Vai trò của quỹ đầu tư chứng khoán đối với các doanh nghiệp thương mại

Quỹ đầu tư chứng khoán tham gia thị trường với hai tư cách: tư cách là tổ chức phát hành, phát hành ra các chứng chỉ quỹ đầu tư để thu hút vốn và tư cách là tổ chức dùng tiền thu hút đượ

A LỜI MỞ ĐẦU

Trước những biến động bất thường về thị trường cổ phiếu và trái phiếu, nhiều người cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam chưa có các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp đứng ra làm định hướng trong hoạt động đầu tư Một trong các nhà đầu tư có tổ chức mang tính chuyên nghiệp cao đó là Quỹ đầutư chứng khoán

Quỹ đầu tư chứng khoán tham gia thị trường với hai tư cách: tư cách là tổ chức phát hành, phát hành ra các chứng chỉ quỹ đầu tư để thu hút vốn và tư cách là tổ chức dùng tiền thu hút được để đầu tư chứng khoán Và trên thế giới hiện nay có khoản hàng chục nghìn quỹ đầu tư đang hoạt động cung cấp cho các nhà đầu tư Nhờ đó mà tỷ trọng tham gia thị trường chứng khoán của các quỹ ngày càng tăng so với nhà đầu tư cá nhân Quỹ đầu tư chứng khoán đã thực sự trở thành một định chế tài chính trung gian ưu việt trên thị trường chứng khoán, làm cho thị trường phát triển, nhất là trong giai đoạn hình thành vì sự có mặt của nó sẽ tạo ra một thói quen đầu tư

Quỹ đầu tư chứng khoán là một khái niệm hoàn toàn mới mẻ và việc nghiên cứu tìm hiểu cũng như đề ra các biện pháp thúc đẩy sự ra đời của Quỹ đầu tư để có thể áp dụng vào thực tiễn là điều rất cần thiết

B NỘI DUNG

I KHÁI QUÁT VỀ QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN

1 Khái niệm Quỹ đầu tư (QDT)

Khi bắt đầu tham gia thị trường chứng khoán, một trong những khó khăn lớn nhất

mà nhà đầu tư phải vượt qua đó là việc lựa chọn chứng khoán để đầu tư Việc này được

sự trợ giúp bởi nhà môi giới ( Broker ) hoặc kinh doanh chứng khoán ( Dealer ) Tuy nhiên, dù được tư vấn đến đâu đi nữa, thì quyền quyết định cuối cùng vẫn là nhà đầu tư,

và hiệu quả đầu tư lệ thuộc vào điều kiện và phẩm chất cá nhân Thị trường chứng khoán lại tập hợp rất nhiều sản phẩm đa nghành, thế nên dù nhà đầu tư có tập trung vào một lĩnh vực nào đó thì cũng không thể nào nắm vững hết những chuyển biến một cách toàn diện được Vì thế, nhiều nhà đầu tư đã lữa chọn cho mình một phương tiện để thực hiện đầu tư tốt nhất vào thị trường chứng khoán đó chính là Quỹ đầu tư

Quỹ đầu tư chứng khoán là một định chế tài chính trung gian có nhiệm vụ là tập trung vào những nguồn vốn nhỏ lẻ của nhiều người trong xã hội thành những nguồn vốn lớn nhằm đầu tư dài hạn vào các dự án có nhu cầu vốn lớn trong nền kinh tế hoặc đầu tư vào thị trường chứng khoán

Một nét đặc trưng tạo nên sự khác biệt giữa quỹ với các tổ chức khác tham gia vào thị trường chứng khoán là: quỹ vừa là một tổ chức phát hành chứng khoán lại vừa là một

tổ chức kinh doanh chứng khoán Qua việc phát hành cổ phiếu hay chứng chỉ QDT, quỹ thu được một khối lượng tiền khá lớn, sau đó chúng ta sẽ được quỹ đầu tư vào các loại chứng khoán Lợi nhuận thu được sẽ được phân chia cho các nhà đầu tư mua cổ phần của quỹ Nói chung, quỹ chủ yếu thu lợi từ các hoạt động đầu tư chứ không nhằm thu lãi hàng tháng Các QDT thường ít tham gia điều hành hoạt động của các doanh nghiệp nhân vốn đầu tư từ quỹ

