luận văn đại học sư phạm hà nội ''Một số biện pháp tổ chức hoạt động xếp dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc

NTTH là những loại hình hoạt động nhận thức của con người nhằmtạo ra cái đẹp cho cuộc sống, cho nghệ thuật, nó bao gồm rất nhiều chuyênngành như: hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc, trang trí, t

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do lựa chọn đề tài

Cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học, việc phát huy và giữgìn bản sắc văn hoá dân tộc cũng đang trở thành một vấn đề cấp thiết đối vớichúng ta Việt Nam là một quốc gia có nhiều dân tộc anh em: dân tộc Kinh(thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ); Các dân tộc vùng núi phía Bắc gồm có: dântộc H’Mông, dân tộc Thái, dân tộc Tày, Dân tộc Nùng, Dân tộc Mường, dântộc Dao ; Ở vùng núi miền Trung, Tây Nguyên có các dân tộc như: dân tộcVân Kiều, dân tộc Ê- đê, dân tộc Ba-na, dân tộc K’Ho ; Còn ở vùng miềnTây Nam Bộ thì có các dân tộc: dân tộc Chăm, dân tộc Khơ’Me Mỗi dântộc đều có nền văn hóa tạo hình độc đáo và rất giàu tính dân gian, những đồdùng thường ngày của họ cũng mang đầy tính nghệ thuật với những hoạ tiếthoa văn cùng với cách sắp xếp chúng hết sức độc đáo, đặc sắc Trong nhữngnăm gần đây, Đảng và nhà nước ta rất chú trọng tới việc gìn giữ và phát huybản sắc của các dân tộc trên mọi miền Tổ Quốc Nghị quyết số 22 của bộchính trị đã nêu rõ “Nền văn minh ở miền núi phải được xây dựng trên cơ sởmỗi dân tộc phát huy bản sắc văn hóa của mình, vừa tiếp thu tinh hoa vănhóa của các dân tộc khác và góp phần phát triển nền văn hóa chung cả nướctạo ra sự phong phú, đa dạng trong nền văn minh của cộng đồng các dân tộcViệt Nam”

NTTH là những loại hình hoạt động nhận thức của con người nhằmtạo ra cái đẹp cho cuộc sống, cho nghệ thuật, nó bao gồm rất nhiều chuyênngành như: hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc, trang trí, thủ công mĩ nghệ, kiếntrúc…Với hai thể loại: nghệ thuật cơ bản và nghệ thuật ứng dụng, nghệ thuậttạo hình dân tộc đã tạo ra rất nhiều tác phẩm có giá trị, trong đó NTXDTđược sử dụng để trình bày mỹ thuật ở các hình thức khác nhau (trên quần áo,

đồ gỗ, bát đĩa…) bằng cách gắn các hình trang trí hay các hình theo đề tài đã

có sẵn vào một nền chính Như vậy, NTXDT cũng là một nghệ thuật trang trí

mà ở đó người nghệ sĩ thể hiện các hình ảnh nghệ thuật trên không gian haichiều bằng cách sắp xếp các mảng hình, các họa tiết theo một bố cục mangtính nghệ thuật và gắn chúng trên một nền phẳng

Cũng tuân theo quy luật của cái đẹp, tuân theo sự sắp đặt về hình, vềmàu sắc… nhưng lại khác các ngành nghệ thuật khác về phương thức sắp đặtnên NTXDT có vẻ đẹp riêng của nó Trong lịch sử phát triển của NTTH,NTXDT đã đóng góp một phần không nhỏ vào việc làm đẹp cho cuộc sốngxung quanh Ngay từ ngày xa xưa, người ta có thể sáng tạo ra các bức tranhđược làm từ các nguyên vật liệu thiên nhiên như lá cây, vỏ cây… Dần dầntheo nhu cầu phát triển của cuộc sống con người luôn muốn làm đẹp cho đồđạc và làm đẹp cho môi trường sống xung quanh mình, vì thế nên NTTH nóichung và NTXDT nói riêng ngày càng trở nên quan trọng và cần thiết.HĐTH là một hoạt động quan trọng ở trường mầm non, nó có vị trí to lớntrong việc phát triển toàn diện cho trẻ về tất cả các mặt: Đạo đức, Trí tuệ,Thể chất, Thẩm mĩ, Lao động hoạt động này bao gồm các thể loại như: vẽ,nặn, xếp dán tranh, chắp ghép, xếp hình, gấp giấy… trong đó HĐXDT đặcbiệt là xếp dán tranh trang trí được coi là một trong những hoạt động giữ một

vị trí đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nền tảng ban đầu của xúccảm, tình cảm thẩm mĩ, khả năng suy nghĩ độc lập và sáng tạo nghệ thuậtcho trẻ mầm non

Với đặc điểm lứa tuổi của mình, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã có thể cảmnhận và thể hiện được nhịp điệu của bố cục trang trí, của sự sắp xếp các hoạtiết cũng như cảm nhận được vẻ đẹp trong các mẫu hoa văn trang trí của một

số dân tộc Hơn nữa, trẻ cũng đã có thể tiếp thu, lĩnh hội các kinh nghiệmvăn hóa Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc bồi dưỡng giúp trẻ 5-6tuổi làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc

Trong thực tiễn giáo dục mầm non, HĐTH thực sự đã được coi làphương tiện cơ bản để giáo dục trẻ song HĐXDT lại chưa được các giáoviên quan tâm thích đáng Ở các trường mầm non hiện nay số lượng của cácgiờ HĐXDT còn ít, chất lượng của chúng lại nghèo nàn, sự truyền cảm cảmxúc của các bố cục không gian tranh từ giáo viên sang trẻ còn nhiều hạn chế,

họ chưa truyền được cho trẻ thần thái của bố cục trang trí, chưa cho trẻ thấyđược nét đẹp của nền văn hoá vùng miền Bản thân mỗi giáo viên mầm nonchưa thấy được vai trò to lớn của việc tổ chức HĐXDTTT trong việc bồi

dưỡng và giúp trẻ tìm hiểu, làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc, đưatrẻ đến dần với các tác phẩm nghệ thuật tạo hình truyền thống Việt Nam.Các giờ HĐXDT chưa thực sự trở thành một môi trường hoạt động hấpdẫn cho trẻ do những phương pháp, biện pháp mà các giáo viên sử dụngcòn cứng nhắc, thiếu sự linh hoạt, mềm dẻo Hơn nữa các nội dung đượclựa chọn để đưa vào chương trình của hoạt động xếp dán tranh còn quánghèo nàn, đơn giản, không có sự độc đáo Đây chính là nguyên nhân làmhạn chế khả năng tạo hình của trẻ cũng như không thể khơi gợi được sựsáng tạo tiềm ẩn trong bản thân mỗi đứa trẻ

Vì những lí do trên mà chúng tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu

cho luận văn tốt nghiệp của mình là “Một số biện pháp tổ chức hoạt động xếp dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với các

bố cục hoa văn dân tộc”.

2 Mục đích nghiên cứu.

Nghiên cứu cơ sở lí luận và nghiên cứu tình hình thực tiễn giáo dụcmầm non hiện nay để có thể đề xuất một biện pháp tổ chức hoạt động xếpdán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với các bố cụchoa văn dân tộc, từ đó giúp trẻ hiểu và có được những kiến thức cũng nhưcác kĩ năng cơ bản nằm trong vốn văn hoá chung của con người và nền vănhoá tạo hình nói chung của người dân Việt Nam

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu.

3.1 Khách thể nghiên cứu.

Việc tổ chức HĐTH cho trẻ ở trường mầm non và giáo dục trẻ emthông qua HĐTH

3.2 Đối tượng nghiên cứu.

Một số biện pháp tổ chức hoạt động xếp dán tranh trang trí nhằm giúptrẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc

4 Giả thuyết khoa học.

Nếu tìm ra và áp dụng hợp lí một số biện pháp nhằm giúp trẻ có nhữngtình cảm, xúc cảm thẩm mĩ đối với các tác phẩm của nghệ thuật tạo hình

truyền thống; nhằm giúp trẻ tiếp thu, lĩnh hội những hiểu biết và kĩ năng tạohình trang trí; đồng thời bồi dưỡng cho trẻ khả năng trang trí các hoạ tiếttrang trí theo một số dạng bố cục hoa văn dân tộc và kích thích khả năng độclập, tìm kiếm, sự sáng tạo của trẻ trong hoạt động thì có thể giúp trẻ mầmnon làm quen, thể hiện được một số dạng bố cục trang trí của các dân tộc.

Từ đó tạo điều kiện cho trẻ có cơ hội tiếp cận với một số vốn kiến thức sơđẳng trong nền văn hoá tạo hình của Việt Nam

5 Nhiệm vụ nghiên cứu.

5.1 Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về nghệ thuật tạo hình (bao gồm cả các tác phẩm của nghệ thuật tạo hình), về hoạt động tạo hình của trẻ mầm non.

5.2 Nghiên cứu thực tiễn tổ chức hoạt động tạo hình và hoạt động xếp dán tranh của trẻ ở trường mầm non.

5.3 Đề xuất và thực nghiệm áp dụng một số biện pháp tổ chức hoạt động xếp dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc.

6 Phương pháp nghiên cứu.

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận.

Thu thập, đọc, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu lý luận có liênquan đến đề tài nghiên cứu

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.

-Phương pháp quan sát tự nhiên

-Phương pháp đàm thoại

-Phương pháp điều tra

-Phưong pháp thực nghiệm sư phạm

-Phương pháp xử lý số liệu bằng toán thống kê

7 Phạm vi nghiên cứu.

- Nghiên cứu thực trạng ở cả 3 độ tuổi nhưng chỉ tổ chức thực nghiệm

ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

- Quá trình thực nghiệm được tôt chức ở một số trường mầm non ở Hà

Nội và Ninh Bình; ở cả mô hình trường mầm non công lập và trường mầmnon tư thục.

- Trong quá trình tổ chức thực nghiệm, sử dụng một số mẫu hoa văntrang trí của các dân tộc thiểu số vùng núi phía Bắc : dân tộc Tày, dân tộcNùng, dân tộc Dao, dân tộc Thái, dân tộc H’Mông

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

về văn hoá, văn học, nghệ thuật của các dân tộc thiểu số” Chính vì thế nêncùng với các nhiệm vụ giáo dục trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩmmĩ…cho trẻ mầm non, thì việc tạo cơ hội cho trẻ được tiếp xúc, tìm hiểu nềnnghệ thuật dân tộc và nền văn hoá của một số các dân tộc thiểu số thông quamột các sản phẩm như: tranh vẽ, trang phục, đồ trang sức, đồ dùng hàngngày… là rất quan trọng và cần thiết

Là một quốc gia đa dân tộc, Việt Nam có nhiều nét văn hoá rất độcđáo, đặc sắc đặc trưng cho các vùng miền Mỗi dân tộc sinh sống ở các địabàn khác nhau cả về địa lí, khí hậu, về cách sinh sống… nên họ cũng cónhững phong tục tập quán khác nhau, quan niệm về cái đẹp của họ cũngkhác nhau, được thể hiện qua hình vẽ, hoạ tiết, màu sắc, bố cục… trên trangphục, đồ dùng, nơi ở, phong cách sinh hoạt của các dân tộc

Trong đời sống vật chất và tinh thần của các dân tộc nước ta, hoa vănkhông chỉ có mặt trên đồ vải mà còn thể hiện trên các chất liệu của đồ trang sức(lược, xương, sừng, ngà, gỗ, bạc, đồng…), hay trên các công trình điêu khắc,kiến trúc, hoặc trong các tác phẩm nghệ thuật dân gian Hoa văn xuất hiện đadạng trong đời sống con người và mang theo những phong cách tộc ngườiphong phú Đúng như nhà nghiên cứu nền văn hoá của các dân tộc Diệp TrungBình đã nói : “Có thể nói các loại hoa văn trên đồ vải các dân tộc nước ta chiếm

ưu thế tuyệt đối về màu sắc thể hiện đặc trưng văn hoá dân tộc ViệtNam”[6 ;9] Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng hoa văn chính là sự bảo tồnnền văn hoá của các dân tộc hay cũng có thể được coi là sự tiếp xúc, giao lưu

văn hoá giữa các vùng miền dân tộc

Để thực hiện nhiệm vụ giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá của các dântộc, đòi hỏi mỗi người đều cần phải có những hiểu biết nhất định về nền nghệthuật cũng như nền văn hoá của các dân tộc ấy Do vậy, việc bồi dưỡng nhữngcảm xúc, những hiểu biết nhất định về nghệ thuật, về những nét văn hoá… cầnđược tiến hành ngay từ lứa tuổi mẫu giáo và thông qua các hoạt động giáodục, đặc biệt là thông qua một dạng hoạt động chuyên biệt- HĐTH

Bản thân của HĐTH đã là một hoạt động mang tính tự biểu hiện, thông qua tính tự biểu hiện ấy cũng thể hiện được ít nhiều sự sáng tạo của những "hoạ sỹ tí hon” Sự sáng tạo của trẻ được thể hiện rất rõ nét thông qua

các dạng của HĐTH trang trí Trong đời sống xã hội, trang trí là một nhucầu thiết yếu, là mong muốn thuộc về tình cảm, ý thức, tâm lí của conngười Trẻ mầm non rất cần được hoạt động trong lĩnh vực tạo hình, đặcbiệt là trong các hoạt động tạo hình trang trí như vẽ trang trí, xé- cắt dántrang trí… bởi vì, thông qua những hoạt động này trẻ có thể phát huy khảnăng sáng tạo, hình thành khả năng cảm nhận thẩm mĩ và thái độ thẩm mĩ.Ngoài ra nó còn tạo cơ hội cho trẻ được làm quen với các hoạ tiết, cáchsắp xếp các hoạ tiết để tạo nên một bố cục trang trí

Xuất phát từ những yêu cầu trên nên vấn đề đặt ra và được rất nhiều cácnhà tâm lí, giáo dục quan tâm, nghiên cứu là làm thế nào để có thể giúp trẻ 5-6tuổi làm quen được với các bố cục hoa văn của một số dân tộc thiểu số thôngqua HĐTH nói chung và hoạt động xếp dán tranh trang trí nói riêng ?

