, nông nghiệp chỉ phát triểnđược ở một số vùng thuộc phía Tây Nam của bán đảo (như xứ Yờmen,Hờgiadơ); “kinh tế hàng hóa tuy có phát triển, song chủ yếu vẫn chỉ là nguồnlợi có được từ việc thu thuế các thương nhân quá cảnh qua bán đảo A rập trêncon đường buôn bán Đông – Tây” [5, 55-56]

- Về mặt xã hội: do sự phát triển của nền kinh tế, đặc biệt là nền kinh

tế hàng hóa, “cơ cấu xã hội của người Arập dần dần tan rã”[4, 74] Sự bấtbình đẳng về sở hữu tài sản đã dẫn đến sự phân hóa trong nội bộ dân cư.Quan hệ bình đẳng giữa các thành viên công xã thị tộc trước đây được thaythế bằng quan hệ chủ nô và nô lệ Mặc dù đó cú những thay đổi khá lớn trongquan hệ xã hội, song xã hội Arập trước khi Ixlam giáo ra đời vẫn còn tồn tạinhiều tập tục cổ hủ, hết sức dã man, như: chế độ đa thê, tục chọc mù mắt một

số con vật để trỏnh vớa dữ, tục cột lạc đà chôn bên cạnh người chết…

- Về mặt tín ngưỡng: “Trước khi Ixlam giáo ra đời, cư dân Arập theotín ngưỡng đa thần; họ thờ hòn đá trên sa mạc, cây cối trong các ốc đảo hoặccác động vật, thực vật, các hiện tượng tự nhiên Tương truyền, tại ngôi đềnCaaba ở trung tâm Mecca có rất nhiều tượng thần của các bộ lạc, trong đó cómột phiến đá đen dài khoảng 20cm được coi là biểu tượng sùng bái chungcủa các bộ lạc”[4, 74-75].

Đầu thế kỷ VII, con dường buôn bán Đông – Tây chuyển sang vùngvịnh Ba Tư, thuộc quyền kiểm soát của đế quốc Ba Tư Việc mất quyền kiểmsoát này đã ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế của cư dân trên bán đảo Arập.Các thành phố lớn như Mecca, Yatơrộp… trở nên tiêu điều Bọn quý tộc chủ

nô mất đi một nguồn lợi lớn nên bắt đầu chuyển sang cho vay nặng lãi và bóclột lao động nô lệ, dân nghèo thậm tệ hơn Mâu thuẫn trong nội bộ các thịtộc, bộ lạc ngày càng gay gắt Trong khi đó, bán đảo Arập đứng trước nguy

cơ xâm lược của đế quốc Bidantium từ phía tây và đế quốc Ba Tư từ phíađông Tình hình đó đòi hỏi phải có một chính quyền tập trung vững mạnh, cókhả năng thống nhất các bộ lạc, duy trì nền thống trị, để khôi phục con đườngbuôn bán Đông – Tây, đẩy lùi nguy cơ bị xâm lấn và có thể mở rộng cuộcchiến tranh chinh phục các nước láng giềng Song tín ngưỡng đa thần của các

bộ lạc không những không đáp ứng được mà còn gây trở ngại cho khuynhhướng trên

Trong điều kiện lịch sử đó, đạo Ixlam – một tôn giáo chủ trương thờđộc thần, chủ trương liên kết mọi người, không phân biệt bộ lạc, coi mọingười Arập là anh em – đã ra đời và đóng vai trò hạt nhân trong việc thốngnhất Arập

Sự ra đời của đạo Ixlam gắn liền với tên tuổi, cuộc đời của Mohammed(570 – 632) Ông sinh ra trong một gia đình thuộc bộ lạc có thế lực ở Mecca,

mồ côi cha mẹ từ khi chưa đầy 6 tuổi, sau được ông nội nuôi Khi ông nội mất,Mohammed đến ở với người chú, đi chăn gia súc, dẫn đường cho thương nhânqua sa mạc và sau đó đi làm thuê cho một bà thương gia góa chồng tên là