Các bên tham gia hoạt động của QDT chứng khoán là công ty quản lý quỹ, ngân hàng giám sát và người đầu tư Công ty quản lý quỹ là một tổ chức đầu tư chuyên nghiệp,

có trình độ chuyên môn cao về đầu tư chứng khoán, thực hiện quản lý QDT chứng khoán Ngân hàng giám sát thực hiện việc bảo quản, lưu ký tài sản của QDT chứng

khoán và giám sát công ty quản lý quỹ trong việc bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư Người đầu tư góp vốn vào QDT và được hưởng lợi từ việc đầu tư của quỹ.

Nhà đầu tư cá nhân hay pháp nhân thường quyết định đầu tư thông qua quỹ đầu tư chứng khoán bởi 5 yếu tố:

• Giảm thiểu rủi ro nhờ đa dạng hoá danh mục đầu tư

• Tiết kiệm chi phí nhưng vẫn đạt các yêu cầu về lợi nhuận Có lợi thế trong việc tiếp cận các dự án đầu tư và hưởng ưu đãi về chi phí giao dịch

• Được quản lý chuyên nghiệp: cán bộ có trình độ chuyên môn, khả năng phân tích và chuyên sâu vào lĩnh vực đầu tư

• Giám sát chặt chẽ bởi cơ quan có thẩm quyền

• Tính năng động của quỹ đầu tư

Mỗi nhà đầu tư tham gia đầu tư vào QDT sẽ sở hữ một phần trong tổng danh mục đầu tư của quỹ Việc nắm giữ này được thể hiện thông qua việc sở hữu các chứng chỉ quỹ đầu tư

2 Phân loại các quỹ đầu tư

Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều loại hình QDT căn cứ theo các tiêu chí phân loại khác nhau

2.1 Căn cứ vào nguồn vốn huy động:

a Quỹ đầu tư tập thể ( quỹ công chúng )

Là quỹ huy động vốn bằng cách phát hành rộng rãi ra công chúng Nhà đầu tư có thể là cá nhân hay pháp nhân nhưng đa phần là các nhà đầu tư riêng lẻ Quỹ công chúng cung cấp cho các nhà đầu tư nhỏ phương tiện đầu tư đảm bảo đa dạng hoá đầu tư, giảm thiểu rủi ro và chi phí đầu tư thấp với hiệu quả cao do tính chuyện nghiệp của đầu tư mang lại

b Quỹ đầu tư cá nhân ( quỹ thành viên )

Quỹ này huy động vốn bằng phương thức phát hành riêng lẻ cho một nhóm nhỏ

đầu tư, có thể lựa chọn trước, là các cá nhân hay các định chế tài chính hoặc các tập đoàn kinh tế lớn, do vậy tính thanh khoản của quỹ này sẽ thấp hơn quỹ công chúng Các nhà đầu tư vào quỹ tư nhân thường với lượng vốn lớn, và đổi lại họ có thể tham gia vào trong việc kiểm soát đầu tư của quỹ

2.2 Căn cứ vào cấu trúc huy động vốn

a Quỹ đóng

Đây là hình thức quỹ phát hành chứng chỉ quỹ một lần duy nhất khi tiến hành huy động vốn cho quỹ và quỹ không thực hiện việc mua lại cổ phiếu/chứng chỉ quỹ đầu tư khi nhà đầu tư có nhu cầu bán lại Nhằm tạo tính thanh khoản cho loại quỹ này, sau khi kết thúc việc huy động vốn ( hay đóng quỹ), các chứng chỉ quỹ sẽ được niêm yết trên thị trường chứng khoán Các nhà đầu tư có thể mua hoặc bán để thu hồi vốn cổ phiếu hoặc chứng chỉ đầu tư của mình thông qua thị trường thứ cấp Tổng vốn huy động của quỹ cố định và không biến đổi trong suốt thời gian hoạt động Hình thức quỹ đóng này mới được