Ở nước ngoài đã có rất nhiều các nhà giáo dục học nghiên cứu về

HĐTH của trẻ mầm non và khẳng định được ý nghĩa của hoạt động sư phạmtrong việc phát triển khả năng sáng tạo của trẻ, đặc biệt là khả năng sáng tạotrong HĐTH Theo chuyên viên nghiên cứu về HĐTH -V.X Mukhina thìHĐTH của trẻ em được xem như một hình thức lĩnh hội các kinh nghiệm xã

hội Còn theo A.V.Daparozet thì "HĐTH của trẻ là một hoạt động mang tính sáng tạo nghệ thuật Ở đó trẻ không những sử dụng các vật thể sẵn có mà bao gồm cả việc làm ra cái gì đó mới mẻ hay tạo ra một sản phẩm nhất định (như tranh vẽ, nặn bức tượng hay tranh xé dán…) bằng cách thực hiện dự

kiến xảy ra trong óc trẻ ’’ [59 ;78- 84]

Khi nghiên cứu về nền nghệ thuật trang trí dân gian các nhà giáo dụcE.I Kovanxkoi và E.I.Vaxilieva đã chứng minh và thấy được ảnh hưởng tolớn của chúng tới sự phát triển năng lực thẩm mĩ của trẻ Theo họ thì nó vừađáp ứng được nhu cầu của trẻ, lại vừa là “nguồn dinh dưỡng giàu có" chokhả năng tri giác nghệ thuật và chúng có tác động tới sự phát triển nhữngrung động thẩm mĩ ở trẻ em Quả thật đúng như vậy, các tác phẩm nghệthuật trang trí mang đậm màu sắc dân gian thường có một vẻ đẹp rất độcđáo, cổ điển, kích thích được thị hiếu của người xem, vì thế nên nó có tácdụng lớn trong việc bồi dưỡng cách tri giác nghệ thuật cho mỗi người

Bàn về vấn đề này, nhà giáo dục học Xô Viết D.A Bogacheva đãnghiên cứu về việc sử dụng nghệ thuật trang trí ở nước mình Trong tài

liệu "Cắt dán trang trí theo kiểu dân tộc ở mẫu giáo”, bà đã chỉ ra những

cách trang trí của các dân tộc và bà cũng hướng dẫn cho giáo viên cáchđưa trang trí dân tộc vào việc dạy cho trẻ mẫu giáo Đồng thời bà cũngđưa ra các mẫu cắt- xé dán để giúp trẻ có thể trang trí ở trường mầm non.Đây thực sự là một tài liệu rất quan trọng và cần thiết đối với việc giáodục trẻ ở trường mầm non.[17 ;17]

Dựa vào lý luận về việc hình thành các hoạt động trí tuệ theo giai đoạncủa nhà tâm lí học P.A Galperin, nhà giáo dục học E.C.Poraleva đã cónghiên cứu về cơ sở cảm giác của hoạt động xé- cắt, dán và đưa ra nhận xétrằng: Để cảm nhận được tính nhịp điệu trong bài vẽ trang trí, thì trước đócần phải tiến hành các giờ cắt- dán trang trí trước Đây là một nhận xét rấtxác đáng bởi vì khi trẻ được trực tiếp lựa chọn, sắp đặt các hình mảng, cáchoạ tiết bằng chính đôi bàn tay của mình thì không những đôi bàn tay của trẻđược hoạt động mà chính bộ não của trẻ cũng được hoạt động mạnh mẽ Đây

là điều kiện giúp trẻ phát triển khả năng cảm nhận về nhịp điệu và màu sắctốt hơn Những nhận xét này chính là “khung xương" để giúp cho các giáoviên lên kế hoạch và sắp xếp hợp lí các hình thức dạy học nhằm đạt đượckết quả cao trong quá trình hướng dẫn trẻ hoạt động

Bằng các nghiên cứu của mình, nhà giáo dục học I.L Guxarova đã chỉ

ra : Để đạt hiệu quả cao trong giờ hoạt động cắt- dán thì việc dạy cắt- dán nên bắt đầu chính từ việc thực hiện các nhiệm vụ tạo hình cụ thể- tạo các hình quen thuộc- sự hứng thú đối với đề tài giúp trẻ vượt qua được những trở ngại về các cấu trúc và kĩ thuật.[17 ;4] Mục đích cần đạt được ở trẻ

trong giờ HĐTH là sự hứng thú của chúng, khi hứng thú với các hoạt độngtrẻ sẽ say sưa thể hiện mình trong đó mà không cần phải nghĩ rằng mình làmnhư thế có đẹp không, mọi nguời có thích không? Điều này rất có lợi cho sựphát triển của đứa trẻ

Trong bài viết "Cảm xúc và sáng tạo"nhà giáo dục học T.X.

Komarova đã nhấn mạnh rằng: Sự thể hiện đồ vật, hiện tượng trong tranh

vẽ, hay khi nặn, cắt dán sẽ giúp trẻ chính xác hoá và củng cố biểu tượng, kiến thức Tạo ra sản phẩm bằng các vật liệu khác nhau, trẻ sẽ nhận biết được đặc điểm tính chất và khả năng thể hiện chúng…[19;113] Điều này có

nghĩa rằng, khi tham gia vào các hoạt động khác nhau của HĐTH sẽ giúp trẻcủng cố những biểu tượng, những kiến thức có được trong quá trình khámphá thế giới xung quanh

Ở Việt Nam cũng có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến vấn đề về

HĐTH và HĐTH trang trí đối với sự phát triển của trẻ mầm non như T.S

Phan Việt Hoa, với đề tài nghiên cứu là “Một số biện pháp bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo hình" bà đã khẳng

định được vai trò của cảm xúc thẩm mĩ trong việc giáo dục thẩm mĩ và trong giáo dục phát triển toàn diện con người Qua công trình nghiên cứu này, bà

chứng minh được vai trò của các dạng HĐTH trong việc bồi dưỡng xúc cảmthẩm mĩ cho trẻ và bà cũng đưa ra được các biện pháp giáo dục thẩm mĩ chotrẻ trong HĐTH

Với bề dày kinh nghiệm trong công tác nghiên cứu lí luận cho ngànhgiáo dục Mầm non, PGS.TS Nguyễn Ánh Tuyết đã có những kết luận sắcbén trong việc hướng dẫn trẻ cảm thụ vẻ đẹp của những tác phẩm tạo hình

Theo bà thì trẻ rất ham thích hoạt động tạo hình song chúng lại chưa có ý thức đầy đủ trong việc sáng tạo ra cái đẹp và chưa biết phát hiện ra cái đẹp trong sản phẩm tạo hình Do đó, bà cho rằng “ trẻ em cần phải được hướng

dẫn hoạt động tạo hình ngay từ lúc còn bé mà việc đầu tiên là tạo điều kiện

để trẻ được xem nhiều tác phẩm tạo hình có giá trị ” [300 ;38] Cùng vớinhững kết luận này, PGS.TS Nguyễn Ánh Tuyết còn đưa ra các tiêu chí đểgiúp giáo viên lựa chọn những tác phẩm tạo hình phù hợp với trẻ Đồng thời

bà cũng nhấn mạnh được tầm quan trọng của việc hướng dẫn trẻ trong quá

trình cảm thụ nghệ thuật, bà đã viết “… Xem triển lãm hội hoạ hay bảo tàng

mỹ thuật có phải là những việc làm quá cao siêu đối với lứa tuổi thơ không ? Điều đó là tuỳ cách hướng dẫn của người lớn ”[301;38]. Những nhận xétnày của bà đã giúp chúng tôi rất nhiều trong việc hướng dẫn giáo viên thựchiện các nhóm biện pháp được đề xuất trong luận văn

Cũng bàn về vấn đề tổ chức cho trẻ làm quen với các tác phẩm nghệ

thuật tạo hình, PGS.TS Lê Thanh Thuỷ có nhận xét “Các tác phẩm nghệ thuật tạo hình, đặc biệt là các tác phẩm nghệ thuật trang trí dân gian đóng vai trò là người giúp việc đắc lực nhất trong việc phát triển tình cảm, ý thức

xã hội và nhân cách của trẻ em Chính tình cảm thẩm mĩ- đạo đức được hình thành ở trẻ trong quá trình tiếp xúc với nghệ thuật tạo hình sẽ lại là nguồn dự trữ vô cùng dồi dào cho hoạt động sáng tạo nghệ thuật tạo hình nói riêng và hoạt động sáng tạo nói chung của trẻ sau này ”.[260;47] Nhưvậy, kết luận này cho chúng ta xem xét một cách nghiêm túc cách thức tổchức cho trẻ tri giác các tác phẩm nghệ thuật trong chương trình dạy HĐTH

ở trường mầm non hiện nay

Khi tìm hiểu “Ảnh hưởng của tri giác tới tưởng tượng sáng tạo trong hoạt động vẽ của trẻ 5- 6 tuổi”, PGS.TS Lê Thanh Thuỷ đã nghiên

cứu về các điều kiện để nâng cao khả năng hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non, bà đã cho rằng: Việc tăng cường, bồi dưỡng cho trẻ hiểu biết về hệ thống chuẩn mẫu cảm giác và giúp trẻ vận dụng tích cực những hiểu biết đó vào quá trình tri giác, đặc biệt là tri giác các tác phẩm nghệ thuật sẽ tạo điều kiện để trẻ làm xuất hiện, phát triển cảm hứng của mình trong hoạt động tạo hình Dựa vào kết luận này chúng tôi đã hiểu được khả năng của trẻ

trong HĐTH, từ đó có những tác động cần thiết làm xuất hiện những xúccảm, tình cảm của trẻ đối với HĐTH

Trong quá trình nghiên cứu và viết cuốn “Tạo hình và phương pháp dạy tạo hình ở mẫu giáo”, TS.HS Nguyễn Quốc Toản đã đưa ra được

những phương pháp để dạy vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo và những yêu cầu

khi sử dụng những phương pháp này, đó là dạy học cần phải phù hợp với đặc điểm tâm lí cũng như khả năng của trẻ để có thể phát huy tối đa khả năng sáng tạo cho trẻ mầm non Tài liệu này của ông đã giúp chúng tôi trong

quá trình đề xuất ra một số các nhóm biện pháp để thực hiện đề tài nghiêncứu.[32]

Với đề tài "Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giờ học vẽ trang trí của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi”, Ths Hoàng Thị Lan Hương đã đi đến

kết luận các giờ học vẽ trang trí có tác dụng trong việc phát triển trí tuệ, khiếu thẩm mĩ và giúp trẻ có thể ứng dụng hiệu quả vào các hoạt động hàng ngày của trẻ, đồng thời nó có ảnh hưởng tích cực đến việc học tập và bồi dưỡng tình cảm cho trẻ mầm non đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi Tác giả

cũng nhận thấy hiệu quả của giờ học vẽ trang trí phụ thuộc rất lớn vào việcgiáo viên biết lựa chọn và sử dụng những biện pháp tác động thích hợp vớiđặc trưng của hoạt động vẽ trang trí Nghiên cứu này đã giúp chúng tôi cóđược những ý tưởng cho việc tổ chức hoạt động xếp dán tranh trang trí củatrẻ đạt hiệu quả [18]

Bằng những tổng kết về các nguồn tài liệu nghiên cứu, trong đề tài

“Bồi dưỡng sinh viên CĐSP khả năng sử dụng nghệ thuật trang trí trong

tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non”, tác giả Võ Thị Bích Vân đã

đi đến kết luận rằng “… những bài vẽ trang trí, xé dán trang trí, hay các bài tập tạo hình nói chung đều là “mật ngọt"nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ, đem đến cho các em những rung cảm về cái đẹp của đường nét, hình khối; của màu sắc, ánh sáng và quy luật xa gần được hiện lên qua chủ đề miêu tả, để rồi dần làm nảy sinh trong trẻ ước mơ muốn tạo nên cái gì đó để mang lại niềm vui, những điều tốt đẹp cho những người xung quanh, cho cuộc sống này”[53 ;10]