Khadia Mặc dù chênh lệch về tuổi tác nhưng Mohammed đã cưới Khadia làm

vợ Từ đó, ông thoát khỏi cảnh sống bần hàn, ổn định về vật chất và tinh thần

Tương truyền rằng từ nhỏ Mohammed đã đam mê các vấn đề tôn giáo

Dù không biết đọc, biết viết nhưng ông là một người thông minh, giàu nghịlực Năm 610, Mohammed được Chúa Trời cho gọi thông qua một vị thiênthần là Gabrien Từ đó, ông tự xưng mình là sứ giả của Chúa Trời – ThánhAllah, và bắt đầu đi vào hoạt động truyền đạo

Khởi nghiệp hoạt động truyền giáo từ Mecca nhưng không có kết quả

vì bị bọn quý tộc, thương nhân chống đối quyết liệt, Mohammed đã rờiMecca đến Yatơrép Ở thành phố này, ụng đó tranh thủ được sự ủng hộ của

cư dân và bà con thân thích nờn đó nâng cao được uy tín của mình Năm 630,Mohammed mở cuộc hành hương về chinh phục lại Mecca, khẳng định sự cómặt của Ixlam giỏo trờn bán đảo Arập

1.2 Quá trình truyền bá đạo Ixlam trên thế giới

Ngay sau khi xuất hiện và làm chủ bán đảo Arập, đạo Ixlam đó cựngcỏc nhà chinh phục vượt qua biên giới nhiều nước, bắt đầu truyền bá vào cácdân tộc khác, thực hiện chính sách chinh phục rộng lớn của mình Có thể chiathành các thời kỳ sau:

- Từ khoảng giữa thế kỷ VII đến giữa thế kỷ VIII: Là thời kỳ thống trịcủa triều đại Ô-mờ-i-ỏt, lãnh thổ của đế quốc Arập mở rộng đến mức tối đa:phía Tây giáp Bắc Phi, Tây Ban Nha; phía Đông kéo dài đến Tuốckextan vàtây bắc Ấn Độ Trung tâm Ixlam giáo là thành phố Đa mát (Xiri), các vuaHồi không do tuyển cử mà tự xưng vua, thực hiện chế độ cha truyền con nối

- Từ giữa thế kỷ VIII đến giữa thế kỷ IX: Dưới sự thống trị của vươngtriều Apbatxit, Ixlam giáo tiếp tục mở rộng sang phía Đông, châu Á và châuPhi Đạo Ixlam đã trở thành tôn giáo thống trị một vùng lãnh thổ rộng lớn từTây Ban Nha đến vịnh Ba Tư Trung tâm Ixlam giáo chuyển từ Đa mát sangBát đa – trên sông Tigơrơ (Lưỡng Hà)

- Từ thế kỷ XI đến thế kỷ XVIII: vận mệnh Ixlam giáo lọt vào tayngười Thổ Nhĩ Kỳ, rồi người Mông Cổ Tuy vậy, quá trình bành trướng vẫnđược tiếp tục Đạo Ixlam đã tiến tới tận Viên (Áo), Trung Quốc, rồi tiếnxuống Ấn Độ, thâm nhập vào lục địa châu Phi Đến thế kỷ XIV – XVI, đạoIxlam vào Inđụnờxia.

Để mở rộng và phát triển thế giới Ixlam giỏo, cỏc nhà chinh phục đã sửdụng mọi biện pháp: ngoài cưỡng bức cũn cú biện pháp khuyến khích vậtchất, kinh tế, biện pháp xã hội, dùng sức ép tinh thần, tâm lý, tuyên truyền daidẳng hoặc do sự suy tàn của tín ngưỡng địa phương, sự trùng hợp của cácgiai cấp thống trị với quyền lợi của những kẻ xâm lược… Tất cả những nhân

tố đó đều nằm trong sự liên hệ chồng chéo, giúp cho đạo Ixlam được truyền

bá rộng rãi hơn, nhanh chóng phát triển thành một tôn giáo thế giới

Song song với quá trình bành trướng và truyền bá đạo Ixlam đến các khuvực, cỏc vựng đất mới, thì kinh tế - văn hóa – khoa học kĩ thuật – nghệ thuậtIxlam giáo cũng không ngừng phát triển và đạt được những thành tựu to lớn