áp dụng tại Việt Nam, đó là quỹ đầu tư VF1 do công ty VFM huy động vốn và quản lý

b Quỹ mở

Khác với quỹ đóng, tổng vốn của quỹ mở biến động theo từng ngày giao dịch do tính chất đặc thù của nó là nhà đầu tư được quyền bán lại chứng chỉ QDT, và quỹ phải mua lại các chứng chỉ theo giá trị thuần vào thời điểm giao dịch Đối với hình thức quỹ này, các giao dịch mua bán chứng chỉ quỹ được thực hiện trực tiếp với công ty quản lý quỹ và các chứng chỉ quỹ không được niệm yết trên thị trường chứng khoán Do việc đòi hỏi tính thanh khoản cao, hình thức quỹ mở này chỉ tồn tại ở các nước có nền kinh tế và thị trường chứng khoán phát triện như Châu Âu, Mỹ, Canada,… và chưa có tại Việt Nam

2.3 Căn cứ vào cơ cấu và hoạt động của quỹ

a Quỹ đầu tư dạng công ty

Trong mô hình này, quỹ đầu tư là một pháp nhân, tức là một công ty được hình thành theo quy định của pháp luật từng nước Cơ quan điều hành cao nhất của quỹ là hội động quản trị do các cổ đông (nhà đầu tư) bầu ra, có nhiệm vụ chính là quản lý toàn bộ

hoạt động của quỹ, lựa chọn công ty quản lý quỹ và giám sát hoạt động đầu tư của công

ty quản lý quỹ và có quyền thay đổi công ty quản lý quỹ Trong mô hình này, công ty quản lý quỹ hoạt động như một nhà tư vấn đầu tư, chịu trách nhiệm tiến hành phân tích đầu tư, quản lý doanh mục đầu tư và thực hiện các công việc quản trị kinh doanh khác

Mô hình này chưa xuất hiện ở Viêt Nam bởi theo quy định của Uỷ ban chứng khoán Nhà nước, QDT không có tư cách pháp nhân

b Quỹ đầu tư dạng hợp đồng

Đây là mô hình quỹ tín thác đầu tư Khác với mô hình quỹ đầu tư dạng công ty,

mô hình này QDT không phải là pháp nhân Công ty quản lý đứng ra thành lập quỹ, tiến hành việc huy động vốn, thực hiện việc đầu tư theo những dạng mục tiêu đã đề ra trong điều lệ quỹ Bên cạnh đó, ngân hàng giám sát có vai trò bảo quản vốn và các tài sản của quỹ, quan hệ giữa công ty quản lý quỹ và ngân hàng giám sát được thể hiện bằng hợp đồng giám sát trong đó quy định quyền lợi và nghĩa vụ của hai bên trong việc thực hiện

và giám sát việc đầu tư để bảo vệ quyền lợi của các nàh đầu tư Nhà đầu tư là những người góp vốn vào quỹ ( nhưng không phải là cỏ đông như mô hình quỹ đầu tư dạng công ty) và uỷ thác việc đầu tư cho công ty quản lý quỹ để bảo đảm khà năng sinh lợi cao nhât từ khoản vốn đóng góp của họ

Ở Việt Nam, theo Nghị định 144/2003/NĐ-CP ban hành ngày 28/11/2003 về chứng khoán và thị trường chứng khoán, thì công ty quản lý quỹ thực hiện việc quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Quỹ đầu tư chứng khoán có thể ở dạng quỹ công chúng hoặc quỹ thành viên, và là dạng đóng

3 Vai trò của quỹ đầu tư chứng khoán

Đối với nền kinh tế

Quỹ đầu tư đóng vai trò là các chuyên gia tư vấn về quản lý tiếp thị thông tin về tài chính vừa là những người đánh gia hiệu quả dự án đầu tư, giúp cho nhà đầu tư đánh giá được tính khả thi của dự án đầu tư

Doanh nghiệp có khả năng thu hút được vốn với chi phí thấp hơn, góp phần thức đẩy các doanh nghiệp trong nước phát triển

Cung cấp các kỹ năng phát tiển thị trường trong nước.

