vluận văn đại học sư phạm hà nôi Thiết kế hệ thống trò chơi Toán học nhằm phát huy tính tích cực cho học sinh lớp Một

Trò chơi học tập là hoạt động được tổ chức có tính chất vui chơi, giải trí nhưng có nội dung gắn với bài học hoặc hoạt động học tập của học sinh.. - Trò chơi học tập là trò chơi mà luật

PHẦN MỞ ĐẦU

Đối với học sinh tiểu học, chơi cũng là một nhu cầu không thể thiếu được

Vì vậy việc sử dụng các trò chơi học tập trong giờ học Toán là hết sức cần thiết

và có Ých

Trò chơi học tập là hoạt động được tổ chức có tính chất vui chơi, giải trí nhưng có nội dung gắn với bài học hoặc hoạt động học tập của học sinh Trò chơi học tập có tác dụng giúp học sinh: Thay đổi động hình, chống mệt mỏi; Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học; Phát triển hứng thú, tập thói quen tập trung, tính độc lập, ham hiểu biết và khả năng suy luận

Khi chơi, trẻ tưởng tượng, suy ngẫm, thử nghiệm, lập luận để đạt kết quả

mà lại không nghĩ mình đang học Sự “khô khan” của giờ học Toán do đó sẽđược giảm nhẹ, quá trình học tập diễn ra một cách tự nhiên, hấp dẫn hơn

“Học mà chơi, chơi mà học” là một hình thức học tập ngày càng đượcđông đảo các thầy cô giáo quan tâm Việc tổ chức các tiết học sao cho nhẹnhàng, thoải mái mà vẫn đảm bảo được chất lượng dạy và học là rất quan trọng.Đặc biệt là đối với các em nhá trong giờ học toán Với các em, học ra học, chơi

ra chơi nhưng không có nghĩa là không thể chơi trong giờ học

Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy học là hướng tới hoạt động học tập chủđộng, tích cực, chống lại thói quen học tập thụ động

Tính tích cực trong hoạt động học tập liên quan trước hết đến động cơhọc tập Động cơ đúng tạo ra hứng thú, hứng thú là tiền đề của tự giác, hứngthứ và tự giác là hai yếu tố tâm lí tạo nên tính tích cực Tính tích cực sản sinh ranếp tư duy độc lập Suy nghĩ độc lập là mầm sống của sáng tạo Ngược lại,phong cách học tập tích cực, độc lập, sáng tạo sẽ phát triển tự giác, hứng thú,bồi dưỡng động cơ học tập

Chính vì vậy tôi xin được mạnh dạn chọn đề tài “ Thiết kế hệ thống trò chơi Toán học nhằm phát huy tính tích cực cho học sinh lớp Một” Tôi

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn 1

mong nhận được sự góp ý và chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp củacác bạn đồng nghiệp.

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn 2

NỘI DUNG PhÇn I TÁC DỤNG CỦA TRÒ CHƠI HỌC TẬP

1 Thế nào là trò chơi học tập

- Trò chơi là loại phổ biến của hoạt động vui chơi, là chơi theo luật Luậtcủa trò chơi chính là các qui tắc định rõ mục đích, kết quả và yêu cầu hànhđộng chơi Trò chơi có tính thi đua và có tính thách thức đối với người thamgia

- Trò chơi học tập là trò chơi mà luật của nó bao gồm các qui tắc gắn vớinhững kiến thức, kĩ năng có được trong hoạt động học tập, gắn với nội dung bàihọc của học sinh; giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân đểchơi Thông qua chơi, học sinh được vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã họcvào các tình huống của trò chơi và do đó, học sinh được thực hành luyện tập,củng cố mở rộng những kiến thức đã học Nh vậy, trong trò chơi học tập cáckiến thức, kĩ năng môn Toán được đưa và nhiệm vụ chơi

- Trò chơi học tập có tác dụng cả về mặt rèn luyện trí tuệ lẫn thể chất vàcác phẩm chất đạo đức

- Trò chơi học tập phần lớn được xem nh là một thủ thuật, biện pháp củng

cố kiến thức mà học sinh vừa được học trong tiết học Tuy nhiên, trò chơi họctập có thể được tổ chức ở tất cả các khâu trong tiến trình của tiết học hoặc saumột số bài học, khi học sinh đã có kiến thức tổng hợp hơn

2 Tác dụng của trò chơi học tập

- Làm thay đổi các hình thức hoạt động của học sinh Học sinh tiếp thukiến thức tự giác và tích cực hơn trong những hoạt động đa dạng, hứng thú củaquá trình chơi

- Giúp học sinh rèn luyện, củng cố, tiếp thu kiến thức, đồng thời phát triểnvốn kinh nghiệm mà các em được tích lũy thông qua các hoạt động chơi

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn 3

- Rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, thúc đẩy hoạt động trí tuệ Nhờ sử dụng tròchơi học tập mà quá trình dạy và học trở thành một hoạt động vui và hấp dẫnhơn, các cơ hội học tập đa dạng hơn.