- Trong những thế kỷ XIX – XX: Đứng trước nguy cơ xâm lược củacác nước tư bản phương Tây, hầu hết các lãnh thổ của người Ixlam giỏo đótrở thành thuộc địa hoặc phụ thuộc Nhân dân các quốc gia theo đạo Ixlam đãnổi dậy đấu tranh chống lại bọn thực dân Cùng với việc thức tỉnh ý thức dântộc, các quốc gia Ixlam giỏo cũn tiến hành cải cách và mở rộng thế giớiIxlam giáo, tiếp tục có những đóng góp cho sự tiến bộ chung của nhân loại.Hiện nay, thế giới đạo Ixlam đang đứng trước những vấn đề khó khăn như:những mâu thuẫn về chính trị, kinh tế, dân tộc, tụn giỏo… khiến cho nó trởthành điểm nóng thu hút sự quan tâm của mọi người Mặc dù vậy, Ixlam giáovẫn luôn tìm cách để thích ứng và hòa nhập với sự phát triển chung của thếgiới

1.3 Sự truyền bá đạo Ixlam ở Đông Nam Á

Ixlam giáo truyền bá trên thế giới từ thế kỷ VII, nhưng cho đến thế kỷXIII – XIV mới bành trướng thế lực sang Đông Nam Á Trên thực tế, vào

thời điểm này, những thế lực của người Arập Ixlam giỏo đó suy yếu về nhiềumặt, do vậy, không gây ấn tượng sâu sắc trong toàn bộ khung cảnh văn hóacủa khu vực này.

Tuy nhiên, nếu đem so sánh với các tôn giáo khỏc thỡ ảnh hưởng củaIxlam giáo đối với Đông Nam Á cũng không phải là nhỏ Nó cũng ảnh hưởng

và chi phối tới nhiều mặt đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân cácnước Đông Nam Á, nhất là cỏc vựng hải đảo, đặc biệt trong đó cú Inđụnờxia,Malaixia, Philippin

Vào cuối thế kỷ XIV – đầu thế kỷ XV, Malắcca trở thành trung tâmbuôn bán sầm uất – là nơi tập trung sự buôn bán của các thương nhân Ấn Độ,Trung Quốc, Ba Tư, Arập Do vậy, các triều quốc khác xem Malắcca là chỗdựa tinh thần của họ, trong đó có một số tiểu quốc đã lệ thuộc Malắcca saukhi đã tiếp thu Ixlam giáo qua các thương nhân Ấn Độ Cũng qua các mốiliên hệ buôn bán với Malắcca mà cỏc vựng phía bắc Java, đạo Ixlam cũng đãxâm nhập được vào đây Như vậy, đạo Ixlam du nhập vào các nước ĐôngNam Á (Mã Lai, Java…) là do các thương nhân Ấn Độ theo Ixlam giáo chứkhông phải là do người Arập truyền vào Cũng bởi lẽ đó mà đạo Ixlam đếnĐông Nam Á đó cú nột khác với bản thân nó ở Arập, nú đó cú sự hòa nhập ởmột mức độ nhất định với nền văn hóa Ấn Độ

Cụ thể:

Cũng như Phật giáo và Hinđu giáo, Ixlam giáo đến Đông Nam Ákhông phải bằng con đường gươm giáo, bằng những cuộc chiến tranh “thầnthỏnh” như đã từng diễn ra ở Trung Cận Đông và Ấn Độ mà bằng con đườnghòa bình Chính vì vậy, ngay từ đầu nó dễ dàng được người dân địa phươngtiếp nhận và trên thực tế, càng ngày Ixlam giáo càng gây được nhiều ảnhhưởng đến đời sống chính trị, kinh tế và văn hóa ở các quốc gia hải đảo

- Ở một số tiểu quốc, vua đồng thời là giáo chủ (Khalifat), do đó, vềchính trị, tiểu quốc đú đó biến thành Hồi quốc Ví dụ, ở Philippin, tiểu quốc

Ixlam giáo đầu tiên là Sulu (vào thế kỷ XV), sau đó là tiểu quốc Ixlam giáothứ hai ở phía Nam đảo Minđanao (thế kỷ XVI).