Như vậy, trong các nghiên cứu trên, các tác giả đã tập trung rất nhiềuvào việc nghiên cứu bản sắc văn hoá, các hoa văn trang trí của một số các

dân tộc miền núi cũng như tìm ra những phương pháp, biện pháp tích cực

để tổ chức tốt các HĐTH và HĐTH trang trí Song trong thực tiễn giáo dụcmầm non hiện nay, hầu như còn có rất ít những công trình đi sâu vàonghiên cứu về HĐXDT đặc biệt là HĐXDTTT của trẻ mầm non Việt Nam.Với đề tài nghiên cứu của mình, chúng tôi hy vọng sẽ đề ra và đưa vào thửnghiệm một số biện pháp tổ chức HĐXDTTT để thông qua đó có thể giúptrẻ mầm non đặc biệt là trẻ 5- 6 tuổi có cơ hội làm quen với một số dạng bốcục hoa văn các dân tộc thiểu số, từ đó giúp trẻ nhỏ dần dần từng b ước tiếpcận với nền văn hoá đặc sắc của một số dân tộc trên đất nước Việt Nam

2 Vài nét về nghệ thuật tạo hình truyền thống Việt Nam.

Vấn đề truyền thống nghệ thuật Việt Nam và sự phát triển của nó đãđược rất nhiều các nhà nghiên cứu tìm hiểu qua các chuyên khảo của mình

NTTH bao gồm các chuyên ngành như: hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc,trang trí, thủ công mỹ nghệ và kiến trúc Cái đẹp của NTTH là cái đẹp của

sự kết hợp hài hoà giữa đường nét- mầu sắc- hình khối và mối tương quan

về tỉ lệ to nhỏ- đậm nhạt…Cái đẹp này luôn đi sát với đời sống, làm thoảmãn nhu cầu thẩm mĩ cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống tinh thầncủa con người

Trong nền lịch sử mĩ thuật Việt Nam, NTTH phát triển rất đa dạng,phong phú qua nhiều thời kì, nhiều giai đoạn với những đặc trưng rất riêng

và độc đáo Chính nền NTTH ấy đã có những đóng góp rất quan trọng vàocông cuộc xây dựng nền văn hoá, xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ Quốc.Lịch sử NTTH Việt Nam tuy không cùng lúc xuất hiện với lịch sử xã hội củaloài người song ngay từ thời đại đồ đá, con người đã bắt đầu có những hoạtđộng sáng tạo, đã bắt đầu mở ra trang sử đầu tiên của NTTH hết sức hấp dẫnvới những bước đi đúng đắn, đậm đà tính hiện thực được khái quát trong một

số đường nét hết sức cô đọng, súc tích

Có thể hiểu một cách đơn giản rằng nghệ thuật tạo hình truyền

thống-đó là nghệ thuật tạo ra cái đẹp được truyền thụ từ thế hệ này qua thế hệ khác với mục đích đưa cái đẹp vào nghệ thuật và cuộc sống của con người.

Qua tìm hiểu tài liệu chúng tôi được biết nghệ thuật tạo hình truyền

thống Việt Nam có một truyền thống rất lâu đời, nền nghệ thuật cổ ấy đượclưu truyền cho tới ngày nay trong sự kế tục không đứt đoạn Có thể nói rằng,nét nổi bật của sự biểu hiện cái đẹp trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam luôn

có sự gắn bó mật thiết với sự nghiệp dựng nước và giữ nước, gắn bó với tinhthần khẳng định bản sắc dân tộc của con người và đất nước Việt Nam Nghệthuật tạo hình truyền thống Việt Nam mang đậm tính nhân đạo và dân chủ, nóvừa tự phát triển lại vừa sẵn sàng tiếp thu mọi thành tựu của nền nghệ thuậtthế giới Vì thế chúng ta có thể thấy rằng, trong lịch sử, NTTH của Việt Nam

đã tiếp thu nền NTTH của các nước phương Đông như: Ấn Độ, Trung Hoa,Nhật Bản… lại vừa tiếp thu nền nghệ thuật của các nước phương Tây, songnền NTTH của Việt Nam luôn luôn giữ bản sắc dân tộc và chưa bao giờ

“đánh mất mình"trong các trào lưu nghệ thuật của các nước trên thế giới

Khi nghiên cứu di chỉ nền văn hoá Đông Sơn, các nhà nghiên cứu thấyrằng nghề luyện kim ở nước ta ra đời cách đây khoảng 3500- 4000 năm, đãcống hiến cho xã hội rất nhiều sản phẩm có giá trị Điều này chứng tỏ khiếuthẩm mĩ và khả năng tạo hình của các bộ lạc Việt cổ đã đạt đến trình độ cao,được thể hiện qua các dụng cụ lao động đơn giản như lưỡi liềm đồng, lưỡicuốc, lưỡi cày đến đồ binh khí như mũi tên đồng, dao găm, giáo mác… Quaviệc tiếp xúc với nền văn hoá Đông Sơn, ta nhận thấy ngay từ thời HùngVương, người Việt cổ đã sáng tạo được nhiều mẫu vật điển hình, xây dựngđược một nền nghệ thuật độc đáo, đậm đà tính dân tộc Nghiên cứu những dichỉ cổ vật xa xưa chúng ta sẽ thấy được những hình người khắc trên hiện vậtbằng đồng thường biểu hiện trong sinh hoạt tập thể và nó chứa đựng chấtsống hiện thực của xã hội lúc bấy giờ Ví dụ như hình ảnh cặp trai gái đanggiã gạo chung một cối trên mặt trống Ngọc Lũ (ở Hà Nam) hay mặt trốngHoàng Hạ (ở Hà Tây), chỉ được khắc bằng mấy nét hết sức cô đọng, kết hợpvới bút pháp cách điệu mang tính ước lệ cao các nghệ nhân xa xưa đã làmcho chúng ta thấy và cảm nhận được chất tươi mát, nét duyên dáng của tuổitrẻ… Tìm hiểu về các hoạ tiết hoa văn trang trí trên bề mặt trống đồng Ngọc

Lũ và trống đồng Đông Sơn, các nhà nghiên cứu đã cho chúng ta thấy rằngkhả năng tư duy hình tượng và tạo hình của những “nghệ nhân nguyên thuỷ"

đã đạt được đến trình độ cao, cụ thể như hình tượng chim cò, muông thú và

hình người được thể hiện bằng những nét khái quát, đơn giản nhưng lại vôcùng tinh xảo, mang đậm tính dân tộc.

Với trình độ thẩm mĩ đơn sơ và phác thực, các nghệ nhân nguyênthuỷ Việt Nam rất coi trọng những hình ảnh của cuộc sống thực, họ thườnglấy hiện thực sống động làm đề tài để phản ánh, họ đã dẫn dắt thiên nhiên vàcon người đi vào trong nghệ thuật bằng những mảng khối và đường nét chânphương, giàu tính ước lệ trong một bố cục chặt chẽ với đồ hoạ sáng sủa và

sự cách điệu tài tình Vì thế nên thế giới và xã hội khi đã được họ quan sát,suy nghĩ và tái hiện bằng bàn tay thuần thục của mình thì đã trở thành nhữngtác phẩm nghệ thuật có sức sống mãnh liệt và có sức thu hút mỹ cảm củangười xem

Như vậy, những thành tựu về NTTH của dân tộc ta ngay từ thờinguyên thuỷ được coi là những bước đi đầu tiên, những bước đi còn chậpchững nhưng lại thực sự chắc chắn Đó cũng là nguồn sữa đầu đã nuôi dưỡngcho vườn cây nghệ thuật dân tộc ở những giai đoạn sau này phát triển nhanhhơn, luôn xanh tươi và trổ hoa thơm, kết trái ngọt

3 Một số vấn đề về hoa văn dân tộc trong nghệ thuật tạo hình.

* Một số khái niệm về hoa văn.

Nói đến hoa văn có thể nhiều người cho rằng đó đơn giản chỉ là nhữnghình ảnh, hoạ tiết được thể hiện trên các đồ dùng, dụng cụ, trên trang phục…

mà không biết rằng hoa văn đó là cả một ngành nghệ thuật nổi tiếng- nghệthuật hoa văn Theo sự nghiên cứu và phân tích của các nhà nghệ thuật, họ

cho rằng hoa văn là một hệ thống gồm các hình vẽ, là sự kết hợp những đường vẽ và màu sắc với nhau.

Khi nghiên cứu về hoa văn trên vải các dân tộc Đồng bằng bắc Bộ, tác

giả Diệp Trung Bình đã coi “Hoa văn- trước hết đó là một biểu hiện của quan niệm thẩm mĩ, thông qua các bố cục, mô-típ, màu săc, kĩ thuật Mặt khác trong đời sống cổ truyền của các dân tộc nó còn phản ánh những khía cạnh tâm lí, xã hội khác nhau như tín ngưỡng chứa đựng bên trong những hình vẽ, các màu sắc Các phong cách bố cục hoa văn ấy là bản sắc văn hoá dân tộc, là tiến trình phát triển của lịch sử, văn hoá và sự

giao thoa văn hoá của các tộc người”.[6 ; 3]

Với những nhận định hết sức tinh tế, nhà nghệ thuật Nguyễn Anh Trứ

cho rằng “hoa văn là một trong các yếu tố cơ bản của phần lớn các tác phẩm kiến trúc và nghệ thuật thực dụng, nó là sự kết hợp của những đường nét và điểm có màu sắc, được trình bày trên các mặt tường hay trên

đồ vật bằng cách vẽ, khắc, chạm, trổ… Nhưng đồng thời hoa văn cũng là một loại hình nghệ thuật độc lập khi nó được trang trí trên thảm, vẽ trên một tấm gỗ hay dệt ở trên vải…”.[50 ;10] Như vậy, có thể thấy rằng tác giả

đã rất quan tâm và coi trọng những đường nét hoa văn trang trí trên các đồdùng, vật dụng Sự thành công của các tác phẩm nghệ thuật cũng có sự đónggóp rất lớn của những đường nét hoa văn này

* Những đặc điểm nghệ thuật cơ bản của hoa văn.

Khi nói về nghệ thuật hoa văn, các nhà nghiên cứu nghệ thuật đã chỉ

ra rằng "Quá trình sáng tạo mang sắc thái cá nhân ấy trong nghệ thuật hoa văn đã bắt đầu từ lâu…"Ngay từ cuối thế kỉ XIX, nhóm hoạ sỹ lớn nhất của

nước Nga Xô Viết như Va- xnê- txop, Xê- rôp, Rê- pin, Vru- ben, Po- nôp, Oxtrê-u- khôp…đã kết hợp với nhau và xây dựng được cả một xínghiệp sản xuất vật phẩm trang trí bằng những hoa văn theo mẫu vẽ của họtại khu vực A- bram-txep ở gần Mat-xcơ- va; hay như ở nước Pháp, ngườihoạ sỹ nổi tiếng Picasso cũng đã tổ chức một xí nghiệp với những sản phẩmđược trang trí bằng những hoạ tiết hoa văn Sang đến thế kỉ XX, ngành nghệthuật hoa văn đã được cải tiến và đổi mới rất nhiều nên ý nghĩa của chúng lạicàng trở nên độc lập hơn đối với các ngành nghệ thuật khác

lê-Theo nhiều nghiên cứu thì hoa văn thường không miêu tả cụ thể mộtcái gì cả, mà mục đích chính của hoa văn là ở chỗ biểu hiện qua sự kết hợpmột cách nhịp nhàng các đường nét và màu sắc, những tình cảm phong phú

và sức sáng tạo của con người Nhờ việc nghĩ ra và sắp xếp, trình bày trênmột bề mặt một cách hoà hợp, cân đối về đường nét, màu sắc, người ta đãtạo nên một hiện thân vật chất “của sự hoà hợp con người" làm nổi rõ trướcmắt vẻ đẹp rất “người" của tác phẩm

Từ việc nghiên cứu và phân tích các nguồn tài liệu chúng ta có thể

thấy rằng nếu loại trừ yếu tố tín ngưỡng ra thì hầu hết các dạng hoa văn đều

có ý nghĩa là hướng vào đời sống thực và hướng vào thiên nhiên, thông qua

đó mà thiên nhiên và con người luôn được nghệ thuật hoá, phản ánh sự hoàđồng, gắn bó không thể tách rời nhau Cũng giống như các loại hình nghệthuật khác,hoa văn được tạo ra từ những hình mẫu có sẵn trong thực tế, bảnthân thiên nhiên đã đem lại rất nhiều hình mẫu trang trí kể cả những hìnhmẫu hình học hay những hoa văn trên cánh bướm, lông chim, vây trên darắn, cấu trúc của các tinh thể, vỏ ốc, hến…

Với tư cách là một loại hình nghệ thuật, hoa văn còn phản ánh cả tâm

tư, tình cảm của người tạo ra nó, cụ thể như cùng ở trong một dân tộc nhưngkhông phải tất cả các hoa văn được tạo ra đều giống nhau, chính những nétkhác biệt đó đã thể hiện tài năng cũng như nếp nghĩ, suy tư của mỗi người

Vì thế chúng ta có thể kết luận rằng hoa văn không chỉ là những hình vẽdùng để trang trí mà nó còn đựơc coi là thang đo để đánh giá tài năng, sự

thông minh và khéo léo của những người tạo ra sản phẩm ấy Hơn nữa, hoa văn còn được coi như những điểm mốc đánh dấu sự phát triển của xã hội loài người.