- Có thể nói, trò chơi học tập là một phương tiện có ý nghĩa quan trọngtrong việc góp phần thực hiện đổi mới phương pháp dạy học Toán nhằm pháthuy tính tích cực, độc lập sáng tạo của học sinh

3 Thiết kế trò chơi học tập môn toán

Với mỗi nội dung toán học, các trò chơi cũng có những hình thức, phươngpháp khác nhau để phù hợp với mục đích, nội dung của từng bài học

Mỗi trò chơi học tập được trình bày theo cấu trúc:

- Giáo viên phải hướng dẫn cụ thể cách chơi Nếu cần, phải vừa hướngdẫn, vừa thực hành Các nhóm học sinh tự đánh giá, giám sát lẫn nhau Ngoài

ra, giáo viên phải có nhận xét, khích lệ, cũng không nên để thời gian chơi quádài ảnh hưởng đến giờ học

- Một trò chơi thường được tiến hành:

+ Giới thiệu trò chơi: Nêu tên trò chơi

Hướng dẫn cách chơi.(Có thể vừa mô tả, thực

hành, nêu rõ luật chơi)+ Chơi thử: Nhấn mạnh luật chơi, nhất là những lỗi thường gặp ở phầnchơi thử)

+ Chơi thật

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn 4

+ Nhận xét kết quả trò chơi, thái độ của người chơi.

- Người tổ chức trò chơi được gọi là “chủ trò” hoặc người “đầu trò” Đốivới học sinh lớp Một, trò chơi học tập thường do giáo viên chủ trò, khi học sinh

đã chơi quen thì có thể giao cho HS làm chủ trò

5 Yêu cầu khi thiết kế và tổ chức trò chơi

- Mỗi trò chơi học tập phải góp phần vào việc thực hiện mục tiêu dạy học

- Phải được chuẩn bị chu đáo và phù hợp với đối tượng học sinh

- Phải tổ chức sao cho tất cả mọi học sinh trong nhóm đều được tham gia

- Không để thời gian chơi kéo dài, ảnh hưởng đến giờ học hoặc làm trẻmất đi hứng thú

- Luôn quan tâm, khích lệ, tránh làm cho những học sinh không hoànthành nhiệm vụ lúng túng khi chơi

- Người chủ trò cần : + Hăng hái, gây hứng thú cho người chơi

+ Có khả năng lôi kéo và thu hót

+ Kiên nhẫn, nói năng rõ ràng, lưu loát, vui vẻ

- Thưởng phạt:

+ Thưởng phạt phải công minh, đúng luật sao cho người chơi chấp nhậnthoải mái và tự giác, làm trò chơi thêm hấp dẫn, kích thích hứng thú học tậpcủa học sinh

+ Thưởng cho những học sinh, nhóm học sinh chơi nhiệt tình, đúng luật

và thắng trong cuộc chơi (có thể bằng những tràng pháo tay…) Phạt những họcsinh phạm luật chơi bằng hình thức đơn giản, vui (hát, múa, nhảy lò cò, chàocác bạn thắng cuộc …)

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn 5

PHẦN II MỘT SỐ TRÒ CHƠI TOÁN HỌC

Dùa vào nội dung môn toán lớp 1, ta chia các trò chơi toán học theo các nội dung đó:

- Trò chơi trong các tiết học về số

- Trò chơi trong các tiết học về phép tính

- Trò chơi trong các tiết học về đại lượng và đo đại lượng

- Trò chơi trong các tiết học về hình học

A TRÒ CHƠI TRONG CÁC TIẾT HỌC VỀ SỐ:

Trò chơi trong các tiết học về số giúp học sinh củng cố kiến thức cơ bản,đơn giản, thiết thực về số đếm, về các số tự nhiên trong phạm vi 100 Rènluyện kĩ năng thực hành, đọc viết, so sánh các số trong phạm vi 100 Dưới đây

là một số ví dụ:

1 Trò chơi Ai nhiều nhất

a Mục đích:

- Củng cố khái niệm số trong phạm vi 10

- Phát triển kĩ năng nhận biết số (đọc số) tương ứng với số lượng đồ vật

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn 6

Các bạn tham gia chơi “ oản tù tì ” để tìm người chơi trước Người chơilần lượt lấy một quân bài ở chồng úp sấp, lật ngửa ra Nếu quân bài vừa lấyghép được với một trong số các quân bài đã đặt ngửa trên bàn thành 10 thì bạnchơi được nhặt quân bài đó lên và giữ lại Nếu quân bài lấy được không ghépđược quân bài nào trong số các quân bài đã đặt sẵn trên bàn để tạo thành 10, thìngười chơi phải đặt ngửa quân bài của mình trên bàn cùng với những quân bài

đã đặt sẵn và để cho bạn khác chơi tiếp

Bạn chơi tiếp theo cũng làm tương tự nh trên

Khi đã lấy hết quân bài ở chồng bài úp sấp, người chơi lần lượt lấy từngcặp quân bài tạo thành 10 từ các quân bài đặt ngửa trên bàn

Bạn nào là người thu được nhiều quân bài nhất khi trò chơi kết thúc làngười thắng cuộc

4 Trò chơi Thi vượt dốc

a Mục đích: Củng cố về so sánh và sắp thứ tự các số trong phạm vi 10

b Đồ dùng, đồ chơi: Giáo viên chuẩn bị sẵn hai hình vẽ như sau:

12 miếng bìa nhỏ, trong đó 5 miếng viết dấu lớn hơn (>), 3 miếng viếtdấu bằng (=) và bốn miếng viết dấu nhỏ hơn (<)

c Cách chơi:

Hai bạn đại diện cho 2 tổ cùng chơi Các bạn còn lại cổ vũ và giám sát.Mỗi người chơi phải chọn những miếng bìa có dấu thích hợp gắn vào các ôtrống trên mỗi bậc thang của hình vẽ để lên được đỉnh dốc

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn 8

Bạn nào lên được đỉnh dốc trước thì người đó thắng cuộc.

số “cấm kị” và nêu số liền sau số “cấm kị” đó, chẳng hạn sau số “Bốn” bạnphải đếm “Sáu”, hoặc sau số “Mười bốn” bạn phải đếm số “Mười sáu” …

Ai vi phạm điều phải “tránh”, trót nêu số “cấm kị” thì coi là phạm luật, bịphạt nhảy lò cò (hát, múa …) Sau đó bạn bị phạt đếm từ đầu tiên “Một” vàcuộc chơi lại tiếp tục

Lưu ý: Có thể thực hiện trò chơi này tương tự đối với các số khác.

7 Trò chơi Hãy nhận ra mình

a Mục đích: Củng cố về quan hệ thứ tự giữa các số trong phạm vi 100,

“số liền trước”, “số liền sau”

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn 9

0 2 4 5 9

b Chuẩn bị:

Giáo viên ôn tập “số liền trước”, “số liền sau” của các số đã biết, cho họcsinh nhắc lại một vài lần Chuẩn bị những tấm thẻ nh những quân bài “Tú lơkhơ” trên đó ghi các số thứ tự cho đủ theo số học sinh của lớp và phát cho mỗibạn một thẻ, yêu cầu nhớ kỹ số của mình

c Cách chơi:

Giáo viên sẽ gọi học sinh theo những lá số đã phát và không gọi trực tiếp:Chẳng hạn giáo viên gọi “số liền sau của số 19”, hay “số lớn nhất của các sốtrong lớp” “số bé nhất của các số trong lớp” “số liền trước của số 10” … khinghe giáo viên gọi thì học sinh có số tương ứng phải giơ thẻ và nói “có tôi, cótôi” Cả lớp quan sát, nếu giơ thẻ sai với số giáo viên đọc thì thua và ghi điểm 0vào thẻ Nếu giơ đúng thì thắng và ghi điểm 1 vào thẻ Sau khoảng 5 – 10 phútchơi, kiểm lại ai ghi điểm 0 nhiều nhất là người thua cuộc và được gọi là:

“Người bị lạc và không nhận ra mình”

8 Trò chơi Tạo sè

a Mục đích: Củng cố cấu tạo số có hai chữ số trong phạm vi 100, luyện

tập, củng cố quan hệ thứ tự giữa các số trong phạm vi 100

b Chuẩn bị:

Giáo viên chuẩn bị hai xóc xắc bằng gỗ hình lập phương, một dán giấyxanh, một dán giấy đỏ Trên mỗi súc sắc có ghi các chữ số đủ 6 mặt (như hìnhvẽ)

chữ số Sau 3 hoặc 4 lần tung, các bạn sắp xếp các số đã viết theo thứ tự từ béđến lớn (hoặc ngược lại) Đội (cá nhân) nào xong sớm nhất thì thắng cuộc.