- Về kinh tế: từ khi đạo Ixlam được truyền vào Đông Nam Á, ở cácquốc gia Inđụnờxia và Malaixia, các hoạt động thương mại, buôn bán càngtrở nên tấp nập, mà rõ nhất là Malăcca

- Về văn hóa: hàng loạt trường học Ixlam giáo ra đời Tại đây, người takhông chỉ dạy kinh Coran, giỏo lớ thuần túy, lịch sử đạo Ixlam mà còn mởrộng dạy các lĩnh vực tri thức khác Chẳng hạn, ở Đại học Ixlam giáo Quốc tếMalaixia, có cả khoa Y học, Luật, Kinh tế, Thương mại, Tài chính, Nghệthuật và Nhân văn

Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai (1945) đến nay, đạo Ixlam vẫn đóngvai trò lớn lao ở Malaixia, Inđụnờxia và một phần Philippin Rất nhiều tổ chứcchính trị, xã hội, văn hóa Ixlam giáo ra đời ở các quốc gia này Thủ tướngMalaixia Mahathir Mohamed đã từng tuyên bố: “Cỏc đường lối của Malaixiađược xây dựng trên nguyên tắc của đạo Ixlam” Điều này chứng tỏ Ixlam giáovẫn đang là một chỗ dựa tinh thần vững chắc cho người dân Malaixia nói riêng

và cho thế giới tín đồ Ixlam giáo ở Đông Nam Á nói chung

2 Đạo Ixlam ở Việt Nam

2.1 Quá trình truyền bá

Theo một số tài liệu thì bắt đầu từ thế kỷ XI, người Việt Nam đó có sựtiếp xúc, buôn bán với một số thương nhân theo Ixlam giáo ở vựng Tõy -Nam Á Những thương nhân này đã đem theo “hơi hướng” của đạo Ixlam đếnnước ta Nhưng phải đến thế kỷ XV, Ixlam giáo mới chính thức du nhập vàoViệt Nam

Vậy bằng con đường nào và thời gian nào thì Ixlam giáo được truyền

bá vào dân tộc Chăm?

Sự tiếp thu đạo Ixlam của người Chăm diễn ra trong một hoàn cảnh lịch

sử khá đặc biệt “Thế kỷ XV, nhà nước phong kiến tập quyền Việt Nam đạtđến mức cực thịnh và chú trọng mở mang bờ cõi Năm 1471, Lờ Thỏnh Tụng

chinh phục vương quốc Chăm Pa; người Chăm đã dồn tụ về phía nam đốo CựMụng (từ Phan Rang trở vào) và thiết lập nên vương quốc Chiêm Thành.Trong thời gian tồn tại vương quốc Chiêm Thành, dân chúng sống trong mộttâm trạng bi quan, không ổn định Mặt khác, ngay từ thế kỷ XV, ngành hànghải của người Chăm đã phát triển khá mạnh Thông qua buôn bán, ngườiChăm được tiếp xúc với các thương nhân Ixlam giáo người A rập, Ba Tư, Ấn

Độ, Trung Quốc… và biết đến một tôn giáo mới là đạo Ixlam.”[6, 171]

Như vậy, Ixlam giáo bắt đầu truyền bá đến người Chăm từ thế kỷ XV,khi vương quốc Chămpa đang suy yếu và đi đến chỗ diệt vong