Đối với các nhà đầu tư

Giúp các nhà đầu tư riêng lẻ đạt được mục tiêu tối đa hoá lợi ích

- Tính thanh khoản: Các nhà đầu tư vào QDT có thể bán chứng chỉ đầu tư hoặc cổ phiếu đang nắm giữ vào bất kỳ lúc nào cho chính QDT (trong truong hop quỹ

mở ) hoặc trên thị trường thứ cấp (trong trường hợp quỹ đóng) để thu hồi vốn Chứng khoán của QDT là một trong những tài sản có lỏng cao trên thị trường (giá bán thay đổi phụ thuộc vào thay đổi của tổng gia trị tài sản danh mục của QDT phát hành ra cổ phiếu)

- Đa dạng hoá đầu tư: Bằng việc sử dụng tiền thu được từ những nhà đầu tư phân tán vào các danh mục các chứng khoán, các quỹ đầu tư và làm tăng cơ hội thu nhập cho các khoản đầu tư

- Dễ tiếp cân và lựa chọn: Do loại hình QDT là loại hình cho các nhà đầu tư các nhân nên một khi hình thành các quỹ đầu tư luôn tạo những điều kiện thuận lợi cho dân chúng dễ tiếp cận và giao dịch ( thông tin được cung cấp qua các phương tiện thông tin đại chúng, báo kinh tế, internet…) Tuỳ theo mục đích và sở thích, họ có thể đầu tư vào danh mục cổ phiếu, trái phiếu, danh mục các công cụ của thị trường tiền tệ với hàng chục loạ quỹ khác nhau

- Tiết kiệm chi phí đầu tư: Nếu các nhà đầu tư tham gia vào QDT thì chi phí giao dịch và nghiên cứu trên một đồng vốn giảm đi rất nhiều do khả năng tiếp cận với các

dự án dễ dàng hơn và do QDT được coi là các nhà đầu tư lớn nên có khả năng nhận được những ưu đãi về chi phí giao dịch

- Tăng cường tính chuyên nghiệp cho việc đầu tư: Các công ty quản lý quỹ có các nhà quản lý ra quyết định đầu tư dựa các nghiên cứu hoạt động của từng công ty mà

họ quan tâm và đối với từng loại chứng khoán cụ thể trong những điều kiện nhất định

Đối với thị trường chứng khoán

- Dưới gốc độ là tộ chức phát hành, quỹ đầu tư phát hành các chứng chỉ quỹ

để thu hút vốn, Quỹ đầu tư có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của thị trường

sơ cấp

- Dưới gốc độ là nhà đầu tư, quỹ đầu tư phải dành phần lớn giá trị tài sản để đầu tư vào thị trường chứng khoán theo danh mục đã chọn QDT sẽ có tác dụng tăng cung kích cầu chứng khoán thông qua phương thức đẩu tư chuyên nghiệp và khoa học, tạo cho công chúng thói quen đầu tư Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với những nước có thị trường chứng khoán còn non trẻ như Việt Nam

4 Các bên tham gia hoạt động của quỷ đầu tư chứng khoán.

4.1 Công ty quản lý quỹ

Công ty quản lý quỹ đầu tư thực hiện việc quản lý quỹ đầu tư chứng khoán

- Điều kiên thành lập công ty quản lý quỹ:

Cơ quan cấp phép: Uỷ ban chứng khoán Nhà nước (UBCKNN)

Loại hình công ty: Có thể là công ty TNHH, công ty cổ phần, công ty liên doanh Nghiệp vụ kinh doanh: Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán và danh mục quỹ đầu tư chứng khoán Ngoài ra còn có quản lý các quỹ đầu tư nước ngoài có mục tiêu đầu tư vào Việt Nam