* Vài nét về hoa văn ở Việt Nam

Qua việc tìm hiểu một số tài tài liệu chúng tôi thu nhận được rằng

dường như ngành nghệ thuật hoa văn được phát triển mạnh nhất vào thời kì

đồ đá mới, khi đó đã xuất hiện việc sản xuất đồ gốm Sản phẩm của đồ gốm

như những lọ đất sét thuộc thời kì đồ đá mới được trang trí bằng nhiều hoavăn khác nhau, bằng nhiều vòng tròn đồng tâm, nhiều hình tam giác và nhiều

hình kẻ ô Những hoa văn sinh vật trên trống đồng Đông Sơn được xem như cuốn lịch sử xã hội thời dựng nước và giữ nước đầu tiên được viết bằng ngôn ngữ tạo hình sinh động đã phản ánh được cả thế giới quan và nhân sinh quan của người Đông Sơn trong nền văn minh nông nghiệp đầy sức sống.

Trên các đồ dùng hay trang phục của các dân tộc trên khắp mọi miềncủa đất nước, chúng ta thường thấy các hoa văn được trang trí rất cầu kì từnhững gấu váy, áo, trên những chiếc khăn hay những chiếc mũ đội đầu Cácđường nét và màu sắc của bất kì hình hoa văn nào cũng ở dưới dạng khái

quát hoá và mang tính “ước lệ”, phản ánh những hiện tượng thiên nhiên, conngười hay những sự vật xung quanh Trong các loại hoa văn dùng để trangtrí, các nhà nghiên cứu đã phân tích và phân biệt thành các loại hoa văn như:

Hoa văn “hình học”- là các loại hoa văn xuất phát từ những hình thức không gian chung nhất của hiện thực; Hoa văn “hình thảo mộc”- đó là các hình

vẽ dựa theo dáng của cỏ, cây, hoa, lá…; Hoa văn “hình thú”- đó là hình

người hay hình những con vật đã được cách điệu hoá Vì thế chúng ta cóthể khẳng định rằng hoa văn là một loại hình vừa đơn giản nhưng cũng lạirất phức tạp, một mặt những tác phẩm hoa văn mang tính chất hết sức sơđẳng- đó chỉ là một hệ thống những hình vẽ và đường nét nhiều màu sắckhác nhau, nó biểu hiện một ý nghĩa rất khái quát, là cơ sở thế giới quancủa một dân tộc nào đó Nhưng mặt khác hoa văn cũng có thể là một cái gìthực sự bí ẩn nếu như chúng ta không biết rõ cuộc sống của dân tộc đã tạo

ra những vật dụng mang hình hoa văn đó bởi vì “ngôn ngữ"của hoa vănthường mang tính ước lệ, tính biểu tượng Như vậy chúng ta thấy rằng,hoa văn dân tộc được hình thành, phát triển và trau dồi qua hàng bao thế

kỉ nay và nó còn gắn liền chặt chẽ với toàn bộ cuộc sống cũng như toàn bộnền văn hoá của nhân dân Việt Nam ta

4 Nghệ thuật xếp dán tranh và vai trò của nó đối với sự phát triển

xã hội và giáo dục con người.

4.1 Vài nét cơ bản về nghệ thuật xếp dán tranh.

Nếu như sản phẩm của vẽ được tạo nên bởi đường nét, màu sắc, bốcục ; sản phẩm của nặn là hình khối, có độ sâu, độ cao, có thể đứng được,

sờ được… thì sản phẩm của xé- cắt dán là hình phẳng mà ở đó chúng ta cóthể sắp đặt, thay đổi vị trí của các hình mảng trên nền phẳng để tạo nên mộtsản phẩm đặc sắc, độc đáo Chỉ bằng những mảnh giấy vụn, nhỏ hoặc bằngvài nét chấm phá đơn giản cũng giúp chúng ta tạo ra hình ảnh của những đồvật, con thú, hoa quả, con người theo ý mình muốn

Theo tiếng Anh thì thuật ngữ “nghệ thuật cắt dán"được gọi là collage

đó là việc cắt, xé, dán từ giấy, vải hoặc từ các loại nguyên vật liệu khác đểtạo thành bức tranh ảnh yêu thích Cắt dán tranh theo tiếng Hy Lạp được gọi

là “applicatio”- tức là sắp xếp, đặt lên- đó là phương pháp tạo nên hình ảnhnghệ thuật từ những hình mảng có hình thù khác nhau được tạo ra từ mộtloại vật liệu nào đó và dán lên hay khâu lên nền (là mặt phẳng )thích hợp…Tranh xé- cắt- dán là một loại hình được thể hiện bằng phương pháp xé, cắt,dán, trên cơ sở mầu sắc vốn có của chất liệu mà người thể hiện lựa chọn chophù hợp với ý đồ và đối tượng được thể hiện Chất liệu của tranh xếp dánchủ yếu là từ giấy hay từ các đồ phế liệu, vì thế nên nó có một sức hấp dẫnrất lớn đối với con người và cảm xúc của con người.

Khi đi tìm hiểu một số nguồn tài liệu chúng tôi thấy rằng hoạt độngthủ công cắt dán từ giấy có nguồn gốc từ rất lâu đời- từ khoảng thế kỉ thứ Vđến thế kỉ thứ III trước công nguyên Vào cuối thế kỉ XVIII- đầu thế kỉ XIXngành nghệ thuật này được phát triển rất thịnh vượng Sau này, đã có rấtnhiều các hoạ sỹ chuyên nghiệp say mê nghệ thuật cắt hình bóng (nghệ thuậtsillouette) như Albrecht Diurer(Đức), Peter Paul Rubens (Phần Lan)…Không những thế ngành nghệ thuật này còn có sức hấp dẫn và lôi cuốn cảnhà kể chuyện trứ danh Hans Christian Andersen (Đan Mạch), hay như ởnước Nga trong thế kỉ XIX người ta đã sử dụng rộng rãi những hình cắt củanhà văn hào nổi tiếng P.I Tônxtôi, ông đã sáng tác những bố cục nhiều hìnhtheo các nội dung rất khác nhau Sang thế kỉ XX, nghệ thuật sillouette cũnglôi cuốn rất nhiều các hoạ sĩ đương thời như M.V Dobuzinxki, K.A.Xamov…và ngành nghệ thuật này cũng có những nghệ nhân nổi tiếng, rấtthành công với những sản phẩm của nghệ thuật hình bóng như hoạ sĩ G.INarbut, N.V Ilin, E.X Kruglikova…

Theo thời gian các sản phẩm tranh cắt dán dần dần phát triển và tạo ranhững hiệu quả khác nhau tuỳ theo ý tưởng và kĩ thuật sử dụng chất liệu cắtdán của người nghệ sỹ Có một hoạ sỹ người Ý- G Arcimboldo đã làmnhững chân dung ghép bằng hoa quả, vỏ ốc, cá… Những hoạ sỹ luôn có khátvọng đi tìm thêm những vật liệu, chất liệu khác ngoài những chất liệu hộihoạ quen thuộc để biểu thị những điều trong nội tâm sâu sa hơn và độc đáohơn Đại diện tiêu biểu của trường phái này là các nghệ sỹ nổi tiếng nhưHenri Matisse (Pháp), Pablo Picasso (Tây Ban Nha), Joan Miro (Tây Ban

Nha)… họ đã phát triển thể loại tranh cắt dán giấy từ những cảm xúc về màusắc và phong cách biểu hiện của tranh trang trí một cách đơn giản, hồnnhiên, thoải mái, không câu nệ và chau chuốt về hình, không câu nệ vềkhông gian xa gần, sáng tối… Chính kĩ thuật này đã cho phép các hoạ sỹ tạo

ra những cái đẹp ngẫu nhiên khi kết hợp giữa các mảng giấy màu với nhữngnét vẽ tay trong cùng một tác phẩm nghệ thuật

Với tư cách là một trong các bộ phận của nghệ thuật tạo hình, chúng ta

đi tìm hiểu xem NTXDT có ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của xãhội và việc giáo dục con người?

4.2 Vai trò của nghệ thuật xếp dán tranh đối với đời sống xã hội Việt Nam.

Như chúng ta đã biết, sự phát triển của nghệ thuật dân tộc nói chung,nghệ thuật trang trí nói riêng luôn gắn liền với sự phát triển của lịch sử xãhội và nhu cầu làm đẹp của cuộc sống con người Việt Nam Ở Việt Nam,tranh dán, cắt giấy ra đời và phát triển từ ngành nghệ thuật thủ công mỹ nghệbằng giấy và các loại chất liệu khác như tre, nứa, lá…để phục vụ cho nhucầu sinh hoạt văn hoá, tinh thần vui chơi, giải trí của các tầng lớp nhân dântrong xã hội

Với trẻ em Việt Nam, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ được làm từgiấy có sức hấp dẫn rất lớn bởi hình dáng ngộ nghĩnh, màu sắc tươi vui, sựphong phú, đa dạng về loại hình, mẫu mã của các loại đồ chơi không hề đắttiền mà lại rất dễ kiếm như các loại đèn trung thu, các loại mặt nạ, đầu sư tửlàm bằng giấy bồi hay những cánh diều bay trên bầu trời Tất cả những sảnphẩm đó đều được làm từ những mảnh giấy đủ màu sắc với bàn tay khéo léo

và óc tưởng tượng sáng tạo không ngừng của con người Việt Nam

Là một bộ phận trong nghệ thuật trang trí nói chung, NTXDTTT cótác dụng rất lớn, đem lại cho mỗi con người những kiến thức, thái độ vànhững kĩ năng cần thiết trong quá trình học tập cũng như trong quá trình côngtác Với những đặc điểm đặc trưng riêng, hoạt động xếp dán tranh trang trícòn giúp con người có những hiểu biết nhất định về vẻ đẹp của hình mảng,màu sắc, hình tượng… thông qua bố cục, tính nhịp điệu, sự tương quan và sự

phối hợp màu sắc của các hình mảng trên nền tranh

Ngoài ra, NTXDTTT còn hình thành và phát triển ở người học khảnăng quan sát, phân tích, phát triển tư duy trừu tượng… giúp con người luônluôn suy nghĩ, tìm tòi để tạo nên sự sáng tạo, hình thành ở con người nhữngphẩm chất của người lao động mới, có thể đáp ứng được yêu cầu của sự pháttriển công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước Đây cũng có thể được coi làđiều kiện cần cho sự sáng tạo để có được các sản phẩm xếp dán tranh trangtrí đạt giá trị cả về mặt vật chất lẫn tinh thần cho chính bản thân người nghệ

sỹ và cho cả những người xung quanh

Như vậy có thể thấy rằng NTXDT có tác động lớn đến đời sống xãhội, góp phần dẫn dắt, xây dựng lối sống giáo dục nhân cách của con ngườimột cách mạnh mẽ và toàn diện

5 Một số vấn đề về hoạt động tạo hình của trẻ mầm non.

5.1.Vai trò của hoạt động tạo hình trong việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ em.

HĐTH là một trong những hoạt động hấp dẫn nhất đối với trẻ ở lứa tuổimầm non bởi vì nó là một hoạt động gây cho trẻ một xúc động mạnh mẽ vàhùnh thành được ở trẻ những xúc cảm tích cực nhất Đúng như N.K.Krup-

xkai-a đã viết “Trẻ em từ rất sớm đã có xu hướng bày tỏ những ấn tượng của mình bằng các cách khác nhau như: cử chỉ, lời nói, nét mặt Cần tạo điều kiện cho trẻ tự do nói lên những ấn tượng, hình ảnh mà chúng được hình thành trong óc trẻ Cần đưa cho trẻ những nguyên vật liệu như đát sét

để nặn, bút chì, giấy và các nguyên vật liệu dùng để chắp ghép… " [63 ;71]

HĐTH có vai trò rất quan trọng đối với việc giáo dục trí tuệ cho trẻ mầm non Theo các nhà giáo dục học Xô Viết NP Xa-ku-li-na và TX Ka-

ma-ro-va thì HĐTH là sự nhận thức hiện thực có tính chuyên biệt bằng hình ảnh, và cũng như hoạt động nhận thức, HĐTH có vai trò to lớn trong việc giáo dục trí tuệ cho trẻ [58 ;38].