Bên cạnh đú, cũn rất nhiều ý kiến khác nhau trong khi xác định thờigian đạo Ixlam du nhập vào Việt Nam:

-“Gần đây, khi nghiên cứu về Islam ở Việt Nam, nhiều nhà khoa họcgần thống nhất với nhau về sự có mặt của Islam tại Việt Nam và Đông Nam

Á vào khoảng thế kỉ IX”.[1, 45]

-“Ixlam giáo du nhập vào Chămpa vào nửa cuối thế kỷ X” [7, 39] Đểminh chứng cho ý kiến này, tác giả đã nêu lên dẫn chứng: “… một phát hiệnkhảo cổ học với hai tấm bia kí, một có niên đại 1025 – 1035 và một bia cóniên đại 1039 Nội dung của hai tấm bia này cho thấy Ixlam giỏo đó du nhậpvào cộng đồng người Chăm từ thế kỷ X” [7, 39]

-GS, Nguyễn Văn Kiệm, trong bài viết “Đạo Hồi ở Đông Dương” đãnhận định: “rất có thể là đạo Hồi đã được du nhập từ thế kỷ XI bởi thươnggia Ả Rập, Ba Tư hoặc Ấn Độ, nhưng ở đây đạo Hồi rất ít tiến triển và hẳn lànếu không có các sự nhập cư của người Mã Lai vào các thế kỷ XIV và XVI

đã gìn giữ là truyền bá đạo này thỡ nú đó bị biến mất rồi Cũng chính những

sự nhập cư này đã bảo toàn được sự trong sáng của đạo Hồi ở đây và duy trìđược mối liên hệ của họ với người Chàm ở Campuchia và ở Nam Kỳ”[2, 79]

-Năm 1922, P.Ravaisse công bố hai bản chữ Arỏp do một sĩ quan hảiquân phát hiện “ở gần bờ biển miền Trung Việt Nam”, trong đó bản thứ nhấtchỉ dẫn ngôi mộ của một người tên là Abu Kamil có niên đại 21 – 11 – 1039,

bản thứ hai “nột chữ thô xấu và sứt sát hơn”, cho biết “về một thông báo chocộng đồng A ráp, Ba Tư, cần phải cư xử thế nào với dân bản địa trong giaotiếp và giao dịch Bản thứ hai không có niên đại, song cả hai cùng thời, có nétchữ thuần khiết Aráp Phatimit, Điều đó dẫn tới đoán định của Ravaisse về sựhiện diện của Hồi giáo vào thế kỷ XI ở vương quốc Chămpa.” [3, 51]

Vậy trong điều kiện xã hội nào, một bộ phận người Chăm tiếp nhận đạo Ixlam, trong khi người Chăm đang theo đạo Phật và đạo Bàlamụn?

Vào khoảng thế kỷ XVI, khi quốc gia Chămpa ngày càng suy yếu, chiếntranh liên miên xảy ra giữa Chămpa với các nước láng giềng làm cho mâuthuẫn xã hội càng phức tạp, đời sống nhân dân khó khăn Có lẽ chính điều đólàm cho niềm tin vào đạo Phật và đạo Bàlamôn ngày càng giảm trong lòng một

bộ phận dân chúng Điều kiện đó tạo cơ hội cho đạo Ixlam cùng với đức tinvào thánh Allah được truyền bá và ăn sâu vào tâm thức của người Chăm

2.2 Quá trình phát triển

Ixlam giáo ở Việt Nam chủ yếu là trong dân tộc Chăm Người Chăm làmột trong những tộc người thiểu số sống trên lãnh thổ nước ta, người Chămchiếm khoảng 1% cộng đồng người Việt Họ phân bố ở các tỉnh Ninh Thuận,Bình Thuận, Thuận Hải, An Giang và phân bố rải rác ở một số nơi như thànhphố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tây Ninh…