9 Trò chơi Đố biết số nào

a Mục đích: Củng cố cấu tạo thập phân của các số có hai chữ số Củng

Bạn nào làm sai sẽ bị phạt ( nhảy lò cò, hát, múa, …)

B TRÒ CHƠI TRONG CÁC TIẾT HỌC VỀ PHÉP TÍNH

Trò chơi trong các tiết học về phép tính giúp học sinh củng cố một số kiếnthức cơ bản về phép cộng, phép trừ, bảng cộng, bảng trừ trong phạm vi 10, mốiquan hệ giữa phép cộng, phép trừ Hình thành và rèn luyện các kĩ năng cộng,trừ không nhớ trong phạm vi 100 Dưới đây là một số ví dụ:

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn

11

1 Trò chơi Xì điện

a Mục đích:

Rèn luyện kỹ năng cộng, trừ trong phạm vi đến số 10

b Cách chơi:

Cả lớp cùng chơi giáo viên hỏi, chẳng hạn “2 cộng 5 bằng mấy ?” hoặc

“mấy cộng 0 bằng 3 ?” … rồi chỉ một bạn bất kỳ trả lời Bạn này trả lời xong,lại hỏi (tương tự nh trên) rồi chỉ một bạn khác trả lời Cứ tiếp tục nh vậy cho tớikhi giáo viên ra lệnh dừng lại

Bạn nào được chỉ định phải trả lời thật nhanh Bạn nào trả lời sai sẽ phảinhảy lò cò

2 Trò chơi Thỏ đi trú mưa

7 0

3 9

98 - 41

c Cách chơi:

Hai đội chơi, mỗi đội 3 bạn Khi giáo viên ra hiệu lệnh bắt đầu chơi thìbạn đầu tiên của mỗi đội lên nối hai chú thỏ với “nhà” có số phép tính trên hìnhchú thỏ đó, rồi nhanh chóng trao lại bút viết cho bạn thứ hai Cứ tiếp tục nh vậycho đến bạn cuối cùng

Đội nào làm đúng và nhanh hơn sẽ thắng cuộc

3 Trò chơi Thỏ tìm đường về chuồng

a Mục đích:

Luyện tập làm các phép tính cộng và trừ trong phạm vi 4

b Chuẩn bị:

Giáo viên treo lên bảng hai bức tranh nh sau:

c Cách chơi: (chơi tiếp sức)

Hai nhóm cùng chơi, mỗi nhóm 5 bạn Khi giáo viên ra lệnh bắt đầu bạnđầu tiên của mỗi nhóm lên điền số thích hợp vào ô trống trong khung xuất phátrồi nhanh chóng trao lại bút viết cho bạn thứ hai, bạn thứ hai điền tiếp số thíchhợp vào ô trống theo chiều mũi tên … cứ như thế, đến bạn thứ năm lên điền số

ô trống trong khung cuối cùng

Nhóm nào làm đúng và về đích trước thì nhóm đó thắng cuộc và đượckhen

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn

13

Ghi chó: Có thể thực hiện trò chơi tương tự đối với các phép cộng trừ

Đội nào làm đúng và nhanh hơn sẽ thắng cuộc

Một hoặc nhiều tổ học sinh cùng chơi Mỗi bạn chọn một chiếc mũ đội lênđầu rồi cầm tay nhau xếp thành vòng tròn, đồng thời quan sát các phép tínhcũng nh kết quả của chúng ghi trên các mũ Giáo viên hoặc chủ trò chơi ra hiệulệnh: “Tìm bạn” Các bạn phải lần lượt tự tìm đến nhau, chẳng hạn bạn đội mũghi 8+1 tìm đến bạn đội mũ có ghi sè 9.