Khi tổ chức cho trẻ tìm hiểu, khám phá bản chất của các vật liệu tạohình sẽ tạo điều kiện cho trẻ thu được những kiến thức cơ bản về thế giớixung quanh, giúp trẻ hiểu được bản chất và cách sử dụng các loại vật liệu

khác nhau Theo PGS.TS Lê Thanh Thuỷ thì HĐTH là một trong nhữngphương tiện tích cực để phát triển ở trẻ các khả năng hoạt động trí tuệ như:

óc quan sát, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng… bởi vì trong HĐTH trẻ có nhiều

cơ hội tìm hiểu, nghiên cứu các đối tượng miêu tả để có được hiểu biết, hìnhdung về các đối tượng đó, từ đó trẻ có thể xây dựng được các biểu tượng,hình tượng

Thông qua HĐTH, thị giác và ngôn ngữ của trẻ cũng phát triển mạnh,bởi vì trong giờ tạo hình trẻ cần phải biết quan sát, phân tích, so sánh…giữa cácphần, các bộ phận chi tiết của các sự vật, đối tượng hay các hiện tượng thiênnhiên…vì thế nên trẻ sẽ có những biểu tượng rõ ràng về đối tượng tạo hình

Cùng với các hoạt động khác, HĐTH cũng góp phần không nhỏ vào việc giáo dục tình cảm, đạo đức và kĩ năng giao tiếp xã hội cho trẻ mầm non bởi vì thông qua HĐTH chúng ta có thể giáo dục cho các em tình yêu cái

tốt, cái chính nghĩa và củng cố những tình cảm tốt đẹp đã sẵn có ở các em

HĐTH là một hoạt động đặc biệt, nó không chỉ đơn thuần phản ánhcác ấn tượng, kinh nghiệm mà trẻ thu được từ thế giới xung quanh, mà nócòn là sự biểu lộ thái độ, tình cảm của trẻ đối với những gì mà chúng thểhiện, trải nghiệm Khi tham gia vào các HĐTH, trẻ được tiếp thu và lĩnh hộicác chuẩn mực thẩm mĩ- đạo đức ở trong cuộc sống xã hội, đồng thời trẻcũng được trải nghiệm các xúc cảm, tình cảm của mình trong quá trình giaotiếp và qua việc được tham gia đánh giá các hành vi văn hoá thông qua cáchình tượng, các sự kiện, hiện tượng được miêu tả trong sản phẩm tạo hình

HĐTH cũng có ảnh hưởng đến sự hình thành cá tính của trẻ mẫu giáo

vì trẻ được thể hiện những ấn tượng về cuộc sống xung quanh thông qua cácsản phẩm của vẽ, nặn, xếp dán, chắp ghép… Những biểu tượng về cuộc sốnglao động của con người được trẻ thể hiện thông qua các sản phẩm tạo hình đãhình thành những tình cảm đạo đức của trẻ đối với mọi người xung quanh.Đây là điều kiện để hình thành ở trẻ tính chu đáo, ý thức cộng đồng, thóiquen chia sẻ, quan tâm chăm sóc tới người khác và hình thành các kĩ nănggiao tiếp xã hội cho trẻ

HĐTH có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ

giáo dục thẩm mĩ Khi quan sát, tìm hiểu các sự vật, hiện tượng giúp trẻ

nhận ra các đặc điểm thẩm mĩ (hình dáng, màu sắc, cấu trúc, tỷ lệ…); nhận

ra những nét độc đáo tạo nên sức hấp dẫn của đối tượng miêu tả… đó chính

là những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cảm giác, tri giác thẩmmĩ…

Thông qua HĐTH, trẻ luôn có cơ hội được tiếp xúc với cái đẹp, từ

đó nảy sinh ở trẻ niềm hứng thú, say mê với hoạt động nghệ thuật và sángtạo nghệ thuật Điều này giúp trẻ khám phá được cái đẹp, cái mới lạ muônmàu sắc của thế giới xung quanh, giúp trẻ nhận ra giá trị thẩm mĩ của các

sự vật, hiện tượng xung quanh và mong muốn thể hiện vẻ đẹp đó một cáchsáng tạo nhất

Mặc dù không có sự tác động trực tiếp tới sự phát triển thể lực của

trẻ song nếu tổ chức tốt các giờ HĐTH sẽ tạo cho trẻ có tâm thế sảng khoáitrong suốt quá trình hoạt động

Khi tham gia vào HĐTH, trẻ được thả hồn trong những bức vẽ, trẻ saysưa, tự do thể hiện những suy nghĩ, tưởng tượng độc đáo của mình, chính điềunày làm cho trẻ luôn cảm thấy phấn khởi, vui vẻ…vì thế nên nó có ảnh hưởngrất tích cực đến sự điều hoà và hoạt động của hệ tim mạch, hệ thần kinh cũngnhư hoạt động của toàn bộ cơ thể trẻ Trong quá trình tạo hình các cử độngcủa tay và của mắt trở nên linh hoạt, phối hợp với nhau nhịp nhàng hơn

HĐTH còn được các nhà tâm lí, giáo dục học coi như những biện pháptâm lí trị liệu có hiệu quả trong việc nâng cao sức khoẻ và điều trị cho nhữngtrẻ em khuyết tật và những trẻ em mắc một số bệnh có nguồn gốc tinh thần,bởi vì sự tự do, thoải mái trong quá trình thể hiện, biểu lộ xúc cảm, tìnhcảm… sẽ giúp người bệnh điều hoà được các quá trình ức chế, hưng phấn vàlấy lại được thế cân bằng trong các hoạt động của cơ

Bên cạnh đó, HĐTH cũng góp phần vào việc giáo dục lao động cho trẻ nhỏ lứa tuổi mầm non.

Để tạo nên một sản phẩm tạo hình, đòi hỏi đứa trẻ phải cần rất nhiềuđến sự cố gắng, nỗ lực để tiến hành các thao tác lao động Trong các giờHĐTH, trẻ được làm quen với các vật liệu tạo hình (giấy, bút, kéo…)- đó

chính là một trong những công cụ đầu tiên để trẻ làm quen với các hoạt độnglao động của người lớn

Việc nắm được các cách thức sử dụng nguyên vật liệu và dụng cụ tạohình đòi hỏi trẻ cần phải có sự vận dụng linh hoạt những thao tác lao động và

sử dụng sức lực Đồng thời sự lĩnh hội các kĩ năng, kĩ xảo tạo hình của trẻcòn gắn liền với các phẩm chất của nhân cách như: tính tập trung, tính kiêntrì, chịu khó… chính những phẩm chất này đã góp phần giáo dục trẻ biết yêulao động và cố gắng, nỗ lực để đạt kết quả như mong muốn, biết yêu quý,trân trọng sản phẩm lao động của mình cũng như của mọi người xung quanh

Để chuẩn bị vào trường phổ thông, đòi hỏi mỗi đứa trẻ cần phải có

một số những kĩ năng nhất định, HĐTH đã góp phần giúp trẻ có được một sốnhững kĩ năng cơ bản đó trước khi bước vào học ở truờng phổ thông

Việc hình thành những nhân tố của hoạt động học tập có vai trò rấtquan trọng trong quá trình chuẩn bị cho trẻ bước vào trường phôt thông Khitrẻ học vẽ, nặn, xếp dán…thì những thành tố của hoạt động học tập như: biếtlắng nghe cô giảng, biết thực hiện và hoàn thành nhiệm vụ, biết lựa chọn cácphương pháp thích hợp để giải quyết vấn đề, biết kiểm tra và đánh giá kếtquả dần dần được hình thành trong bản thân mỗi đứa trẻ Bên cạnh đó,những giờ học tạo hình còn tạo ra nhiều điều kiện cho việc hình thành ở trẻnhững phẩm chất cần thiết cho việc học tập ở trường phổ thông như tính tựlực, tính tích cực, khả năng độc lập, tìm kiếm

Tóm lại, chúng ta có thể thấy rằng HĐTH là phương tiện quan trọng

để phát triển toàn diện nhân cách trẻ em Tất cả các loại hình hoạt động như

vẽ, nặn, xếp dán, chắp ghép… đều ảnh hưởng đến việc giáo dục trí tuệ, đạođức, thẩm mĩ, thể lực và hình thành thói quen lao động cho trẻ mẫu giáo.Đặc biệt, riêng đối với trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, HĐTH còn có những ảnhhưởng, những tác động không nhỏ tới việc chuẩn bị cho trẻ bước vào trườngphổ thông

5.2 Các yếu tố tâm lí cơ bản ảnh hưởng đến khả năng tạo hình của trẻ mầm non.

Tính hiệu quả của quá trình giáo dục thẩm mĩ trong đó có quá trình

phát triển hoạt động sáng tạo của trẻ được quyết định bởi mối tác động qualại giữa phương tiện giáo dục thẩm mĩ và các loại hình hoạt động nghệ thuậtsáng tạo như: vui chơi, tạo hình, kịch, tác phẩm văn học…

Theo nhà giáo dục học T.X Ko- ma- ro- va thì các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển năng lực tạo hình bao gồm: các quá trình tâm lí như tri giác, tư duy hình ảnh, tưởng tượng…; cách thức hoạt động nghệ thuật; thái

độ cảm xúc đối với các đối tượng nghệ thuật và hoạt động nghệ thuật…

Những quá trình tâm lí đó là cơ sở, là nền tảng cho mỗi loại hình hoạt độngnghệ thuật và sự phát triển chúng ở mỗi một loại hình nào đó sẽ có ảnhhưởng tích cực trong việc thực hiện các loại hoạt động còn lại

Với bản chất là một hoạt động nghệ thuật, HĐTH cũng giống như cáchoạt động sáng tạo khác của con người, nó cần có sự tham gia của rất nhiềucác yếu tố tâm lí, quá trình tâm lí, phẩm chất tâm lí khác nhau như: tri giác,trí nhớ, tư duy, chú ý, tưởng tượng, xúc cảm, tình cảm, ý chí, nhu cầu…trong đó yếu tố tâm lí quan trọng nhất ảnh hưởng đến khả năng hoạt động tạo

hình của trẻ là tri giác, tư duy, xúc cảm và tưởng tượng.

 Tri giác:

Trong HĐTH tri giác được coi là cơ sở ban đầu, là điều kiện cơ bảncủa sự sáng tạo Như chúng ta đã biết, mọi biểu tượng về thế giới xungquanh mà đứa trẻ có được đều phải thông qua quá trình tri giác TrongHĐTH, tri giác còn là quá trình xác định những nét riêng, những nét độc đáocủa đối tượng Theo các nghiên cứu, các nhà giáo dục dã cho rằng HĐTH làmột hoạt động nghệ thuật “thuộc về mắt”, chính vì vậy nên vấn đề tri giác,đặc biệt là tri giác thị giác cần được quan tâm rất nhiều Chính khả năng

“nhìn”, “thấy"đối tượng miêu tả là điều cơ bản nhất quyết định đến sự pháttriển và hiệu quả sáng tạo của quá trình tạo hình

Bằng những nghiên cứu lí luận của mình, PGS.TS Lê Thanh Thuỷ đã

đi đến kết luận “… tri giác trong HĐTH là một quá trình tâm lí tích cực nhằm phân tích các tính chất, các thuộc tính của đối tượng miêu tả, đánh giá và tổng hợp chúng Quá trình này được thực hiện chủ yếu bằng các vận động xem xét có chọn lọc của mắt trong đó không phải mọi thuộc tính

của sự vật đều được phản ánh với độ sâu sắc, đầy đủ như nhau và không phải tất cả chúng đều có ý nghĩa như nhau trong việc hình thành hình ảnh thẩm mĩ trọn vẹn"[42;20].

Tri giác được hình thành ngay từ tuổi ấu nhi, trong quá trình hoạt độngvới đồ vật, tuy nhiên trong lứa tuổi này, dấu hiệu đồ vật mới chỉ là nhữngdấu hiệu bên ngoài mang tính chất ngẫu nhiên và còn rất mơ hồ Khả năng trigiác của trẻ được hoàn thiện dần theo lứa tuổi trẻ Đến 5- 6 tuổi, trẻ đã cókhả năng tri giác đầy đủ và phản ánh trọn vẹn các đối tượng quan sát bởi vìlúc này tri giác của trẻ đã mang tính chủ động hơn Đây chính là đặc điểm cơbản, là nền tảng ban đầu giúp trẻ có thể tạo nên được những sản phẩm trangtrí mang tính thẩm mĩ cao

Cảm xúc được coi là bàn đạp để thúc đẩy và định hướng cho hoạtđộng nghệ thuật Cảm xúc tạo hình được nảy sinh trong quá trình đứa trẻđược tham gia vào hoạt động và đối mặt, va chạm với thực tiễn, đồng thờiđược nắm bắt, lĩnh hội những kinh nghiệm biểu lộ những xúc cảm, tình cảm,thái độ của mình bằng ngôn ngữ của nghệ thuật tạo hình Đúng như

PGS.TS Lê Thanh Thuỷ nói “Cảm xúc chính là cái tạo nên sự khác biệt giữa hoạt động khoa học và hoạt động nghệ thuật”

Cảm xúc chính là động lực để thúc đẩy cảm hứng sáng tạo nghệ thuậtbởi vì chỉ khi thích thú với vẻ đẹp của đối tượng thì mới ham mê vẽ, ham mê

xé, cắt dán… và chỉ khi nào có ham mê mới có thể tìm ra điều thú vị của đốitượng và như thế hoạt động mới đạt hiệu quả cao

Có thể thấy rằng, trong HĐTH cảm xúc có một vai trò hết sức to lớn,

K Đ Usinxki đã nói “… không một cái gì, không từ ngữ, không suy nghĩ, thậm chí không một hành động nào có thể thể hiện một cách rõ ràng thái độ của chúng ta đối với thế giới xung quanh như cảm xúc Ở đó chúng ta có thể nhận biết không chỉ một suy nghĩ, một quan điểm đơn lẻ mà cả tâm hồn và thế giới nội tâm của chúng ta”.[19]

Cảm xúc được hình thành ở trẻ từ rất sớm, song nó nở rộ và phát triểnmạnh mẽ nhất ở trong giai đoạn 5- 6 tuổi Ở tuổi này, trẻ dễ dàng có những

rung động mạnh mẽ trước những đối tượng và sự vật xung quanh Một bônghoa đẹp, một bức tranh đẹp hay một phong cảnh thiên nhiên đẹp… đều cóthể làm cho trẻ có những tình cảm, xúc cảm vui sướng, hạnh phúc và mongmuốn được tái hiện qua lăng kính chủ quan của bản thân mình.