Điều kiện vốn pháp định: Tối thiểu là 25 triệu đồng Bộ tài chính quy định cụ thể mức vốn pháo định của công ty quản lý quỹ dựa trên quy mô vốn được quản lý

Điều kiện nhân sự: Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và các nhân viên thực hiện nghiệp vụ kinh doanh phải có chứng chỉ hành nghề chứng khoán

4.2 Ngân hàng giám sát

Là ngân hàng được công ty quản lý quỹ lựa chọn và Đại hội các nhà đầu tư chấp thuận, chịu trách nhiệm theo dõi, giám sát và đảm bảo hoạt động quản lý quỹ phù hợp

với những quy định của luật pháo hiện hành và điểu lệ quỹ.

Chức năng của ngân hàng giám sát là:

- Bảo vệ tài sản của quỹ

- Lưu ký tài sản của quỹ

- Cách ly tài sản của quỹ với những tài sản khác của ngân hàng

- Giám sát để đảm ảo công ty quản lý quỹ quản lý tài sản của quỷ theo quy định cảu pháp luật và điều lệ quỹ đầu tư chứng khoán

- Thực hiện hoạt động thu, chi, thanh toán và chuyển giao tiền, chứng khoán liên quan đến hoạt động cảu quỹ theo yêu cấu hợp pháp của công ty quản lý quỹ

- Tính toán giá trị tài sản ròng của quỹ (NAV) và công bố ra công chúng

- Giám sát việc tuân thủ chế độ báo cáo và công bố thông tin công ty quản lý quỹ

- Báo cáo UBCKNN khi phát hiện công ty quản lý quỹ vi phạm pháp luật hoặc điều lệ QDT chứng khoán

- Định kỳ cùng công ty quản lý quỹ đối chiếu sổ kế toán, báo cáo tài chính và hoạt động giao dịch của quỹ

- Làm đại lý chuyển nhượng cho quỹ

- Quản lý thông tin nhà đầu tư của quỹ

4.3 Công ty kiểm toán.

Thực hiện hoạt động kiểm toán định kỳ cho quỹ đầu tư Công ty kiểm toán được

bộ tài chính cho phép kiểm toán công ty niêm yết

4.4 Công ty luật.

Tư vấn cho công ty những vấn đề liên quan đến pháp lý

5 Nguyên tắc hoạt động của quỹ đầu tư chứng khoán.

5.1 Nguyên tắc huy động vốn.

Việc huy động vốn cảu Quỹ đầu tư thông qua phát hành chứng khoán Tuy nhiên các quỹ chỉ được phát hành một số loại chứng khoán nhất định để tạo thuận lợi cho việc quản lý của quỹ cũng như hoạt động đầu tư của những nhà đầu tư Tài sản của Quỹ đầu

tư chủ yếu đầu tư vào chứng khoán chứ không phải trực tiếp đem vào đầu tư mở rộng sản xuất Quỹ không thể phát hành trái phiếu, tức là đi vay để đầu tư vào chứng khoán vì như thế sẽ tạo nên môi trường chứng khoán ảo Do vậy, nguyên tắc chung là quỹ chỉ phát hành cổ phiếu (mô hình công ty) và chứng chỉ hưởng lợi (quỹ dạng tín thác) Ngoài ra, quỹ không được phép phát hành trái phiếu hay đi vay vốn để đầu tư Quỹ chỉ được phép vay vốn ngắn hạn để trang trải chi phí tạm thời khi quỹ chưa có khả năng thu hồi vốn