Sau khi tiếp xúc với đạo Ixlam, “năm 1693, sau một lần vua Chăm nổidậy, chúa Nguyễn đem quân đánh dẹp và lập ra tỉnh Bình Thuận và NinhThuận Hầu hết người Chăm di cư về phía Tây và Tây Nam, đến vựng ChõuĐốc và một số vựng trờn lãnh thổ Campuchia Số người Chăm từ Việt Namsang Campuchia đều theo Hồi giáo, chỉ có phần lớn người Chăm ơ ThuậnHải là theo đạo Hinđu Số người Chăm theo Hồi giáo đông hơn cả là ở ChâuĐốc, Tây Ninh, thành phố Hồ Chí Minh Ngoài ra, còn một số ít người Ấn

Độ, Malaixia và gần đây có cả người Việt (Kinh) cũng theo Hồi giáo (song sốlượng không đáng kể)” [6, 171-172]

“Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, vấn đề người Chăm vàđạo Hồi bị Pháp và Mỹ lợi dụng để chia rẽ khối đoàn kết dân tộc, chống phácách mạng Việt Nam Chỳng đó dựng lên Mặt trận giải phóng Chăm-pa làmột trong ba thành viên của Phun-rụ, đồng thời thao túng chi phối các hoạtđộng của Hiệp hội Chăm-pa Hồi giáo Việt Nam – một hình thức tổ chức giáohội của người Chăm Ixlam do Mỹ - ngụy lập ra năm 1965.

Sau 1975, một số người Chăm theo đạo Hồi di tản ra nước ngoài; số cònlại vừa làm nghĩa vụ công dân của một Tổ quốc thống nhất, vừa hoạt động tôngiáo bình thường Năm 1983, một số phần tử phản động sống lưu vong ở Mỹ

và Canada dựng lại tổ chức Mặt trận giải phóng Chăm-pa và có những hoạtđộng nhằm ngăn trở con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam

Trong những năm gần đây, các tổ chức Hồi giáo quốc tế như Liênminh Hồi giáo thế giới, Liên hiệp Hồi giáo Đông Nam Á và một số nước Hồigiáo như Arậpxờỳt, Libi, Inđụnờxia, Malaixia đã đề nghị đặt quan hệ với Hồigiáo Việt Nam

Theo điều tra dân số năm 1989, dân số người Chăm có 93.510 người,trong đó có gần 45.000 người theo Hồi giỏo” [6, 172-173]

“Theo điều tra dân số năm 1999, số người Chăm ở Việt Nam là trên110.000 người, trong đó có 63.147 tín đồ đạo Hồi, với 699 chức sắc và 77thánh đường” (Theo Bài 4: Hồi giáo, đạo Cao Đài và Phật giáo Hòa Hảo ởViệt Nam, tr162, Tập bài giảng Lý luận về tôn giáo và chính sách đối với tôngiáo của Đảng và Nhà nước ta, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh –Trung tâm khoa học về tín ngưỡng và tôn giáo,)

Hiện nay, người Ixlam Việt Nam cư trú khá tập trung trong các Paleibên cạnh các Masjid (Thánh đường) hoặc Surau (Tiểu Thánh đường) “Năm

1998 tại Việt Nam có hơn 60 Thánh đường và Tiểu Thánh đường” [1, 46]Nhưng ban đầu, hầu hết các Thánh đường và Tiểu Thánh đường chỉ đều xâydựng bằng gỗ, lợp lá, tường bằng ván tre, vách đất Trước năm 1975, nhiềuThánh đường và Tiểu Thánh đường đã được xây dựng lại bằng xi măng (bê

tông) Sau năm 1975 và nhất là trong những năm gần đây, cùng với quá trìnhđổi mới, kinh tế Việt Nam phát triển hơn trước, nên ngoài sự đóng góp củangười Ixlam ở trong nước, sự quan tâm và sự giúp đỡ của Chính phủ ViệtNam cũn cú cả sự đóng góp tài chính của người Ixlam anh em ở nước ngoài,đặc biệt là sự giúp đỡ khá thường xuyên của các cá nhân và các tổ chứcIxlam các tổ chức quốc gia Đông Nam Á, nên nhiều Thánh đường và TiểuThánh đường đã được tu sửa lại khang trang hơn Có Thánh đường đã được