Đối với trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ 5- 6 tuổi, xúc cảm là yếu tố giúptrẻ có khả năng “cảm nhịp"các tác phẩm nghệ thuật trang trí, đồng thời làmcho quá trình hoạt động nghệ thuật của trẻ- đặc biệt là quá trình trang trí- đạthiệu quả cao hơn

Tư duy:

Tư duy giúp cho quá trình HĐTH trở thành một quá trình nhận thứcmang tính sáng tạo cao Nó có mối liên hệ chặt chẽ với quá trình tri giác đểtạo điều kiện giúp trẻ xử lí thông tin mà trẻ thu được, hơn nữa quá trình tưduy cũng có mối liên quan chặt chẽ đến quá trình tưởng tượng bởi vì nó cóvai trò hỗ trợ cho sự vận hành, chế biến, nhào nặn… của quá trình tưởngtượng được tốt hơn V.A Xukhomlinxky đã nhấn mạnh: "Tính giàu cảm xúccủa quá trình dạy học, đặc biệt là quá trình tri giác cuộc sống xung quanh làyêu cầu được xây dựng dựa vào quy luật phát triển tư duy của trẻ”[19;119]

Nếu như mầm mống của tư duy được xuất hiện ngay từ cuối tuổi ấunhi thì sang đầu tuổi mẫu giáo (3 tuổi) tư duy của trẻ có một bước ngoặtquan trọng, đó là sự chuyển tư duy từ bình diện bên ngoài vào bình diện bêntrong mà thực chất đó là việc chuyển những hành động định hướng bênngoài thành những hành động định hướng bên trong theo cơ chế nhập tâm.Sang đến 5- 6 tuổi, ở trẻ đã xuất hiện kiểu tư duy mới- tư duy trực quan sơ

đồ, đồng thời ở trẻ cũng xuất hiện những yếu tố của tư duy logic Chính nhờkiểu tư duy này mà đứa trẻ có thể phản ánh các đối tượng, sự vật, hiện tượngcủa thế giới xung quanh một cách khách quan, không bị phụ thuộc vào hànhđộng hay ý muốn chủ quan của đứa trẻ

Vì thế nên khi chúng ta tổ chức cho trẻ 5- 6 tuổi được quan sát, làmquen với những hoa văn, với cách sắp đặt hoạ tiết đặc thù của một số dântộc, nhờ kiểu tư duy này mà trẻ có thể tái hiện hoặc sáng tạo lại các mẫutrang trí theo cách suy nghĩ riêng của mình

 Tưởng tượng:

Có thể nói rằng sự xuất hiện và hình thành hình tượng nghệ thuật diễn

ra trong sự phối hợp hoạt động của nhiều quá trình tâm lí, trong đó vai tròchủ đạo thuộc về hoạt động của tưởng tượng sáng tạo

Tưởng tượng trong HĐTH là một quá trình xây dựng hình ảnh mới cómục đích và rất tích cực, đây chính là quá trình tâm lí giúp cho các tác phẩmcủa người nghệ sỹ trở nên phong phú và đa dạng hơn Theo PGS.TS

Nguyễn Ánh Tuyết thì tưởng tượng của trẻ mẫu giáo phần lớn là không chủ định, những cái gì làm cho chúng xúc động mạnh mẽ sẽ trở thành đối tượng của tưởng tượng [34;76- 78].

Đối với trẻ 3-4 tuổi, tưởng tượng của trẻ phụ thuộc rất nhiều vào sựvật và hiện tượng đang tri giác, ít có tính độc lập và sáng kiến bởi vì kinhnghiệm cá nhân của trẻ còn ít ỏi Đến 5- 6 tuổi thì tưởng tượng của trẻ đã cónhững biến đổi căn bản, theo PGS.TS Ngô Công Hoàn thì ở độ tuổi nàytưởng tượng có chất lượng mới hơn, nó được thể hiện ở mức độ phong phúcủa các kiểu loại, mức độ chủ định rõ ràng hơn và có ý thức hơn[16] Riêngđối với trẻ 5- 6 tuổi, trong tranh vẽ cũng như trong các sản phẩm nặn haytranh xé, cắt dán…không chỉ phản ánh những cái xảy ra ở xung quanh trẻ mà

nó còn phản ánh cả những sự kiện khá xa trong cuộc sống của trẻ Tưởngtượng giúp cho trẻ có những sáng tạo trong việc biến đổi các chủ đề tạo hình,biết bổ sung những cái mới và biết tự tìm ra những phương thức thực hiện ýđịnh sáng tạo của mình Chính nhờ có khả năng tưởng tượng mà trong quátrình vẽ tranh trang trí hay xếp dán tranh trang trí… trẻ dễ dàng chủ động,sáng tạo trong việc lựa chọn, sử dụng các hoạ tiết, màu sắc trang trí và tạonên những bố cục trang trí phong phú, đa dạng khác nhau

5.3 Các phương pháp tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ em mầm non.

HĐTH là một hoạt động học tập mang tính tổng hợp, thông qua đó trẻkhông chỉ được rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, phát triển trí tuệ… mà còn đượchình thành những xúc cảm, tình cảm thẩm mĩ và phát huy được trí tưởngtượng sáng tạo Chính vì thế muốn tổ chức HĐTH đạt kết quả tốt thì các nhà

sư phạm cần đưa ra những phương pháp, biện pháp dạy học sao cho phù hợp

với đặc điểm tâm lí của từng lứa tuổi trẻ.

Hệ thống các phương pháp sử dụng quen thuộc được phân loại dựa trên

cơ sở của các nguồn cung cấp tri thức, bao gồm các nhóm sau:

- Nhóm các phương pháp trực quan: Phương pháp quan sát; Phươngpháp sử dụng các đồ dùng trực quan

- Nhóm các phương pháp dùng lời: Giải thích, trò chuyện, chỉ dẫn

- Nhóm các phương pháp thực hành : Thực tiễn, Luyện tập

sự cảm thụ thẩm mĩ, làm cho trẻ nhận ra cái đẹp, yêu thích cái đẹp

- Những cảm xúc thẩm mĩ sẽ trở nên sâu sắc, có ý thức và giữ được lâuhơn nếu như đứa trẻ hiểu rõ nội dung tác phẩm Do đó cô giáo cần giải thíchnội dung tác phẩm làm chính xác thêm những biểu tượng của trẻ Việc trìnhbày nghệ thuật một tác phẩm văn học, âm nhạc hay hội hoạ sẽ có tác độngtrực tiếp đến trẻ, khơi gợi tình cảm và xúc cảm thẩm mĩ, giúp trẻ hiểu sâuhơn nội dung cũng như hình thức của tác phẩm nghệ thuật

- Khi sử dụng các phương pháp trò chuyện, bằng những câu hỏi củamình, giáo viên cần giúp trẻ có suy nghĩ về chủ đề của một bức tranh haycủa một tác phẩm nghệ thuật Trong quá trình trò chuyện, giáo viên cần giúptrẻ phân biệt được cái chủ yếu và cái thứ yếu, giúp trẻ nói lên được ấn tượng,bày tỏ được thái độ của mình đối với nội dung của tác phẩm

- Trong quá trình tổ chức các hoạt động vẽ, nặn, xếp dán tranh giáoviên cần sử dụng các phương pháp chỉ dẫn, làm mẫu, luyện tập để hìnhthành ở trẻ các kĩ năng cơ bản như: cách cầm bút, cách pha màu, các thao tác

xé dán

- Trong suốt tiến trình giờ học, giáo viên cần khuyến khích, động viên

và đánh giá các công việc đã hoàn thành của trẻ Đồng thời, giáo viên cũngcần động viên trẻ tích cực, cố gắng và tin tưởng vào chính khả năng củamình.

5.4 Các hình thức tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non.

Để tổ chức các hoạt động tạo hình người ta có thể tổ chức dưới nhiều hìnhthức khác nhau

Theo sự phân chia kiểu truyền thống, người ta chia ra 2 hình thức tổ chứchoạt động tạo hình cho trẻ mầm non, đó là:

- Hoạt động tạo hình trên tiết học: Trong hình thức này, người ta có thể tổchức hoạt động tạo hình thông qua các tiết học tạo hình, ở đó nhiệm vụ tạohình là các nhiệm vụ cơ bản của tiết học hoặc người ta có thể tổ chức hoạtđộng tạo hình trên các tiết học của lĩnh vực khác, ở các tiết học này có thểgiải quyết, bổ sung một số nhiệm vụ của hoạt động tạo hình

- Hoạt động tạo hình ngoài tiết học: Đây là những dạng hoạt động mang tính

tự do mà trẻ có thể tham gia một cách tự nguyện, tự giác Các hoạt động này

có thể diễn ra ở những thời điểm khác nhau trong ngày Trong hình thức này

có thể các hoạt động đó do giáo viên tổ chức cho trẻ thực hiện; hoặc có thểhoạt động đó do các nhân trẻ tự lựa chọn và thực hiện

Không giống như các hoạt động khác ở trường mầm non, HĐTH còn có rấtnhiều các hình thức khác nhau, ví dụ như phân loại theo loại hình của hoạtđộng tạo hình, gồm các hình thức : Vẽ, nặn, xếp dán, chắp ghép, hoạt độngmang tính tổng hợp…Sự phối hợp các hình thức này trong cả quá trình sẽ giúptrẻ rèn luyện, củng cố các kĩ năng cơ bản, điều này sẽ tạo thuận lợi rất nhiềucho trẻ trong quá trình thực hiện các hoạt động xếp dán tranh

Việc phân loại theo tính chất của biểu tượng, hình tượng nhằm giúp trẻ pháthuy được khả năng sáng tạo bằng cách đi từ bắt chước đơn thuần tới tái tạotích cực và độc lập sáng tạo Trong đó:

- HĐTH theo mẫu: Đây là nền tảng, là môi trường bồi dưỡng, phát triển ở trẻ

óc quan sát, khả năng phân tích, nhận biết, cảm thụ tính thẩm mĩ, độc đáocủa các sự vật xung quanh

- HĐTH theo đề tài cho sẵn: Hình thức tạo hình này mang ít nhiều tính tự do

và không phụ thuộc vào mẫu, khi đó đứa trẻ phải thể hiện hình tượng dựavào các đề tài cụ thể mà giáo viên đưa ra.

- HĐTH theo đề tài tự chọn: Hình thức hoạt động này giúp đứa trẻ chủ động,tích cực, tự do lựa chọn và thể hiện nội dung miêu tả theo dự định tạo hìnhcủa cá nhân

Để giúp trẻ thực hiện tốt các nhiệm vụ tạo hình, trong giờ học các giáo viêncũng cần chú ý sử dụng linh hoạt các hình thức tổ chức theo nhóm nhỏ haynhóm lớn hoặc phối hợp giữa hoạt động của cá nhân với các nhóm Điều này

sẽ giúp trẻ mạnh dạn, tự tin hơn khi thể hiện ý tưởng tạo hình

Là một bộ phận của HĐTH, HĐXDTTT cũng cần được tổ chức dưới nhiềuhình thức đa dạng, phong phú nhằm giúp trẻ có thêm kiến thức, kĩ năng vềlĩnh vực tạo hình cũng như giúp trẻ có những hiểu biết nhất định về thế giớixung quanh

6 Một số vấn đề về hoạt động xếp dán tranh của trẻ mầm non.

Bằng những nghiên cứu của mình, các nhà giáo dục học N.P Xa- cu- li- na

và T.X Kô- ma- rô- va khẳng định “ Xé- cắt dán- đó là những phương thứctạo ra những hình tượng nghệ thuật từ những hình dạng khác nhau được cắthoặc xé ra từ một vật liệu nào đó rồi dán hoặc khâu chúng lên một nền thíchhợp Trong cắt- xé dán có sử dụng các vật liệu khác nhau như: giấy, vải, lenvụn, lông, vỏ cây, lá cây, rơm, rạ…”[59]

Ở trường mầm non, xé- cắt dán là một hoạt động mà trẻ nhỏ rất yêu thích bởi

vẻ đẹp rực rỡ của giấy màu, bởi sự bố trí các hình theo một nhịp điệu nhấtđịnh Chính những kĩ thuật của hoạt động cắt- xé dán cũng là một nhân tốlàm cho trẻ tích cực và hứng thú đối với hoạt động này

6.1 Đặc điểm khả năng xếp dán tranh của trẻ mầm non.