5.2 Nguyên tắc bảo quản tài sản và giám sát hoạt động của quỹ

Tài sản của quỹ phải được kiểm soát bỡi một tổ chức bảo quản tài sản.Tổ chức này chiu trách nhiệm bảo vệ quyền lợi đối với tài sản của các nhà đầu tư Chức năng giám sát tuỳ từng mô hình quỹ mà pháp luật các nước giao cho một tổ chức tín thác hay hội đồng quản trị Nguyên tắc chung của hầu hết các nước là tổ chức bảo quản tài sản trong quá trình giám sát không có quyền quyết định hoàn toàn mà cùng bàn bạc, biểu quyết với các chủ thể khác như công ty quản lý quỹ…Riêng đối với hội đồng quản trị thì các tổ chức này có quyền tự quyết định nếu như nó không liên quan tới chuyên môn của hội đồng quản trị Để đảm bảo an toàn cho tài sản của quỹ cũng như sự ổn định của thị trường chứng khoán, một số nước cấm QDT bán khống chứng khoán

5.3 Nguyên tắc định giá phát hành và mua lại chứng chỉ của quỹ.

Khi các nhà đầu tư đầu tư hoặc rút lại vốn của họ từ một quỹ, việc xác định gia phải dựa theo nguyên tắc công bằng giữa các nhà đầu tư hiện tại với các nhà đầu tư mua hoặc bán chứng chỉ Đối với quỹ mở do chủ yếu đầu tư vào chứng khoán niêm yết trên thị trường chứng khoán nên gia trị tài sản được xác định theo giá trị của chứng khoán đó tại thời điểm đó trên thị trường Sau khi xác định xong giá trị tài sản của quỹ sẽ được chia

số cổ phiếu hoặc chứng chỉ quỹ đanglưu hành để xác định giá trị cho mỗi chứng chỉ Giá bán giá và gia mua lại sẽ bằng giá trị của mỗi chứng chỉ cộng thêm một số chi phí cho việc mua bán đó

Giá thị trường = NAV + chi phí giao dịch

Trong đó: NAV ( Net Asset Value) : giá trị tài sản ròng

Đối với Quỹ đóng thì giá cổ phần của quỹ sẽ phụ thuộc vào quan hệ cung cầu trên thị trường chứng khoán, nó lấy NAV làm cơ sở nhưng không gắn liền với giá trị NAV

Khi một Quỹ đóng bán cổ phiếu với giá thấp hơn NAV thì được gọi là bán chiết khấu ( Discount) và ngược lại nếu giá cổ phiếu lớn hơn NAV thì được gọi là bán thu phí (Premium)

Thông thường tại thị trường chứng khoán các nước phát triễn rất ít Quỹ đầu tư được giao dịch có mức Premium, mà phần lớn ở mức Discount từ 15% tới 20% Chỉ số này không ổn định mà biến động theo các điều kiện của thị trường Thường những quỹ được giao dịch có chỉ số ở mức Discount đều có thể đạt được mức Premium cao trong tương lai và ngược lại

5.4 Nguyên tắc cung cấp thông tin cho nhà đầu tư

Việc cung cấp thông tin cho nhà đầu tư vừa có ý nghĩa là tạo cơ hội cho quỹ thu hút vốn đầu tư vừa để góp phần bảo vệ lợi ích của người đầu tư Do được cung cấp thông tin mà người đầu tư đánh giá đúng về thực trạng của các khoản đầu tư, khả năng chuyê môn của những người quản lý quỹ để có thể quyết định đầu tư đúng đắn Việc cung cấp thông tin phải tuân thủ các quy định của cơ quan quản lý nhà nước nhằm tạo sự thống nhất dễ hiểu cho các nhà đầu tư

5.5 Nguyên tắc hạn chế một số giao dịch liên quan đến tài sản của quỹ

Hầu hết các nước đều ngăn cấm các giao dịch giữa các chủ thể có liên quan tới quỹ Giao dịch giữa các chủ thể có liên quan tới tài sản của quỹ giữa một bên là QDT và một bên là chủ thể khác như công ty quản lý quỹ, ngân hàng bảo quản giám sát, người bảo lãnh phát hành , nhà tư vấn, mà việc giao dịch này có khả năng ảnh hưởng đến lợi ích của người đầu tư hiện tại của quỹ Các trường hợp được coi là giao dịch liên quan như:

- Việc mua bán tài sản của quỹ với người có liên quan (nhân viên, người quản