Bộ Văn Hóa Việt Nam công nhận là di tích kiến trúc văn hóa – lịch sử (nhưThánh đường Mubarak ở Châu Giang, Phỳ Tõn, An Giang)

Thánh đường là nơi để cho các tín đồ Ixlam Việt Nam đến cầu nguyện

và nhắc nhở nhau thực hiện đầy đủ “năm cốt đạo” – nền tảng quan trọng củađạo Ixlam

Thánh đường và Tiểu Thánh đường còn là trung tâm sinh hoạt truyềnthống vừa mang tính Ixlam vừa mang tính xã hội của cộng đồng Ixlam Các

lễ cưới, lễ tang và các buổi sinh hoạt của cộng đồng đều tổ chức ngay tạiThánh đường Thánh đường là nơi sinh hoạt tinh thần của các thành viêntrong cùng một Jumaah Mỗi Jumaah chọn ra một ban đại diện, đứng đầu làmột ông Hakim Hakim luôn là người có nhiều hiểu biết về Ixlam, có uy tín,

có sức khỏe và điều kiện về tri thức để điều hành cộng đồng Jumaah

Trong khuôn viên hoặc bên cạnh Thánh đường đều có một trường họchoặc phòng học để học giỏo lớ Ixlam Có nơi dùng ngay Thánh đường để dạyhọc và hướng dẫn giỏo lớ Ixlam Ở đây, người Ixlam chủ yếu được học và dạychữ A rập để đọc kinh Coran, học giỏo lớ Ixlam đủ để hiểu luật Ixlam và cầunguyện (Salat) Do hầu hết người Ixlam Việt Nam có quan hệ thường xuyênvới người nói ngôn ngữ Melayu ở Đông Nam Á nên nhiều trí thức Ixlam đãhọc tiếng Melayu, dùng chữ Jawi dể xây dựng chữ Chăm Melayu (rất thôngdụng đối với người Chăm Ixlam ở Nam Bộ) Vì thế, nhiều người Ixlam ViệtNam có thể đọc được kinh Coran, đọc được tiếng Jawi của Malaixia, In đụ nờxia để hiểu biết thêm về đạo Ixlam Ngoài ra, cộng đồng Ixlam ở Việt Nam

còn phải học tiếng Việt Tiếng Việt ngày nay không chỉ giúp người Ixlam ViệtNam (đa số nói tiếng Chăm) giao tiếp, tìm hiểu Ixlam và các hoạt động liênquan đến mọi mặt trong cuộc sống; mà còn góp phần rất quan trọng trong quátrình Ixlam hòa nhập vào Việt Nam và tiếp cận với văn minh nhân loại.

Tại miền Nam Việt Nam, “Hiệp hội Chăm Hồi giáo đã được thành lậpnăm 1961” [1, 48] Bờn cạnh cũn cú Hội đồng giáo cả để thống nhất việchướng dẫn giỏo lớ Ixlam cho người Chăm Ixlam Việt Nam Ngoài ra, cộngđồng người Ấn kiều Nam Kì và cộng đồng Ixlam người Inđụnờxia vàMalaixia cũng thành lập Hiệp hội Hồi giáo tình thương (Rahim) Đây là các

tổ chức Ixlam nhằm bảo vệ quyền lợi của Ixlam cho các cộng đồng của mình

và các tổ chức này đã kết thúc hoạt động cùng thời điểm với sự sụp đổ củachính quyền Sài Gòn vào 30 – 4 – 1975

Sau năm 1975, người Ixlam Việt Nam thành lập các Ban Quản trịIxlam tại các Jummah Đến năm 1992, Ban đại diện Cộng đồng Hồi giáothành phố Hồ Chí Minh được thành lập Ban đại diện này đã hoạt động rất cóhiệu quả trong việc bảo vệ tín ngưỡng Ixlam và phối hợp với chính quyềnchăm lo mọi mặt thuộc về tôn giáo, đời sống xã hội cho cộng đồng Islam