Nếu như trong hoạt động vẽ trẻ thể hiện tâm tư, tình cảm thông quanét vẽ, thông qua cách thể hiện màu sắc…thì trong HĐXDT trẻ thể hiện tìnhcảm của mình thông qua cách sắp đặt hình mảng, thông qua cách phối hợpmàu sắc… Chính vì thế mà để có thể thực hiện được HĐXDT, đặc biệt làxếp dán tranh trang trí thì đòi hỏi ở mỗi đứa trẻ cần phải có một số khả năngnhất định, đó là:

- Khả năng tạo hình ảnh nghệ thuật và sắp xếp hình trên nền phẳng.

- Khả năng phối hợp và thể hiện màu sắc

- Khả năng lựa chọn nội dung miêu tả

* Khả năng tạo hình ảnh nghệ thuật và sắp xếp các hình trên nền phẳng

Ở lứa tuổi nhỏ (2- 3 tuổi; 3- 4 tuổi) chưa có khả năng tạo ra các hình ảnhtrong các giờ hoạt động xếp dán tranh Lứa tuổi này mới chỉ chú ý đến việcrèn luyện cho trẻ có kỹ năng dán các hình trên nền phẳng và kỹ năng sắp đặthình ảnh đơn giản trên mặt tranh

Trẻ 4- 5 tuổi đã có thể tạo ra các hình ảnh đơn giản như các hình hình học,hình hoa lá… bằng cách xé theo đường kim châm hay xé vụn giấy Lúc này,trẻ đã biết sắp xếp các hình ảnh trên nền phẳng theo một số dạng bố cụctrang trí dưới sự hướng dẫn của cô giáo

Đối với trẻ 5- 6 tuổi, do các cơ tay của trẻ đã hoàn thiện hơn, vì thế nên trẻ

đã có thể chủ động tạo ra các hình ảnh từ các mảng giấy màu bằng cách xévụn, xé thành từng mảnh giấy thích hợp Hơn nữa, lúc này trẻ cũng sử dụngđược kéo nên đã có thể tạo ra các hình bằng cách cắt giấy rất ngộ nghĩnh

* Khả năng phối hợp và thể hiện màu sắc:

Khả năng phối hợp và thể hiện màu sắc của trẻ 5- 6 tuổi trong hoạt động xếpdán tranh là kết quả của cả một quá trình phát triển từ lứa tuổi nhỏ

Trẻ 3- 4 tuổi không có nguyện vọng sử dụng nhiều màu song trẻ đã có thái

độ khác nhau đối với những màu sắc khác nhau Chúng đã phân biệt đượccác “ màu đáng yêu”, “ màu đáng ghét” để có thể tập sử dụng các màu sắc đóthể hiện tình cảm của mình với các đối tượng miêu tả

Khi 4- 5 tuổi, trẻ đã bắt đầu tập sử dụng "Màu bắt chước”, lúc này trẻ cũngbắt đầu nhận biết, phân biệt được màu sắc thật của một số đồ vật, hoa quảnhư một dấu hiệu bắt buộc như nét đặc thù của mọi vật Tuy nhiên ở lứa tuổinày cảm xúc vẫn đóng vai trò là một yếu tố có ảnh hưởng đến sự lựa chọnmàu sắc của trẻ

Đối với trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, cách sử dụng màu sắc ở mỗi trẻ không giốngnhau, đã có sự phân hoá khác biệt tương đối rõ nét về khả năng phối hợp và

thể hiện màu sắc Nhìn chung, khả năng phối hợp và thể hiện màu sắc của trẻ

ở lứa tuổi này đã có sự phát triển vượt trội so với các lứa tuổi trước Chúng

có khả năng nhận biết được sắc thái của một số màu, một số ít trẻ đã có khảnăng pha trộn màu để tạo ra màu sắc mới

Như vậy, nếu như có những phương pháp, biện pháp tác động tích cực đếncác hoạt động của trẻ thì có thể tạo điều kiện cho trẻ chủ động hơn trong việc

sử dụng, phối hợp và thể hiện màu sắc

* Khả năng lựa chọn nội dung miêu tả

Đối với trẻ nhỏ (2- 3 tuổi) thì dường như việc lựa chọn nội dung miêu

tả cho “tác phẩm nghệ thuật"của mình dường như không mấy quan trọng,chúng có thể làm bất cứ cái gì chúng muốn mà không cần để ý xem cô giáoyêu cầu làm gì

Sang 3- 4 tuổi, trẻ có thể tự lựa chọn nội dung miêu tả thông quacác giờ hoạt động tạo hình theo đề tài tự chọn song những nội dung ấythường rất đơn giản và không thể hiện hết được suy nghĩ của trẻ, có thểlúc đầu trẻ rất muốn thể hiện một cái gì đó thú vị nhưng đến khi thực hiệnthì chúng lại gặp phải nhiều khó khăn, vướng mắc do khả năng tạo hìnhcủa trẻ còn nhiều hạn chế

Trẻ 4- 5 tuổi đã chủ động trong việc lựa chọn nội dung miêu tả, trẻtích cực hoạt động và say sưa thể hiện ý tưởng tạo hình của mình qua nhữnggiờ hoạt động tạo hình theo đề tài tự chọn Lúc này, những nội dung mà trẻthể hiện qua tranh vẽ hay tranh xếp dán đã có ý nghĩa hơn, có chiều sâu hơn

và đã thể hiện được những suy nghĩ của chúng Mầm mống của sự sáng tạobắt đầu được phát huy, trẻ có thể để cho trí tưởng tượng sáng tạo của mìnhthể hiện rất rõ thông qua các hình ảnh trong tranh vẽ hay tranh xếp dán

Trẻ 5- 6 tuổi đã thực sự chủ động trong quá trình sáng tạo nghệ thuật,Thông qua những giờ HĐTH theo đề tài tự chọn, trẻ được thoả sức thể hiệnnhững ý tưởng ngộ nghĩnh của mình Lúc này, do trẻ đã có những khả năngtạo hình nhất định, cần thiết cho hoạt động tạo hình nên việc lựa chọn nộidung miêu tả cũng dễ dàng hơn nhiều, trẻ cũng dễ thể hiện được tâm tư, tìnhcảm của mình thông qua ngôn ngữ tạo hình

Tóm lại, từ việc tìm hiểu những khả năng của trẻ mầm non trongHĐXDT, chúng ta có thể đi đến khẳng định rằng trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổikhông những có thể tái hiện lại vẻ đẹp của đối tượng, sự vật trong thế giớixung quanh mà chúng còn có đủ khả năng để sáng tạo thêm tạo ra những

vẻ đệp mới mang đậm màu sắc ngộ nghĩnh của trẻ thơ Vì thế nên việc chotrẻ tìm hiểu, khám phá và sáng tạo ra các nét văn hoá đặc sắc của từngvùng miền thông qua những ngôn ngữ tạo hình là điều mà các nhà giáodục nên đặc biệt chú ý quan tâm, qua đó giúp trẻ có những hiểu biết nhấtđịnh về vốn văn hoá cũng như những kiến thức sơ đẳng về nền NTTHViệt Nam

6.2 Ảnh hưởng giáo dục của hoạt động xếp dán tranh đối với sự phát triển của trẻ mầm non.

HĐXDT tuy không phổ biến và sử dụng nhiều như hoạt động vẽ ởtrường mầm non nhưng đây cũng là một hoạt động mà trẻ mẫu giáo rất thíchthú, vì nó gắn liền với cuộc sống học tập và vui chơi của trẻ Chúng ta hãytưởng tượng xem, chỉ bằng những đồ phế liệu hay những mảnh giấy vụn, lenvụn… với trí tưởng tượng phong phú của con người, chúng ta có thể làm rađược những sản phẩm hết sức độc đáo

- Các giờ học xếp dán tranh thường có vai trò rất lớn trong việc pháttriển trí tuệ cho trẻ, bởi vì đây là hoạt động góp phần tích cực vào việcphát triển ở trẻ khả năng hoạt động trí tuệ như: óc quan sát, trí nhớ, tưduy, tưởng tượng…; phát triển ở trẻ các thao tác trí tuệ như: phân tích, sosánh, đối chiếu, tổng hợp… đồng thời mở rộng vốn hiểu biết của trẻ về thếgiới xung quanh HĐXDT cũng góp phần phát huy tính độc lập trong suynghĩ, tìm tòi và giúp các bé có thể tìm hiểu thêm về một số kiến thức cơbản của nghệ thuật tạo hình, giúp trẻ biết tận dụng vẻ đẹp của tranh xếpdán vào cuộc sống sinh hoạt hàng ngày

- HĐXDT còn có một ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy khảnăng sáng tạo và giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mầm non Với việc gắn ghép cáchình mảng trên bề mặt tranh cùng với sự tự do trong việc lựa chọn màu sắc

đã giúp trẻ tạo nên được những bức tranh có vẻ đẹp độc đáo Chính những

sản phẩm đó có ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục thị hiếu thẩm mĩ vàtình cảm thẩm mĩ cho trẻ.

HĐXDT cũng có tác dụng không nhỏ đến việc giáo dục đạo đức chotrẻ mầm non bởi vì thông qua quá trình hoạt động trẻ luôn luôn tỏ ra biết trântrọng những sản phẩm của mình cũng như của bạn, và đồng thời tạo cho trẻ

có ý thức làm điều tốt cho mọi người

- Thông qua HĐXDT các cơ tay của trẻ luôn luôn được phát triển,những vận động tinh của trẻ ngày càng trở nên tinh khéo hơn Trẻ có thể dễdàng dùng các cơ của bàn tay để xé toạc, xé bứt, hay xé tỉ mỉ theo nhữngđường kim châm Với đặc thù của mình, hoạt động tạo hình nói chung hayhoạt động xếp dán tranh nói riêng luôn tạo cho trẻ có một tâm thế thật thoảimái trong quá trình hoạt động, chính điều này đã làm cho cơ thể trẻ cũngđược phát triển một cách tốt nhất

6.3 Nội dung giáo dục và cách tổ chức hoạt động xếp dán tranh cho trẻ mầm non.

6.3.1 Nội dung giáo dục hoạt động xếp dán tranh cho trẻ mầm non.

Với mục tiêu “… phát triển một số giá trị, nét tính cách, phẩm chấtcần thiết phù hợp với lứa tuổi như: mạnh dạn, tự tin, tự lực, độc lập, sángtạo… tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ tham gia vào cuộc sống, chuẩn bị họctập ở tiểu học và các bậc học sau có kết quả” thì việc tổ chức các HĐXDTTTnhằm giúp trẻ làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc sẽ góp phần pháttriển năng lực thể hiện, khả năng sáng tạo cũng như tạo điều kiện thuận lợigiúp trẻ mầm non có cơ hội được tiếp xúc với nền nghệ thuật tạo hình truyềnthống

Trong thực tiễn, nội dung giáo dục HĐXDT cho trẻ 5- 6 tuổi được thểhiện trong các chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ Cụ thể:

- Trong chương trình chăm sóc- giáo dục trẻ được thực hiện từ đầu

thập kỷ 90(chương trình cải cách), nội dung giáo dục và phát triển HĐXDTđược đặt ra với yêu cầu cụ thể như sau:

+ Trẻ thích tìm hiểu cái đẹp trong tranh, ảnh, đồ dùng, đồ chơi.

+ Trẻ biết miêu tả những đặc điểm về hình dáng , bố cục và về mối quan hệ

của các sự vật, hiện tượng khi xé, cắt dán.