Trò chơi kết thúc khi mỗi người đều tìm thấy bạn của mình

Sau đó trò chơi được tiếp tục tiến hành nh trên

Chó ý: Có bao nhiêu chiếc mũ ghi phép tính thì phải có bấy nhiêu chiếc

mũ ghi kết quả tương ứng Chẳng hạn có 5 chiếc mũ ghi phép tính thì phải có 5chiếc mũ ghi kết quả tính, do đó phải chọn 10 bạn tham gia chơi

6 Trò chơi Đố nhau tìm số chưa biết

1 Tìm sè sao cho khi cộng số đó với 3 thì được 7?

2 Tìm sè sao cho khi lấy 9 trừ đi số đó thì được 4?

3 Tìm hai số để khi cộng chúng với nhau thì kết quả được 6? …

Bạn nào trả lời nhanh và đúng thì ghi được 1 điểm Bạn nào được nhiềuđiểm hơn sẽ được khen thưởng

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn

15

C TRÒ CHƠI TRONG CÁC TIẾT HỌC VỀ ĐẠI LƯỢNG VÀ ĐO ĐẠI LƯỢNG

1 Trò chơi Đúng hay sai

Giáo viên hoặc 1 bạn hô: “6 giờ sáng … thức dậy”

“9 giờ sáng … ăn cơm tối”

“7 giờ sáng … đi học”

Cả lớp lắng nghe và giơ bảng mặt đỏ nếu thấy đúng, giơ mặt xanh nếuthấy sai Bạn nào giơ nhầm sẽ bị nhắc nhở, cả lớp được dịp cười vui Chẳnghạn, với câu “9 giờ sáng … ăn cơm tối” nếu bạn nào giơ mặt đỏ là bị nhắc nhở.Trò chơi cứ tiếp tục nh vậy nhiều lần và nhiều câu hỏi khác nhau

4 Trò chơi Xem đồng hồ và kể chuyện theo tranh

- Rèn luyện khả năng xem tranh, quan sát, phân tích và so sánh

b Chuẩn bị:

Giáo viên chuẩn bị sẵn trên giấy khổ lớn hai hình vẽ sau









- 4 tấm bìa, có thể đÝnh được trên bảng, trên đó có các dòng phụ đề của các bức tranh “Buổi sáng: học ở trường”; “Buổi trưa: ăn cơm”; “Buổi chiều: học ở trường”; “Buổi tối: nghỉ ở nhà”

c Cách chơi:

Hai nhóm, mỗi nhóm 4 bạn cùng chơi Một bạn lên chọn một bức tranh nào đấy và trả lời bằng cách đính phụ đề tương ứng cho bức tranh đó; chẳng hạn, đối với bức tranh thứ nhất thì đính phụ đề “Buổi sáng: học ở trường” Sau

đó về chỗ Giáo viên ghi điểm cho câu trả lời này Bạn khác trong nhóm nhanh chóng chỉ vào bức tranh thứ hai và trả lời tiếp tục

Bạn nào trả lời đúng thì được ghi 1 điểm Nhóm nào ghi được nhiều điểm hơn sẽ được khen thưởng

Trường Tiểu học dân lập Lê Quý Đôn

18

Bạn nào trả lời nhanh và đúng thì ghi được 1 điểm Bạn nào ghi đượcnhiều điểm hơn sẽ được khen thưởng.

D TRÒ CHƠI TRONG CÁC TIẾT HỌC VỀ HÌNH HỌC

Giáo viên chuẩn bị vào giấy khổ A4 hai hình giống nhau, mỗi hình có 6đoạn thẳng có độ dài khác nhau và sắp xếp theo các vị trí khác nhau; chẳng hạn

có 6 đoạn thẳng như sau (khi chuẩn bị vào giấy A4, phải vẽ đúng kích thước đãcho)

AB = 8 cm CD = 7 cm EX = 9 cm

GH = 10 cm MN = 3 cm KP = 5 cm

Mỗi học sinh khi chơi được chuẩn bị một thước có vạch xăngtimét và mộtbút chì (đương nhiên học sinh không được biết số đo của các đoạn thẳng đãchuẩn bị)

c Cách chơi:

Chia lớp thành 2 đội, mỗi đội chọn 4 bạn tham gia chơi trực tiếp, còn lại

cổ vũ đội mình Khi giáo viên hô “bắt đầu” thì các bạn ở mỗi đội lập tức cầmthước lên để đo và ghi độ dài các đoạn thẳng Đội nào hô “xong” thì đội kiangay lập tức phải dừng Khi đó giáo viên có thể chọn 2 bạn trong lớp thuộc 2đội kiểm tra chéo Đội xong trước, đúng toàn bộ thì thắng cuộc; nếu xong trướcnhưng kết quả chỉ đúng nh đội kia thì hai đội hòa, kết quả Ýt hơn thì thua

H