Cộng đồng Ixlam ở Việt Nam hòa nhập vào cộng đồng các dân tộcViệt Nam theo một quá trình lịch sử hết sức phức tạp Cùng với sự hình thành

và phát triển đạo Ixlam ở Việt Nam, các tín đồ đã chịu ảnh hưởng rất lớn bởi

sự suy vong của nhà nước Chămpa (cổ), sự tác động của nhiều nền văn hóalớn như văn hóa Ấn Độ, văn hóa Trung Hoa, văn hóa Việt Nam, văn hóaKhmer, văn hóa dân tộc Chăm truyền thống xưa (yếu tố Bàlamụn và đa thầngiáo) và truyền thống thế giới Mã Lai – Đa Đảo Chớnh cỏc yếu tố đú đóhình thành trong cộng đồng người Ixlam Việt Nam những nét bản sắc vănhóa riêng – vừa mang bản chất Ixlam truyền thống gắn với tính thống nhấtcủa thế giới, vừa mang đặc điểm Ixlam rất Việt Nam

Hơn nữa, trong quá trình phát triển của mình, cộng đồng Ixlam ViệtNam đã trải qua một cuộc sống chung rất lâu dài với các dân tộc khác ở Việt

Nam, nờn đã hình thành nhiều điểm tương đồng Tựu chung lại, những yếu tố

đú đó giỳp cho cộng đồng Ixlam Việt Nam hòa nhập và phát triển bền vữngcùng với sự phát triển của đất nước Việt Nam

2.3 Một số đặc điểm của đạo Ixlam ở Việt Nam

2.3.1 Vài nét đặc trưng của đạo Ixlam

Bên cạnh những điểm khác biệt với các tôn giáo lớn khỏc trờn thế giới

về thời gian và hoàn cảnh ra đời; xét về nội dung giỏo lớ, giới luật, đạo Ixlamcũn cú những nét đặc trưng riêng biệt sau:

1/ Đạo Ixlam là “một tôn giáo độc thần tuyệt đối, và ý thức bảo vệ sự độc tôn của Thánh Allah trong đại đa số tín đồ là rất cao” [5, 56]

Vị thần duy nhất mà các tín đồ Ixlam giáo tôn thờ là Thánh Allah Họtin rằng ngoài Thánh Allah không có một vị thần nào khác Allah là đấngkiến tạo và điều khiển mọi sự sinh tồn trong vũ trụ Miêu tả vị thánh củamình, tín đồ Ixlam giáo thường dùng những từ đẹp đẽ như: “đầu tiờn”, “duynhất”, “vĩnh cửu”, “cao cả nhất”, “siờu việt nhất”, “toàn năng nhất”, “độlượng nhất”… Tất cả mọi người đều bình đẳng trước Thánh Allah, không ai

có một địa vị ưu tiên hơn ai, trừ Mụhamột Do vậy, một tầng lớp thầy tu giữatín đồ và Thánh Alla là không cần thiết

Đạo Ixlam cũng đề ra giới cấm và quy định là “haram” (bất khả xâmphạm) những nơi đã được thánh hóa bởi sự hiện diện của Thánh Allah hoặcnhững biểu hiện của Người như: điện Kaaba, Thánh địa Mecca và Međina,núi đá Jerusalem và mộ Thánh Tổ phụ Abraham trong thung lũng Hebron,đều cấm những người ngoại đạo lui tới và chỉ dành riêng cho những tín đồIxlam giỏo đó được thanh tẩy bằng đức tin và những nghi lễ tắm gội

Từ đây, Ixlam giỏo đó tạo nên một tập hợp những người phục tùngThánh Allah một cách tuyệt đối, kiên trì và nhẫn nhục trước mọi thử thách

Họ tin vào định mệnh nhưng họ cũng rất ngoan cố và kiên quyết trong việcbảo vệ đức tin của mình