+ Dạy trẻ xé, dán nhằm miêu tả sự vật, hiện tượng theo các mảng màu đơngiản

+ Dạy trẻ cắt- xé dán các hình dạng đơn giản theo tưởng tượng

+ Trẻ có một số hiểu biết đơn giản về đường trang trí và có thể tạo nên cácđường trang trí đơn giản

- Theo tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ 1998- 2000 của Bộ

Giáo dục và đào tạo [53;56] có đưa ra các yêu cầu cụ thể về giáo dục khảnăng cảm thụ nghệ thuật trong các chương trình khung được lồng ghép trongcác lĩnh vực:

+ Phát triển khả năng nhận thức:

- Phát triển hoạt động nhận cảm, hình thành các chuẩn nhận cảm

+ Phát triển khả năng cảm nhận nghệ thuật:

- Hình thành cảm xúc thẩm mĩ, khả năng biểu đạt qua các hình thứchoạt động nghệ thuật

- Phát triển khả năng tưởng tượng sáng tạo, khả năng hoạt động nghệthuật

- Trong tài liệu “ Hướng dẫn thực hiện chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi”[14;56] chủ yếu tập trung vào đổi mới hình thức

tổ chức hoạt động trên cơ sở cấu trúc lại nội dung đã có, vì thế nên không có

sự thay đổi nhiều về nội dung giáo dục của HĐTH nói chung cũng nhưHĐXDT nói riêng

Dựa vào nội dung giáo dục và phát triển từ các tài liệu trên, chúng tôi đãxác định được nội dung giáo dục HĐXDT cho trẻ 5- 6 tuổi, đó là:

* Giáo dục hình thành khả năng xếp dán tranh và xếp dán tranh trang trícho trẻ

- Dạy trẻ các kỹ năng xé- cắt dán đơn giản

- Dạy trẻ nắm bắt được mối quan hệ giữa hình dạng- màu sắc

- Dạy trẻ cách sắp xếp các hình mảng để tạo nên bố cục hợp lý

* Giáo dục cho trẻ nắm bắt được một số dạng bố cục trang trí hoa văn

của các dân tộc

- Dạy trẻ lựa chọn hình dáng hoạ tiết phù hợp

- Dạy trẻ biết nhận ra các đặc điểm đặc trưng của một bố cục trang tríhoa văn của các dân tộc

- Nắm bắt được cách lựa chọn hoạ tiết và sắp xếp các hoạ tiết phù hợpvới bố cục trang trí

* Giáo dục tính độc lập, sáng tạo, tích cực trong hoạt động cho trẻ

- Dạy trẻ biết chủ động lựa chọn và tạo ra các hoạ tiết trang trí thích hợp

- Dạy trẻ biết sắp xếp các hoạ tiết hợp lý để tạo ra một bố cục trang trígọn, đẹp, mang màu sắc dân tộc

6.3.2 Cách thức tổ chức hoạt động xếp dán tranh cho trẻ mầm non

* Về các phương pháp tổ chức hoạt động xếp dán tranh cho trẻ mầm non.

Có thể nói rằng, trẻ mầm non được tiếp thu các kiến thức, các kinhnghiệm từ nhiều nguồn cung cấp thông tin khác nhau: có thể ở trong quátrình làm quen với các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống; có thể từ việcthông báo bằng lời nói qua các hoạt động thực tiễn hàng ngày của trẻ Dựavào các nguồn cung cấp thông tin ấy mà chương trình phân ra các phươngpháp tổ chức hoạt động xếp dán tranh trang trí cho trẻ như sau:

- Phương pháp trực quan: Đây là phương pháp cơ bản để hướng dẫn trẻ

trong HĐTH nói chung và trong HĐXDT nói riêng Đồng thời đây cũng làmột phương tiện quan trọng để trẻ nhận biết và thể hiện thế giới xung quanh

Do đó phương pháp này tạo điều kiện tích cực giúp trẻ phát huy khả năngquan sát, phân bịêt được những đặc điểm chung và các đặc điểm đặc trưngriêng của từng sự vật

Các phưong pháp trực quan gồm có: Quan sát sự vật thật; Quan sát vậtmẫu vào đầu giờ học; Xem tranh ảnh và các tác phẩm nghệ thuật; Xem côlàm mẫu và phân tích các tác phẩm xếp dán tranh của trẻ

- Phương pháp dùng lời: Đó là việc sử dụng lời nói, câu hỏi hay các tác

phẩm văn học nhằm giúp trẻ nắm bắt được các kiến thức, kĩ năng dễ dànghơn Khi sử dụng các phương pháp này trong hoạt động xếp dán tranh sẽ

giúp trẻ nảy sinh các xúc cảm, tình cảm thẩm mĩ; làm phong phú hơn khảnăng tưởng tượng sáng tạo của trẻ về các đối tượng miêu tả, kích thích được

sự sáng tạo của trẻ trong các hoạt động xếp dán tranh

Phương pháp này gồm có các phương pháp nhỏ như: Phương phápgiảng giải; phương pháp đàm thoại; phương pháp sử dụng các tác phẩm vănhọc (sử dụng bài thơ, câu đố, lời nói sinh động…)

- Phương pháp thực hành: Đây là phương pháp giúp trẻ sử dụng vật

liệu- dụng cụ vào việc tạo hình thông qua các kĩ năng mà trẻ được lặp đi lặplại nhiều lần Từ đó giúp trẻ lĩnh hội vững chắc các kiến thức, kĩ năng trongHĐTH nói chung và trong HĐXDT nói riêng như: khả năng sắp xếp bố cụctrong không gian tranh, khả năng phối hợp và thể hiện màu sắc; khả năngdựng hình…

Phương pháp thực hành bao gồm: Phưong pháp thực hành(được sử dụngtrong giờ học) và phương pháp luyện tập(được sử dụng để rèn luyện thêm ởngoài giờ)

- Các biện pháp mang tính vui chơi được sử dụng để hỗ trợ các phương

pháp tổ chức HĐTH cũng như HĐXDT Biện pháp này rất dễ thu hút trẻ bởiyếu tố bất ngờ và giúp trẻ tập trung chú ý vào đối tượng khi quan sát haytrong quá trình thực hiện nhiệm vụ tạo hình

* Về hình thức tổ chức hoạt động xếp dán tranh cho trẻ mầm non.

Từ góc độ lí luận dạy học truyền thống, các nhà giáo dục đã phân ra 2hình thức tổ chức HĐTH, đó là:

- Hoạt động tạo hình trên tiết học

- Hoạt động tạo hình ngoài tiết học

Là một bộ phận của HĐTH, HĐXDT cũng được tổ chức theo các hìnhthức của HĐTH Tuy nhiên, do đặc thù riêng, HĐXDT còn được tổ chức ởgia đình Cụ thể:

* Hoạt động xếp dán tranh trên tiết học:

Tiết học(hay còn gọi là các giờ hoạt động chung) là hình thức dạy họcđóng vai trò chủ chốt, ở đó trẻ được tìm hiểu thế giới xung quanh một cách

có hệ thống, có tổ chức HĐXDT có thể được tiến hành trên nhiều loại tiếthọc, như:

- Ở các tiết học tạo hình: Ở các tiết học đó, HĐXDT là hoạt động chính,chiếm phần lớn thời gian Các nhiệm vụ của HĐXDT là các nhiệm vụ cơ bản

- Ở các tiết học khác: Ở các tiết học này có thể giải quyết bổ sung cácnhiệm vụ của HĐXDT, vì thế nên trong các tiết học này chúng ta có thể xen

kẽ một số yếu tố của HĐXDT

* Hoạt động xếp dán tranh ngoài tiết học:

Đây là những hoạt động mang tính tự do mà trẻ có thể tham gia một cách

tự nguyện, tự giác Các hoạt động này có thể diễn ra ở những thời điểm khácnhau trong một ngày không theo một quy định chặt chẽ về giờ giấc Hìnhthức này được chia thành 2 nhóm:

- Thứ nhất, nhóm các hoạt động do giáo viên tổ chức được đưa vào kếhoạch của chương trình tạo hình, gồm có:

+ HĐXDT kết hợp với vui chơi

+ HĐXDT ứng dụng vào việc trang trí lễ hội và trang trí môi trườnghọc tập

+ HĐXDT theo nhóm được tổ chức ở ngoài trời: Xếp lá cây, sỏi, đá;xếp hột hạt…

- Thứ hai, nhóm các HĐXDT do các nhân trẻ tự lựa chọn và thực hiện:+ HĐXDT tự do của trẻ ở các góc tạo hình, trong các giờ chơi, thamquan hay ở gia đình

+ Chơi xếp dán giấy, lá cây, hột hạt… ở các góc trong lớp học hay ởngoài trời

* Hoạt động xếp dán tranh trong gia đình.

Trong hình thức này, giáo viên có thể trao đổi với phu huynh khuyếnkhích trẻ, tạo điều kiện cho trẻ có thể thực hiện các baì tập cắt- xé dán khi ởnhà Đồng thời động viên phụ huynh trang bị một số nguyên vật liệu tạo hìnhcần thiết cho trẻ trong quá trình hoạt động

Vào những ngày nghỉ, giáo viên có thể gợi ý cho trẻ thực hiện một tác

phẩm cắt- xé dán để mang đến lớp trưng bày ở giá sản phẩm

7 Tổ chức hoạt động xếp dán tranh trang trí- một điều kiện thuận lợi để trẻ tiếp cận với nghệ thuật tạo hình truyền thống.

Khi nói về tầm quan trọng của nghệ thuật tạo hình cũng như nghệthuật tạo hình truyền thống, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Huyên đã nói: “…các phương thức tạo hình của nền mỹ thuật Đông Sơn hoàn toàn dựa trên cácyếu tố biểu tượng, ước lệ và cách điệu cao Ngày nay nghệ thuật đương đạivẫn đang áp dụng như một sự kế thừa thẩm mĩ có tính nhân loại.”.[24]

Việc tiếp cận với nền nghệ thuật tạo hình truyền thống giúp conngười(trong đó có cả trẻ em) có thể hiểu biết và phát huy nét đẹp trong vốnvăn hoá nghệ thuật được tích luỹ qua các thời kỳ lịch sử phát triển của nhânloại.Như vậy, nghệ thuật tạo hình truyền thống còn đem đến cho con ngườinhững kiến thức, thái độ và kỹ năng cần thiết trong quá trình học tập cũngnhư công tác Với đặc điểm đặc trưng riêng, nghệ thuật tạo hình truyền thốnggiúp con người hiểu biết cái đẹp về hình thể, hình tượng thông qua bố cục,tính nhịp điệu, sự tương quan… Bên cạnh đó, nghệ thuật tạo hình còn hìnhthành và phát triển cho con người có khả năng quan sát, phân tích, phát triểnkhả năng tư duy trừu tượng, biết suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo… tạo nên nhữngcon người phát triển toàn diện nhất

Mục tiêu của GDMN là phát triển trẻ em một các toàn diện và tổngthể Vì thế nên nhiệm vụ của công tác GDMN là phải hình thành cho trẻngay từ những năm đầu những năng lực chung, những cơ sở ban đầu củanhân cách Việc trẻ em tiếp thu nghệ thuật tạo hình truyền thống qua cáchoạt động ở trường mầm non sẽ tạo điều kiện củng cố và làm phong phúthêm kiến thức, kỹ năng cho trẻ, dần từng bước nâng cao khả năng sáng tạotrong HĐTH để tạo ra được những sản phẩm phù hợp với yêu cầu giáo dục

Là một thể loại của HĐTH, HĐXDTTT cũng là một phương tiện giáodục trẻ rất hiệu quả Ở trường mầm non, tranh xé- cắt- dán là loại hình nghệthuật được thực hiện bằng phương pháp xé, cắt, dán trên cơ sở màu sắc vốn

có của chất liệu được lựa chọn cho phù hợp với ý đồ và đối tượng thể hiện.Như vậy có thể hiểu xếp dán tranh trang trí là sự sắp đặt các hoạ tiết như

hình mảng, màu sắc… trên mặt phẳng nhằm tạo ra những sản phẩm đẹp Ví

dụ như có thể xếp dán các hoạ tiết để trang trí các hình tròn, hình vuông,hình chữ nhật, đường diềm… hay có thể trang trí các đồ vật ở trong cuộcsống như: ấm chén, bát đĩa, lọ hoa, quần áo…

Có thể coi HĐXDTTT là một phuơng tiện giúp phát triển ở trẻ cảmxúc về bố cục(cách xây dựng hoạ tiết) và cảm xúc về màu sắc, thông qua đótrẻ được làm quen với các kỹ năng trang trí từ đơn giản đến phức tạp Chính

vì thế nên HĐXDTTT tạo nhiều cơ hội cho trẻ được thể hiện mình, chúng cóthể tự do phóng tác những suy nghĩ, thả hồn vào những ước mơ qua từng hoạtiết hay qua sự sắp đặt vị trí của những hoạ tiết đó Với những cách sắp xếp

bố cục trang trí như: sắp xếp đối xứng qua một trục; sắp xếp nhắc lại các hoạtiết hay sắp xếp xen kẽ các hoạ tiết…- đây là những kiểu bố cục phù hợp vớilứa tuổi mẫu giáo, đồng thời, khi nghiên cứu về các mẫu hoa văn của một sốdân tộc thiểu số chúng tôi cũng thấy rằng các dạng bố cục trang trí này cũngthường xuyên được sử dụng trong các tác phẩm nghệ thuật của người lớn, kể

cả trong những cách trang trí những vật dụng, đồ dùng hàng ngày của chúng

ta, đặc biệt là của các dân tộc miền núi

Như vậy, HĐXDTTT là nơi tạo điều kiện tốt cho trẻ phát huy khảnăng sáng tạo của mình, đồng thời đây cũng là một điều kiện thuận lợi giúptrẻ mầm non được làm quen với nền nghệ thuật dân tộc của chúng ta Vì vậycác nhà giáo dục, đặc biệt là các cô giáo mầm non cần tăng cường hơn nữaviệc tổ chức tốt các hoạt động học tập cho trẻ, đặc biệt là hoạt động xếp dántranh trang trí ở trường mầm non

NHẬN XÉT CỦA CHƯƠNG 1

Giữ gìn vốn văn hoá đặc sắc của các dân tộc thiểu số đang là mối quan